NETFLIX ORİJİNAL DİZİSİ
Gördüğünüz gibi, zorbalığın el kitabını takip ederek
belirsizliğin arasından yükselip ulusun kontrolünü ele geçirebilirsiniz.
Ama ister inanın ister inanmayın, güç elde etmek işin kolay kısmı.
Hükmünüzün ilk günü etrafınız düşman ve rakiplerle dolacak
hızla ve muhtemelen şiddetle rejiminize son vermek isteyecekler.
Bu, en meşhur liderlerden birinin zor yoldan öğrendiği bir ders.
JÜL SEZAR
Kendini diktatör ilan ettikten iki yıl sonra müttefiklerince öldürüldü.
Fazla mı antik geldi?
Peki ya Kongo'dan Laurent Kabila?
Kendi çocuk askerlerinden biri isyan edip kendisini öldürdü.
Bir de Liberya'dan Samuel Doe var.
Rakip bir diktatör tarafından yakalanıp, kamera önünde işkenceye edilip öldürüldü.
Ama olası rakiplerinizi bastırmak için
zorbanın el kitabını kullanıp bu sondan kaçınabilirsiniz.
Bu işi en iyi bilen insan ise Bağdat Kasabı'ydı.
Saddam Hüseyin.
Irak'a 24 yıl hükmetti
ve bu süreçte tüm zorbaların izlediği mantrayı izledi.
"Ya öl ya öldür."
RAKİPLERİNİ BASTIR SADDAM HÜSEYİN
Silahımı alıp sonuna kadar savaşacağım.
Saddam Hüseyin acımasızdı.
İktidarın elinde kalacağından emin olma şekli
ona karşı çıkabileceğine dair şüphe dahi duyduklarını öldürtmekti.
Ama Saddam'ın, rakiplerini bastırmak için el kitabını nasıl kullandığına geçmeden
başa nasıl geçtiğine dair birkaç kısa bilgi verelim.
BİLGİ #1 SADDAM GENÇKEN DE ZORBAYDI
Çok küçük yaştan itibaren Saddam Hüseyin güce inanıyordu.
Saddam gençken yanında metal bir boruyla gezip
başkalarını korkutup sindirmek için bu metal boruyu kullanırmış.
Ama küçük hayvanlara da işkence etmiş.
SADDAM 20 YAŞINDA BAAS'A KATILDI VE BAŞ İNFAZCILARINDAN OLDU
Saddam 1959 yılında gerçekleştirilen
Irak'ın lideri Abdülkerim Kasım'a suikast teşebbüsünde yer almıştı.
Bu sayede Baas Partisi'nde bir nevi onur madalyası kazandı.
1968'DE SADDAM HÜSEYİN'İN YARDIMIYLA BAAS, DARBE YAPARAK BAŞA GELDİ
Darbeden sonra kuzenlerinden biri Ahmed Hasan el-Bekir cumhurbaşkanı oldu.
Saddam da cumhurbaşkanı yardımcılığına getirildi.
Ama Saddam'ı daha büyük şeyler bekliyordu.
Saddam 10 sene cumhurbaşkanı yardımcılığı yaptı
ama aslında bu esnada kendine müttefikler buluyor,
hükûmetin farklı çevreleriyle dostluklar kuruyordu.
Saddam bir gün Ahmed Hasan el-Bekir'e gitti,
"Artık yaşlanıyorsun" dedi.
"Sağlığın da çok iyi değilmiş. Artık emekli olma vaktin geldi."
Diğer bir deyişle…
"Ya iktidarı güzellikle verirsin ya idam edilirsin."
Ertesi gün Ahmed Hasan el-Bekir televizyonda "Emekli oluyorum" dedi.
16 TEMMUZ 1979 CUMHURBAŞKANI OLDU
Saddam'ın iktidara gelişini öğrendiniz, bir de elinde tutuşuna bakalım.
Her zorbanın önüne çıkan ilk zorlukla başlayalım.
Kasabaya yeni bir şerifin geldiğini göstermeniz gerektiği an.
TAKTİK EGEMENLİK KURUN
Diktatörlüklerin belli ritimleri vardır.
Gücü ele geçirdikten hemen sonrası çok dengesiz bir zamandır.
İktidarda kalmak için her an tetikte olmanız gerekir.
Size rakip çıkma ihtimali olan herkesin
mutlak bir biçimde kontrol altında tutulup hadlerinin bildirilmesi gerekir.
Buna tehlikeli hırsları olan ilk ve en yakın müttefikleriniz de dâhil.
En ufak bir ihmal, anında başa çıkılmadığı sürece
rakiplerinizde size dair "Bu adam savunmasız" algısı uyandırabilir.
Bu iyi gün dostları pusuda sizi indirmeyi beklemeye başlar.
Onlara bu fırsatı tanımayın.
Bu adamlar tanımadı.
Uzun Yürüyüş'te Mao'nun yanında olan tüm generaller öldü.
Birkaç yıl içinde.
Küba'da Fidel Castro adına devrime katılıp savaşan
neredeyse her bir insan
iki yıl içinde öldü.
Peki ya Josef Stalin'in Sovyet Rusya'daki ilk yoldaşları?
Hepsi öldü.
İŞTE LENİN 1924'TE ÖLDÜ
Kısa sürede.
Ama Saddam bunu ileriye taşıyıp
sürpriz bir hamle yaptı.
22 TEMMUZ 1979 SADDAM'IN İKTİDARA GELİŞİNİN 6. GÜNÜ
Saddam'ın bir dostu ona
yönetimi el-Bekir'den almasından hoşnut olmayanlar olduğunu söylüyor.
Saddam bunun üzerine Baas Partisi mensuplarını çağırıp
meclise gelmelerini istiyor.
Saddam meşhur purosuyla geliyor.
"Bu odada benim liderliğime karşı çıkanlar varmış" diyor.
Komplocular hayaller kuruyor.
Sonra Baas'ın önde gelen ve saygın isimlerinden Maşadi
ezberlenmiş bir konuşma yapmaya başlıyor.
Maşadi bu konuşmasında Saddam Hüseyin'e ve Irak yönetimine karşı
bir komplo ve darbe planladığını itiraf ediyor.
Tabii bu tamamen uydurmaydı.
Maşadi'nin işkence gördüğünü beyanlardan biliyoruz.
Saddam, Maşadi'nin karısını ve kızlarını hapishaneye getirip
bir seçim yapmasını istemiş.
Ya orada oturup
gardiyanların karısına ve kızlarına tecavüz edip öldürmesini izleyecekmiş
ya da itiraf edecekmiş.
Maşadi ikinci seçeneği seçti.
Sonra Maşadi tek tek isim okumaya başladı.
İddiasına göre bu Baas yetkilileri kendisinin suç ortağı komploculardı.
Sonra sivil kıyafetli bir polis memuru
adı okunan kişiye gidip dışarıya çıkarıyordu.
Bazıları "Yapma!" diye yalvarıyordu.
İnanılmaz bir sahte sadakat gösterisi başladı.
Partimiz çok yaşa! Saddam Hüseyin çok yaşa!
Ama korku da vardı.
Her an adlarının okunabileceğini düşünen bu adamların korkusu görülebiliyordu.
Toplantı salonunun dışında atılanlar kaderlerini öğrenirler.
20'den fazla kişi idama mahkûm edilir.
Gerisi hapse gönderilir. Yırttıklarını sanırlar.
Ta ki infazı kendileri gerçekleştirmeye zorlanana kadar.
Bu sadistlik mi?
Olabilir.
Ama Irak'ın yeni liderinin
otoritesini korumak için yapacaklarına dair her şüpheyi giderdi.
Eğer mesajı almayan varsa…
O toplantının videosu herkese gönderildi. Yurt dışındaki Irak elçilikleri de dâhil.
Mesaj da şuydu.
"Rejimlerine ve liderlerine ihanet edenlere ne olacağını görün.
Sonları işte böyle olur."
Yeni bir çağ açmanın bundan âlâ yolu mu olur?
Ama artık rakipleriniz elinizi gördü ve bahsi artırmak zorunda kalacaklar.
Peki üstünlüğü nasıl elinizde tutarsınız?
TAKTİK HER YERDE OLUN
Bir zorba olarak hayatta kalmak için
her yerde gözünüz, kulağınız ve adamlarınız olmalı.
Bir diktatörün iktidarına karşı tüm tehditleri durdurmasının
etkin olan tek yolu bunu gölgelerden yapmaktır.
Bu yüzden her diktatörün en iyi dostu etkili ve acımasız bir gizli polistir.
1930'lardaki Büyük Terör esnasında Josef Stalin'in gizli polisi NKVD
Stalin'e ve onun rejimine karşı çıkan neredeyse bir milyon halk düşmanının
tutuklanıp infaz edilmesine önayak oldu.
Uganda'da İdi Amin sadakat için Devlet Soruşturma Teşkilatı'nı kullandı.
Bu teşkilat kabile üyeleri, yerel suçlular ve yabancı paralı askerlerden oluşuyordu.
Haiti diktatörü "Papa Doc" Duvalier'in infazcıları "Tonton Macoute" lakabını
halk hikâyelerinde yaramaz çocukları kaçırıp yiyen
"öcü" karakterinden almıştı.
Irak'ta gizli bir polis fikri 1964'te, Jihaz Hanin'le başladı.
Jihaz Hanin Saddam'ın kurduğu bir güvenlik timiydi.
Saddam başa geçtikten sonra çok gizli ve özel bir alt birim kurdu.
Bu timdeki herkes Saddam'a sadakat yemini etmiş
ve Saddam'ın aşiretinden ve ailesinden onunla kan bağı olan insanlar.
Irak'ta 1970'lerde herkes bu insanları tanıyordu.
Hepsi tektip arabalar sürüyor, tektip kıyafetler giyiyordu.
Bıyık kesimleri bile aynıydı.
BIYIK
ANLADINIZ İŞTE
Yani o kadar da gizli değildi.
Ama gizli polisinize ne kadar güç verirseniz verin,
rakiplerinize nefes aldırmamak için bir şey daha lazım.
Güvenilir bir muhbir ağı.
Saddam yönetimindeki Irak'ta casusluk çok yaygındı.
Herkes herkesi gözetliyordu. Baasçılar her yerde sizi izliyordu.
Örneğin benim ailemde
annemle babamın konuşmasının tek yolu bahçenin ortasına gitmekti.
Uzakta radyoyu son ses açar birbirlerine fısıldarlardı.
80'lerde böyle iletişim kuruyorlardı.
El kitabı "Her yerde olun" derken sadece ülke sınırlarını kastetmiyor.
Muhalifler başka ülkelere gittiğinde
Saddam nerede olurlarsa olsunlar ulaşabileceğini bilmelerini sağlardı.
Bu da bizi Irak eski başbakanı Abdürrezzak el-Naif'e getiriyor.
El-Naif ilerici bir politikacı ve yıllardır Saddam'ın düşmanıydı.
Ama Saddam ve Baas başa geçtikten sonra
el-Naif ailesiyle birlikte kaçmak zorunda kalır.
Büyük Britanya'ya taşınıp konuşmaya başlar
ve hükûmeti alenen eleştirir.
Bundan memnun olmayan Saddam
en büyük eleştirmenini susturmak için başka yollar aramaya başlar.
İki dost canlısı suikastçı el-Naif'i ziyaret eder.
Ama yanlışlıkla karısını vururlar.
Gerçi karısı hayatta kalır ve tetikçiler de tutuklanır.
Bunun üzerine Saddam, Irak'tan Londra'ya gizli polisinden seçkin ajanlar gönderir.
İşlerinde uzman bu profesyoneller el-Naif konusunda muhbirleri sıkıştırır.
Saldırmak için uygun anı beklerler.
Bu sefer hedefi ıskalamazlar.
Suikast, Saddam'ın muhaliflerine tüyler ürpertici bir mesaj verir.
"Nereye kaçarsanız kaçın, Saddam sizi bulur."
Katliam ve karmaşa iyi bir taktiktir.
Ama Saddam sırtını korkuya yaslamadı, siz de yaslamamalısınız.
Kitaptaki bir sonraki taktikle
rakibinizin başka bir zayıflığından faydalanacaksınız.
Açgözlülüklerinden.
TAKTİK SADAKATİ SATIN ALIN
Sevginin satın alınamayacağını söyleyen muhtemelen yeterince denememiştir.
Yakın çevrenizin sadakatini sağlamak aslında çok kolay.
Başkalarından alabileceklerinden çok daha fazlasını
liderlerinden alabileceklerini bilmeleri gerek.
İktidarda kalmanın etkili yolu
koalisyona rüşvet verip yozlaşmaları için fırsatlar sağlamaktır.
Pahalıymış.
Peki bu para nereden geliyor?
Bu rejimlerin birçoğu oldukça komplike kleptokrasi rejimleri.
Peki kleptokrasi nedir?
Dükkândan meyve şarabı çalarken yakalanan okul arkadaşınızdan bahsetmiyorum.
Kleptokrasi, ulusunuzun tüm kaynaklarını çalmak anlamına geliyor.
Birinci adım. Doğal kaynaklarınızı kamulaştırın.
Petrol, altın, doğal gaz.
Bir ederi varsa devletin, yani sizin kontrolünüzde olmalı.
İkinci adım. Başa adamlarınızı getirin.
Hakeme para yedirmeden büyük maça çıkılmaz.
Ülkenizi soymadan önce
tüm karar mercilerinin tarafınızda olduğuna emin olun.
Üçüncü adım. Ticareti ele geçirin.
Fiyatları şişirin, talebi artırmak için mal saklayın,
fahiş vergiler almaya başlayın.
Sonra nakit akışını izleyin.
Fakir bir çobanın oğlu olan Saddam Hüseyin bu tekniği mükemmelleştirerek
net servetini iki milyar dolara çıkardı.
Hiç fena değil.
Ama paraları cebinize atmak ne kadar cazip olsa da
akıllı bir zorba paylaşmanın önemini bilir.
Saddam, devletin petrol parasını, kaynaklarını çaldı.
Ama bu gelirleri sadece kendini zenginleştirmek için değil,
hamilik için de kullandı.
Üst düzey parti mensuplarının sadakatini satın aldı.
Tüm bu cömertlik ucuza gelmez.
Ama bu taktiği atlarsanız günahı sizin boynunuza.
Bazı zorbalar devletin ve halkın parasını öyle bir iç ederler ki
yakın çevrelerini besleyecek paraları kalmaz.
Ondan sonra da çok uzun yaşamazlar.
Aklınız varsa halkla paylaşmak üzere de kenara para koyarsınız.
Saddam'ın yaptığı en meşhur şeylerden biri
Iraklıları evlerinde sürpriz ziyaret etmesiydi.
İlk yaptığı şey buzdolaplarını açmak olurdu.
Tüm Iraklılara yemek getiren adam olduğuna dair bir algısı vardı.
Boş bir buzdolabı görünce
millete hediyeler yağdırdığını göstermeyi asla ihmal etmezdi.
Yani bir cazibesi vardı ama bu cazibe korkuyla karışıktı.
Burada nihai amaç halktan insanlara "Hayır, her şey yolunda" dedirtmek.
"Bu diktatör iyi biri.
Doğru hareketlerde bulunuyor, doğru politikaları güdüyor, seviyorum."
Kim sevilmek istemez ki? Ama hemen yumuşamayın.
Yakın çevreniz eylemin parçası olunca daha fazlasını istemeye başlayacak.
Patronun siz olduğunu hatırlatacak yeni bir yeti geliştirmenin vakti geldi.
TAKTİK AKIL OYUNLARINDA UZMAN OLUN
En başarılı diktatörler
en yakın iş birlikçileri de dâhil, etraflarındaki herkesi
daimi aşağılamaya çalışırlar.
Oyunun kurallarını belli etmek için bunu en baştan yapmaya başlarlar.
-Bırakırsam yanımda olacak mısın? -Tabii ki Dick.
Senin yanındayım, yeter ki beni bırak. Ne istersen yaparım.
Peki bu tip davranışlar zorbalar için niye önemli?
Çünkü hepsi patolojik narsistler.
Zorbalar içten içe özgüvensizdir.
Her türlü eleştiriye tepkileri saldırıdır.
Başkasının daha iyi iş çıkaracağının düşünülmesini istemezsiniz.
Diktatörler fikirleri sevmez.
Rakiplerinizi korkutup dengelerini bozmak daha iyidir.
Saddam aynı zamanda bakan olan en yakın dostlarından birini
nasıl öldürdüğünü anlatırmış.
Karısı Saddam'a gidip "Lütfen onu bırak" demiş.
Saddam da "Yarın eve gelecek" diye cevap vermiş.
Ertesi gün…
Saddam adamın cesedini parça parça doğrayıp
karısına tabutla göndermiş.
Böyle hikâyeler kontrol için kullanılıyordu.
Doğru olup olmamaları önemli değildi.
Önemli olan bunları yapabileceğini göstermekti.
Mümkündü.
Size bir hikâye anlatayım.
80'lerin başında bir gün Saddam bir grup bakana
bilinmeyen bir istikamete yola çıkmaları emrini veriyor.
Siyah camlı siyah bir otobüse bindirilip
Bağdat sokaklarında yavaş yavaş daireler çiziyorlar.
Şehrin dışında bir saraya varıyorlar.
Üstünde isimleri yazan zarflara tüm eşyalarını koymaları söyleniyor.
Dezenfektanla yıkanıyorlar
ve saatler boyu sessizce beklemeye zorlanıyorlar.
Durun, bunu anlamanız için o dönemde ne olduğunu bilmeniz gerek.
İRAN-IRAK SAVAŞI
1979'da İran'da Ayetullah Humeyni, İran İslam Devrimi'ni gerçekleştirdi
ve bu durum Saddam'ı çok endişelendiriyordu.
Bu yeni İran rejimi
isyan ve ayaklanmaları teşvik ediyor, Saddam'ı devirmeye çalışıyordu.
Bunu yapmak için kaynakları da vardı.
Saddam hiç beklemeden İran'a saldırmaya karar verdi.
Bunun kısa bir savaş olacağına inanıyordu.
Bir aya kalmadan rejimin parçalanacağını düşünüyordu.
Saddam Hüseyin'in İran'a açtığı savaş üç gün değil, tam on aydır devam ediyor.
Bakanlar arasında fısıltılar vardı.
"Bir çıkmaza girdik. Nerede son bulacak?" diyorlardı.
Huzursuz müttefikleri saçma fikirlere kapılmadan önce
Saddam onlara biraz terbiye verme kararı aldı.
Saddam'ın bakanlarının sessizce saatlerce beklediği saraya dönelim.
Nihayet Saddam gelir.
30 dakika boyunca konuşur.
Liderlerinin gaddarlığını bilen adamlar kendilerini en kötüsüne hazırlarlar.
Onun yerine Saddam onları ziyafet sofrasına davet eder.
Her birinin cebine 1.000 dolar sıkıştırıp evlerine geri gönderir.
Ama mesaj açıktır.
Bir dahakine bu kadar şanslı olmayabilirler.
Gücünü ve otoritesini gösterme, korku aşılama yolu buydu.
Psikolojik bir manipülasyondu.
Korkuyu her daim canlı tutuyordu.
Bunu da bilerek yapıyordu.
İşler zora girdiğinde elinizdeki tek şey korkudur.
İran-Irak Savaşı sekiz yıl sürdü.
Saddam çok askerini kaybetti.
Nihayetinde Humeyni tüm dünyanın gözünde daha popüler ve daha güçlü hâle geldi.
Ne kadar sinir bozucu.
Başarısızlığa mahkûm planlarınız ulusu felakete sürüklediğinde
iktidarınıza gelecek daha büyük tehditlere hazır olun.
En beklenmedik yerlerden çıkabilirler.
Gücünüzü korumak için neler yapabileceğinizi gösterme vakti.
TAKTİK HERKES HARCANABİLİRDİR
Bir zorba olarak hayatta kalmak, zor kararlar vermek demektir.
Duygularınızın buna mani olmasına izin veremezsiniz.
Söz konusu akrabanız bile olsa.
Saddam'ın aile üyelerinden gelebilecek ihanetin ve isyanın ihtimaline bile
tahammülü yoktu.
Onları tutuklamaktan, tutsak almaktan,
infaz ya da işkence etmekten imtina etmezdi.
Ailenizden ne olursa olsun yanınızda olmalarını beklemek çok mu?
Tabii ki değil.
İlk Körfez Savaşı'nda koalisyon güçlerince ezildikten sonra
Saddam otoritesini pekiştirmeliydi.
Bu, en sevdiklerini öldürmek demek olsa bile.
Saddam'ın iki kızı
Hüseyin Kamil ve Saddam Kamil adlı iki kardeşle evlilerdi.
Hepsi ikinci üçüncü dereceden kuzendi.
Saddam, Irak'ın nükleer silah programını Hüseyin Kamil'in ellerine verdi.
Hüseyin neredeyse Saddam'ın aklını başından almıştı.
Saddam "Bu harika bir genç" diye düşündü.
"Bir gün benim yerime bile geçebilir."
Bu da Saddam'ın en büyük oğlu,
psikopatlığıyla meşhur Uday'ı pek memnun eden bir haber değildi.
Uday gerçekten acımasız ve sadist biriydi.
Hüseyin Kamil'i çok kıskanıyordu.
Hüseyin Kamil yavaş yavaş
Uday'ın onun için işleri çok zorlaştıracağını sezmeye başlıyor.
Er ya da geç onu öldürecek.
Bir gece karanlık çöktükten sonra
kardeşler eşleriyle birlikte Ürdün'e kaçarlar.
Bunu duyan Saddam haberlerden hiç memnun olmaz.
Özellikle de Hüseyin Kamil'in iltica talep ettiğini
ve Irak'ın kimyasal silahları hakkında CIA'yle konuştuğunu duyunca.
Ama Saddam'ın bir planı vardır.
Kızlarını arar
ve eve dönerlerse Kamil kardeşleri bağışlayacağını söyler.
Hepsi Bağdat'a döndüğüne göre çok ikna edici konuşmuş olmalı.
Ama Saddam onları kucaklamak yerine başka bir şekilde karşılar.
Kızlarını Kamil kardeşlerden boşanmaya zorlar.
Birkaç gün sonra Saddam hükûmeti
kardeşlerin kendi mülklerinde aile içi bir çatışmada öldüğünü söyler.
Ama başkaları farklı bir hikâye anlatır.
Saddam'ın Kamil kardeşleri öldürmek için
oğulları Uday ve Kusay'la bir ölüm mangası gönderdiği söylenir.
Ne bekliyordunuz? Hareketlerin sonuçları olur.
Sonrası daha da trajik.
Cesetleri alıp bir arabaya bağlıyorlar
ve Saddam'ın damatlarının bedenlerini
şehrin dört bir yanında gezdiriyorlar.
Tüm ülkeyi dehşete düşürmüştü.
"Bana itaatsizlik ederlerse kendi damatlarıma bile
bunu yapabilirim."
Acımasızca mı? Evet.
Ama Saddam, hükmünün sonuna kadar rakiplerini böyle kontrol altında tuttu.
Hiçbir şey sonsuza dek sürmez.
Ama hayatta kalmak için…
IRAK'I 24 YIL YÖNETTİ
…hain rakiplerden daha zor tehditlerle başa çıkmanız gerekecek.
Çünkü bu tehditler halkınızın içinden gelecek.
Ama korkmayın.
El kitabının huzursuz halkı kontrol altında tutmak için tüyoları var.
Ama pek hoş değiller.
Bir sonraki durak Uganda.
Saltanatını korumak için korku sanatında uzmanlaşan adam.
İzinden gitmeye hazır mısınız?
Bu insanlara ne olacak?
Hepsi ateşe oturmuş gibi olacaklar.
-Onlara ne yapacaksınız? -Görürsünüz.
Alt yazı çevirmeni: Doğa Uludağ