EEN NETFLIX ORIGINAL-SERIE
Wat is waarheid?
Ik zweer plechtig…
Als kind leren we dat sommige feiten onbetwistbaar zijn.
Maar voor een tiran, die opereert in een chaotische wereld…
…kan de waarheid vaak zeer hinderlijk zijn.
Voor een leider kan de waarheid een probleem zijn…
…omdat die kan leiden tot debat.
De waarheid suggereert dat we kunnen twijfelen aan verhalen.
Maar weinig tirannen vochten zo hard tegen de waarheid als deze man.
Jozef Stalin.
Hij gebruikte propaganda, desinformatie en andere trucs…
…om de totale controle over de Sovjet-Unie te behouden.
Stalin gaf het volk het fundament voor hun werkelijkheid.
Heel simpel, als het goed is voor de revolutie, dan is het waar.
Stalin wilde niet alleen de controle over het leven van de burgers…
…geen persoonlijke vrijheid.
…maar ook over hun gedachten.
Tijdens de drie decennia durende heerschappij van Stalin…
…verwoestte hij alle instituten die de macht van de staat bedreigden.
Om dat te begrijpen…
…moet je eerst wat meer weten over de man zelf.
STALIN WERD GEBOREN IN GEORGIË EN HEETTE NIET ECHT STALIN
Stalin werd geboren als Ioseb Dzjoegasjvili…
…in het stadje Gori in Georgië…
…aan de buitenkant van het Russische Rijk.
Later in zijn leven besluit hij zichzelf Stalin te noemen.
Stalin komt van het Russische woord stal, dat 'staal' betekent.
EFFECTIEF TERRORIST
Als hij begin 20 is, wordt hij lid van de Bolsjewieken…
…Marxistische rebellen die de regering omver willen werpen.
Ze gebruiken geweld.
Stalin zelf was de leider van een kleine terreurgroep.
Stalin wordt meerdere malen opgepakt en naar Siberië gebracht.
Maar hij slaagt erin te ontsnappen.
Zij die het overleefden, werden bikkelhard.
STALINS DADEN TREKKEN DE AANDACHT VAN LENIN
Stalin trok Lenins aandacht…
…omdat hij dingen voor elkaar kreeg.
Als de Bolsjewieken in 1917 de macht grijpen…
…krijgt Stalin de leiding over een belangrijk ministerie.
In 1922 wordt hij secretaris-generaal van de Communistische Partij…
…wat toen een bureaucratische positie was.
Anderen zagen hem als niet meer dan een pennenlikker.
En dat idee stond Stalin wel aan…
…omdat ze dan geen gevaar in hem zagen.
Zo kwam Stalin in een positie van macht en invloed.
Maar om een tiran te worden…
…moest hij zijn rivalen aftroeven en zijn verleden afschudden.
Het handboek heeft de perfecte tactiek voor een schone lei.
TACTIEK HERSCHRIJF GESCHIEDENIS
Iemand zei ooit: 'Wie het verleden beheerst, beheerst de toekomst.'
Stalin studeerde geschiedenis.
Hij beseft dat je niet kan toekijken…
…en wachten op wat de wetten van de geschiedenis doen.
Het moet worden opgelegd.
Waar voor Stalin, net als voor deze mannen.
Om nationale trots te herstellen…
…beval Hitler het opperbevel…
…om in bezet Europa de WO1-gedenktekens te verwoesten…
…om zo de Duitse nederlaag uit te wissen.
Noord-Korea hield altijd vol…
…dat Zuid-Korea de eerste schoten loste.
Maar het begon toen de Noord-Koreanen Seoul binnenvielen.
Mao ontkende met klem…
…dat er burgers verhongerd waren door zijn Grote Sprong Voorwaarts…
…ondanks bewijzen dat er 45 miljoen doden waren.
ZES JAAR VOORDAT STALIN DICTATOR WORDT
In 1923 gaat de gezondheid van Lenin achteruit.
Stalin en zijn collega's Lev Kamenev en Grigory Zinoniev…
…moeten het land nu leiden.
Maar Stalin is al bezig met zijn volgende zet.
Stalin moest aantonen…
…dat hij de opvolger van Lenin was.
Dat ze dezelfde visies deelden.
Maar hij heeft één klein probleem.
Lenin koesterde argwaan tegen Stalin.
Hij zegt: 'Stalin is te wreed. Hij is intolerant.
Als hij zo doorgaat, dan verscheurt hij de partij.'
Januari 1924. Lenin is op sterven na dood.
En Stalin maakt er werk van om hun relatie een productieve draai te geven.
Na Lenins dood…
…neemt Stalin de leiding en organiseert zijn begrafenis.
Stalin geeft gepassioneerde lezingen over Lenins filosofie.
Lenin krijgt een mausoleum midden op het Rode Plein.
Als bewijs van hun hechte, persoonlijke band…
…verspreidt hij een privéfoto van hem en Lenin.
Maar de makers moesten Stalin wat groter maken…
…zodat Lenin kleiner lijkt…
…en ze iets dichter bij elkaar plaatsen.
Daarnaast hebben ze Stalins huid glad gemaakt…
…die was getekend door de waterpokken.
En ze verlengden zijn arm, die als kind beschadigd was geraakt.
Een van 's werelds eerste fotoshops.
Stalins hernieuwde relatie met Lenin wierp z'n vruchten af.
De vijf jaren erna gebruikte Stalin om zijn positie te versterken…
…door al zijn concurrenten buitenspel te zetten.
Hij werd de enige leider van de Sovjet-Unie.
En hij schreef zijn eigen geschiedenis van de Communistische Partij…
…en die geschiedenis moest iedereen leren.
Maar dat heeft alleen maar effect…
…als je volk geen toegang heeft tot andere informatiebronnen.
Als je de waarheidsoorlog wil winnen heb je nog een lange weg te gaan.
TACTIEK CENSUREER ALLES
Een van de krachtigste middelen die elke leider heeft…
…is het controleren van informatie.
Als je informatiebronnen kan afsluiten…
…dan kun je één verhaal afdrukken…
…en dat is dan de realiteit waar je burgers in leven.
Stalin hoefde dat niet alleen te doen.
Hij had een voorsprong.
Stalin had een totalitaire dictatuur geërfd.
Ze hadden al de controle over de pers.
Ook onder de tsaar was er censuur…
…maar dat was niks vergeleken bij die onder Stalin.
En als het om verboden onderwerpen ging, dacht Stalin aan alles.
Individueel inkomen: verboden.
Prijsverhogingen, voedseltekorten…
…of honger: onbespreekbaar.
Misdaadfeiten, werkloosheid, daklozen: schandelijk.
Berichten over rampen, zoals aardbevingen of vliegtuigcrashes…
…misstanden in gevangenissen, buitenlandse reclame…
Wacht, er is nog meer.
Namen van officials, verkrijgbaarheid van medicijnen…
…de architectuur van het Kremlin…
…of reparaties aan het Bolsjojtheater.
Onder Stalin werden bibliotheken vernietigd…
GECENSUREERD
…en werden ongewenste teksten zwartgelakt.
Dat moest de Sovjets beschermen…
…tegen personages als Sherlock Holmes.
Waarom Sherlock Holmes? Nou, die doet wat ie zelf wil.
Dat is wat te individualistisch voor het collectieve gedachtengoed.
En Robinson Crusoe.
Dat is een soort kapitalistische held.
Hij is ondernemend en overleeft het ook nog.
Als je boeken censureren extreem vindt…
…kijk dan maar wat er gebeurt als het echt crisis wordt.
Eind jaren 20, om geld te genereren voor de economietransformatie…
…begint Stalin met grootschalige landbouwhervormingen…
…in de vorm van collectieve boerderijen.
De boeren moesten de producenten worden…
…voor de steden, het leger en de export.
Het gevolg was hongersnood.
TWEE JAAR NADAT STALIN DICTATOR WERD
Miljoenen mensen in Oekraïne stierven de hongerdood.
Er was kannibalisme.
Geen enkel bericht erover in de pers en niemand wist dat het plaatsvond.
In plaats van die mislukking toe te geven…
…besloot hij die miljoenen levens op te offeren…
…voor een hoger doel.
Het behoud van het bestaande socialisme.
Stalin creëert zijn eigen werkelijkheid.
Hij heeft alles onder controle en het wordt zo opgelost.
Tegelijkertijd sluit hij Oekraïne af voor de buitenwereld.
Maar uiteindelijk…
…vinden de gieren van de internationale pers toch een ingang.
Als je het handboek volgt, hoef je dit niet alleen op te lossen.
TACTIEK VERLEID BUITENSTAANDERS
DRIE JAAR NADAT STALIN DICTATOR WERD
In de jaren 30, dachten zowel linkse als rechtse mensen in het westen…
…dat de Sovjet-Unie een alternatief was voor de kapitalistische crisis.
Daarom geloofden ze al die slechte berichten niet.
Stalins voorganger Lenin had een uitdrukking voor zulke bondgenoten.
Nuttige idioten.
Je maakt misbruik van een zwakke plek.
Hun ego, geld…
…om ze aan jouw kant te krijgen, met jouw verhaal…
…en dat zorgt er dan voor dat jouw regime legitiem overkomt.
Stalin was niet de enige tiran die dat wist.
Hitler had de hertog en hertogin van Windsor en Charles Lindbergh…
…om zijn imago te verbeteren.
En hoezeer de wereld zich ook tegen Fidel Castro keerde…
…de schrijver Gabriel García Márquez bleef het opnemen voor zijn vriend.
En Noord-Korea's Kim Jong-Un had een bijzondere wingman.
Voormalig basketballer Dennis Rodman.
Maar Stalin gaat nog verder.
Hij nodigt linkse schrijvers en denkers uit.
Van George Bernard Shaw tot HG Wells tot Jean-Paul Sartre.
Zij mogen persoonlijk het socialistische Utopia aanschouwen.
Maar om zijn waarheid echt te verkopen…
…heeft hij een betrouwbare stem met gezag nodig.
Zoals Walter Duranty.
NEW YORK TIMES REDACTEUR IN MOSKOU
Duranty zat sinds 1922 voor de New York Times in Moskou.
Maar onder zijn collega's…
…genoot hij meer faam als rokkenjager en dankzij zijn houten been.
En die geruchten bereikten ook het Kremlin.
Stalin ziet wel potentie in de journalist.
Hij kan de aandacht voor de hongersnood afleiden.
Duranty mag Stalin interviewen in het Kremlin…
…waar hij hof houdt en vertelt over het slagen van de Sovjet-Unie.
Duranty is ontzettend dankbaar.
Hij schrijft schitterende artikelen over de Sovjetleider.
Duranty mag Oekraïne bezoeken…
…waar de meeste journalisten niet mogen komen.
Ze brachten hem naar Oekraïne…
…naar plekken waar geen hongersnood was.
Maar als hij dieper het land intrekt…
…valt de realiteit niet te negeren.
Schrijft hij de waarheid?
Nee dus.
Hij blijft schrijven dat de geruchten over de hongersnood overtrokken zijn.
Verbazingwekkend genoeg kreeg hij daarvoor de Pulitzerprijs…
…en Stalin wereldwijd een betere reputatie.
Je hebt nu de censuur op orde…
…en een goeie PR-man aan boord.
Tijd voor de volgende stap.
En dat betekent dat je je richt op het heiligste instituut ooit.
TACTIEK VERNIETIG GOD
Religies geven meestal antwoord op vragen die onbeantwoord blijven.
Wat is de zin van het leven? Waarom zijn we hier?
Maar voor een tiran bestaat er maar één spirituele waarheid.
En God weet 't, dat ben jij.
Stalin wilde religie vernietigen.
Niet alleen omdat hij die doctrine als opium voor de massa zag.
Ze waren tegen de kerk…
…omdat die goud had, en edelstenen, en waardevolle kunstwerken.
Rijkdommen die Stalin nodig had om zijn Sovjetstaat te bouwen.
Maar alleen religies onderdrukken is niet voldoende.
Je moet ze vervangen.
In plaats van religies, kwam de Sovjet-Unie met haar eigen dogma.
Genaamd het Marxisme-Leninisme.
In plaats van Kerstmis en Pasen…
De Sovjets hadden hun eigen feestdagen.
1 mei, de dag van de arbeid.
En 7 november, de dag dat de Bolsjewieken aan de macht kwamen.
En in plaats van Jezus en heiligen…
…zorgde Stalin voor Communistische martelaars voor het volk.
Zoals deze jongen.
Volgens het verhaal was de 13-jarige Pavlik Morozov…
…een modelleerling en hartstochtelijk communist…
…in een klein dorpje in de Oeral.
Tijdens de hongersnood wordt zijn trouw aan de staat op de proef gesteld.
Als hij ontdekt dat zijn vader stiekem graan verkoopt…
…ontpopt Pavlik zich als een echte patriot.
Hij licht de lokale geheime dienst in over zijn vaders misdrijf.
Maar zijn oom, grootouders en neef zijn niet zo onder de indruk.
Ze verrassen de jonge Pavlik in het bos en vermoorden hem.
De kranten schrijven over hun vreselijke misdaad…
…en Pavlik wordt een volksheld.
En zijn familie wordt geëxecuteerd.
Stalin zorgt ervoor dat het verhaal voortleeft.
Zijn daden worden verteld in liederen, toneelstukken, boeken en een opera.
Maar dit verhaal heeft een wending.
Het is nooit gebeurd.
Sinds de val van de Sovjet-Unie…
…weten we dat Pavlik Morozov een verzonnen Sovjetmythe is.
Het was puur propaganda.
Maar als je denkt dat dat erg is, dan heb je niet opgelet.
Als je religie vervangt door de staat, wordt jouw waarheid goddelijk.
Toch houden sommige mensen vast aan andere waarheden.
Zogenaamde wetenschappelijke feiten.
Maar dat kan je ook wel aan.
TACTIEK CORRUMPEER WETENSCHAP
De wereld van wetenschap en research…
…met haar objectieve feiten…
…en conclusies die niet gebaseerd zijn op een ideologie maar op berekeningen…
…is een gruwel voor tirannen. -Maar natuurlijk…
…want wetenschappers vinden hun waarheid superieur.
Maar dat kan natuurlijk helemaal niet.
De Spaanse dictator Franco…
…schrapte wetenschappelijk onderzoek en verwierp de evolutietheorie.
Die botste namelijk met hun christelijke geloof.
Hitler en het Derde Rijk bepaalden welke wetenschap bedreven mocht worden.
Zo wezen zij de kwantummechanica af…
…en gaven de voorkeur aan Arische natuurkunde.
President Jammeh van Gambia dwong duizenden hiv-patiënten…
…gebruik te maken van zijn eigen persoonlijke middel…
…waarmee je binnen drie dagen van het virus af zou zijn.
Maar niet dus.
Stalins idee over wetenschap…
…werd gedicteerd door zijn ideologische dogma.
Als een bepaald feit daar niet bij paste, werd het genegeerd.
En wetenschappers werden gestimuleerd dat ook te doen.
Eén man die hiermee te maken kreeg, was Trofim Lysenko.
LANDBOUWBIOLOOG EN GENETICUS
Lysenko wist zeker dat het voedseltekort in de Sovjet-Unie opgelost kon worden…
…door Marxistische principes te gebruiken voor planten.
Hij deed vreemde dingen. Hij stelde graan bloot aan kou…
…om toekomstige generaties graan bestand tegen kou te maken.
Volkomen absurd.
Maar hij claimde dat het volgens de Marxistische principes was.
En Stalin vond het prachtig.
Stalin nodigt Lysenko uit om een lezing te houden.
Lysenko opent de aanval op moderne genetica…
…en de loyaliteit van wetenschappers.
Hij belooft dat zijn revolutionaire theorieën…
…een eind maken aan de honger in de USSR.
Dat is wat Stalin wil horen.
Binnen enkele jaren worden alle geneticatheorieën verbannen…
…professors uit hun functie gezet en labs gesloten.
En wie bezwaar maakt, wordt opgeruimd.
Er brak een oorlog uit binnen de Sovjetwetenschap.
Met name de Sovjetbiologie, als gevolg hiervan.
Stalin noemt Lysenko een wetenschappelijk genie en revolutionair.
Maar Lysenko's theorie valt totaal door de mand…
…en leidt tot nog meer doden en ellende onder de bevolking.
En uiteraard blijft Lysenko tot 1964 op zijn post.
Stalin zag Lysenko's vermogen…
…om feiten te repareren…
…als een belangrijke uiting van trouw.
En voor Stalin was deze trouw…
…veel belangrijker dan het feit zelf.
Eens kijken.
Wetenschap ontkennen, religie vernietigen, geschiedenis herschrijven…
…en feiten vervangen door propaganda…
…moet je strijd wel vruchten afwerpen.
Maar er is nog één hindernis die je moet nemen…
…om de controle over het leven van je burgers te krijgen.
Hun vertrouwen in elkaar.
Banden tussen burgers.
Dat is een bedreiging voor een autoritair systeem.
Er zijn geen principes of waarden…
…die meer waard zijn dan trouw aan de grote leider.
Dat uitroeien vereist een sterke maag. Dus zet je schrap.
TACTIEK ELIMINEER VERTROUWEN
Het fenomeen wantrouwen is een zeer krachtig hulpmiddel.
Als je niemand meer vertrouwt…
…geef je jezelf over aan de macht van de staat…
…want al het andere is verdacht.
Je zou denken dat Stalin na al dat harde werken…
…de waarheid in zijn zak had, maar een tiran is nooit klaar.
VIJF JAAR NADAT STALIN DICTATOR WERD
In 1934 heeft Stalin nog steeds geen ferme greep op de macht.
Lang niet alle vijanden zijn verdwenen.
Het begon met de showprocessen in Moskou…
…waar leiders van de Communistische Partij…
…beschuldigd werden van deelname aan een anti-Sovjetsamenzwering.
Bij het tegen elkaar opzetten van zijn burgers…
…was het zuiveren van de regering nog maar 't voorgerecht.
Als deze helden van de Revolutie al verraders zijn…
…wie is dat dan nog meer?
De conclusie is duidelijk: iedereen.
De algehele gedachte was: er is een samenzwering tegen de staat…
…en het is jullie taak die samenzweerders te vinden.
Wat doet een trouwe burger dan? -Buren betichtten hun buren.
Kinderen betichtten hun ouders.
Het mondde uit in een sneeuwbal van bloedvergieten.
De Grote Zuivering.
Tijdens de Grote Zuivering werden meer dan 750.000 burgers gedood.
Het maakte allemaal deel uit van Stalins masterplan.
Hij schreef een memo.
Als je honderd mensen doodt, en vijf daarvan zijn vijanden…
…dan is dat niet slecht.
Het Stalin-model. Je kan er beter te veel doden…
…dan te weinig.
En voor iedereen die denkt:
nee, die beschuldigingen kunnen niet waar zijn.
Het antwoord is simpel.
Waar? De Partij bepaalt wat waar is.
Deze dictaturen kennen een hogere waarheid.
En dat is de waarheid van de macht.
Door een nieuwe waarheid te creëren voor miljoenen burgers…
…hield Stalin het land in een wurggreep…
…voor nog eens vijftien jaar.
Je zou denken dat hij herinnerd zal worden als een schurk…
…maar de waarheid ligt gecompliceerder.
Veel mensen praten over Stalin als een groot leider.
Want het waren juist die mensenoffers die van de Sovjet-Unie…
…een industrieel land maakten.
Als succes staat voor het bereiken van je doelen…
…was hij zeer succesvol.
Nu weet je het geheim achter Stalins heerschappij.
Maar tirannie is meer dan gedachten manipuleren.
Het gaat over een samenleving veranderen volgens jouw visie.
Kijk maar naar deze man, Moammar Kadaffi.
Hij gebruikte zijn visie en oliemiljarden…
…om van Libië zijn eigen altaar te maken.
Mijn volk houdt van me.
Wat kon er nou fout gaan?
Ondertiteld door: Richard Bovelander