NETFLIX — SERIAL ORYGINALNY
Zróbmy bilans.
Księga zasad pokazała wam już, jak zdobyć władzę, zmiażdżyć rywali,
zmusić przemocą do posłuszeństwa
i zamienić obiektywną prawdę na waszą wersję rzeczywistości.
Pora zrealizować to, o co chodzi w tyranii,
przeistaczając kraj w utopię,
o jakiej zawsze marzyliście.
Ci bardziej niebezpieczni i ciekawi tyrani są przekonani, że tworzą lepszy świat.
Uważacie, że państwu potrzeba nowej flagi? Żaden kłopot.
Chcecie stworzyć nowy system edukacji, w którym będą uczyć o was?
Czemu nie?
W księdze znajdziecie narzędzia,
dzięki którym stworzycie społeczeństwo doskonałe.
Nikt nie dążył do tego tak jak Mu’ammar al-Kaddafi.
MU’AMMAR AL-KADDAFI, DYKTATOR LIBII
Z transformacji Libii uczynił życiowe dzieło
i nikt ani nic nie mogło mu przeszkodzić.
Ten szaleniec z Bliskiego Wschodu chce rewolucji na całym świecie.
Weźcie z niego przykład, a odkryjecie,
jak stworzyć raj na Ziemi, w którym to wy będziecie bogiem.
5. STWÓRZ NOWE SPOŁECZEŃSTWO MU’AMMAR AL-KADDAFI
Ekscentryczna wizja al-Kaddafiego odmieniła życie jego rodaków
na dobre, złe i dziwne sposoby.
Al-Kaddafi to postać tragiczna.
POLITOLOG
Ktoś, kto rozpoczął rządy, chcąc odmienić społeczeństwo,
a ostatecznie zaczął wierzyć we własne historyjki.
Był skorumpowany i chciwy.
POLITOLOG
Ubierał się i zachowywał pretensjonalnie.
Podczas odwiedzin w innych państwach spał w namiocie.
A mimo swoich dziwactw
ten rewolucjonista i ikona mody zdołał pozostać u władzy przez 42 lata.
DWA RAZY DŁUŻEJ NIŻ HUSAJN
CZTERY RAZY DŁUŻEJ NIŻ HITLER
PIĘĆ RAZY DŁUŻEJ NIŻ IDI AMIN
Zanim przyjrzymy się, jak al-Kaddafi odmienił Libię,
powinniście poznać kilka faktów.
Mam wszelkie rozwiązania.
FAKT #1: AL-KADDAFI NIE MIAŁ NICZEGO
Rodzice al-Kaddafiego…
HISTORYCZKA
…byli niepiśmiennymi Beduinami.
POLITOLOG
To było trudne środowisko.
Libia była w czołówce biednych państw.
Jedynym sposobem, by awansować społecznie, było dołączenie do wojska.
Al-Kaddafi to zrobił.
FAKT #2: AL-KADDAFI ZYSKAŁ WŁADZĘ W ZAMACHU STANU, GDY MIAŁ 26 LAT
Al-Kaddafi uważał popieranego przez Zachód króla Idrisa za skorumpowanego.
Pucz był bezkrwawy.
Nie istniały w Libii instytucje,
które byłyby na tyle zorganizowane, żeby ochronić króla.
FAKT #3: AL-KADDAFI MIAŁ DOBRE ZAMIARY (POCZĄTKOWO)
Na początku Al-Kaddafi rzeczywiście chciał reformy.
Chciał zmodernizować cały naród.
W arabskim i afrykańskim świecie okrzyknięto go wyzwolicielem.
Ale ostatecznie nie chciał nikogo wyzwalać.
Chciał zniewolić ludzi.
Przykład al-Kaddafiego ukazuje, jak obiecująca i niebezpieczna
jest budowa nowego społeczeństwa.
Jeśli chcecie, żeby się wam udało, trzeba ustalić zasady gry.
I to wy musicie to zrobić.
STANÓW PRAWO
Twórcy nowego społeczeństwa to nie tylko głowy państwa.
To także rodzice narodu.
By udowodnić swą miłość,
muszą prowadzić owieczki silną ręką.
Autokraci rządzą, ograniczając prawa, którymi cieszą się obywatele.
PROFESOR POLITOLOGII
Twierdzą, że to w interesie kraju i ludzi.
Tyrani w końcu wiedzą najlepiej.
Przejąwszy władzę w 1979 roku,
ajatollah Chomejni zakazał w Iranie rozwodów
i pozwolił żenić się z siedmioletnimi dziewczynkami.
Za czasów Hitlera naziści wprowadzili ścisły zakaz palenia,
ponieważ führer nie znosił tytoniu.
Dyktator Turkmenistanu, Saparmyrat Nyýazow,
w 2006 roku zakazał koncertów z playbacku
i psów w stolicy
ze względu na ich niemiły zapach.
ROK 1973, 4 LATA PRZED DOJŚCIEM AL-KADDAFIEGO DO WŁADZY
Al-Kaddafi wiedział, że musi ograniczyć swobody obywatelskie,
więc odebrał obywatelom wolność słowa i prawo do zgromadzeń.
Wymyślał zasady na bieżąco.
Zgodnie z prawem islamskim
al-Kaddafi zakazał alkoholu i zamknął kluby nocne.
Zatrudnianie służących,
prywatne praktyki lekarskie i kancelarie prawne,
a nawet wołanie taksówki były zakazane.
Za czyny zabronione takie jak cudzołóstwo groziło biczowanie i utrata kończyn.
Al-Kaddafi zakazał też związków zawodowych i strajków,
i rozprawił się z prawdziwym wrogiem nowego społeczeństwa:
kurczakami zza granicy.
Al-Kaddafi mówi, że Libijczycy muszą hodować własną żywność.
Kraj importujący nie jest wolny.
Mówi: „Zacznijmy od kurczaków. Każdy Libijczyk będzie hodował kurczaki”.
Ale wyzwolenie obywateli od kupnego drobiu nie zawiedzie za daleko.
W 1976 roku zdaje sobie sprawę,
że ludzie nie podzielają jego wizji rządzenia państwem.
Zostaje autokratą.
Nie ma już wyborów, a wysokie stanowiska zajmują lojaliści.
Coraz bardziej zaczyna to przypominać klasyczną dyktaturę.
I choć większość Libijczyków
przyjęła al-Kaddafiego z otwartymi ramionami,
byli i tacy, którzy stawiali opór.
KWIECIEŃ, ROK 1976
Represje są coraz większe.
Na ulice wychodzą demonstrować studenci, którzy domagają się przywrócenia praw.
To kryzysowa chwila dla reżimu.
Al-Kaddafi ma wybór: ugiąć się przed obywatelami lub nie.
Siódmego kwietnia 1976 roku podejmuje oczywistą decyzję.
Al-Kaddafi wysyła wojsko do Trypolisu i Bengazi, by stłumiło protesty.
Wielu zatrzymanych wypuszczono na wolność.
Inni nie mają tyle szczęścia.
By dać nauczkę tym, którzy ośmielili się mu sprzeciwić,
Al-Kaddafi oskarża niektórych o zdradę.
W pierwszą rocznicę demonstracji
dwaj studenci, Omar Dabob i Muhammed Ben Saoud,
zostają powieszeni za udział w protestach, a egzekucję obserwuje gość specjalny.
Od tego dnia al-Kaddafi ustanawia 7 kwietnia świętem narodowym.
A najlepiej obchodzić je, robiąc obławy na przeciwników w całym kraju.
To nowa tradycja, która ma uzmysłowić,
że od teraz to przywódca stanowi prawo, a prawa należy przestrzegać.
Ustalenie zasad to początek.
Pokazanie potencjału nowego społeczeństwa
będzie wymagać jeszcze śmielszych działań.
Miejcie rozmach.
ZBUDUJ DZIEDZICTWO
Tyrani pracują nad dużymi projektami.
Tak mogą zyskać nieśmiertelność
i każdego dnia przypominać o swojej wielkości.
Wybierzcie odpowiedni projekt, a ulepszycie i naród, i swój wizerunek.
Hitler i naziści podkreślali,
że stoją za systemem autostrad Autobahn,
który umożliwił Niemcom poruszanie się po kraju.
Józef Stalin zatwierdził budowę nowoczesnego moskiewskiego metra,
które okrzyknięto tryumfem socjalizmu, gdy otwarto je w 1931 roku.
Rumuński dyktator Nicolae Ceauşescu
wyburzył jedną piątą Bukaresztu, żeby wybudować Pałac Parlamentu.
Jego ukończenie zajęło 13 lat.
Kosztował trzy miliardy dolarów i życie 3000 robotników.
Jaka szkoda, że Ceauşescu obalono i zabito przed ukończeniem budowy.
Al-Kaddafi sam miał wielkie ambicje oraz coś, co umożliwiło ich realizację.
Libia miała złoża ropy, na których al-Kaddafi zarabiał.
PROFESOR POLITOLOGII
Po 1973 roku cena ropy na świecie wzrosła czterokrotnie.
Zarobił mnóstwo pieniędzy
i mógł je wykorzystać, jak tylko zechciał.
28 SIERPNIA 1984 ROKU, SAHARA, LIBIA
W imię Allaha kładziemy kamień węgielny Wielkiej Sztucznej Rzeki.
W Libii zaczęło brakować pitnej wody.
Wiedząc, że na południu Libii znajdują się ogromne wodonośce,
al-Kaddafi chce je wykorzystać.
Sztuczna rzeka, która kiedyś może zamienić pustynię w ziemię uprawną.
Jaki byłby lepszy symbol nowego społeczeństwa?
LIBIA
Al-Kaddafi planował wwiercić się do wodonośca nubijskiego
i przenieść wodę do północnej Libii za pomocą wielkich rur i tam.
Ogromne przedsięwzięcie.
Olbrzymie rury biegnące przez dosłownie setki kilometrów.
Nie było to tanie…
15% ROCZNEGO BUDŻETU LIBII
…ale al-Kaddafi uważał projekt za ukoronowanie swych działań
i sposób na dostarczanie wody przez dziesiątki lat.
Nazwał go nawet ósmym cudem świata.
Niestety podczas budowy napotkano kłopoty.
Pojawiły się przeróżne problemy.
W kraju panowała korupcja, wiele rur wybuchło, i tak dalej.
Ukończenie budowy zajęło prawie 30 lat.
Niektórzy specjaliści twierdzą, że wody nie wystarczy do końca stulecia.
Ale to będzie czyjś inny problem.
Rzeka była jednym z niewielu przedsięwzięć,
z których Libijczycy byli zadowoleni.
Był to prestiżowy projekt,
który al-Kaddafi mógł przedstawić jako własny.
Ale ludzie mają krótką pamięć.
Musicie zadbać, by nigdy nie zapomnieli, kto odpowiada za otaczające ich cuda.
Pytacie jak?
Dzieci to nasza przyszłość. Trzeba je edukować.
ZINDOKTRYNUJ MŁODZIEŻ
Każdy dyktator potrzebuje obywateli, którzy umieją czytać i pisać,
żeby mogli wykonywać niewdzięczną pracę i zarabiać na niego.
Dyktatorzy nie chcą jednak
dobrze wykształconych ludzi, którzy mogą zapragnąć z nimi rywalizować.
By budowa nowego społeczeństwa się udała, musicie wcześnie zacząć.
Piśmienność i propaganda były w Libii ze sobą powiązane.
Lista lektur al-Kaddafiego dla młodzieży składała się z jednego tytułu,
który napisał — zgadliście — właśnie on.
ZIELONA KSIĄŻKA
Zielona książka była biblią Libii al-Kaddafiego.
Al-Kaddafi nieustannie ją cytował.
Fragmenty były na billboardach.
Były to głównie luźne myśli,
ale ponieważ spisał je al-Kaddafi, nie można było ich kwestionować.
Kiepskie recenzje nie mogą zepsuć przyszłości narodu.
PROFESOR PSYCHOLOGII
Dzieci pisały sprawdziany z Zielonej książki.
Z tego, co mówił i co to oznaczało.
Sprytne rozplanowanie zajęć.
Genialne było nie tylko to, czego dzieci się uczyły,
ale też to, czego się nie uczyły.
Nie ma historii kraju sprzed rządów al-Kaddafiego.
HISTORIA LIBII
Po co uczyć o złych dawnych czasach?
Brak geografii. Niech ludzie nie myślą o świecie czy ucieczce.
Brak języków obcych. Nie są potrzebne.
A ponieważ al-Kaddafi uznawał jednostki miary za zachodnią opresję,
zakazał układu SI.
Może nie było to takie złe.
Ale czasami, mimo uważnego planowania,
dzieciaki nie uczą się tego, czego chcecie.
Dlatego al-Kaddafi okazjonalnie udzielał lekcji osobiście,
żeby jego przesłanie na pewno trafiło do ludu.
Latem 1984 roku
tysiącom uczniów szkół w Bengazi powiedziano,
że jadą na wyjątkową wycieczkę.
Weszli do autobusów i zostali przewiezieni na miejski stadion koszykówki.
Mieli jednak zobaczyć mecz, o jakim im się nie śniło.
Główna atrakcja: Al-Sadek Hamed Al-Shuwehdy.
Oskarżony przyznał się do działań terrorystycznych.
Trzydziestoletni inżynier niedawno wrócił ze studiów w USA.
Publice powiedziano, że będzie oglądać proces,
ale mężczyznę już skazano.
Zgromadzeni już wiedzą, co się wydarzy. Niektórzy błagają o litość.
Inni świętują.
Ale coś idzie nie tak.
Skazany mężczyzna nie umiera.
Z tłumu wyłania się kobieta.
Nazywa się Huda Ben Amer.
Solidnym szarpnięciem kończy robotę.
Była później znana jako Huda Egzekucjonistka.
Pomoc państwu w zamordowaniu niewinnej ofiary
rozpoczęła jej karierę polityczną: została ministrą sportu i turystyki.
Cóż za wspaniała nagroda za świecenie przykładem młodzieży.
Zwłaszcza dziewczynkom.
Ale przykład Hudy pokazuje również,
jak potężna, a nawet śmiercionośna może być kobieta.
Dlatego na drodze do zbudowania nowego społeczeństwa
trzeba zwrócić na płeć piękną szczególną uwagę.
POKAŻ KOBIETOM, GDZIE ICH MIEJSCE
Wszyscy ważniejsi dyktatorzy czasów współczesnych to mężczyźni.
Wiedzą, że kobiety jako grupa są potrzebne,
ale zdają sobie też sprawę, że są niebezpieczne.
Autokraci chcą przywrócić taką hierarchię, w której to mężczyźni…
WYKŁADOWCZYNI
…znajdują się na szczycie.
Ale al-Kaddafi chciał być nowoczesny.
Pragnął zbudować społeczeństwo dla wszystkich.
Al-Kaddafi w zasadzie twierdził, że kobiety powinny być równe mężczyznom.
W czasie swoich rządów
próbował przynajmniej symbolicznie je awansować.
Jaki mógłby być lepszy symbol kobiecego awansu niż ten?
GWARDIA AMAZONEK
Miał przedziwną obstawę złożoną z kobiet.
ALIAS ZAKONNICE REWOLUCJI
Zupełnie jak z filmów o Jamesie Bondzie.
Pan al-Kaddafi wyzwolił Libię.
Wcześniej kobiety nie były wolne.
Jeździły z nim za granicę.
Mistrzowsko manipulował mediami.
Bardzo dobrze wiedział, co znajdzie się na zdjęciach
i ekranach telewizorów.
Ale tego, co działo się za drzwiami, nie można było pokazać w telewizji.
Niewiele osób wiedziało, że ta obstawa była w istocie haremem.
Nowe członkinie gwardii rekrutowano
podczas podróży al-Kaddafiego po kraju.
Miał słabość do pięknych, młodych kobiet, czasem nawet czternastolatek.
Zwiadowczynie z gwardii cały czas wypatrywały nowych twarzy.
Nowe rekrutki zapraszano na prywatne spotkanie z przywódcą.
Jeśli poklepał którąś po głowie, zostawała wybrana
i wkrótce znikała.
Czy tego chciała, czy nie,
zostawała tak zwaną „dziewicą rewolucji”
zobowiązaną służyć przywódcy.
Al-Kaddafi często molestował i gwałcił te kobiety.
Niektórym dziewczynom pozwalano na powrót do rodzin,
ale w muzułmańskim społeczeństwie często je odrzucano.
Al-Kaddafi wykorzystywał tak przez lata tysiące kobiet.
Wszystko było częścią wizji Mu’ammara,
wedle której największy zaszczyt to służba Libii,
a zatem jemu.
Al-Kaddafi był narodem.
Dyktatorzy sądzą, że mają naród na własność.
Posiadają jego bogactwo i obywateli.
Mogą zrobić z ich ciałami, co tylko zechcą.
Na miejscu al-Kaddafiego mogłoby wydawać się wam, że macie już wszystko.
Pieniądze, lojalnych obywateli,
konkretne symbole waszej wielkości, wspaniałe etaty.
Ale to nie czas spoczywać na laurach.
Skoro cały świat może jeszcze poznać waszą ścieżkę do narodowej chwały,
po co trzymać ją dla siebie?
WYEKSPORTUJ REWOLUCJĘ
Zostanie władcą absolutnym to imponujący wyczyn.
Ale stworzenie globalnego ruchu?
Coś legendarnego.
Dlatego najambitniejsi tyrani lubią rozwijać skrzydła.
W 1940 roku Adolf Hitler utworzył marionetkowy rząd Vichy we Francji,
który odebrał obywatelstwo Żydom
i wysłał ponad 70 000 na śmierć w obozach koncentracyjnych.
Po II wojnie światowej Józef Stalin agresywnie wspierał
rządy komunistyczne w Europie Wschodniej i krajach bałtyckich,
tworząc strefę buforową przyjaznych państw.
Mao Zedong dostarczał broń, pieniądze i zapasy Wietnamowi Północnemu
w ramach planu dominacji południowo-wschodniej Azji.
Ale dla niektórych tyranów współpraca może okazać się trudna.
Al-Kaddafi usiłował znaleźć się w centrum uwagi arabskiego świata.
Przywódcy patrzyli na niego z góry.
Nieważne, co myśli reszta świata.
Zawsze znajdą się grupy,
do których traficie pełnym portfelem.
Sponsorował wiele ruchów separatystycznych.
GRUPY SPONSOROWANE PRZEZ MU’AMMARA AL-KADDAFIEGO
Gdy rewolucjoniści na całym świecie potrzebowali pieniędzy, on je miał.
Niestety, sojusz z niewłaściwymi ludźmi…
może być powodem nieprzychylnych ocen innych.
Około godziny drugiej w Berlinie wybuchła bomba w dyskotece La Belle.
Według policji wewnątrz było 500 osób,
w tym wielu żołnierzy USA po służbie.
Bomba wybuchła…
Ci mordercy nie popełniliby zbrodni,
gdyby nie azyl i wsparcie
udzielane np. przez reżim pułkownika al-Kaddafiego.
Al-Kaddafi był terrorystą.
Używał terroru, ale chciał, by świat go szanował.
BYŁA SEKRETARKA STANU USA
Nie będziemy się kłaniać przed Ameryką.
Mała rada: terroryzowanie ludzi w kraju jest łatwiejsze
niż walka z całym Zachodem.
Nikt nie będzie zabijał Amerykanów i się tym chwalił. Nikt.
KWIECIEŃ 1986 ROKU USA ATAKUJE LIBIĘ Z POWIETRZA
Gdy Amerykanie zaatakowali Libię w odwecie,
był wstrząśnięty.
Myślał, że jest nieomylny.
Świt rzuca światło na zniszczenia po ataku bombowym.
Według stolicy celem były bazy wojskowe i obozy terrorystów.
Dobitnie pokazano mu, że się mylił.
Początek końca? Nie tak szybko.
Gdy ma się pod ręką jedne z największych złóż ropy naftowej,
można sobie pozwolić na okazjonalne potknięcia.
Jak się przekonacie,
księga zapewni wam władzę tak długo, jak będziecie się jej trzymać.
Mu’ammar przekona się o tym na własnej skórze.
UPIERAJ SIĘ PRZY SWOIM
Al-Kaddafi miał niezłe życie.
Bogactwo, władza, doskonały gust modowy
i wizja społeczeństwa doskonałego.
Ale wraz z nastaniem nowego tysiąclecia USA wypowiada wojnę Saddamowi Husajnowi
i życie bliskowschodniego dyktatora staje się ryzykownym przedsięwzięciem.
Nasza wojna z terrorem to tylko początek.
Gdy nastają trudne czasy, księga zasad każe trwać przy programie.
Al-Kaddafi wybrał inną ścieżkę.
Wprowadził do polityki zmiany…
którymi chciał się przypodobać Zachodowi.
Wolność słowa, prawo do zgromadzeń, wolna prasa.
Przestał torturować obywateli.
To miłe z jego strony.
Ale tortury zapobiegają oporowi.
Jakie były konsekwencje?
To są mechanizmy, dzięki którym ludzie się organizują
i obalają rządy.
LUTY 2011 ROKU POCZĄTEK POWSTANIA LIBIJSKIEGO
To nieuniknione. Przejrzano reformy: były po prostu znakiem słabości.
Pułkowniku, wojsko się od pana odwraca?
Już nie umiem po angielsku.
Obywatele wzniecili powstanie, a Zachód nie uratował al-Kaddafiego.
Al-Kaddafi zginął.
Gdy rebelianci go osaczyli,
powiedział: „Nic nie zrobiłem. Czemu mnie tak traktujecie?”.
Słuszne pytanie w większości sytuacji.
Zabił mi brata, kuzyna i przyjaciół.
Spalił mój rodzinny dom.
Można powiedzieć, że al-Kaddafiego zgubiło
porzucenie księgi zasad i zmięknięcie, za co przypłacił życiem.
Ostatecznie go wytropiono i zabito.
Ale spokojnie.
Księga zasad proponuje inną ścieżkę,
sposób na zrealizowanie najważniejszego marzenia tyrana:
reżimu bez końca.
Ostatni rozdział rozgrywa się w pustelniczym królestwie Korei Północnej,
w którym dynastia Kimów znalazła sposób na wieczne rządy.
Jesteście gotowi zostać bogiem?
Napisy: Krzysztof Bożejewicz