NETFLIX — SERIAL ORYGINALNY
Władza absolutna.
No dalej. Na pewno jej pragniecie.
Nie wiecie tylko, jak ją zdobyć.
Ale ja wiem.
Spisano zasady.
Szereg metod słynnych tyranów,
dzięki którym zyskali ogromną władzę.
Każdy na swój sposób.
1. ZDOBĄDŹ WŁADZĘ
2. POZBĄDŹ SIĘ RYWALI
3. ZAPROWADŹ RZĄDY TERRORU
4. KONTROLUJ PRAWDĘ
5. STWÓRZ NOWE SPOŁECZEŃSTWO
6. RZĄDŹ BEZ KOŃCA
Jest jednak haczyk.
Obranie takiej drogi wymaga nieprzyjemnych decyzji.
Ale rządzenie nie jest łatwe.
Zajrzycie?
Z czym kojarzy wam się słowo „tyran”?
1. OKRUTNY I UCISKAJĄCY WŁADCA.
Nie. To zbyt łatwe.
Tyrania to rządy osób, które pragną skuteczności.
Wolność nie jest normą. Uwielbiamy być rządzeni.
PISARZ, KOMENTATOR POLITYCZNY
Ludzie, którzy żyją w trudnych czasach, lgną do kogoś, kto się pojawia,
znajduje odpowiednią chwilę i mówi: „Tylko ja to naprawię”.
Tyrani, którzy odnieśli największy sukces, tak robili,
całkowicie odmieniając swe społeczeństwa.
Podążając ich drogą krok po kroku, wy też możecie.
Istnieją zasady.
Wystarczy według nich postępować.
I tyle.
Ale zanim cokolwiek zrobicie, musicie wyrwać się z tłumu
i przejąć władzę.
Tu zaczyna się nasza opowieść.
Od pejzażysty nieudacznika,
który uczynił z siebie najpotężniejszego człowieka na Ziemi.
WRZESIEŃ, ROK 1934
MIESIĄC PO TYM, JAK HITLER ZOSTAŁ DYKTATOREM
Oto on. Adolf Hitler.
Miesiąc po tym, jak przejął władzę.
Jak właściwie Adolf Hitler został Adolfem Hitlerem?
I czego można się od niego nauczyć, by zdobyć władzę?
*RYSUNKI DZIĘKI UPRZEJMOŚCI HITLERA
Dwudziestoletni Hitler był rozczarowanym, spłukanym, samotnym, kiepskim artystą.
PISARZ I HISTORYK
Kobieta, która go wtedy poznała, mówiła, że był kompletnie nijaki.
Chuderlawy. Miał dłonie lepkie od potu.
Jak to się stało, że taki człowiek uwiódł swą charyzmą
ogromne państwo Europy XX wieku?
To bardzo proste.
Jeśli chce się rządzić,
najpierw trzeba uwierzyć, że się może.
UWIERZ W SIEBIE
Tyrani mają megalomańską wręcz wiarę we własne umiejętności.
PROFESOR POLITOLOGII, UNIWERSYTET CARLETON
Muszą ją mieć.
Widzą w sobie wyzwolicieli.
Często są przekonani,
że tylko oni mogą zbawić świat
i uczynić go lepszym.
Innymi słowy: są wyjątkowi.
Jak się przekonacie, nie tylko Hitler tak uważał.
Puśćcie film.
Według legendy w chwili narodzin Kim Dzong Ila
niebo rozświetliła nowa gwiazda,
pojawiła się podwójna tęcza, a zima ustąpiła wiośnie.
Saddam Husajn utrzymywał, że Bóg namaścił go,
by rządził Irakiem na zawsze.
Jego wielokrotne ucieczki przed śmiercią miały być tego dowodem.
Haitański dyktator François Duvalier twierdził,
że był istotą przedwieczną,
która dzięki mocy voodoo doprowadziła do zamachu na Kennedy’ego.
Kto mówi, że nie?
Ale gdzie szukać źródeł takich przekonań?
ROK 1918 16 LAT PRZED DOJŚCIEM HITLERA DO WŁADZY
Hitler twierdził, że odnalazł je w niespodziewanym miejscu.
W przelanych krwią okopach I wojny światowej.
Pewnego dnia podczas służby słyszy dziwny głos.
„Przesuń się”.
Kilku jego towarzyszy ginie na miejscu.
Hitler wychodzi z tego bez szwanku.
Tuż pod koniec wojny
Hitlera i jego oddział zaatakowano pod Ypres gazem musztardowym.
Gdy dochodzi do siebie, pastor przekazuje mu złe wieści.
Wojna dobiegła końca.
Niemcy się poddały.
Wstrząśnięty traci wzrok.
Przykład ślepoty histerycznej.
Z jego rozpaczy rodzi się wielka wizja przyszłości narodu.
Od tej chwili nigdy nie wątpił w swoje przeznaczenie.
Hitler powiedział kiedyś:
„Kroczę ku przeznaczeniu z pewnością siebie lunatyka”.
Gdy już wiedział, jaką ma misję, włączył mu się autopilot.
Nic nie mogło odwrócić jego uwagi.
Taką pewność siebie musi mieć każdy przyszły tyran.
Choć można to też nazwać inaczej.
Potencjalny dyktator jest zwykle bardzo narcystyczny.
Uważa, że jest pępkiem świata
i wszystko musi być tak, jak tylko sobie zapragnie.
To go bardzo różni od zwykłych ludzi.
Może to nie takie złe.
Ale zanim wypełnicie przeznaczenie,
musicie pokonać kilka ogromnych trudności.
Nie macie choćby żadnych zwolenników.
By rozpocząć zdobywanie władzy,
musicie chwycić ludzi za serca.
Jest na to niezawodny sposób.
OBURZENIE SIĘ SPRZEDAJE
W idealnym świecie nie potrzeba tyrana, który poprowadzi społeczeństwo.
Ale rozejrzyjcie się. Ludzie są wściekli.
Szukają kozła ofiarnego.
Terroryści!
Geniusz polega na zrozumieniu natury niezadowolenia,
które już istnieje…
i pokazaniu siebie jako kogoś, kto rozliczy się z jego źródłem.
Chcecie zwrócić uwagę ludzi? Zasady mówią jasno.
Pokażcie, że ich wrogowie to wasi wrogowie…
INTELEKTUALIŚCI
BIEDNI
…i że wy ich pokonacie.
LIBERAŁOWIE
IMIGRANCI
Tak jak oni.
Mu’ammar al-Kaddafi od młodości
wylewał jad na popieraną przez zachód monarchię,
którą nazywał zepsutą.
Uznano go za bohatera, kiedy obalił ją podczas zamachu stanu.
Kim Il Sung osiągnął swą pozycję, przypominając obywatelom
o upokorzeniu, którego doznali
z rąk okupującej kraj japońskiej armii.
Idi Amin, idąc po władzę, wykorzystał frustrację Ugandyjczyków Wielką Brytanią.
Zdetronizowano ich w Ugandzie.
Brytyjski imperializm dobiegł końca.
ROK 1919 15 LAT PRZED DOJŚCIEM HITLERA DO WŁADZY
Po I wojnie Niemcy dotyka hiperinflacja.
Panuje masowe bezrobocie, a ludzie płacą mnóstwo pieniędzy za chleb.
Wśród rozczarowanych mas znajduje się 30-letni Adolf Hitler.
Miał właśnie postawić brzemienny w skutki krok.
Monachium, rok 1919.
Adolf Hitler jest bezrobotnym artystą. Ma mało pieniędzy.
Ma też własne zdanie na temat tego, co poszło nie tak
i kogo za to obwinić.
Hitler zatrudnia się jako agent wywiadu.
Powierzono mu obserwację spotkania
antysemickiej prawicowej grupy zwanej Niemiecką Partią Robotników.
Miał nie zwracać na siebie uwagi, notować i wrócić z informacjami do bazy.
Ale Hitler niezbyt dobrze wykonywał rozkazy.
Wylały się z niego lata gniewu i frustracji.
Pomstuje na spisek Żydów, którzy uciskają dumnych Niemców.
Zanim przejdziemy dalej,
ten gość opowie o teorii spiskowej Hitlera.
Hitler zasadniczo twierdzi,
że finansiści z Wall Street i komuniści w Moskwie
są częścią tego samego spisku Żydów.
Brzmi to absurdalnie, ale Hitler przekonuje Niemców.
Absurd czy nie, Hitler uderza we właściwą strunę.
Jako członek partii obsesyjnie udoskonala swe wystąpienia.
Treść jego przemówień opierała się na nienawiści.
Mówił o oczyszczeniu kraju z Żydów.
O zemście za upokorzenie Niemców.
O dumie narodowej i powstaniu Niemiec z popiołów.
Wkrótce Hitler zostaje przywódcą partii, a ta zyskuje nową nazwę.
Odtąd to Narodowosocjalistyczna Niemiecka Partia Robotników. Naziści.
Hitler ma teraz gdzie dawać upust złości, a lojalni zwolennicy uważnie go słuchają.
Wielu Niemców odkryło, że mówił to, co oni sami myśleli,
ale nie potrafili tego wyrazić.
Czemu to zadziałało?
Bo pozwoliło ludziom być sobą.
Wspólna uraza wobec kogoś zbliża ludzi.
To dla nich wspaniałe uczucie, bo mają solidarność
i silnego przywódcę,
który poprowadzi ich przeciwko danej mniejszości
czy zagrożeniu z zewnątrz.
Aż trudno uwierzyć, że ludzie tak szybko obwiniają innych za własne nieszczęście.
UWAGA NA ŻYDÓW. KUPUJCIE TYLKO U NIEMCÓW!
Nie próbujmy sobie wmawiać, że Niemcy w latach 20.
byli gorszymi ludźmi, niż my jesteśmy dzisiaj.
Gdybyśmy naprawdę czuli,
że w kraju czai się wróg,
chcielibyśmy, by politycy temu zaradzili.
Łatwo nam się rozsiąść i powiedzieć:
„Ja bym się nie dał uwieść takiemu tyranowi jak Hitler”.
Dalibyśmy. Słowo.
By zyskać władzę absolutną, trzeba czegoś więcej niż przesłania:
przekonać ludzi do jego głosiciela.
Co mówi nam księga zasad?
BĄDŹ CZŁOWIEKIEM LUDU
Jako tyrani to wy będziecie twarzą narodu.
To, jak ją zaprezentujecie,
zależy tylko od was.
Na tym wczesnym etapie
możecie poszukać porad na temat wizerunku w księdze zasad.
Bądźcie tacy jak wasi ludzie.
Przykłady?
Włoski dyktator Benito Mussolini nazywał się „człowiekiem ludu”.
Jako syn kowala z małego miasteczka często podkreślał swoje skromne korzenie.
U początków władzy Idi Amin jeździł po Ugandzie jeepem
i popisywał się grą na akordeonie podczas wydarzeń publicznych.
Mu’ammar al-Kaddafi nie odrzucał beduińskich korzeni.
Nosił tradycyjne stroje i sypiał w namiocie podczas podróży.
Kto miałby spełnić marzenia narodu, jeśli nie ktoś,
kto czuje to samo
i marzy o tym samym?
Cechą charakterystyczną tyranów jest to,
że doprowadzają do pewnego rodzaju fuzji między sobą a masami.
Pojawiają się i mówią: „Ja to wy. Wy to ja. Jesteśmy jednym organizmem”.
Hitler często mawiał tak w przemówieniach.
Interesują mnie tylko obywatele Niemiec.
Należę tylko do nich. To im daję siebie.
Jeśli robicie się na „człowieka ludu”,
małe rzeczy mają ogromny efekt.
Hitler nie ubierał się nader elegancko.
Zawsze nosił mundur.
Po pierwszej wojnie uważał, że to wojna czyni mężczyzną.
PISARKA I HISTORYCZKA
Było to bardzo ważne, by zdobyć i umocnić poparcie mas.
A o co chodzi z…
tym wąsem?
Wąs zmienił się z takiego bardzo długiego,
który nosił podczas pierwszej wojny światowej.
Coś zmusiło go do zmiany wizerunku.
Według jednej z teorii skrócił wąs jak u Kaisera Wilhelma
podczas wojny, by zmieścił się pod maską.
Według innej użył brzytwy, by naśladować niemieckiego bohatera,
Hansa Koeppena.
Może nie spodziewał się, że wąs zapewni mu nieśmiertelność.
Ale czasem przyszły tyran…
po prostu ma szczęście.
To klasyczne wąsy typu toothbrush,
które nosili Europejczycy niższej klasy średniej.
Hitler pokazywał, że należy do tego środowiska.
Po scementowaniu więzi z pospólstwem
możecie czuć, że wreszcie nadeszła wasza chwila,
ale nie tak szybko.
Jeśli chcecie przejść do historii, trafcie do ludzi jeszcze mocniej.
Do ich podświadomości.
NADAJ RUCHOWI SYMBOL
ROK 1920 14 LAT PRZED DOJŚCIEM HITLERA DO WŁADZY
Wyszedłszy z piwiarni w latach 20.,
partia nazistów zaczyna się rozrastać,
ale istniały dziesiątki podobnych prawicowych partii,
szukających władzy.
Jak każdy produkt,
by ruch wybił się spośród innych, potrzebuje dobrego marketingu.
Codziennie przechodzą tędy 192 tysiące butelek.
A Hitler doskonale znał się na reklamie.
Zupełnie jak gdyby maszyna je ożywiała,
zamieniała w symbole nas samych
ustawionych w kolejce po przyszłość i poruszanych przez obce siły.
Idących ku przeznaczeniu, którego nie widzimy wyraźnie.
Hitler znał potęgę wizerunku.
Rozpoznał też potęgę symboli.
Oprócz człowieka
potrzebna była także ikonografia.
A jeśli chodzi o symbole, to trzeba przyznać,
że ten jest potężny.
Nie ma słynniejszego symbolu
niż swastyka w białym kole na czerwonej fladze.
To wciąż najbardziej sugestywny symbol w historii naszej planety.
Symbol jest oczywiście istotny,
ale władzę zapewniają ludzie,
a ci muszą być stosownie ubrani.
*PROJEKT HUGO BOSSA
Tę zasadę Hitler zrealizował dzięki brunatnym koszulom.
Samo zdobycie munduru
i przynależność do czegoś wielkiego, do ruchu,
było w niemieckiej psychice niezwykle ważne.
Ten mundur oznaczał poświęcenie, służbę,
posłuszeństwo i lojalność.
Innymi słowy: każdy, kto nosi mundur, należy do drużyny.
A kto by tego nie chciał?
Konformizm to zdecydowanie jeden z głównych celów każdego tyrana.
Udaje im się go czasem osiągnąć,
bo są w stanie przekonać swoich zwolenników,
że to nie konformizm,
a zjednoczenie.
Zjednoczonego ruchu z symbolem
wkrótce nie będzie można zignorować.
Hitler przyciąga ludzi
politycznymi widowiskami.
Swastyki, marsze w mundurach, wiece wśród pochodni i przemowy
są kuszące.
Skoro wszyscy razem weźmiemy w tym udział, dołączmy.
Frajda.
Potraficie zrobić przedstawienie i macie wizerunek.
Ale to jeszcze nie koniec.
Musicie wzmóc działania.
Pomoże w tym odpowiednia obsada etatów.
STWÓRZ EKIPĘ
Nikt, absolutnie nikt, nie rządzi samodzielnie.
Nie Idi Amin i nie Ludwik XIV, który powiedział: „L’état c’est moi”,
państwo to ja.
Nikt nie rządzi sam.
Przejmując władzę, będziecie potrzebować zaufanego zespołu,
który wzmocni wasze słowa i będzie was strzegł.
Oto dowody.
Zaufani wojskowi Mu’ammara al-Kaddafiego
pomogli mu obalić króla Libii
i utworzyć rząd, na którego czele stał ponad 40 lat.
Saddam Husajn polegał na rodzinie i członkach plemienia,
którzy udzielali mu wsparcia podczas rządów.
Józef Stalin awansował zwolenników w Komitecie Centralnym,
dzięki czemu pozbył się przeciwników i zyskał całkowitą władzę.
Ale do zespołu, który pomoże wam zdobyć władzę,
nie nada się każdy.
Potrzebni wam ludzie o różnorodnych umiejętnościach,
którzy zrealizują waszą wizję.
Organizator, który pomoże prowadzić
i poszerzyć wasz ruch.
Bezwzględny wojskowy,
który zwerbuje innych, by spełniali wasze zachcianki.
Zaufany asystent, który dopilnuje grafiku
i zapisze wasze złote myśli dla potomności.
I wreszcie odznaczony bohater, który pozyska bogate elity.
Rewolucja nie jest wszak tania.
Cały czas miejcie oczy otwarte i szukajcie nowych ludzi.
Gdy ruch będzie rósł, niektórzy zakwestionują wasz autorytet.
Nie zapominajcie więc o najważniejszym wymogu.
Potrzebni są ludzie, którzy będą lojalni.
Na to Hitler mógł zawsze liczyć u tego gościa,
jego największego zwolennika.
Josepha Goebbelsa.
Goebbels ubóstwiał Hitlera.
Usłyszał jego przemówienie,
zachwycił się i pomyślał: „To jest ten jedyny”.
Goebbels rozumiał potęgę nowoczesnych mediów.
Kin i kontroli nad mediami.
Potęgę wbijania do głowy i powtarzania.
Joseph Goebbels został ministrem propagandy.
Talent jest ważny.
Ale liczy się to, żebyście zawsze byli na pierwszym miejscu,
nawet gdy zrobi się źle.
Goebbels był prawdziwie oddany.
Pod koniec wojny otruł z żoną sześcioro własnych dzieci,
a potem sam siebie, bo nie wyobrażał sobie świata bez Hitlera.
To dopiero lojalność.
Jeśli wszystko robicie według księgi zasad,
znacie swoją boską misję,
wykorzystaliście gniew ludzi,
stworzyliście wizerunek „everymana”
i nadaliście ruchowi niezapomnianą tożsamość.
A teraz macie krąg osób, które rwą się do działań.
Ale by postawić ostateczny krok, musicie poczekać, aż nadarzy się okazja.
A gdy się nadarzy, lepiej ją wykorzystajcie.
ZADECYDUJ, KIEDY UDERZYĆ
Presja jest coraz większa, ale wyczucie czasu jest najważniejsze.
Zanim zaatakujecie, musicie mieć cierpliwość niczym u kobry.
Musicie przygotować się na długą rozgrywkę, na czekanie.
Wierzcie mi: cierpliwość popłaca.
Pokażę.
Jako wiceprezydent Iraku Saddam Husajn dziesięć lat zbierał lojalnych ludzi,
a następnie użył ich do przejęcia władzy.
Józef Stalin siedem lat przymilał się do Lenina,
zanim ojciec Rosji wreszcie dał mu władzę.
Idi Amin umieścił w armii członków swego plemienia, Kakwa,
którzy potem pomogli mu obalić prezydenta.
Hitler prawie zaprzepaścił swą szansę i zrobił falstart.
ROK 1923 11 LAT PRZED DOJŚCIEM HITLERA DO WŁADZY
Pucz piwiarniany.
Hitler organizuje nieprzemyślany zamach stanu.
Próbuje poprowadzić tłum nazistów
ulicami Monachium,
wziąć bawarskich przywódców na zakładników i zmusić ich do oddania władzy.
Dochodzi do nieporozumień.
Ostatecznie wychodzą z piwiarni, ale atakuje ich policja.
To wielki błąd.
WIĘZIENIE LANDSBERG
Hitler ląduje w więzieniu Landsberg.
Prasa na całym świecie spisuje go na straty.
Słynny artykuł z New York Times mówi:
„Herr Hitler wkrótce najpewniej wycofa się z życia publicznego”.
I tak się dzieje. Nikt już później o nim nie usłyszy.
KONIEC
A, no tak…
*AUTENTYCZNE ZDJĘCIE Z WIĘZIENIA
Jest tam z Rudolfem Hessem.
Hess przekonał go, żeby spisał swój manifest.
Manifest ten przeradza się później w Mein Kampf,
„moją walkę”.
Opisanie swoich celów i zwolnienie z więzienia po dziewięciu miesiącach
nie wpłynęło od razu na poprawę losów Hitlera.
Zrobiło się gorzej.
1924-1929: ZŁOTE LATA DWUDZIESTE
Szalone lata dwudzieste były czasem swobodnego wyrażania siebie i okazji.
Sposób ubierania się, styl życia,
wyzwolenie kobiet.
Coś ekscytującego!
A gdzie tam!
Tyran nie może mieć szczęśliwego społeczeństwa.
WYBORY 1924
Hitler miał cichy okres. Rozgrywała się polityczna walka.
NAZIŚCI 2,6%
Na szczęście dobre czasy nie trwają wiecznie.
W październiku 1929 roku nastąpił krach na giełdzie w USA.
Światowe rynki zaczęły upadać.
Po nastąpieniu Wielkiego Kryzysu partia nazistów zaczęła rosnąć.
Przed Wielkim Kryzysem nikt się nie spodziewał,
że zostaną dominującą partią.
W lipcu 1932 roku nastąpił szczytowy moment ich popularności: 37%.
Hitlera mianowano kanclerzem.
30 STYCZNIA 1933 ROKU HITLER MIANOWANY KANCLERZEM
Obejmując urząd kanclerza, Hitler nie zyskuje władzy absolutnej.
Nie jest głową państwa. Ma nad sobą prezydenta.
Musi szukać okazji, które umocnią jego władzę.
Nie ma lepszej okazji niż dobry kryzys.
Pożar Reichstagu umożliwił mu atak.
27 LUTEGO 1933 ROKU
Co jest gorszego niż widok płonącego serca rządu?
Gdy Hitler pojawia się na miejscu, nie jest wstrząśnięty, ale natchniony.
„Oto początek nowej ery w historii Niemiec”.
Tak mówi reporterowi.
Spieszy do siedziby partyjnej gazety
i pracuje do świtu.
Następnego dnia jego nagłówek oskarża o pożar komunistów.
Niektórzy mają inną teorię.
Uważają, że to agenci nazistów
podłożyli ogień na rozkaz Hitlera,
żeby przekonać do siebie społeczeństwo.
Ignorując te głosy,
Hitler żąda, by ministrowie podpisali przygotowany przez niego dekret,
który oddawał Niemcy pod kontrolę nazistów,
i zanosi go prezydentowi Paulowi von Hindenburgowi.
Von Hindenburg nie potrafi się postawić ani zaradzić kryzysowi.
Oficjalny dekret pozwala Hitlerowi uwięzić przeciwników,
rozwiązać pozostałe partie polityczne i uciszyć prasę.
Hitler szukał okazji,
by znieść wolności obywatelskie i zniszczyć opozycję.
Znalazł ją.
Potencjalni dyktatorzy instynktownie wiedzą,
że kiedy ludzie czują się zagrożeni,
pragną mocnego, autorytarnego przywództwa i popierają silnego człowieka.
Przygotowano już grunt. Teraz to kwestia czasu.
Siedemnaście miesięcy później von Hindenburg umiera.
Hitler zostaje zarówno kanclerzem, jak i prezydentem Niemiec.
To 16 lat po tym, gdy zdał sobie sprawę ze swego przeznaczenia.
Dopiero zaczyna.
Jeśli doszliście tak daleko, gratulujemy!
Zbudowaliście ruch i przejęliście władzę.
Ale teraz czas na złe wieści.
Nie jesteście już przegranymi.
Jesteście najlepsi.
A to oznacza, że wzięto was na celownik.
Jak skonsolidować władzę
i kontrolować rywali?
Niech Saddam Husajn odpowie na pytanie,
które nęka każdego nowego tyrana:
jak trzymać wrogów na dystans?
Napisy: Krzysztof Bożejewicz