NETFLIX ORİJİNAL DİZİSİ
GERÇEK
Gerçek nedir?
Ant içerim ki…
Çocukken bazı gerçeklerin tartışmasız olduğunu öğrendik.
Ama kaotik bir dünyada faaliyet gösteren bir zorbaysanız
gerçekler çoğu zaman sakıncalı olur.
Gerçek, despotlar ve diktatörler için sorun teşkil eder
çünkü gerçek tartışma yaratır.
Gerçek, bize duyduğumuz hikâyeleri sorguyabileceğimizi söyler.
Ama çok az sayıda zorba gerçeğe karşı bu adam kadar amansız bir mücadele verdi.
Josef Stalin.
SSCB DİKTATÖRÜ 1929-1953
Propaganda, dezenformasyon ve zekice başka numaralar kullanarak
devasa Sovyetler Birliği üstünde mutlak gücünü korudu.
Stalin insanlara gerçekliklerinin temellerini verdi.
Çok basit.
Devrimin çıkarlarını koruyorsa gerçek demektir.
Stalin, el kitabı sayesinde halkın hayatını kontrol etmekle kalmadı…
Artık kişisel özgürlük yok.
…zihinlerini de kontrol etti.
GERÇEKLERİ MANİPÜLE ET JOSEF STALİN
Sovyetler Birliği'ndeki 30 yıllık hükmü sırasında
Stalin devletin gücüne meydan okuyan tüm kurumları parçaladı.
Nasıl başardığını anlamak için
önce adamın kendisiyle ilgili önemli bilgileri verelim.
STALİN GÜRCİSTAN'DA DOĞDU VE GERÇEK ADI STALİN DEĞİLDİ
Stalin'in adı Yosif Cugaşvili'ymiş.
Küçük bir Gürcü şehri olan Gori'de, Rus İmparatorluğu'nun sınırında doğmuş.
Stalin adını almaya daha sonra karar vermiş.
Stalin, Rusça stal kelimesinden geliyor.
"Çelik" demek.
STALİN TERÖRİSTTİ
Stalin 20'lerinin başında Bolşeviklere katıldı.
Rus hükûmetini devirmeye çalışan asi Marksistler.
Şiddete karışıyorlardı.
Stalin, küçük bir terörist çetenin lideriydi.
Stalin birkaç kez tutuklanıp Sibirya'ya gönderildi
ama kaçıp yeniden davaya katıldı.
Hayatta kalanlar güçlendi. Daha dayanıklı oldular.
STALİN'İN BAŞARILARI LENİN'İN DİKKATİNİ ÇEKTİ
Stalin'in Lenin'in ilgisini çekme sebebi iş bitirme becerisiyle alakalıydı.
1917'de Bolşevikler başa geçtiğinde
Lenin, Stalin'i önemli bir bakanlığın başına getirdi.
1922'de Stalin, Komünist Parti Genel Sekreteri oldu.
Bu, o zamanlar bürokratik bir pozisyondu.
İnsanlar onu bir bürokrat olarak görüp ciddiye almadılar.
Stalin kendini bilerek bu şekilde takdim ediyordu.
Böylece insanlar onu tehdit olarak görmeyecekti.
Stalin güç ve nüfuz sağlayan bir konuma işte bu şekilde geldi.
Ama zorbalık seviyesine çıkabilmesi için
hâlâ rakiplerini alt edip geçmişinden kurtulması gerekiyordu.
Neyse ki zorbanın el kitabında temiz bir sayfa açma taktiği de mevcut.
TAKTİK TARİHİ YENİDEN YAZIN
Biri bir keresinde
"Geçmişi kontrol eden geleceği de kontrol eder" demiş.
Stalin tarihten ders alıyordu.
Arkasına yaslanıp
tarihin kanunlarının işlemesine bel bağlayamayacağını çok iyi biliyordu.
Bunun dayatılması gerek.
Hem Stalin için geçerli hem bu adamlar için.
Yönetimi sırasında ulusal gururu onarmak için
Hitler, üst komutadaki Nazilere
işgal altındaki Avrupa'da I. Dünya Savaşı anıtlarını yıkmalarını
ve Almanya'nın yenilgisinin kanıtlarını silmelerini istemişti.
Kuzey Kore'deki Kim rejimi
Kore Savaşı'nda ilk kurşunu Güney Kore'nin attığını söylerken
savaş aslında Kuzey Kore'nin Seul'u işgaliyle başlamıştı.
Mao, Büyük İleri Atılım yüzünden
Çin vatandaşlarının açlıktan öldüğünü inkâr etmişti.
Ama kanıtlar bu kıtlığın 45 milyonu öldürdüğünü gösteriyordu.
MOSKOVA 1923 STALİN DİKTATÖR OLMADAN 6 YIL ÖNCE
1923 yılında Vladimir Lenin'in sağlığı kötüleşir.
Stalin, meslektaşları Lev Kamenev ve Grigori Zinovyev'le
yönetimin başına getirilir.
Ama Stalin çoktan sonraki hamlelerini planlıyordur.
Stalin, Lenin'in vârisi olduğunu
herkese ispatlamak zorundaydı.
Vizyonlarının aynı olduğunu göstermeliydi.
Ama ufak bir sorunu vardır.
Sonlara doğru Lenin, Stalin'den pek emin değildi.
"Stalin çok kaba, çok hoşgörüsüz" diyordu.
"Böyle devam etmesine izin verilirse partiyi bölmesinden korkuyorum."
Ocak 1924. Lenin ölüm döşeğindedir.
Artık Stalin ilişkilerini daha verimli kılmak üzere kollarını sıvar.
Lenin öldükten sonra
Stalin derhâl dizginleri ele alıp cenazesini planlar.
Stalin, Leninizm üzerine tutkulu söylevler vermeye başlar.
Kızıl Meydan'ın ortasında bir Lenin anıtı yapılmasına izin verir.
Yakın ve kişisel ilişkilerini kanıtlamak için
Stalin, Lenin'le çekildikleri kişisel bir fotoğrafı sızdırır.
Ama önce görünüşüne rötuş yaptırıp kendini büyütür,
böylece Lenin veliahdının yanında sönük kalır.
Sonra iki figür birbirine yaklaştırılır.
Bir de üstüne Stalin'in cildi düzeltilir ve çiçek hastalığı lekeleri silinir.
Çocukken geçirdiği bir kazada incinen kolu da uzatılır.
Tarihin ilk Photoshop'larından biri.
Stalin'in Lenin'le ilişkisini farklı lanse etme çabası meyve verir.
Sonraki beş yıl boyunca
Stalin, Sovyet hükûmetindeki pozisyonunu güçlendirip
mutlak güce giden yolda tüm rakiplerini saha dışı eder.
Sovyetler Birliği'nin tek lideri oldu.
O andan itibaren Stalin, kendi Komünist Parti tarihini yazdı
ve herkese bu tarih anlayışı öğretildi.
Ama geçmişi baştan yazmak bir yere kadar.
Hele ki halkınızın başka yeni kaynaklara erişimi varsa.
Eğer gerçekle savaşı kazanmak istiyorsanız daha yeni başlıyorsunuz.
TAKTİK HER ŞEYİ SANSÜRLEYİN
Bir liderin sahip olduğu en güçlü araçlardan biri
bilgiyi kontrol etmektir.
Bilgi kanallarını kapatmayı başarabilirseniz
tercih ettiğiniz algıyı yaratabilir
ve vatandaşlarınızı bu gerçekliğin içinde yaşatabilirsiniz.
Stalin bunu yalnız yapmak zorunda kalmadı.
Avantajlı başlamıştı.
Stalin zaten totaliter bir diktatörlük miras almıştı.
Kitle iletişim araçları zaten kontrolleri altındaydı.
Çarlık döneminde de elbette sansür mevcuttu
ama Stalin dönemiyle karşılaştırınca devede kulak kalır.
Yasak konulara gelince
Stalin her şeyi düşünmüştü.
Kişisel gelir, yasak konu.
Zamlar, yiyecek kıtlığıyla ilgili konular veya açlıktan bahsetmek kesinlikle yasak.
Suç istatistikleri, işsizlik veya evsizlik konuları skandal.
Deprem gibi doğal, uçak kazası gibi insan yapımı felaketler,
hapishane koşulları, yabancı ürün reklamları.
Durun, dahası var.
Yetkililerin ve eşlerinin adları, ilaçlara erişim,
Elbette Kremlin mimarisine dair her şey ve Borşov Tiyatrosu onarımları.
Stalin'in yönetiminde kütüphaneler…
SANSÜRLÜ SAHNE
…devletin zararlı bulduğu metinleri ya yok etti ya da kısıtladı.
Bu şekilde Sovyet halkının kolayca kayabilecek akıllarını
Sherlock Holmes gibi karakterlerden korudular.
Neden mi Sherlock Holmes? Sherlock Holmes başına buyruk.
Stalinizm'in kolektif anlayışı için fazla bireysel kaçıyor.
Bir de Robinson Crusoe.
Robinson Crusoe kapitalist bir kahraman.
Girişimci. Başının çaresine bakıyor. Hayatta kalıyor.
Kitap sansürlemek aşırı geldiyse
siz bir de kriz anında neler olacağını görün.
1920'lerin sonlarında
ekonomiyi güçlendirmek üzere gelir elde edebilmek adına
Stalin, Sovyet tarımını yeniden şekillendirmek,
ve insanları kolektif çiftliklere göndermek üzere bir süreç başlattı.
Şehirleri, orduyu ve ihracatı karşılamak adına
köylüleri üretim yapmaya zorlama kararı aldılar.
Sonucunda kıtlık çıktı.
UKRAYNA 1931 STALİN DİKTATÖR OLDUKTAN 2 YIL SONRA
Sadece Ukrayna'da milyonlarca insan açlıktan ölmüştü.
Yamyamlık başladı.
Bunların hiçbiri basına yansımadı ve insanlar bunun olduğunu bilmiyordu.
Stratejisinin hatalı olduğunu kabul etmek yerine
Stalin milyonlarca hayatı feda etmeye karar verdi.
Kendince daha önemli bir amaç olan sosyalist sistemi korumak uğruna.
Stalin kendi gerçekliğini yarattı.
Her şey kontrol altında. Her şey yerine oturmak üzere.
Bu esnada Stalin Ukrayna'yı dış dünyaya kapattı.
Ama uluslararası basın bir şekilde akbabalar gibi haberin başına üşüşecekti.
El kitabını izlerseniz bu sorunla yalnız yüzleşmezsiniz.
TAKTİK YABANCILARI BAŞTAN ÇIKARIN
DİKTATÖR OLDUKTAN 3 YIL SONRA
1930'larda Batı'daki birçok insan, özellikle liberaller ve solcular,
Sovyetler Birliği'nin kapitalist buhrana bir alternatif sağladığına inanıyordu.
O yüzden Sovyetler'le ilgili kötü haberlere inanmıyorlardı.
Stalin'in selefi Lenin'in sürpriz müttefikler için bir lafı varmış.
Kullanışlı salaklar.
Mevcut bir zayıflıklarından nemalanıyorsunuz.
Egolarına oynayıp para veriyorsunuz.
Böylece söylemlerinize destek alıyorsunuz.
Bu da rejiminize kredibilite ve meşruiyet kazandırıyor.
Bunun farkında olan tek zorba Stalin değildi.
Hitler'in ilk savunucuları
Windsor Dükü ve Düşesi ve Charles Lindbergh'di.
İmajını kurmasına yardım ettiler.
Dünya, Fidel Castro'nun Küba'daki zorbalığına sırt çevirdiğinde
Kolombiyalı yazar Gabriel García Márquez
yakın dostluklarına ve onu savunmaya devam etti.
Kuzey Kore'den Kim Jong Un kendine beklenmedik bir dost buldu.
Eski NBA yıldızı Dennis Rodman.
Stalin bu taktiği ileri taşır.
Bir dizi solcu yazar ve düşünürü ülkeye davet eder.
Aralarında George Bernard Shaw, H.G. Wells, Jean-Paul Sartre da vardır.
Gelip hayallerindeki sosyalist ütopyayı görmelerini ister.
Ama dünyayı kendi gerçeğine inandırmak için
Stalin'in güvenilir ve nüfuzlu birine ihtiyacı vardır.
Walter Duranty gibi.
NEW YORK TIMES MOSKOVA BÜRO ŞEFİ
Duranty, 1922 'den beri New York Times'ın Moskova şubesiydi.
Ama meslektaşları arasında
Duranty prensiplerinden çok çapkınlığı ve tahta bacağıyla bilinirdi.
Duranty'nin hırsı ve zayıf etik anlayışı Kremlin'in kulağına ulaşınca
Stalin bu gazetecinin potansiyelini görür.
Böylece ilgileri mevcut kıtlıktan başka yöne çekebilecektir.
Stalin, Duranty'ye Kremlin'de özel bir röportaj teklif eder.
Bu röportajda komünizmin harikalarını ve Sovyet kalkınması planlarını anlatır.
Duranty bu bilgiler için minnettardır.
Sovyet lideriyle ilgili çok olumlu haberler yazar.
Duranty, Ukrayna'ya davet alır.
Burası çoğu yabancı gazeteciye yasaktır.
Onu Ukrayna'ya götürmüşler
ve özellikle kıtlığın olmadığı yerleri göstermişler.
Ama kırsalın derinliklerine ilerledikçe
gerçek inkâr edilemez hâle gelir.
Peki Duranty gerçeği yazdı mı?
Hayır.
Kıtlık laflarının abartı olduğuna dair yazılar yazmaya devam eder.
İlginçtir ki, Duranty'nin yalan haberleri ona Pulitzer Ödülü kazandırırken
Stalin'in de dünya çapında itibarını düzeltir.
Artık sansür de uyguladığınıza
ve yabancı basında imajınız düzeltildiğine göre
gerçeğe açtığınız savaşı ileri taşıma vakti.
Bunu yapabilmek için de en kutsal kurumu hedef almanız gerekiyor.
TAKTİK TANRIYI YOK EDİN
Din genellikle cevaplanamayan sorulara cevap verir.
Hayatın anlamı ne? Neden buradayız?
Ama bir zorbaysanız ruhani gerçek için tek kaynağa yer vardır.
Tanrı biliyor ya, o da sizsiniz.
Stalin, dini tamamen yıkmak istedi.
Yalnızca dinî doktrinler yüzünden veya kitlelerin afyonu olduğu için değil.
Kiliseye karşı olma sebebi
kilisenin elinde altın, mücevher ve değerli sanat eserleri olmasıydı.
Sovyet devletini kurmak için Stalin'in bu servete ihtiyacı vardı.
Ama insanları inançtan uzaklaştırmak için dini baskı altına almak yetmez.
Yerine bir şey koymalısınız.
Sovyetleri Birliği, din yerine kendi dogmasını yarattı.
Adına Marksizm-Leninizm dediler.
Noel ve Paskalya yerine…
Sovyetler kendi bayramlarını yarattılar.
1 Mayıs, İşçi Bayramı
ve 7 Kasım'da Bolşeviklerin başa geçişinin yıl dönümü.
İsa ve havarilerinin yerine
Stalin rejimi, halkın sayıp öykünmesi için yeni komünist şehitleri öne çıkardı.
Bu çocuk gibi.
Hikâyeye göre 13 yaşındaki Pavlik Morozov
Ural Dağları'nın küçük bir köyünde yaşayan örnek bir öğrenci ve genç bir komünistmiş.
Büyük Kıtlık esnasında bir gün devlete sadakati sınanmış.
Babasının tahıl istifleyip kâr amaçlı sattığını öğrenince
küçük Pavlik vatansever bir seçim yapmış.
Babasının suçlarını yerel gizli polise ihbar etmiş.
Ama amcası, dedesi ve kuzeni bu durumdan pek etkilenmemişler.
Küçük Pavlik'i bir ormanda sıkıştırıp öldürmüşler.
Sovyet gazeteleri korkunç suçtan bahsetmeye başlayınca
Pavlik bir halk kahramanı olmuştu.
Akrabaları da idam edilmişti.
Stalin, Pavlik'in hikâyesinin unutulmamasını sağladı.
Yiğitliği şarkılara, oyunlara, kitaplara, hatta operaya konu oldu.
Ama bu hikâyenin başka bir yüzü var.
Hikâye muhtemelen yalan.
Sovyetler Birliği dağıldıktan sonra öğrendik ki
Pavlik Morozov propaganda amaçlı kullanılmak için
Sovyetler tarafından yaratılmış.
Ama bunun önemi olduğunu sanıyorsanız iyi dinlememişsiniz demektir.
Dinin yerine devleti koyduğunuzda gerçeğiniz kutsal olur.
Ama halkınızın bir kesimi inatla başka gerçekleri dinleyebilir.
Sözde bilimsel gerçekler.
Merak etmeyin, onun da çaresi var.
TAKTİK BİLİMİ YOZLAŞTIRIN
Objektif gerçeklerin bulunduğu bilim ve araştırma kültürü
ve sonuçların ideolojilerden değil, gerçeklerden edinildiği bir sistem
zorbaların kâbusudur.
Tabii öyle olur
çünkü bilim insanları bilimin üstünlüğüne inanıyor.
Ama bu kabul edilemez.
İspanyol diktatör Francisco Franco bilimsel araştırma kurulunu feshedip
partisinin ve kendisinin
Hristiyan inançlarla çeliştiğini düşündüğü evrim gibi teorileri reddetti.
Hitler ve Üçüncü Reich ne alanda bilim yapılabileceğini sınırladı
ve bir aşamada göreliliği ve kuantum mekaniğini reddedip
Aryan fiziği gibi alanları benimsediler.
Gambia Devlet Başkanı Yahya Jammeh
söylenene göre HIV'li binlerce insanı geleneksel tedavileri reddedip
virüsü üç günde öldüreceğini iddia ettiği ve kendi tedavisini kullanmaya itti.
Söylemeye gerek bile yok, işe yaramadı.
Stalin'in bilimsel disiplinlere bakış açısı
ideolojik dogmaları tarafından dikte ediliyordu.
Belli gerçekler ideolojisine uymazsa bunları görmezden geliyordu
ve bilim insanlarını da aynısını yapmaya teşvik ediyordu.
Bunu en iyi anlayanlardan biri devrimci biyolog Trofim Lisenko'ydu.
ZİRAİ BİYOLOG VE GENETİKÇİ
Lisenko, Sovyetler Birliği'nin süregelen yiyecek kıtlığının çözümünün
bitkilere Marksist ilkeler uygulamak olduğu kanısındaydı.
Saçma şeyler yaptı.
Örneğin bir ekini soğuğa maruz bırakınca
sonraki nesillerin soğuğa dayanıklı olacağını düşünürdü.
Bu tabii ki çok saçma.
Ama bu fikrin Marksist ilkelere daha yakın olduğunu söyledi.
Stalin'in de hoşuna gitti.
Stalin, Lisenko'yu Kremlin'e konuşma yapmaya davet eder.
Lisenko modern genetiğe saldırıp
ülkenin bilim insanlarının sadakatini sorgular
ve kendi devrimci teorilerinin Sovyetler'de açlığı çözeceğini vadeder.
Bu duydukları Stalin'in hoşuna gider.
Birkaç yıl içinde diğer tüm genetik teorileri yasaklanır.
Profesörler görevlerinden alınır ve laboratuvarlar kapatılır.
İtiraz eden herkesin kökü kazınır.
Bunun sonucunda Sovyet biliminde, özellikle de Sovyet biyolojisinde,
çok büyük bir savaş başladı.
Stalin propaganda amaçlı Lisenko'yu bir bilim dâhisi ve devrimcisi addeder.
Ama pratikte Lisenko'nun teorileri tamamen çöker.
Sovyet halkında daha fazla ölüm ve zorluğa yol açar.
Tabii ki Lisenko 1964'e kadar görevinde kalır.
Stalin, Lisenko'nun belli bir disiplinin gerçeklerini
eğip bükme yeteneğini sadakatin bir göstergesi kabul etti.
Ve Stalin için bu sadakat göstergesi bilimsel gerçeklerden daha önemliydi.
Bakalım.
Bilimi kötüleyip dinleri yok ettikten, tarihi baştan yazdıktan
ve bazı sorunlu gerçekleri propagandayla değiştirdikten sonra
gerçeğe açtığınız savaş meyve veriyor olmalı.
Ama halkınızın zihni ve hayatı üzerinde mutlak kontrol yolunda
önünüzde bir engel daha var.
Halkınızın birbirine olan inancı.
Vatandaşların birbiriyle ilişkileri.
Otoriter bir sistemde bu bir tehdittir.
Baştaki kişiye sadakat ve itaatten daha değerli bir ilke ve değer olması
mümkün değildir.
Bu tehdidi yok etmek için mideniz sağlam olmalı, yani hazır olun.
TAKTİK GÜVENİ YOK EDİN
Güvensizlik olgusu son derece güçlü bir araç.
Kimseye güveniniz kalmadıysa
kendinizi bile isteye devletin himayesine bırakırsınız
çünkü kalan herkes şüphelidir.
Stalin gerçekle savaşmak için bu kadar çaba harcadıktan sonra
başardığını düşünebilirsiniz ama bir zorbanın işi asla bitmez.
MOSKOVA 1934 DİKTATÖR OLDUKTAN 5 YIL SONRA
Aslına bakarsanız 1934'te
Stalin'in hâlâ gücü tutmakta sorunları vardı.
Tüm düşmanlar yok edilmemişti.
Moskova'da göstermelik duruşmalarla
Komünist Parti'nin önde gelenlerinin
Sovyet karşıtı komplonun parçası olmak suçuyla yargılanması
bir süreç başlattı.
Ama halkını birbirlerine düşman etmeye gelince
hükûmetin temizlenmesi daha yalnızca başlangıçtı.
Devrimin kahramanları vatan haini olabiliyorsa
başka kim hain olabilirdi?
Cevap basitti, herkes.
"Devletimize karşı büyük bir komplo düzenleniyor" deniyordu.
"Sizin işiniz bu komplocuları bulmak."
Sadık vatandaş ne yapsın?
Komşular komşuları ihbar etti.
Çocuklar ailelerini ihbara başladı.
Bunların hepsi çığ gibi büyüyüverdi.
BÜYÜK TERÖR
Büyük Terör.
Büyük Terör esnasında 750.000'den fazla insan öldürüldü.
Bunların hepsi Stalin'in büyük planının parçasıydı.
Bir bildiri yazdı.
Yüz kişiyi öldürürseniz ve bunlardan yalnız beşi halk düşmanıysa
bu fena bir oran değildi.
Stalin'in modeli buydu. Çok fazla öldürmeniz sorun değildi.
Az öldürmeniz sorundu.
Diğer vatandaşlara yapılan suçlamaların
doğru olmadığını söylemeye yeltenen birileri olursa
cevap çok basitti.
Neyin doğru olduğuna parti karar verir.
Bu diktatörlüklerde daha büyük bir gerçek var ki
o da gücün gerçeği.
Milyonlarca vatandaşı için gerçeği baştan tanımlayarak
Stalin, Sovyetler Birliği üzerindeki mutlak gücü 15 yıl daha korudu.
Tüm bunlardan sonra kötü biri olarak hatırlandığını düşünebilirsiniz
ama gerçek bundan daha karmaşık.
Birçok insan Stalin'i büyük bir lider olarak görüyor.
Ama Sovyet halkını tarım toplumundan endüstriyel topluma taşımanın bedeli
çok ama çok sayıda hayat oldu.
Başarıyı hedefe ulaşmak olarak tanımlayacak olursanız
Stalin çok başarılıydı.
Stalin'in inanılmaz hükmünün sırrını öğrendiniz.
Ama zorbalık yalnızca zihinleri kontrol etmek değildir.
Toplumu kendi suretinizde baştan yaratabilme gücüdür.
Bu adamdan öğrenin. Muammer Kaddafi.
Vizyonu ve milyarlarca petrol geliriyle
çöl ülkesi olan Libya'yı kendi tapınağına çevirdi.
Tüm halkım beni seviyor.
Ne ters gidebilir ki?
Alt yazı çevirmeni: Doğa Uludağ