NETFLIX — SERIAL ORYGINALNY
Przekonaliście się już, że zasady z księgi
mogą pomóc wam zyskać rozgłos
i przejąć kontrolę nad narodem.
Wierzcie lub nie, ale zdobycie władzy to ten łatwy etap.
Od początku rządów, będą was nękać wrogowie…
ZAGROŻENIE
…którzy zechcą szybko
i brutalnie zakończyć wasz reżim.
Najsłynniejsi przywódcy przekonali się o tym na własnej skórze.
JULIUSZ CEZAR RZĄDZIŁ: 46–44 R. P.N.E.
Zginął z rąk byłych sojuszników dwa lata po objęciu władzy.
Zbyt dawno?
A Laurent Kabila z Kongo?
RZĄDZIŁ: MAJ 1997 — STYCZEŃ 2001
Zabił go młody żołnierz. Wyszedł przed szereg.
No i Samuel Doe z Liberii.
RZĄDZIŁ: STYCZEŃ 1986 — WRZESIEŃ 1990
Schwytał go, nagrał jego tortury i zabił konkurencyjny watażka.
Możecie uniknąć ich losu,
zgodnie z księgą pokazując rywalom, gdzie ich miejsce.
Nikt nie zrobił tego lepiej niż Rzeźnik z Bagdadu.
Saddam Husajn.
Rządził Irakiem 24 lata
i nigdy nie zapomniał mantry
każdego tyrana:
„Zabij albo ciebie zabiją”.
2. POZBĄDŹ SIĘ RYWALI SADDAM HUSAJN
Chwycę broń i będę walczyć do samego końca.
Husajn był bestią.
Aby pozostać przy władzy, zabijał każdego, kogo choć odrobinę podejrzewał o zdradę.
POLITOLOG, UNIWERSYTET NOWEGO JORKU
Zanim zobaczymy, jak wspaniale
Saddam korzystał z księgi zasad, by przechytrzyć rywali,
oto kilka faktów na temat tego, jak zyskał władzę.
FAKT #1: MŁODY SADDAM ZNĘCAŁ SIĘ NAD INNYMI
Władza była dla Husajna ważna od wczesnych lat.
HISTORYK, UNIWERSYTET GEORGETOWN
W dzieciństwie nosił metalowy pręt.
POLITOLOG, UNIWERSYTET KALIFORNIJSKI
Groził nim ludziom i zastraszał ich.
Torturował nim też zwierzęta.
FAKT #2: W WIEKU 20 LAT DOŁĄCZYŁ DO PARTII BAAS JAKO CZOŁOWY EGZEKUTOR
W 1959 roku Saddam brał udział w próbie zamachu
na przywódcę Iraku, Abda al-Karima Kasima.
Zyskał tym uznanie w partii Baas.
FAKT #3: W 1968 ROKU SADDAM POMÓGŁ ZORGANIZOWAĆ ZAMACH STANU
Po zamachu stanu jeden z jego kuzynów,
Ahmad Hasan al-Bakr, został prezydentem.
Saddama mianowano wiceprezydentem.
Ale Saddamowi pisane było coś większego.
Saddam był wiceprezydentem przez 10 lat.
IRACKA PISARKA I AKTYWISTKA
W tym czasie zawierał sojusze i przyjaźnie wewnątrz rządu.
Pewnego dnia Saddam udał się do Ahmada Hasana al-Bakra i powiedział:
„Starzejesz się. Podobno kiepsko u ciebie ze zdrowiem.
Pora ustąpić z urzędu”.
Innymi słowy…
Albo zostaniesz poddany egzekucji, albo pokojowo przekażesz władzę.
Następnego dnia Ahmad Hasan al-Bakr ogłosił, że ustępuje z urzędu.
16 LIPCA 1979 SADDAM HUSAJN ZOSTAJE PREZYDENTEM
Wiemy, jak zdobył władzę.
A jak ją utrzymywał?
Zacznijmy od pierwszego ważnego okresu rządów każdego tyrana,
gdy trzeba pokazać, co to znaczy, że do miasteczka przybył nowy szeryf.
UGRUNTUJ DOMINACJĘ
Dyktaturami rządzi pewien rytm.
HISTORYCZKA
Zdobywszy władzę, tyrani mają trudny okres.
By utrzymać władzę, muszą być bardzo uważni.
Muszą za wszelką cenę
kontrolować każdego rywala i pokazać, gdzie jego miejsce.
Dotyczy to nawet najbliższych sojuszników,
którzy mogą mieć niebezpieczne ambicje.
Jeśli tyran nie zareaguje choćby na najmniejszy afront,
może to zostać odebrane za wyraz słabości.
Fałszywi przyjaciele czają się w cieniu, by zadać ostateczny cios.
Nie dajcie im okazji.
Oni nie dali.
Każdy generał, który szedł w Długim Marszu z Mao, zginął…
w ciągu kilku lat.
Prawie każdy, kto walczył w rewolucji na Kubie
na rzecz Fidela Castro,
zginął w ciągu dwóch lat.
A co z towarzyszami Józefa Stalina w ZSRR?
Zginęli…
TO LENIN, ON ZMARŁ W 1924 ROKU
…w krótkim czasie.
Ale Saddam był jeszcze lepszy.
Jego niespodziewany ruch zapadł w pamięć.
22 LIPCA 1979 SZÓSTY DZIEŃ RZĄDÓW SADDAMA
Przyjaciel mówi Saddamowi, że pewni ludzie nie są zadowoleni
z jego przejęcia władzy.
W obliczu tej wiadomości Saddam postanawia
zwołać wszystkich członków partii Baas do Kongresu.
Saddam przychodzi ze słynnym cygarem.
Mówi: „Są na tej sali ludzie, którzy sprzeciwiają się moim rządom”.
Spiskowcy mają wiele marzeń.
Mężczyzna o nazwisku Maszadi,
poważany, wysoko postawiony członek partii Baas,
wygłasza przygotowane przemówienie.
Przyznaje się w nim
do zaplanowania zamachu stanu i spisku
przeciwko przywództwu Iraku, w tym Husajnowi.
Który tak naprawdę był całkowicie zmyślony.
Wiemy, że Maszadiego poddano torturom.
Saddam przyprowadził jego żonę i córki do więzienia
i dał Maszadiemu wybór.
Albo strażnicy na jego oczach zgwałcą jego żonę i córki,
a potem je zabiją,
albo się przyzna.
Maszadi wybrał tę drugą opcję.
Maszadi zaczął odczytywać kolejne nazwiska
członków partii Baas, którzy byli według niego spiskowcami.
Wynoście się stąd.
Ubrany po cywilnemu członek policji, wyprowadzał takie osoby.
Niektórzy błagali: „Proszę, nie!”.
Był to przedziwny spektakl fałszywej lojalności…
Niech żyje partia! Niech żyje Saddam Husajn!
…ale i strachu.
W oczach wielu mężczyzn widać było strach.
Czuli, że w każdej chwili mogą usłyszeć własne nazwisko.
Na zewnątrz poddani czystce członkowie partii poznawali swój los.
Ponad 20 skazano na śmierć.
Reszta trafia do więzienia.
Myślą, że mają szczęście,
ale zostają zmuszeni do wykonania egzekucji.
Sadyzm?
Być może?
Ale rozwiewa on wątpliwości co do tego, co Husajn zrobi, by chronić autorytet.
A gdyby ktoś pozostawał w niewiedzy…
Nagranie spotkania rozesłano, gdzie tylko się dało,
w tym do ambasad Iraku za granicą.
Wiadomość brzmiała:
„Patrzcie, co się dzieje,
gdy ktoś zdradza reżim i jego przywódcę.
Tak właśnie kończy”.
Da się lepiej rozpocząć nową erę?
Rywale wiedzą, na co was stać.
Będą sami musieli działać skuteczniej.
Jak zatem utrzymać przewagę?
BĄDŹ WSZĘDZIE
By przetrwać jako tyrani,
musicie mieć oczy, uszy i godne zaufania mięśnie wszędzie.
Dyktator może skutecznie zdusić wszystkie zagrożenia w zarodku,
jeśli będzie działał w ukryciu.
Dlatego najlepszym przyjacielem każdego dyktatora jest tajna policja.
Podczas Wielkiego Terroru w latach 30.
tajna policja Józefa Stalina, NKWD,
nadzorowała zatrzymania i egzekucję
niemal miliona tzw. wrogów ludu
oskarżonych o przeciwstawianie się Stalinowi.
Idi Amin wymuszał lojalność za pomocą Państwowego Biura Badawczego
obsadzonego członkami jego plemienia, przestępcami i zagranicznymi najemnikami.
Egzekutorów „Papy Doca” Duvaliera
nazywano „Tonton Macoute” lub „upiorem”
od postaci z folkloru,
która porywa i zjada niegrzeczne dzieci.
Pomysł na tajną policję w Iraku narodził się w 1964 roku.
Dżihaz Hanin był aparatem bezpieczeństwa, który Saddam pomógł założyć.
Po objęciu urzędu prezydenta Saddam utworzył specjalną tajną policję.
To pododdział składający się z członków plemienia i rodziny,
których pokrewieństwo i przysięga zobowiązywały do lojalności.
W Iraku lat 70. każdy umiał rozpoznać tych ludzi.
Jeździli takimi samymi autami,
ubierali się tak samo.
Mieli nawet takie same wąsy.
WĄS
ROZUMIECIE
Tyle z tajności.
Tajna policja o dużych uprawnieniach to jedno.
Potrzeba czegoś jeszcze, by rywale wiedzieli, że się nie ukryją.
Zaufanej sieci informatorów.
W Iraku Saddama szpiegowano wszędzie.
Każdy szpiegował.
Baasyści byli wszędzie.
W mojej rodzinie
rodzice rozmawiali tylko w ogrodzie.
Najpierw rozkręcali radio,
a potem do siebie szeptali.
Tak rozmawiali ze sobą w latach 80.
Zasada: „Bądź wszędzie”
nie dotyczy tylko waszego państwa.
Gdy dysydenci udawali się do innych części świata,
Saddam bez chwili zawahania pokazywał, że jest w stanie ich dopaść,
gdziekolwiek będą.
I tu dochodzimy do byłego premiera Iraku, Abda ar-Razzaka an-Najifa.
An-Najif był postępowcem
i odwiecznym wrogiem Saddama.
Ale gdy Saddam i Baasyści przejęli władzę,
an-Najif został zmuszony do ucieczki.
Przeniósł się do Wielkiej Brytanii, gdzie otwarcie krytykował rząd Iraku.
Niezadowolony Saddam zaczął szukać sposobów
na uciszenie krytyka.
Para sympatycznych zabójców z sąsiedztwa złożyła an-Najifowi wizytę.
Trafili jednak jego żonę.
Przeżyła, tak przy okazji, a zamachowców aresztowano.
Tym razem Saddam posłał do Londynu elitarnych agentów tajnej policji.
Ci zawodowcy wykorzystali informatorów, by śledzić każdy ruch an-Najifa.
Czekali na okazję do ataku.
Tym razem nie spudłowali.
Zamach to mrożąca krew w żyłach wiadomość dla krytyków Saddama:
„Dokądkolwiek uciekniecie, Saddam was odnajdzie”.
Zabójstwo to niezawodna taktyka.
Ale strach to nie wszystko. Ani dla Saddama, ani dla was.
Kolejna taktyka z księgi pokaże, jak wykorzystać następną słabość rywali.
Chciwość.
KUP LOJALNOŚĆ
Ten, kto powiedział, że sympatii nie da się kupić, kiepsko się starał.
Lojalność wewnętrznego kręgu zdobywa się bardzo łatwo.
Muszą dostać od dowódcy więcej,
niż wydaje im się, że zdobędą od kogoś innego.
Skutecznym sposobem na utrzymanie władzy
jest wręczanie koalicji łapówek i tworzenie okazji do korupcji.
Kosztowne.
Skąd wziąć pieniądze?
Większość reżimów opiera się na wyrafinowanej kleptokracji.
Czym właściwie jest kleptokracja?
Nie mówię o tym dzieciaku, który kradł napoje alkoholowe.
Kleptokracja polega na wykradnięciu zasobów całego narodu.
KLEPTOKRACJA
Krok pierwszy: upaństwowienie surowców naturalnych.
Ropa, złoto, gaz ziemny.
Jeśli są wartościowe, musi je kontrolować państwo.
Czyli wy.
Krok drugi: zatrudnienie własnych ludzi.
Nie zaczyna się meczu bez opłacenia sędziego.
Nie ograbiajcie państwa, zanim będziecie pewni,
że wszyscy decydenci grają w waszej drużynie.
Krok trzeci: całkowita kontrola handlu.
Ustalcie wysokie ceny, zatrzymajcie towar, by wytworzyć popyt,
dodajcie niebotyczne podatki.
Kasa będzie napływać sama.
Opanowawszy tę technikę, Saddam Husajn, niegdyś biedny syn pasterza,
zdobył majątek o wartości netto dwóch miliardów dolarów.
Nieźle.
Takie bogactwa oczywiście są kuszące,
ale mądry tyran zna zalety dzielenia się.
Saddam splądrował zasoby, bogactwo naftowe państwa.
Wykorzystał jednak dochód nie tylko, żeby się wzbogacić,
lecz także jako formę protekcji.
Kupił lojalność innych wysoko postawionych członków partii.
Taka hojność nie jest tania.
Jest jednak nieodzowna.
Niektórzy tyrani trwonią tyle pieniędzy rządu
i tyle pieniędzy obywateli, że nie wystarcza im na to,
żeby przekupić wewnętrzny krąg.
Tacy szybko umierają.
Jeśli jesteście mądrzy,
odłożycie też trochę, by podzielić się z pospólstwem.
IRAK, LATA 80.
Saddam słynął z tego,
że składał Irakijczykom niezapowiedziane wizyty.
Zaczynał od otwarcia ich lodówek.
Postrzegał siebie jako kogoś,
kto zapewni wszystkim Irakijczykom pożywienie.
Kiedy widział pustą lodówkę,
musiał koniecznie obdarować jej właścicieli.
Taki był jego urok, choć zmieszany był on z lękiem.
Chciał, żeby ludzie mówili…
PROFESOR POLITOLOGII, UNIWERSYTET WATERLOO
…że jest dobrze.
Że dyktator to dobry człowiek, który działa właściwie i którego lubią.
Któż nie chciałby być lubiany? Ale nie możecie zmięknąć.
Gdy wasz wewnętrzny krąg zasmakuje w łapówkach,
zacznie żądać więcej.
Pora nabyć nową umiejętność
i przypomnieć, że to wy tu rządzicie, nie oni.
OPANUJ SZTUKĘ MANIPULACJI
Najlepsi dyktatorzy niemal rytualnie upokarzają wszystkich wokół,
łącznie z bliskimi współpracownikami.
Robią to od samego początku, żeby wszyscy zrozumieli zasady gry.
Będziesz po mojej stronie?
Jasne, Dick.
Będę. Tylko mnie puść. Zrobię, co zechcesz.
Dlaczego takie pokazy siły są kluczową częścią księgi zasad?
Bo tyrani to patologiczni narcyzi.
Są niepewni siebie.
Na każdą krytykę reagują atakiem.
Nie chcą, by ktoś pomyślał, że potrafi rządzić lepiej.
Pomysły są dla dyktatorów bardzo złe.
Lepsze jest zastraszenie rywali i wytrącenie ich z równowagi.
Saddam powiedział przyjaciołom,
że zabił najlepszego przyjaciela, który był ministrem.
Jego żona błagała Saddama o wypuszczenie męża.
Powiedział: „Jutro znajdziesz go w domu”.
Następnego dnia…
Saddam wysłał jej trumnę z poćwiartowanymi zwłokami.
Takimi opowieściami zyskiwał kontrolę.
Nie chodziło o to, czy były prawdą,
ale o to, żeby pokazać, że stać go na coś takiego.
Że to możliwe.
Opowiem wam coś.
Pewnego dnia na początku lat 80. Saddam rozkazał grupie ministrów
udać się w delegację do nieznanego miejsca.
Weszli do autobusu z ciemnymi szybami,
który powoli krążył z nimi po Bagdadzie.
W końcu przyjechali do odległego miejsca poza miastem.
Kazano im umieścić rzeczy osobiste
w kopertach podpisanych ich nazwiskami.
Zmuszono ich do umycia się środkiem odkażającym,
a potem do wielogodzinnego czekania w ciszy.
Zaraz. Żebyście to zrozumieli, musicie wiedzieć, co się wtedy działo.
WOJNA IRACKO-IRAŃSKA LATA 1980–1988
W 1979 roku ajatollah Chomejni wzniecił rewolucję islamską w Iranie,
która bardzo zaniepokoiła Saddama.
Pojawił się nowy irański reżim,
który nawoływał do rebelii, powstania i obalenia Saddama.
I istniały odpowiednie środki, by to wszystko zrealizować.
Saddam postanowił zaatakować Iran zawczasu.
Był przekonany, że wojna będzie krótka
i w ciągu miesiąca uda się obalić reżim.
Wojna Saddama Husajna z Iranem
trwa już nie trzy dni, ale dziesięć długich miesięcy.
Niektórzy ministrowie wyrażali niezadowolenie.
„To droga donikąd.
Kiedy to się skończy?”.
Zanim niespokojnym sojusznikom przyszło coś złego do głowy,
Saddam postanowił skorygować ich nastawienie.
Wróćmy do pałacu,
w którym ministrowie Saddama czekali z przerażeniem wiele godzin.
Wreszcie pojawił się Saddam.
Mówił przez całe 30 minut.
Doświadczywszy brutalności przywódcy, ministrowie byli gotowi na najgorsze.
Ale zamiast tego Saddam zaprosił ich na wystawną kolację.
Dał każdemu po tysiącu dolarów i kazał ich odwieźć do domu.
Ale wiadomość jest jasna.
Następnym razem nie będą mieli tyle szczęścia.
Taki miał sposób na rozsiewanie lęku i pokazywanie, kto sprawuje władzę.
Była to forma psychologicznej manipulacji.
Cały czas podsycał strach.
Robił to umyślnie.
W trudnych czasach bywa tak, że ma się tylko strach.
Wojna iracko-irańska trwała osiem lat.
Stracił wielu żołnierzy.
Ostatecznie Chomejni stał się popularniejszy
i silniejszy w oczach całego świata.
Frustrujące.
Gdy niefortunne plany prowadzą do narodowej katastrofy,
można tylko liczyć na jeszcze większe zagrożenia.
Niektóre bardzo niespodziewane.
Pora pokazać, jak daleko się posuniecie, żeby pozostać przy władzy.
KAŻDEGO MOŻNA POŚWIĘCIĆ
By przetrwać, każdy tyran musi podjąć trudne decyzje.
Nie może dać się ponieść emocjom.
Nawet w przypadku krewnych.
Saddam miał zero tolerancji
wobec najmniejszej oznaki buntu lub zdrady
ze strony rodziny.
Bez wahania ich aresztował, zatrzymywał,
zabijał czy torturował.
Czy to zbyt wiele prosić rodzinę, by stała po waszej stronie?
Oczywiście, że nie.
ROK 1991
Po porażce w pierwszej wojnie w Zatoce Perskiej
Saddam musiał wzmocnić autorytet.
Nawet jeśli oznaczało to zwrócenie się przeciw bliskim.
Dwie córki Saddama poślubiły
Husajna Kamila i jego brata, Saddama Kamila.
HUSAJN KAMIL, SADDAM KAMIL
Byli to dalecy kuzyni.
Saddam dał starszemu z braci, Husajnowi,
dowództwo nad programem nuklearnym.
Saddam był w nim niemal zadurzony.
Myślał sobie: „To wspaniały młody człowiek,
który kiedyś może zostać moim następcą”.
Nie spodobało się to najstarszemu synowi Saddama
i znanemu psychopacie, Udajjowi.
UDAJJ HUSAJN
Udajj był naprawdę okrutnym sadystą.
Był zazdrosny o Husajna Kamila.
Husajn Kamil zaczął wyczuwać,
że Udajj będzie coraz bardziej mu zagrażał.
Że prędzej czy później go zabije.
W końcu, pod osłoną nocy,
bracia uciekli do Jordanu z żonami i dziećmi.
Gdy Saddam się o tym dowiedział, nie był zadowolony.
Zwłaszcza gdy usłyszał, że Husajn Kamil żąda azylu
i rozmawia z agentami CIA o broni chemicznej Iraku.
Saddam wiedział, jak zareagować.
Zadzwonił do córek
i przysiągł, że przebaczy Kamilom, jeśli wrócą do domu.
Musiał być przekonujący, bo wszyscy wrócili do Bagdadu.
Ale Saddam nie powitał ich z otwartymi rękami.
Zmusił córki do rozwodu z Kamilami.
Kilka dni później jego rząd stwierdził, że bracia zginęli w strzelaninie
z pragnącymi zemsty krewnymi.
Pozostali opowiadali coś zgoła innego.
Saddam wysłał szwadron śmierci z synami Udajjem i Kusajjem na czele,
by zabili braci Kamil.
Czego się spodziewaliście? Zawsze są konsekwencje.
Następstwa były jeszcze bardziej dramatyczne.
Zabierają zwłoki,
przywiązują je do auta
i jeżdżą nim, ciągnąc zwłoki zięciów Saddama
po całym mieście.
Przeraził cały kraj.
Pokazał, że zrobi coś takiego nawet zięciom,
jeśli mu się sprzeciwią.
Bez serca? Pewnie.
Ale tak Saddam radził sobie z rywalami aż do ostatnich dni rządów.
Nic nie trwa wiecznie.
Ale by przetrwać tak długo…
RZĄDZIŁ IRAKIEM 24 LATA
…będziecie musieli poradzić sobie z gorszymi zagrożeniami.
Z takimi, których źródło tkwi w obywatelach.
Bez obaw.
W księdze znajdziecie wskazówki, jak kontrolować niespokojną ludność.
Nie są to miłe metody.
Kolejny przystanek: Uganda.
Poznacie mężczyznę, który opanował sztukę terroru.
Gotowi, by za nim podążyć?
Co będzie z tymi ludźmi?
Będą siedzieć tak, jakby siedzieli w ogniu.
- Co im pan zrobi? - Zobaczycie.
Napisy: Krzysztof Bożejewicz