Wszystko, co kryję w sobie
Dla mnie depresja to bycie…
w najciemniejszej, najzimniejszej…
części oceanu z ciężarkami o wadze 50 kg przy kostkach.
Staram się wypłynąć na powierzchnię…
a cały czas opadam w dół.
Coraz głębiej i głębiej.
W panice.
Wiecie…
A wraz z paniką pojawiają się frustracja, gniew.
Agresja.
Wszystkie emocje, które tłumię,
wypływają na wierzch,
gdy mnie coś ściąga na dno.
Wiecie? I…
Jest zimno, ciemno i czuję się samotny.
I to cię zjada od środka do chwili,
gdy wymyślisz, jak się oswobodzić z łańcuchów
i popłynąć ku powierzchni. Czujesz, jak schodzi z ciebie ciśnienie,
i możesz złapać oddech.
To się pojawia i znika. Przeżywałem to na studiach.
Ale zawsze sobie powtarzałem,
że przesadzam.
Zawsze znajdowałem jakąś wymówkę,
żeby zamieść to pod dywan.
Dorastałem w Compton, w Kalifornii.
Nie mieliśmy wiele,
ale moi rodzice zawsze mnie chronili i wspierali.
Moja mama straciła swoich braci w bójkach gangów.
Moi przyjaciele, członkowie rodziny
umierali w młodym wieku.
Pamiętam, gdy kiedyś wolno podjechał wóz,
trzeba było się schylić, schować za autem, bo strzelali.
Nawet teraz,
gdy wolno podjeżdża samochód…
waham się: „Kto w nim jest?”.
To się na mnie odbiło.
To mnie popchnęło w kierunku rzeczy…
które zapewniły mi ucieczkę.
Tym zawsze była koszykówka.
DeRozan!
To była jedyna rzecz, dzięki której czułem,
że uciekam od problemów i mogę być sobą.
Co za końcówka!
Zawsze w tym znajdowałem spokój,
ale nie odnosiłem się do rzeczywistości, która się działa.
W NBA Draft 2009
Toronto Raptors wybierają
DeMara DeRozana z Uniwersytetu Południowej Kalifornii.
Blokuje go Biyombo. DeRozan rzuca i trafia!
Biegnie. To był rzut!
DeRozan bez litości!
To było mocne!
Tak właśnie wygląda gwiazda.
Patrzysz i widzisz, że jesteś gwiazdą, wygrywasz.
Jesteś w telewizji, poświęcają ci mnóstwo uwagi,
aż cię to przygniata.
Przez tyle lat tak bardzo tłumiłem ból,
że mroczne myśli zaczęły nawiedzać mnie coraz częściej.
Już nie od czasu do czasu, a co kilka dni.
A potem przez tydzień.
Działo się to tak często, że musiałem…
załamać się i w końcu się tym zająć.
Depresja mnie wyniszcza…
Opublikowałem ten tweet.
W tej chwili poczułem, jakbym coś z siebie zrzucał.
Poszedłem spać, ale gdy się obudziłem…
DEMAR DEROZAN MÓWI O SWOJEJ WALCE Z DEPRESJĄ
Musiałem się z tym zmierzyć.
MÓWI O DEPRESJI: „WSZYSCY JESTEŚMY LUDŹMI”
Wiem, że wielu ludzi wstydzi się o tym mówić.
Sportowcy o tym nie mówią, a ty powiedziałeś.
OPOWIADA O WALCE Z DEPRESJĄ
Kilku graczy NBA powiedziało o problemach.
Czy depresja zbiera żniwo w NBA?
Zdrowie psychiczne w NBA. Co zrobi liga?
DEMAR DEROZAN MÓWI O WALCE Z DEPRESJĄ
Chcę pomówić o tekście Kevina Love’a…
WSZYSCY COŚ PRZEŻYWAJĄ
…w którym szczerze opowiada o walce z lękiem i napadami paniki.
Powiedział, że DeMar DeRozan…
MÓWIĄ O ZDROWIU PSYCHICZNYM
- …mu to umożliwił. - DeMar, tak.
TWEET DEROZANA WYWOŁUJE WSPARCIE
To, co zrobił DeRozan,
że powiedział publicznie o swojej depresji,
spowodowało ogromną zmianę,
na pewno w NBA, ale i w innych sportach…
KOMISARZ NBA
…bo gracze poczuli się komfortowo,
mówiąc o bardzo ważnych kwestiach.
Podobno NBA zamierza…
GDZIE DZIEJE SIĘ NIESAMOWITE
…zreorganizować politykę dotyczącą zdrowia psychicznego w sezonie 2019-2020.
Według portalu The Athletic
liga wprowadzi inicjatywę w zakresie zdrowia psychicznego,
na którą musi przystać wszystkie 30 drużyn.
Gdy zatracamy się w sporcie, nie zdajemy sobie sprawy,
że w ten sposób tuszujemy to, co się dzieje w społeczeństwie.
Mnie to zajęło…
Miałem prawie 30 lat, nim to zrozumiałem.
Zawodowi sportowcy zmagają się z tymi samymi problemami,
z którymi zmagają się inni ludzie, ale do tego dochodzi sława…
PSYCHOTERAPEUTA DETROIT PISTONS
…sukces finansowy,
i inne rzeczy, które składają się na bycie znanym sportowcem.
Ale świat tego tak nie widzi.
Świat to widzi tak: „Jesteś sławny.
Masz pieniądze. To nie masz żadnych poważnych problemów”.
Ale to nieprawda. Oni są ludźmi tak jak inni.
„Chodzenie do terapeuty lub dbanie o dobrostan psychiczny
ilustrują moją wrażliwość”.
Zawodowi sportowcy uważają:
„Mój przeciwnik dostroi się do tej wrażliwości
i może osoby, które decydują o moim kolejnym kontrakcie,
też się do niej dostroją”.
Charakterystyczne dla społeczności afroamerykańskiej jest to,
że nie chcemy osób z zewnątrz.
To znany od dawna problem w naszej społeczności,
że nikt obcy nam nie pomoże.
Więc trzymaj to w sobie. Nikomu o tym nie mów.
A tak naprawdę nie chcemy o tym mówić nawet w kręgach rodzinnych.
Mówimy tylko: „Ten chłopak od lat ma problemy”.
Te wszystkie problemy zdrowia psychicznego
nie są diagnozowane.
Byłem głównym trenerem w Toronto przez siedem lat
i znałem DeMara od czasów jego drugiego roku w NBA,
może trzeciego. Patrzyłem, jak się rozwija.
Z Brendą i dziećmi byliśmy w LA. Trenowałem same gwiazdy.
GŁÓWNY TRENER DETROIT PISTONS
Zobaczyłem tweet mówiący o tym, że zmaga się
z trudnymi sytuacjami, z depresją.
Byłem w szoku, bo tego nigdy nie zauważyłem.
Gdy usłyszeliśmy o tym, że cierpi na depresję,
czuliśmy się, jakbyśmy go zawiedli.
Jakby nie czuł się z nami na tyle komfortowo,
by coś na ten temat powiedzieć.
ŻONA DWANE’A
Czułam się, jakbyśmy naprawdę dali plamę.
A ja powiedziałbym,
że mechanizm maskowania problemu jest bardzo silny.
- Racja. - I sądzę,
że taki człowiek sobie myśli: „Nie powinienem mieć tego problemu.
Nie powinienem o tym mówić”.
Ale jestem z niego dumny, że zrozumiał,
że może o tym mówić.
I dzięki temu ja wiem, czego tak naprawdę nie wiem,
i wiem, że nie mam kwalifikacji,
by wchodzić w tę część jego życia.
Dawaj, DJ!
Dlatego, gdy dostałem tę pracę w Detroit,
od razu chciałem mieć w zespole taką osobę jak dr Yeager.
Kogoś, kto potrafi sobie z tym radzić.
Powiedz mi, jak sobie radzisz psychicznie.
Jak poradziłeś sobie z kontuzją, którą…
Te pierwsze słowa, który wypowiadasz,
są kluczowe.
Wielu ludzi to psychologowie i terapeuci popularni.
„Ten dzieciak ma problem z lękiem,
i tak, to może być depresja”.
Więc chwila.
Powiedz mi, jaka jest różnica między depresją a smutkiem?
Ludzie nie wiedzą.
Jaka jest różnica między lękiem a zdenerwowaniem?
Ludzie nie wiedzą.
Nie musimy od razu stawiać klinicznej diagnozy.
I sądzę, że to jest ważne dla graczy.
Moją wersję terapii opisuję w ten sposób,
że jest to po prostu rozmowa.
Nikt nie ma nic przeciwko rozmowie.
Jak ci minął ranek?
Dobrze. Kawał dobrej roboty.
- Tak? - Tak.
Corey jest niesamowity.
Gdy pojawił się w zeszłym roku…
GRACZ DETROIT PISTONS
…poczuliśmy ulgę, bo widać, jak ludzie się przy nim otwierają.
To ktoś, kto wygląda jak ty,
kto jest w stanie rozmawiać o czymkolwiek.
Gdy mam problem i z tobą gadam, wiem, że go nie rozwiążesz.
- Tak. - Ale to…
- Ale to pozwala pozbyć się stresu. - Co nie?
To sprawia, że jest wyjątkowy,
bo on niczego od ciebie nie chce, ale chce wszystkiego dla ciebie.
Chce, byś był najlepszą wersją siebie.
Ostatnie trzy lata…
To były najtrudniejsze trzy lata mojego życia.
Jestem pod ogromną presją.
Gdy na boisku wszystko idzie świetnie…
życie jest super.
Ale gdy w koszykówce się nie udaje
albo wpływa na ciebie coś, na co nie masz kontroli, to tobą wstrząsa.
W NBA wszyscy cały czas obserwują.
ŻONA LANGSTONA
Są media społecznościowe, zawsze jakiś tweet,
zdjęcie na Instagramie.
Zawsze krąży jakaś plotka, że kogoś przenoszą,
że kogoś wyrzucają.
Jego rodzice się starzeją. Sam jest ojcem.
To duża presja.
Gdy DeMar powiedział o depresji,
to wstrząsnęło całym światem NBA.
Większość osób nie wiedziała, co o tym myśleć.
To znaczy, że jest słaby?
A może silny, bo o tym powiedział?
Jak mam rozumieć, co to znaczy dla naszego rozwoju?
Gotowy? Uśmiech.
Chodźmy.
Mówimy o zdrowiu psychicznym dopiero wtedy, gdy następuje kryzys.
Sądzę, że najważniejsze to zrozumieć,
że trzeba się nim zająć od razu,
by, gdy zdarzy się kryzys,
być na niego przygotowanym.
Najnowsze wiadomości.
KOBE BRYANT GINIE W KATASTROFIE W WIEKU 41 LAT
Pięciokrotny mistrz NBA, Kobe Bryant,
zginął dziś w Los Angeles w katastrofie śmigłowca.
Napływają nowe informacje.
Pośród ofiar katastrofy znajdował się Kobe Bryant.
KOBE BRYANT GINIE W KATASTROFIE
Ktokolwiek wygra rzut sędziowski,
pozwoli czasowi lecieć
przez 24 sekundy, by w ten sposób uczcić pamięć Kobego Bryanta.
Musiałem tego dnia rozegrać mecz.
To był najtrudniejszy mecz w moim życiu.
Rety…
Słowa…
Nie potrafię tego wytłumaczyć.
Śmierć Kobego wpłynęła na wszystkich,
ale przede wszystkim na graczy NBA.
Zbyt często w przypadku żałoby
odsuwamy ją od siebie, bo nie wiemy, co zrobić.
Moim zadaniem jest ją przybliżyć
i wspierać w taki sposób, jakiego dana osoba potrzebuje.
HOŁD DLA KOBEGO BRYANTA
Uczcijmy życie Kobego Bryanta…
Chcę z wami porozmawiać o tym,
jak się macie, jak się czujecie.
Każdy człowiek przeżywa żałobę na swój sposób.
Jak ja to robię,
będzie się różniło od tego, jak wy to robicie.
Jasne.
Często pytam ludzi: skoro przeżywamy żałobę inaczej, to jaki sposób jest dobry?
Każdy.
- Tak. - Każdy ma swój sposób.
Uważam, że to ważne,
by móc o tym mówić.
Zorientowałem się, że chyba minęło kilka godzin…
a ja wciąż siedziałem w tym samym miejscu.
Nie ruszyłem się.
To była osoba, przeciwko której grałem, którą znałem,
był moim idolem…
To daje w kość.
To jest jak otwarta rana, której nie możesz opatrzyć.
ASYSTENT TRENERA DETROIT PISTONS
Gdy o tym usłyszałem, powiedziałem…
„Kobe nie mógł umrzeć. O czym wy mówicie?”.
- Jasne. - Tak.
- To trudne. - Tak.
Wydawał się niezwyciężony.
- Jakby… - Tak.
- Był niezwykły. Jak… - Tak.
- Kobe nie mógł umrzeć. - Tak.
Miałem szansę grać przeciwko Kobemu.
To było prawdziwe wyzwanie.
To jest mój idol.
- Gość jest legendą. - Tak.
Było kilka podań i nagle blokuję go.
Pomyślałem: „O cholera! Blokuję Kobego”.
Wiem, że znajomi oglądają.
- Wszyscy oglądają. - Liga ogląda.
- I twoi znajomi. - Tak.
„Jeśli ci się nie uda, to koniec.
Wyśmiejemy cię”.
I…
Po meczu podpisał mi się na butach.
I mnie dopingował.
Możesz się zawsze tego trzymać.
- Tych wspomnień? - Tak.
Nikt ci ich nie odbierze.
Deuce siądzie obok ciebie,
gdy będzie miał 12, 14 lat i zapyta, czy grałeś przeciwko Kobemu.
- Tak. - A ty mu opowiesz.
- Będzie super. - Tak, będzie.
Gdy spoglądam na to z dystansu jako ojciec,
jeszcze mocniej kocham mojego syna.
- Tak. - Bo jutro może nie nadejść.
Dzięki temu zrozumiałem…
że są ważniejsze rzeczy niż koszykówka.
Ta piłka przestanie się odbijać.
Często nie dajemy sobie czasu, by spróbować zrozumieć siebie nawzajem.
I sądzę, że ta praca pozwala mi się nie śpieszyć.
Podróżując z drużyną, będąc z nimi,
mam możliwość rozmawiać z nimi na intymne tematy
i budować zaufanie.
Myślę, że sukces oznacza kontynuowanie tego podejścia,
by angażować ich w te ważne rozmowy
na temat dbania o zdrowie psychiczne.
Ale najpierw musimy osiągnąć zrozumienie.
Idąc na Uniwersytet w Syracuse, miałam 17 lat.
Bałam się, ale byłam bardzo podekscytowana.
Wiedziałam, że był to dobry wybór.
Pierwszy rok na Syracuse był świetny.
Przyjaciele, hobby, dobre oceny, ciekawe zajęcia.
UNIWERSYTET W SYRACUSE
Brałam udział we wszystkim, co się dało.
Ale latem 2016 roku,
gdy wróciłam ze studiów za granicą…
mój tata umarł na zawał.
Nie uwierzyłam, gdy mi o tym powiedzieli.
Byłam jakby w stanie katatonii, z nikim nie rozmawiałam.
Nie uwierzyłam w to. Tkwiłam we własnym świecie.
Myślałam, że to żart.
Odbył się pogrzeb, a ja nie wierzyłam w to, co się dzieje.
Myślałam, że wszyscy się ze mnie nabijają.
Wszyscy się zgadali.
Cokolwiek to jest, wszyscy się dogadali,
a ja jestem poza tą zmową, bo to ze mnie się nabijają.
Miałam wrażenie, że coś się działo jeszcze przed śmiercią taty,
i myślę, że śmierć taty…
wszystko przyśpieszyła.
Zaczęłam się izolować. Przestałam rozmawiać z ludźmi.
Działo się to wtedy, gdy zaczęłam słyszeć dziwny głos.
I…
Myślę, że jest prawdziwy.
Ten głos mówi mi o moich myślach.
Moich obawach.
Komentuje wszystko, co robię i o czym myślę.
I myślę, że ludzie z nim współpracują,
by mnie upokorzyć.
Pomiędzy rzeczywistością a myślami powinna istnieć przerwa.
A mnie jest trudno odróżnić prawdziwe życie od mojej paranoi.
Przed tym wszystkim…
Ambar była bardzo inteligentna, uważna.
Gdy przyjechaliśmy do tego kraju, by mogła pójść na studia…
Nauczycielka podeszła i powiedziała, że Ambar jest niesamowita.
MATKA AMBAR
Gdy jej ojciec nagle zmarł,
wszystko się zmieniło.
Wróciła na wakacje i została w moim domu.
Była nie do poznania.
Potrzebowałam pomocy.
Ale nie wierzyłam, że ktokolwiek chce mi pomóc.
Sądziłam, że wszyscy się na mnie uwzięli.
Pamiętam dzień, gdy byłam w domu i pomyślałam,
że muszę stamtąd natychmiast pójść.
Że nie zniosę podświadomych informacji, które wciąż dostaję.
Nie zniosę myślenia.
Tego głosu w mojej głowie.
Ciągłego komentowania wszystkiego, co robię.
Nie mogłam tego znieść. Chciałam umrzeć.
Moja mama wezwała karetkę i zabrano mnie do szpitala.
Nie pozwalała się dotknąć.
Chciałam ją przytulić i zapewnić, że przy niej jestem.
Wtedy zdiagnozowano u mnie schizofrenię.
Lekarze przedstawili mi najgorszą wersję.
Powiedzieli, że nie ukończy studiów.
Że statystyki mówią,
że dzieci w tym wieku nie kończą szkoły, nie mogą znaleźć pracy,
bo nie mogą się skupić. Ciągle zmieniają pracę.
Nie mogą prowadzić normalnego życia.
I…
zwykle popełniają samobójstwo.
Dość szybko.
To powiedział mi lekarz.
Lekarze muszą przestać przedstawiać schizofrenię
jako koniec świata.
PIONIERKA W ZAKRESIE LECZENIA CHORÓB PSYCHICZNYCH
To nieprawda. To lekarski mit.
Słyszy się mnóstwo negatywnych opinii,
które pochodzą z systemu opieki psychiatrycznej i z naszej kultury,
na temat tego, co to znaczy być chorym na schizofrenię.
Wciąż niewiele wiemy o tej chorobie.
Niektórzy twierdzą, że to neurochemiczna choroba mózgu.
Inni, że ma podłoże genetyczne.
Zagadką w tym wszystkim jest kwestia traumy.
Ale wszyscy widzimy przed sobą człowieka, który cierpi.
A traktowanie ludzi z godnością
i troską to pierwszy krok.
Podczas pobytu w szpitalu poznałam wielu psychiatrów,
terapeutów, pielęgniarki.
Pierwsze objawy schizofrenii pojawiają się u osób w wieku 16-30.
Decyzje podejmujemy wspólnie w zespole,
w którego skład wchodzi psychiatra, ja oraz lekarz.
TERAPEUTKA AMBAR
Mamy też pielęgniarkę,
a także specjalistę ds. edukacji i pracy, który mówi:
„Hej, bądź częścią naszego zespołu.
Jeśli szkoła jest ważna, pomyślmy, jak możesz do niej iść
i mieszkać w domu, gdy będziesz się przystosowywać do tego,
co się dzieje”.
Przez pierwsze sześć miesięcy miała wiele objawów.
Przychodziła na sesję ze mną,
rozmawiałam później z mamą i mówiłam: „Bardzo się martwimy.
Mówi, że nie ma planu.
Mówi, że nie zrobi sobie krzywdy, ale się martwimy”.
Chcę być spokojna.
A moja choroba
mi to uniemożliwia.
Nie mogę być spokojna,
gdy ciągle słyszę ten głos.
Głos był coraz głośniejszy.
Wszędzie słyszę hałas
i jak ja mam, kurwa, kiedykolwiek…
czuć się dobrze?
Nie rozumiem.
Przechodziłam trudne chwile w domu mamy.
Nie wiedziała, jak sobie radzić ze schizofreniczką.
Nie winię jej, ale mam straszną depresję.
Czasem nie wiem, jaki jest dzień.
Większość dnia przesypiam.
Tego dnia miałam epizod maniakalny i próbowałam popełnić samobójstwo.
Byłam zła, że się nie udało,
że wciąż muszę się taka budzić,
że wciąż słyszę ten głos.
Czułam się…
jakbym źle wykonywała swoją pracę.
Nie wiedziałam, co robić.
Sporo czasu minęło, nim poczułam, że Angela jest po mojej stronie,
bo miałam wrażenie, że wszyscy są po stronie głosu.
Głos chce, bym czuła się poniżana,
by mi było smutno, bym czuła się…
atakowana.
Po drugiej hospitalizacji
stwierdziłam, że to prawda, cierpię na schizofrenię.
I że pozwolę tym ludziom mi pomóc.
Zaakceptowanie tej diagnozy zajęło mi sporo czasu.
Wciąż mam problem z tym, że nie ma żadnego „tam”.
Nie ma innego miejsca, w którym muszę być,
nie ma nic innego, czym muszę się zająć.
To jest moje życie.
Pewnego dnia zapłakana zadzwoniłam do mamy.
Powiedziałam: „Mamo, to ostatni raz.
To ostatni raz. Tym razem wyzdrowieję.
Mam…
Mam dość”.
Świętujemy twoje życie.
To…
że żyjesz.
Gdy patrzę na to zdjęcie, czuję…
że wykonałam mnóstwo pracy, by móc się na nim uśmiechnąć.
Gdy złożyła tę obietnicę,
udało nam się przekonać Ambar, by trzymała się programu,
skupiając się na tym, co ważne dla młodego dorosłego.
Na tym, by czuć się „normalnym”, cokolwiek to znaczy.
Na chodzeniu do szkoły.
Na związkach, pracy, na poczuciu produktywności.
Na ustanowieniu celu i dążeniu do niego.
To, jak będę sobie radzić z objawami,
jest kluczowe, by zdecydować, czy spędzę resztę życia
pod opieką psychiatrów,
czy będę mogła prowadzić normalne życie,
jak inni ludzie, u których zdiagnozowano schizofrenię.
Zawsze pragnęłam niezależności.
To jest pierwszy dzień przeprowadzki.
- Tak? - Tak.
- Przyniosłaś to wszystko dziś? - Tak.
To było trudne.
To nierealne. Mój pokój, moja przestrzeń. To ważny krok. Krok dojrzałej kobiety.
Ten róg wygląda trochę dziwnie
i mam ubrania na łóżku, więc przepraszam.
Ale oto on.
Na początku…
byłam zła.
Byłam wściekła.
W mojej kulturze…
mama i córka mieszkają razem…
Zawsze.
Uwierz we mnie. Po prostu…
Zrozum, jak bardzo…
potrzebuję tej niezależności.
Jestem z ciebie bardzo dumna.
Wiesz o tym.
Dziękuję.
Ambar regularnie ma myśli samobójcze.
Nie działa, nie planuje, ale myśli o tym.
„Może byłoby łatwiej, gdybym się dziś nie obudziła”.
Będę przeżywała gorsze dni.
Będę myśleć: „Jest do dupy. Dziś chcę płakać”.
To nie znaczy, że mam jechać na izbę przyjęć.
Schizofrenia brzmi strasznie, ale spójrzcie na Ambar.
Ma pracę. Jest na studiach magisterskich.
Długo będzie w szkole.
Ale taka właśnie jest schizofrenia.
ESEJE
Większość czasu moje myśli nie mają sensu.
Ale gdy usiądę i zaczynam je spisywać,
wtedy nabierają sensu.
Powrót do zdrowia nie jest pojedynczym krokiem.
To ciągła, długa i męcząca droga.
Spokój to pogodzenie się z tym, że zawsze będę chora.
To niewalczenie z chorobą, ale działanie razem z nią.
Można żyć pełnią życia,
mimo diagnozy mówiącej o ciężkiej choroby psychicznej.
U mnie zdiagnozowano schizofrenię,
gdy byłam nastolatką.
Ale wróciłam do zdrowia,
obroniłam doktorat z psychologii klinicznej.
Ale najlepszym lekarstwem jest wstanie rano i pójście do pracy.
Możliwość spotkania się z przyjacielem na lunch.
To jest silne osobiste lekarstwo.
Osobiste lekarstwo to coś, co robimy, by czuć się dobrze.
Chciałem zrozumieć więcej o tym, co się działo,
i czemu mój układ nerwowy reagował w taki sposób.
Czyli cztery lata temu, po poznaniu Meg…
- Tak. - …podjąłeś próbę zrozumienia tego.
- Wcześniej nie próbowałeś? - Nie.
Szybko zrozumiałem, że jeśli ten związek ma działać,
to muszę się uporać z przeszłością.
Bo był w niej gniew.
Nie skierowany na Meg, ale po prostu gniew.
A ona to widziała.
Jak mam to naprawić?
Musiałem wrócić do przeszłości,
do momentu pojawienia się traumy, przepracować ją,
by móc ruszyć naprzód.
Chodzę na terapię od ponad czterech lat,
pięć lat…
i uważam, że chodzi o zapobieganie.
Nie trzeba codziennie rozmawiać z terapeutą,
ale mieć kogoś, kto nam pomoże.
Mieć świadomość, że możemy odczuwać ból.
Wiedzieć, jak sobie poradzić,
jakie mamy narzędzia, które mogą nam pomóc,
by ból nie zmienił się w coś poważniejszego.
Zawsze chciałem wypróbować EMDR.
To była jedna z wielu metod leczenia,
z którymi chciałem eksperymentować.
Nigdy bym nie był na to gotowy, gdyby nie terapia,
na którą chodziłem tyle lat.
EMDR jest nową formą terapii pracy z traumą.
PSYCHOTERAPEUTKA I KONSULTANTKA EMDR
Ta terapia zakłada, że wiemy, co się przydarzyło osobie,
która do nas przychodzi.
Nie przyglądamy się jedynie objawom, ale myślimy,
co się stało w życiu tej osoby, co mogło wywołać takie objawy.
To jedna z tych terapii, których nazwa to skrótowiec.
EMDR to terapia odwrażliwiania za pomocą ruchu gałek ocznych.
Wyjątkowe dla tej terapii jest to, że zapewniamy podwójną stymulację,
czyli albo każemy poruszać gałkami ocznymi,
albo w nich stukamy, lub każemy im stukać.
Terapia EMDR
łączy kognitywne wspomnienie traumy
z silnym poczuciem bezpieczeństwa.
Masz móc myśleć o traumatycznym wydarzeniu
i nie odczuwać przy tym niepokoju…
STARSZY WYKŁADOWCA, AKADEMIA CHILDTRAUMA
…który się z nim łączy.
Każesz osobie myśleć o tej złej rzeczy
i jednocześnie ma ona wykonywać powtarzalną, rytmiczną czynność.
Ma to stworzyć nowy schemat dla tego wspomnienia.
- Cześć, Sanja. - Cześć.
Jak się masz?
Świetnie.
Co powiesz, żebyśmy skupili się dziś na kolejnym wspomnieniu?
Zróbmy to. Od czego zaczynamy?
Mówiłeś, że masz jeszcze cztery, pięć wspomnień,
które cię wciąż niepokoją.
Pierwsze dotyczyło lotu do Wielkiej Brytanii samolotem.
Większość życia czułem się zmartwiony, przejęty,
trochę zestresowany, zawsze gdy wracałem do Wielkiej Brytanii,
do Londynu.
Nigdy nie rozumiałem dlaczego.
Nie byłem tego świadomy, gdy byłem młodszy,
ale zauważyłem to, gdy rozpocząłem terapię.
Zastanawiałem się, czemu odczuwam dyskomfort.
Londyn, rzecz jasna, wyzwala we mnie różne uczucia.
Z powodu tego, co się stało mamie, i tego, czego doświadczyłem.
Czy była to konkretna podróż,
czy działo się tak za każdym razem? To zawsze to samo uczucie?
Dzieje się tak zawsze.
Pamiętasz pierwszy raz, gdy to poczułeś?
Nie, nie pamiętam.
Pamiętam tylko…
że odczuwałem niepokój.
To było uczucie pustki…
byłem jakby zestresowany…
Czy to strach?
Czuję się spięty.
W chwili, gdy zaczynasz odczuwać to w ciele,
jakie masz negatywne myśli na swój temat?
Czuję się ścigany,
i bezsilny.
Wiem, że nie mogę nic z tym zrobić.
Nie ma ucieczki.
Nie mam, jak się z tego wyplątać.
Powiedz, że jesteś bezsilny.
- Tak. - Jestem bezsilny.
Gdy myślisz o tej chwili i powtarzasz, że jesteś bezsilny,
co wolałbyś o sobie myśleć?
Nie jestem bezsilny.
To tylko krótka chwila.
Żyję w prawdzie, więc nie ma się czego bać.
Nie ma się czym martwić.
Zauważ, jakie pojawiają się emocje.
Wcześniej czułem smutek.
Okej. I gdzie on się pojawia w ciele?
Tutaj.
Przepracujemy to tak, jak ostatnim razem.
Skrzyżuj ramiona.
Wróć do tego obrazu, do tych negatywnych myśli.
Jestem bezsilny. I zauważ te emocje w ciele.
Zobacz, co się pojawia.
To się zaczęło, gdy byłem nastolatkiem.
Jeden z pierwszych lotów poza Wielką Brytanię.
By uciec przed skutkami śmierci mojej mamy,
poleciałem do Afryki.
Byłem tam przynajmniej dwa tygodnie.
To było niczym lekarstwo.
Czułem się wolny.
Miałem takie poczucie eskapizmu, jakiego nie znałem.
A potem miałem wrócić do Wielkiej Brytanii.
Wiedziałem, z czym się muszę skonfrontować
i że od tego nie ucieknę. To mnie przerażało.
Co zauważyłeś?
Zauważyłem,
że u podstaw tej traumy leży to,
że choć te uczucia i te chwile należą do przeszłości,
to są silnie połączone z teraźniejszością.
Okej, trzymaj się tego.
Pozwól tym myślom, uczuciom się pojawiać.
Inne wspomnienia.
Cokolwiek się pojawi to dobrze.
Wszystko cały czas wraca do starego…
Ta trauma ma podłoże…
geograficzne.
Okej, trzymaj się tego.
Przyjrzyj się temu.
Miłe jest to… Nie wiem, czy taki jest zamysł,
ale to jakby oczyszcza mój dysk twardy.
Za każdym razem, gdy coś się pojawia…
załatwione.
Świetnie. Taki jest cel.
A teraz wróćmy tam, gdzie zaczęliśmy.
Gdy byłeś w samolocie.
Ten początkowy obraz. Masz zapięte pasy.
Wczuj się w to i zobacz, co się pojawia.
Spokój i siła.
Siła bierze się ze spokoju.
Choć terapię EMDR zaleca się
w przypadku traum przez duże „T”,
wydarzeń typu tsunami lub wojna,
tak naprawdę większość czasu leczymy dorosłych,
którzy mają złe doświadczenia z dzieciństwa
lub doświadczenia życiowe, z którymi nigdy się nie uporali.
Choć masz w pokoju pięćdziesięciolatka, tak naprawdę leczysz dziecko.
Jedną z najważniejszych lekcji mojego życia była ta,
że czasem musisz się cofnąć
i uporać z naprawdę niekomfortowymi sytuacjami,
przepracować je, by móc się uzdrowić.
Terapia dała mi narzędzia, bym mógł poradzić sobie ze wszystkim.
Dlatego jestem tu teraz. Dlatego moja żona tu teraz jest.
To uczucie uwięzienia w rodzinie…
Nie mogłem odejść.
Gdy w końcu podjąłem tę decyzję dla mojej rodziny,
powiedziano mi, że nie mogę tego zrobić.
Pomyślałem: „Jak źle musi być, by wolno mi było to zrobić?”.
Chciała odebrać sobie życie.
Nie powinno było do tego dojść.
Czy czegoś żałuję?
Tak. Najbardziej żałuję, że nie byłem bardziej stanowczy
na początku mojego związku z żoną, gdy wytykałem ludziom rasizm.
Historia się powtarzała.
Moja mama zginęła, bo była w związku z kimś,
kto nie był biały.
I patrzcie, co się stało.
Mówimy o powtarzaniu się historii.
Oni nie przestaną, póki ona nie umrze.
To mną mocno wstrząsało…
bo mogłem stracić kolejną kobietę w moim życiu.
Lista robi się coraz dłuższa.
Wszystko sprowadza się do tych samych ludzi, modelu biznesowego,
tej samej branży.
Gdy byłem młodszy, tata mi powtarzał,
powtarzał to mnie i Wilhelmowi,
że ponieważ on się tak czuł, to z nami będzie podobnie.
To nie ma sensu.
To, że ty cierpisz, nie znaczy, że twoje dzieci muszą cierpieć.
Wręcz przeciwnie.
Skoro cierpiałeś, to powinieneś zrobić wszystko,
by te negatywne doświadczenia, które ty miałeś…
by twoje dzieci ich nie miały.
Zdecydowaliśmy postawić zdrowie psychiczne na pierwszym miejscu.
To robimy i to będziemy robić.
Czy nie chodzi o to, by przerwać cykl?
By upewnić się, że historia nie będzie się powtarzać?
Że choć ty cierpiałeś, nie przekażesz tego bólu dalej.
Dorośli i dzieci inaczej odbierają traumatyczne wydarzenia.
To trochę jak z burzą.
Dorośli są silnymi drzewami, mają dobre korzenie…
PSYCHIATRA DZIECIĘCY
…i trauma dosięga tylko gałęzi.
Nie twierdzę, że to nie problem. To duży problem.
Ale mogą sobie z nim poradzić.
Natomiast dziecko to mały krzak. Nie jest silne.
I jeśli nie zainterweniujemy, to gdy dorosną, ich korzenie
nie wytrzymają żadnej burzy.
Nawet przyjemny wiatr
może ich w przyszłości skrzywdzić.
Dlatego tak ważne jest skupienie się na traumie dzieci,
bo potencjał wyleczenia i powrotu do zdrowia jest ogromny.
SAMOS, GRECJA
Hej, Fawzi.
Jasne.
- Dopiero się obudziłeś? - Tak.
Gdy tu przypłynęliśmy, wylądowaliśmy tam.
A ty gdzie?
Ja nie w tej okolicy.
Ja przypłynąłem zza tej góry i dotarliśmy do tamtej plaży.
Trzy godziny po naszym przybyciu Grecy zaczęli się na nas skarżyć,
przyjechała policja i nas zabrała.
Raz zabrakło nam paliwa na środku morza, ale udało nam się wrócić.
Próbowaliście tu przypłynąć raz czy dwa razy?
Trzy razy.
Rozumiesz? Jeśli jakieś dziecko jest w czymś słabe,
jakiś mały Grek się czegoś boi,
możesz mu pomóc.
Mówisz mu: „Nazywam się Fawzi i pochodzę z Syrii.
Przeżyłem wojnę, pokonałem morze
po trzech próbach w niebezpiecznej podróży małą łódką”.
Nigdy o tym nie zapominajcie. Jesteście bohaterami, którzy przepłynęli morze.
To jest bardzo ważne.
Dziś to znajdziemy.
LESBOS, GRECJA PAŹDZIERNIK 2015
W 2015 roku
byłem świadkiem jednego z najgorszych kryzysów uchodźców w historii.
Z dwóch czy trzech łodzi robiło się 30, a z 30 robiło się 100.
Przypłynęło prawie ćwierć miliona ludzi.
Byłem w zasadzie jedynym lekarzem na plaży.
Reanimowałem, ludzie polegali…
Wszyscy na mnie patrzyli,
myśleli: „Gdzie jesteś? Potwierdź zgon”.
Wystarczy. Nie da rady więcej.
- Okej. - Okażmy mu szacunek.
Już wystarczy.
Uratowałem 21 osób. Straciłem sześć.
…dziesięć, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19…
…21, 22, 23, 24, 25…
Tak.
Nie tylko ciało cierpi z powodu traumy,
nie tylko ciało potrzebuje chirurga.
Także umysł odbywa ciężką podróż i potrzebuje, by ktoś go uleczył.
Zajęło nam to 21 dni.
Ja i moja piękna, genialna żona,
Maria, założyliśmy Humanity Crew.
I od tamtej pory tym się zajmujemy.
Skupiamy się na podróży psychologicznej.
Staramy się połączyć ich życie z duszami i umysłami, które zostawili.
Rozłożę tu różne karty.
Wybierzcie te karty, które do was przemawiają. Od razu.
Kartę, która przypomina wam jakieś dobre wspomnienie.
Przypomnijcie sobie rzeczy z tamtej chwili, dźwięki i zapachy,
wspomnienia, imiona.
Cokolwiek.
Okej, połóżcie karty przed sobą.
Niech każdy weźmie kartkę papieru.
Połóżcie kartę na kartce.
A potem zacznijcie rysować wokół niej rzeczy,
które według was uzupełniają to wspomnienie.
Co wybraliście? Co narysowaliście? Kto chce pierwszy opowiedzieć?
Gdy chodziłem do przedszkola,
zabierali nas do parku rozrywki.
Dawali nam soki i ciastka.
Fawzi?
Pamiętam, że w Syrii grałem w szachy z kuzynami, ciociami i mamą.
Śmialiśmy się i byliśmy szczęśliwi.
Tym, co nas odróżnia, jest to, że spotykają nas dobrze i złe rzeczy.
Odczuwamy radość i smutek.
Musimy to kontrolować.
Musimy pozbyć się smutku, a zachować radość.
Zgadza się.
By się go pozbyć, musimy o nim mówić.
Tli się w nas jak żar i nie wiemy, jak go dogasić.
Musimy go uzewnętrznić, aż już nic w nas po nim nie zostanie.
Byśmy mogli go polać zimną wodą.
Teraz wyłożymy karty, które przypomną wam o trudnych rzeczach,
które się wydarzyły w waszym życiu.
Takich, które bolą, które są smutne i okropne.
Takich, które chcemy ugasić.
Weźcie kartę, która przypomni wam
o trudnych rzeczach, które przeszliście.
Fawzi, spójrz na rysunek,
potem wyobraź sobie swoje ciało i powiedz nam, jak się czujesz?
Gdy byłem w Syrii i widziałem samoloty bombardujące Idlib, było mi smutno.
Raz wypadło nam okno, gdy samolot zrzucał bomby.
Przestań i weź głęboki oddech.
Czy to twoje najtrudniejsze wspomnienie?
Najtrudniejszym był ostatni wybuch.
Większość ludzi umierała w bombardowaniach co pół godziny.
Kto umarł z osób, które znałeś?
Mój brat zginął, gdy bomby spadły na plac zabaw.
Zginęła też moja ciocia.
Niech Allah ma ją w opiece.
O czym Fawzi najbardziej boi się mówić?
Najbardziej boję się mówić o śmierci mojego brata.
Chcesz, żebyśmy sami o tym porozmawiali?
Nie będę mógł o tym rozmawiać, bo zacznę płakać.
Nie ma w tym nic złego.
Gdy opowiadałeś nam swoją historię, ja płakałem.
Zaraz się rozpłaczesz.
Nic nam się nie stanie, jeśli będziemy płakać.
Przyjdź jutro, porozmawiamy.
Wspaniale.
Drogi Fawzi, nie bój się.
Yalla, Aboud, bohaterowie.
Nie zapominaj, że tak jak oni, my też mamy bezpieczną przestrzeń.
Mamy przed sobą długi dzień, dużo obowiązków,
to ważne, żebyśmy to przetrawili.
Co w tej chwili czujesz?
Co takiego czujesz? Co się męczy w środku?
Może powinniśmy przestać pracować.
Wiesz, że nie możemy przestać.
Essam, wiesz, że nie możemy przestać wykonywać tej pracy.
Jeśli my tego nie zrobimy, to kto?
Myślisz, że ci chłopcy mają bezpieczne kryjówki w swoim życiu?
My też je mamy.
Próbuję swoją znaleźć.
Gdy patrzymy na dzieci, mamy ogromną szansę,
nie tylko przynieść im ulgę albo przeobrazić ich traumę,
ale także ją przetransformować.
Gdzie siadamy?
Tak jak wczoraj.
Chcesz tu usiąść?
Proszę.
Okej, jesteś tu ze mną?
Tak.
Czy nie do końca?
Nie.
Boisz się?
Nie tak bardzo.
Obawiasz się, że będziemy mówić o czymś, o czym boisz się mówić?
Nie lubię rozmawiać o bombardowaniu.
Dlatego musimy pokonać ten strach. Jest w tobie mnóstwo radości.
Zawsze się uśmiechasz, więc możesz pokonać wszystko.
Proszę.
Nie chciałeś rozmawiać o bracie,
gdy mówiłeś o bombardowaniu, prawda?
Bo boję się tej historii.
Co to za historia? Co z niej pamiętasz?
Boję się tej historii, bo gdy zginął mój brat,
nie widziałem jego głowy.
Rozerwało go na kawałki.
Poszedłeś tam, gdzie był?
Byłeś z nim na placu zabaw?
Nie.
Gdy go rozsadziło, powiedzieli nam o tym jego przyjaciele.
Pobiegłem tam, ale nie widziałem jego ciała. Nic z niego nie zostało.
Jaki jesteś smutny, jeśli zero to wcale, a dziesięć to ogromny smutek?
Siedem na dziesięć.
Jeśli chcesz pomóc komuś otrząsnąć się z traumy,
musisz zrobić, co się tylko da,
by zadziałać jak najbliżej źródła traumy
i czasu, gdy ona nastąpiła.
Jeśli się nie uda, to nie koniec.
Fawzi mówi dużo o tym, co się wydarzyło w Syrii.
Wykorzystując karty i wyobraźnię,
zachęcamy ich, by wrócili do tamtych chwil
i przeżywali emocje w bezpiecznym miejscu, gdzie są spokojni.
Jeszcze raz. Oddychaj i spójrz na to.
Weź bardzo głęboki oddech.
Czy jest jakaś scena, o której potrafisz sobie powiedzieć, że jej nie widziałeś?
Staram się zapomnieć o bracie, ale nie mogę.
Co masz na myśli, gdy to mówisz?
Gdy mówię, że nie chcę o nim pamiętać,
to dlatego, że gdy sobie przypominam, płaczę i jestem smutny.
Możemy zabrać ten obrazek? Bo się rozpłaczę.
Co?
Zaraz się rozpłaczę.
A czemu nie?
Co zobaczyłeś, gdy poszedłeś z matką na plac zabaw po bombardowaniu?
Ja? Poczułem, jakby serce mi stanęło.
Moja mama zaczęła płakać tak bardzo, że nie mogła poruszyć nogą.
Nie bój się mówić ani płakać.
Masz w sobie wojnę.
Toczy się w tobie wojna pomiędzy dobrymi a złymi wspomnieniami.
Tym, co zdecyduje o tym, kim Fawzi będzie za rok,
dziesięć czy dwadzieścia lat jest to, które z nich wygrają tę wojnę.
Dlatego, żeby wygrać,
musisz z nimi walczyć.
Tak.
Chcesz zrobić coś fajnego?
Tak.
To jesteś ty. Nie, naprawdę. Tak ja cię widzę.
Chcę, żebyś narysował albo pokolorował bohatera,
którym jest Fawzi.
Bo Fawzi jest bohaterem.
Jesteś silniejszy od Supermana czy Spidermana.
Jesteś Super Fawzi.
Super Fawzi nie ubiera się jak reszta.
Jak myślisz, jakie twoje cechy sprawiają, że jesteś bohaterem?
Uważam, że tylko odwaga dodaje mi siły.
Mój mózg i moje myśli.
To proste zapobieganie.
Bo łatwiej jest zapobiegać, niż leczyć.
Będę go nazywać Super Fawzi.
Super Fawzi.
Musisz być we właściwym miejscu
i wykorzystać to traumatyczne doświadczenie,
by przemienić je w coś dobrego.
Nazywamy to „złotą godziną”.
Chcę wydobyć każde schowane uczucie.
Co jeszcze chcesz wydobyć?
Chcę się pozbyć gniewu, który mam w sobie.
Fawzi, jego rodzeństwo, przyjaciele są bohaterami.
Naprawdę uważam, że są bohaterami.
Naszym obowiązkiem jest pomóc im przepracować traumę,
odnaleźć dobre wspomnienia
i je przywołać.
Napisy: Agnieszka Otawska