Depressie voelt voor mij…
…alsof ik in het donkerste, koudste…
…deel van de oceaan zwem met honderd kilo aan mijn enkels.
En ik probeer constant omhoog te zwemmen…
…maar ik word steeds verder naar beneden getrokken.
Steeds dieper en dieper.
In paniek.
Weet je…
Naast paniek is er ook frustratie en woede.
Agressie.
Alle emoties die ik binnenhoud, komen naar boven…
…terwijl ik steeds dieper zink. Snap je?
Het is er koud, donker en eenzaam.
En op dat moment ga je eraan onderdoor…
…tot je jezelf weet te bevrijden…
…en langzaam weer omhoog zwemt en de druk minder wordt…
…en je weer lucht krijgt.
Het komt en het gaat. Ik had het al toen ik studeerde.
Maar ik maakte mezelf wijs dat het niets was.
Ik vond altijd wel weer een excuus om het onder het tapijt te vegen.
Ik kom uit Compton, Californië.
We hadden niet veel…
…maar m'n ouders waren m'n beschermengelen en steunpilaren.
Mijn moeder heeft al haar broers verloren door bendegeweld.
Ik heb vrienden en familie die jong hun leven zijn verloren.
Ooit reed er een auto langzaam langs…
…en we moesten ons verstoppen, want ineens werd er geschoten.
En nog steeds als er een auto langzaam langsrijdt…
…word ik alert. 'Wie is dat?'
Het heeft z'n tol geëist. Het heeft me ergens heen gestuurd…
…waar ik kon vluchten.
Dat was altijd basketbal. -O, DeRozan.
Alleen daar had ik het gevoel…
…dat ik alles kon loslaten en mezelf kon zijn.
Die worp. -Daar vond ik mijn vrede…
…maar ik was nooit bezig met wat er werkelijk gaande was.
Als negende keuze in de NBA Draft van 2009…
…selecteren de Toronto Raptors…
…DeMar DeRozan van de University of Southern California.
Blok van Biyombo. DeRozan scoort.
Ze komen terug. O, prachtig.
DeRozan dunkt. -Te gek.
Zo ziet een All-Star eruit, mensen.
Ineens ben je een All-Star, je bent op weg naar de top.
Je komt op tv, je krijgt zoveel aandacht.
En dan komt het binnen.
Je onderdrukt de pijn jarenlang…
…en die donkere ruimte waarin ik wegzakte, kwam steeds vaker.
In plaats van af en toe, kwam het om de paar dagen.
En voor je het weet is het elke week.
Het gebeurde zo vaak. Ik moest het doorbreken en het aankaarten.
DEZE DEPRESSIE NEKT ME…
Ik tweette dat.
Op dat moment viel er een last van mijn schouders.
Ik ben gaan slapen en werd wakker met…
DEROZAN ONTHULT GEVECHT MET DEPRESSIE
Toen moest ik er iets mee.
'WE ZIJN ALLEMAAL MENS'
Veel mensen houden het uit schaamte stil.
Sporters praten hier nooit over. Maar jij wel.
Andere NBA-spelers praten er nu ook over.
Is er meer depressie in de NBA? -Wat moet de liga ermee?
RAPTORS' DEROZAN OVER DEPRESSIE
Dit gaat over 't stuk van Kevin Love…
IEDEREEN HEEFT IETS
…waarin hij openlijk praat over z'n angst en paniek.
Zoals hij al zei, heeft DeMar DeRozan…
…een voorzet gegeven. -Ja.
Dat DeMar DeRozan openlijk over z'n depressie en angsten praat…
…heeft de NBA en de hele sportwereld veranderd…
…want spelers spreken zich nu gemakkelijker uit over belangrijke zaken.
De NBA is van plan…
…het geestelijke gezondheidsbeleid voor het seizoen 2019-2020 te herzien.
Volgens The Athletic komt de liga met nieuwe initiatieven…
…waaraan alle 30 teams moeten voldoen.
We hebben niet eens door dat als we ons verliezen in sport…
…we dan onderdrukken wat er in onze samenleving speelt.
Weet je. En het kostte me…
…bijna 30 jaar om daarachter te komen.
Deze topsporters ervaren dezelfde moeilijkheden…
…als iedereen, plus het stukje beroemdheid…
PSYCHOTHERAPEUT PISTONS
…en financieel succes, en al het andere waarmee je te maken krijgt als topsporter.
Maar zo zien mensen dat niet. Die denken: hé, jij bent beroemd.
Je bent rijk. Jouw problemen doen er niet toe.
Maar dat klopt niet. Je bent tenslotte nog steeds mens.
'In therapie gaan of aan mijn mentale welzijn werken, maakt me kwetsbaar.'
Topsporters denken: mijn tegenstander weet van die kwetsbaarheid…
…en wie over mijn volgende contract gaat, weet er ook van.
Plus, in de Afro-Amerikaanse gemeenschap willen we geen buitenstaanders.
Dat komt voort uit de ingewortelde overtuiging dat die ons niet helpen.
Dus hou maar binnen. Vertel het vooral niemand.
Zelfs binnen onze familie praten we er eigenlijk niet over.
We zeggen: 'Die jongen heeft het al jaren moeilijk.'
Nou, dat zijn psychische problemen, waar niets mee gedaan wordt.
Ik was zeven jaar hoofdcoach in Toronto…
…en ik kende DeMar vanaf z'n tweede jaar in de NBA…
…misschien z'n derde, en zag hem groeien.
Brenda en ik waren in LA met onze kinderen. Ik coachte de All-Star Game.
Ik las 's ochtends een tweet waarin stond dat hij worstelde…
…met wat dingen, zoals depressie.
Ik stond versteld, want dat zou je niet zeggen.
Als je dan hoort dat hij het zo moeilijk heeft…
…voelt het alsof je hebt gefaald.
Blijkbaar was de relatie niet zo sterk dat hij je dat kon zeggen.
VROUW VAN DWANE
En ik voelde me echt alsof we een flinke steek hadden laten vallen.
Maar Brenda…
…dat copingmechanisme om dat verborgen te houden is zo sterk.
Ja. -En het is ook zo…
…dat de persoon zelf zegt: 'Ik hoor dit probleem niet te hebben.
Ik vertel het niemand.'
Maar ik ben zo trots op hem dat hij dit heeft genormaliseerd.
Dat het oké is om erover te praten.
En ik werd me ervan bewust dat… Ik wist wat ik niet wist…
…en ik was niet bekwaam om met dat soort problemen om te gaan.
Oké, DJ.
Daarom heb ik toen ik hier in Detroit kwam werken…
…meteen om iemand als dr. Yeager gevraagd voor ons team.
Iemand die daarvoor was opgeleid.
Vertel me eens hoe het psychisch met je gaat.
Hoe ben je opgekrabbeld van een blessure die je…
De eerste paar woorden die je tegen iemand zegt, zijn cruciaal.
Er gaat veel zogeheten 'populaire psychologie' rond.
'Volgens mij heeft hij last van angsten en misschien wat depressie.'
Maar wacht even. Wat is het verschil tussen depressie en verdriet?
Dat weten mensen niet.
En wat is het verschil tussen angst en gespannenheid?
Dat weten mensen niet.
We hoeven er geen klinisch labeltje op te plakken.
Dat is belangrijk voor spelers.
Mijn manier van behandelen kan het best worden omschreven…
…als een gesprek. Niemand heeft iets tegen gesprekken.
Hoe was het vanochtend?
Fantastisch. Goed gedaan.
Corey doet het super. Toen hij vorig jaar begon…
…was dat een opluchting, want iedereen voelde zich op z'n gemak bij hem.
Iemand die er hetzelfde uitziet, en met wie je kunt praten over wat dan ook.
Als ik m'n problemen met je deel, kun je ze niet oplossen.
Ja. -Maar het…
Het lucht wel op. -…lucht op, toch?
En dat maakt hem bijzonder, want…
…hij wil niets van je. Hij wil alles voor je.
Hij wil dat je alles uit jezelf haalt.
De afgelopen drie jaar waren…
Ik durf ze wel de zwaarste jaren van mijn leven te noemen.
De spanning is enorm.
Als alles op het veld goed gaat…
…is 't leven goed.
Maar als 't misgaat in basketbal…
…of als er dingen gebeuren buiten je controle, heeft dat z'n weerslag.
Het is de NBA. Dus iedereen kijkt altijd.
Je hebt de sociale media, dus er is altijd wel een tweet of Instagramfoto.
Soms is er een gerucht dat er iemand wordt overgeplaatst…
…of dat iemand eruit ligt.
Z'n ouders worden ouder. Hij is nu vader. Er is altijd druk.
DeMar zei dat-ie depressief was en de NBA-wereld stond op z'n kop.
Velen wisten niet wat ze moesten denken.
Is hij een watje of is het juist stoer dat hij er open over is?
Wat betekent dit voor onze toekomst?
Klaar? Even lachen.
Kom.
We praten over onze mentale gezondheid in tijden van crisis.
Je hebt er meer aan als je beseft dat je het beter nu kunt bespreken…
…zodat als er een keer een crisis aan zit te komen…
…je erop voorbereid bent en die aankunt.
Schokkend nieuws vandaag.
Vijfvoudig NBA-kampioen en sterspeler Kobe Bryant…
…is vanmiddag om het leven gekomen in een helikoptercrash in Los Angeles.
Nieuwe berichten komen binnen. Kobe Bryant was een van de slachtoffers.
Het team met het eerste balbezit…
…in dit geval Toronto, laat de klok aflopen…
…als eerbetoon aan nummer 24, Kobe Bryant.
Ik moest die dag spelen…
…en het was de zwaarste wedstrijd die ik ooit heb gespeeld.
Ik heb er geen… Ik heb er geen woorden voor.
Iedereen werd geraakt door de dood van Kobe…
…maar de NBA-spelers extrahard.
Bij rouw en verlies hebben we vaak…
…de neiging om weg te lopen, omdat we er niets mee kunnen.
Dus het is mijn taak om het op te zoeken en iedereen zo goed mogelijk te steunen.
HULDE: PISTONS DRAGEN NR. 8 EN 24
We gedenken Kobe Bryant…
Ik wil het kort hebben over…
…hoe het met jullie gaat en hoe jullie je voelen.
Iedereen rouwt op zijn eigen manier.
Hoe ik rouw…
…ziet er anders uit dan hoe jij rouwt.
Ja.
En ik vraag mensen vaak wat dan de goede manier is.
Allemaal.
Oké. Ja. -Dit is mijn versie.
Ja. Het betekent veel om erover te kunnen praten.
Nadat er een paar uur voorbij waren…
…betrapte ik mezelf erop dat ik nog steeds op dezelfde plek zat.
Onbeweeglijk.
Je hebt tegen hem gespeeld en je kent hem al zo lang. Hij was een idool.
Dat raakt je diep. Het is een open wond die je niet kan dichten.
Toen ik het hoorde, was het eerste wat ik zei…
Mijn reactie was: 'Kobe kan niet dood zijn.'
Heftig.
Dat is dat stukje onoverwinnelijkheid.
Hij kan alles aan. Hoe…
Kobe is niet dood. -Precies.
Toen mocht ik tegen 'm spelen…
…en ik dacht: dit is het. Dit is echt. Tegen mijn idool.
Hij is een legende.
De bal ging wat heen en weer en ineens verdedigde ik hem. Ik verdedigde Kobe.
Ik wist dat m'n maten keken.
Iedereen keek. -De liga keek.
Je maten. -Die keken.
Die zeiden: 'Als je hem niet stopt, was dat 't.
Dan ben je thuis de lul.'
En na de wedstrijd signeerde hij m'n schoenen.
En hij zei: 'Ga ermee door. Blijf doorgaan.'
Dat draag je voorgoed mee. Die herinneringen.
Die raak je nooit meer kwijt. Deuce zit straks naast je…
…als-ie 12 of 14 is, van: 'Pap, heb je tegen Kobe gespeeld?'
Zeker. -Dat verhaal heb je.
Dat zou cool zijn. -Zeker.
Ik doe nu een stap terug als ouder, als vader…
…en waardeer m'n kleine vent nog meer.
Want morgen is niet gegarandeerd.
Ik heb ingezien dat…
…er meer is dan de bal.
Die bal is ooit uitgestuiterd.
We nemen meestal niet de tijd om elkaar echt te leren begrijpen.
En met dit werk heb ik die tijd wel.
Door met het team te reizen en aanwezig te zijn…
…heb ik de mogelijkheid om ze te leren kennen door te praten…
…en vertrouwen op te bouwen.
We moeten dit pad blijven bewandelen…
…en deze belangrijke gesprekken blijven voeren…
…over het verbeteren van de mentale gezondheid.
Maar begrip is de eerste stap.
Op mijn zeventiende vertrok ik naar Syracuse.
Ik vond het eng, maar ook leuk.
Ik wist dat het een goede keuze was.
Ik had er zo'n fijn eerste jaar.
Ik had vrienden, hobby's, goede cijfers, interessante lessen.
Ik deed overal aan mee.
Maar in de zomer van 2016, toen ik net terug was uit het buitenland…
…overleed mijn vader aan een hartaanval.
Toen ik 't hoorde, geloofde ik 't niet.
En ik was een soort van catatonisch. Ik praatte met niemand.
Maar in mijn eigen paranoïde wereld geloofde ik het niet.
Ik dacht dat 't een grap was.
Op de begrafenis geloofde ik gewoon niet wat er gebeurde.
Ik had het idee dat iedereen me in de maling nam.
Iedereen zat in het complot.
Wat het ook was, iedereen deed mee. Maar ik niet, want het draaide om mij.
Er was al iets aan de hand voordat mijn vader overleed…
…en ik denk dat zijn dood…
…alles in een stroomversnelling heeft gebracht.
Ik zonderde me af. Ik praatte met niemand.
Het was ook de periode dat ik voor het eerst een stem hoorde.
En…
…die klinkt echt.
De stem vertelt me wat ik denk.
Alle onzekerheden.
Hij heeft commentaar op alles wat ik doe of denk.
En ik ben ervan overtuigd dat anderen ermee samenwerken…
…om me te vernederen.
Er zit een hapering tussen de realiteit en je gedachten.
Ik kan de werkelijkheid en mijn waanideeën moeilijk onderscheiden.
Hiervoor was Ambar zo slim en scherp.
Toen we naar dit land kwamen voor het onderwijs…
…kwam de leraar naar me toe en zei: 'Wat een briljante meid.'
Toen haar vader heel onverwachts overleed…
…veranderde alles.
Ze kwam terug voor vakantie en ze sliep hier, in mijn huis…
…en ik herkende haar niet.
Ik had hulp nodig.
Ik geloofde niet dat iemand me wilde helpen.
Ik dacht dat iedereen het op me gemunt had.
Ik weet nog dat ik op een dag thuis was en dacht:
ik moet echt weg. Ik moet hier weg.
Ik kon alle subliminale boodschappen niet aan.
Ik kon de gedachten niet aan.
Altijd die stem in m'n hoofd en het commentaar op alles wat ik doe.
Ik kon er niet meer tegen. Ik wilde dood.
Mijn moeder belde de ambulance en ik werd opgenomen.
Ik mocht haar niet aanraken.
Ik wilde haar knuffelen en zeggen dat ik bij haar was.
Ik kreeg de diagnose schizofrenie.
Ze schetsten een verschrikkelijk beeld.
Ze zou niet kunnen afstuderen. De statistieken tonen dat kinderen…
…op die leeftijd niet afstuderen en geen baan kunnen krijgen…
…omdat ze geen focus hebben. Ze wisselen vaak van baan.
Ze kunnen geen normaal leven leiden.
En ze plegen vaak zelfmoord…
…op jonge leeftijd.
Dat zei de arts.
Dat de diagnose schizofrenie…
…aan zo'n doemscenario wordt gekoppeld, kan niet meer.
Dat klopt niet. Het is een klinische mythe.
Er wordt in de geestelijke gezondheidszorg en onze cultuur veel negatiefs gezegd…
…over wat het betekent als je schizofrenie hebt.
We weten nog lang niet alles.
Sommigen beweren dat het een neurochemische hersenaandoening is.
Anderen beweren dat het erfelijk is.
Trauma is hierin de onbekende factor.
Maar wat we wel duidelijk voor ons zien is een mens die lijdt.
En iemand met waardigheid behandelen…
…en oprechte, liefdevolle aandacht geven, is de eerste stap.
In het ziekenhuis kreeg ik een team van psychiaters…
…therapeuten, verpleegsters.
De symptomen van schizofrenie ontstaan meestal tussen de 16 en 30 jaar.
We werken met een gezamenlijk beslismodel, met…
een psychiater voor de medicatie, ikzelf als hoofdbehandelaar…
…een verpleegkundige en een ondersteunend specialist die zegt:
'Hé, we zijn er voor je als team. We gaan kijken hoe je naar school kunt…
…en thuis kunt wonen terwijl je je aanpast aan wat er gebeurt.'
Het eerste halfjaar had ze veel symptomen.
Ze kwam hier, had een gesprek met me…
…en we hebben haar moeder gezegd: 'We maken ons zorgen.
Ze zegt dat ze geen plannen heeft.
Ze zegt dat ze zich niets aandoet, maar we zijn bezorgd.'
Ik wil gewoon rust.
En de kern van mijn ziekte…
…maakt dat onmogelijk.
Ik kan geen rust vinden met zo'n stem die me overal volgt.
De stem werd harder. Ik hoor overal geluiden.
Hoe moet ik me in hemelsnaam…
…goed voelen?
Ik weet het niet.
Ik had het verschrikkelijk bij m'n moeder. Ze kon niets met een schizofrene patiënt.
Ik nam het haar niet kwalijk, maar ik was knetterdepressief.
Ik wist soms niet welke dag het was. Ik sliep bijna de hele dag.
Ik werd een soort van manisch en deed die dag een zelfmoordpoging.
Ik was van streek, want niets had gewerkt.
Ik stond er nog steeds mee op. Ik werd nog steeds wakker met die stem.
Ik had het gevoel…
…sorry, dat ik het niet goed deed. Ik wist niet wat ik moest doen.
Het duurde even voor ik het idee had dat Angela aan mijn kant stond…
…want ik dacht dat iedereen aan de kant van de stem stond.
Die wilde me vernederen en die wilde dat ik me depressief voelde, en…
…aangevallen.
Na die tweede opname…
…besefte ik dat ik inderdaad schizofreen was.
Ik besloot hun hulp te accepteren.
Maar het duurde heel lang voor ik mijn diagnose accepteerde.
Ik vind het nog steeds moeilijk dat er geen vooruitzicht is.
Er is niets om naartoe te werken, geen dingen die ik nog zal doen.
Dit is het.
Op een dag belde ik mijn moeder huilend op.
En zei: 'Mam, dit is de laatste keer. Echt de laatste keer. Ik word beter.
Ik ben…
Ik ben er klaar mee.'
We vierden je leven.
Dat je…
…nog leefde.
Toen we deze foto dit jaar namen, had ik…
Ik moest zo mijn best doen om te lachen.
Ze maakte die belofte.
En om haar betrokken te houden bij de behandeling…
…richtten we ons op wat belangrijk is voor een jongere.
Zich 'normaal' voelen, wat dat ook betekent voor diegene.
Naar school gaan.
Relaties. Een baan hebben, zich nuttig voelen.
Naar een doel toewerken.
Hoe ik nu omga met mijn symptomen…
…zal bepalen of ik de rest van mijn leven in psychiatrische instellingen doorbreng…
…of dat ik een normaal leven leid zoals vele anderen met schizofrenie.
Ik wilde altijd onafhankelijk zijn.
Dit is mijn eerste verhuisdag.
Echt? -Ja.
Heb je dit vandaag verhuisd? -Ja. Het was zoveel werk.
Het is onwerkelijk. Mijn eigen kamer, mijn eigen ruimte. Dit is een grote stap.
Deze hoek is nog een rotzooi.
En er liggen allerlei kleren op mijn bed, dus sorry.
Dit is het dan.
Eerst was ik…
Ik was zo boos.
Echt woedend.
In mijn cultuur…
…wonen moeder en dochter samen.
Voor altijd.
Heb vertrouwen in me.
Probeer te begrijpen hoe erg ik die onafhankelijkheid nodig heb.
Ik ben trots op je.
Dat weet je.
Dank je.
Ambar denkt nog regelmatig aan zelfmoord.
Het zijn geen acties of plannen, maar wel de gedachte…
…dat het soms makkelijker zou zijn om niet wakker te worden.
Er zijn triggers en ik zal slechte dagen hebben…
…waarop ik denk: wat een kutdag. Ik wil alleen huilen.
Dat betekent niet dat het misgaat.
Schizofrenie klinkt eng, maar kijk eens naar Ambar.
Ze werkt fulltime en is bezig met haar master.
Ze blijft altijd leren.
Dat is is wat schizofrenie inhoudt.
Vaak slaat het nergens op wat er in m'n hoofd speelt.
Maar als ik ga zitten en het opschrijf, denk ik: oké, hier kan ik wat van maken.
Ik kom erachter dat herstel geen eenmalig iets is.
Het is een lang, continu en vermoeiend proces.
Ik vind mijn rust door te accepteren dat dit er altijd zal zijn.
Door er niet tegen te vechten, maar ermee te leren leven.
Je kunt wel een volwaardig leven leiden…
…na te zijn gediagnosticeerd met een psychische aandoening.
Ikzelf kreeg ook de diagnose schizofrenie in mijn tienerjaren…
en ik ben de weg naar herstel ingeslagen en promoveerde in klinische psychologie.
's Ochtends opstaan om te gaan werken is een krachtig medicijn.
Lunchen met een vriend of vriendin is een krachtig eigen medicijn.
Eigen medicijnen zijn de dingen die we doen waar we beter van worden.
Ik wilde meer leren over wat er gebeurde…
…en waarom mijn zenuwstelsel op die manier reageerde.
Dus vier jaar geleden, toen je Meg ontmoette…
…ben je begonnen met dat proces van uitpluizen.
Dat deed je eerder niet?
En ik had al snel door dat om onze relatie een kans te geven…
…ik iets met mijn verleden moest.
Want daar zat veel boosheid.
En ik was niet boos op haar, maar ik was gewoon boos.
En dat merkte ze. Dat zag ze.
Dus hoe pak ik dat aan?
Ik moest terug naar toen, naar het trauma, het onder ogen zien, het verwerken…
…en daarna kon ik pas verder.
Ik heb vier of vijf jaar therapie gehad…
…en nu is preventie belangrijk.
Het is goed om iemand te hebben die ons af en toe kan sturen…
…en ons van dingen bewust kan maken als we het moeilijk hebben…
…en ons kan helpen daaruit te komen en ons alledaagse tools kan aanreiken…
…om te zorgen dat het niet uit de hand loopt.
Ik wilde altijd EMDR proberen.
Het was een van de behandelingen…
…waarvoor ik wel openstond.
En dat was nooit zo geweest als ik niet al die therapie had gehad…
…de afgelopen jaren.
EMDR is een relatief nieuwe manier van traumagestuurde therapie.
Traumagestuurd betekent dat we weten wat er is gebeurd als iemand bij ons komt.
We kijken niet alleen naar de symptomen…
…maar ook naar welke gebeurtenissen die kunnen hebben veroorzaakt.
Het is een initiaalwoord.
EMDR staat voor Eye Movement Desensitization Reprocessing.
Wat heel kenmerkend is aan EMDR is dat we met bilaterale stimulatie werken…
…door de persoon zijn ogen te laten bewegen…
…of door hem aan te tikken of hem zichzelf te laten aantikken.
Bij EMDR wordt de cognitieve herinnering van het trauma verbonden…
…aan een krachtige herinnering van veiligheid.
Je wilt aan het trauma kunnen denken zonder de emotionele spanning…
ACADEMIE KINDERTRAUMA
…die daarbij komt kijken. Je laat de persoon aan het trauma denken…
…terwijl hij een repetitieve, ritmische handeling uitvoert.
Uiteindelijk creëer je zo een nieuwe standaard voor die herinnering.
Hoi, Sanja. -Hallo.
Hoe gaat het? -Goed. Geweldig.
Wat zeg je ervan als we aan nog een herinnering gaan werken vandaag?
Prima. Waar wil je beginnen?
Je zei dat je vier of vijf herinneringen hebt die nog wat heftig zijn.
En ik vroeg me af… De eerste was naar Engeland vliegen.
Ik voelde me altijd bezorgd…
…en een beetje gespannen en nerveus als ik naar Engeland vloog, naar Londen.
En ik snapte nooit waarom.
Vroeger was ik me er niet van bewust, maar dat kwam wel tijdens mijn therapie.
Ik dacht: hoezo voelt dit zo naar?
En Londen is natuurlijk een trigger voor mij. Helaas.
Om wat mijn moeder en ik daar hebben meegemaakt.
Was er één reis of gebeurt dit steeds weer? Is het altijd hetzelfde?
Het gebeurt altijd. -Weet je nog wat de eerste keer was?
Nee, dat weet ik niet meer. Ik herinner me alleen het…
…het gevoel, bijna angst…
…een leeg gevoel…
…van nervositeit, of…
Angst, misschien?
Alles is gespannen.
En op het moment dat je die fysieke gevoelens krijgt…
…wat zijn dan de negatieve gedachten over jezelf?
Het gevoel van opgejaagd worden en machteloos zijn.
En weten dat je er niets aan kunt doen.
Er is geen uitweg.
Je kunt er niet aan ontsnappen.
Dus, ik ben machteloos.
Ja. -Ik ben machteloos.
Dus als je terugdenkt aan toen en denkt: ik ben machteloos.
Wat zou je nu liever over jezelf denken?
Ik ben niet machteloos.
Het is maar voor even.
En je leeft je leven zoals jij dat wilt, dus je hoeft niet bang te zijn.
Of je zorgen te maken.
Merk welke emoties je nu voelt.
Het gevoel dat ik had was verdriet.
Oké. En waar in je lichaam voel je dat?
Hier.
Oké. We gaan dit verwerken zoals de vorige keer.
We kruisen onze armen.
Ga maar terug naar dat beeld, die negatieve gedachten.
Ik ben machteloos. Let op waar in je lichaam je dit voelt.
Voel welke emoties je ervaart.
Het begon toen ik tiener was.
Een van de eerste keren dat ik Engeland verliet…
…om de nasleep van mijn moeders dood achter me te laten…
…was toen ik naar Afrika ging.
Ik was daar voor ruim twee weken.
En het deed me zo goed. Ik voelde me echt vrij.
Ik had nooit eerder zo'n gevoel van escapisme gehad.
En om dan terug te keren naar Engeland…
…wetende wat me daar te wachten stond…
…en wetende dat er geen uitweg was, was eng.
Wat merkte je hier?
Nou, gewoon dat, en dat is het stukje trauma, denk ik…
…dat gevoel en die momenten uit het verleden…
…zo sterk verbonden zijn met 't heden.
Oké, hou dat vast.
Voel die emoties, gewaarwordingen, wat zich ook aandient.
Andere herinneringen. Wat er ook naar boven komt.
Ze komen allemaal… Het komt terug bij het oude…
Het trauma is heel…
…geografisch.
Oké, ga daarmee verder.
Wees je er bewust van.
Wat fijn is, is dat… Ik weet niet of dat ook de bedoeling was…
…maar het schoont mijn harde schijf op.
Het is net alsof steeds als er iets in me opkomt…
Weg ermee.
Geweldig. Ja, dat is ook het doel. Heel goed.
We gaan terug naar waar we begonnen.
Waar je in het vliegtuig zit…
…dat beginplaatje, gordels om.
Denk daar eens aan en kijk wat er nu in je opkomt.
Kalmte en kracht.
Kracht vanwege de kalmte.
Hoewel EMDR eigenlijk wordt aanbevolen voor heel heftige trauma's…
…grote gebeurtenissen, zoals tsunami's of oorlogen…
…behandelen we meestal…
…volwassenen die herinneringen hebben aan nare ervaringen in hun jeugd…
…of soms aan ervaringen later in het leven die niet goed zijn verwerkt.
Je behandelt dus een kind, terwijl je een 50-jarige in de kamer hebt zitten.
Een belangrijke les die ik heb geleerd, is dat je soms terug moet gaan…
…en vervelende situaties moet aanpakken en verwerken om verder te kunnen.
Dankzij therapie kan ik aan wat er op mijn pad komt.
Daardoor zijn mijn vrouw en ik hier nu.
Dat gevoel van gevangen zitten in de familie is…
Weggaan was geen optie.
Zelfs toen ik die beslissing voor mijn gezin had genomen…
…zeiden ze nog dat het niet kon.
En ik zei: 'Hoe erg moet het worden voor ik dit wel kan doen?'
Ze wilde haar leven beëindigen.
Zo ver had 't niet mogen komen.
Heb ik spijt?
Ja. Ik heb spijt dat ik geen sterker standpunt innam…
…eerder in mijn relatie met mijn vrouw, wat betreft het racisme.
De geschiedenis herhaalde zich.
Mijn moeder werd de dood ingejaagd terwijl ze een relatie had…
…met iemand die niet wit was.
En zie wat er gebeurd is.
De geschiedenis herhaalt zich. Ze stoppen niet tot zij er niet meer is.
Het was heel angstig voor me om…
…bijna nog een vrouw te verliezen.
De lijst wordt langer.
En het komt door dezelfde mensen, hetzelfde bedrijfsmodel, dezelfde sector.
Mijn vader zei vroeger altijd tegen William en mij:
'Zo was het voor mij, dus zo wordt het voor jullie.'
Dat slaat nergens op.
Dat jij hebt geleden, betekent niet dat je kinderen moeten lijden.
Integendeel. Als jij hebt geleden, doe je er alles aan om te zorgen…
…dat je kinderen niet dezelfde negatieve ervaringen meemaken als jij.
Wij zetten onze mentale gezondheid op één.
Dat doen we en dat blijven we ook doen.
Gaat 't niet om het doorbreken van de cyclus?
Ervoor zorgen dat de geschiedenis zich niet herhaalt?
Dat wat voor leed je ook hebt gekend, dat je 't juist niet doorgeeft?
Kinderen reageren anders op traumatische ervaringen dan volwassenen.
Stel je een storm voor.
De volwassenen zijn sterke bomen met goede wortels…
…en het trauma raakt de takken. Dat is ook wel een groot probleem.
Ze zullen er last van hebben, maar kunnen het te boven komen.
Maar een kind is maar een klein struikje. Het is niet sterk.
En als we niet ingrijpen, zullen hun wortels later…
…geen enkele storm kunnen doorstaan.
Zelfs een briesje zal ze later schade toebrengen.
Het is dus belangrijk dat we ons vooral op kindertrauma's richten…
…want het vermogen tot herstel en verbetering is enorm.
SAMOS, GRIEKENLAND
Fawzi. Hé, Fawzi.
Oké.
Ben je net wakker? -Ja.
We zijn daar aangekomen.
En jij, waar kwam jij aan?
Niet hier. We kwamen van achter die berg aan op dat strand.
Drie uur nadat we aankwamen begonnen de Grieken over ons te klagen.
De politie kwam ons halen.
Op een keer raakte op zee onze benzine op, en toen konden we gelukkig terug.
Hebben jullie 't een of twee keer geprobeerd?
Drie keer.
Weet je? Als een kind iets nodig heeft…
…als een Griekse jongen ergens bang voor is, kan je 'm helpen.
Je zegt dan: 'Ik ben Fawzi uit Syrië.
Ik heb een oorlog overleefd en ben de zee overgestoken…
…na drie pogingen. Het was een levensgevaarlijke reis in een bootje.'
Dat moet je nooit vergeten. Jullie zijn de helden die de zee zijn overgestoken.
Dat is iets heel belangrijks.
Vandaag gaan we op zoek.
LESBOS, GRIEKENLAND OKTOBER 2015
In 2015…
…was ik bij een van de gruwelijkste vluchtelingencrises uit de geschiedenis.
Twee of drie boten werden er 30. En dat werden er 100.
Er kwamen bijna een kwart miljoen mensen aan.
Ik was bijna de enige arts op het strand.
Ik deed reanimaties, mensen rekenden op… Iedereen keek naar mij als arts…
…en zochten me. Nog een overledene.
Nee, ik kan niets meer doen.
Oké. -Betuig hem wat respect.
Dat was het.
Er waren zo'n 21 reanimaties succesvol. Ik ben er zes verloren.
…10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19…
…21, 22, 23, 24, 25…
Ja, ja, ja.
Niet alleen het lichaam is getraumatiseerd en heeft een dokter nodig.
De geest maakt ook van alles door en heeft iemand nodig die hem behandelt.
Het kostte ons 21 dagen…
…mijzelf en m'n prachtige, geweldige vrouw Maria, om Humanity Crew op te zetten.
En sindsdien zijn we daarmee bezig. We richten ons op de psychologische reis…
…om deze mensen weer te verbinden met de ziel en geest die ze achterlieten.
Ik leg hier kaartjes neer.
En jij kiest een kaartje waar je iets bij voelt.
Een kaartje waarbij je een goede herinnering krijgt.
Probeer je dingen te herinneren van dat moment, zoals geluiden, geuren…
…gedachten, namen. Wat dan ook.
Oké, we leggen ze voor ons neer.
Pak allemaal één vel papier.
Plak de kaart erop.
Teken er dingen omheen…
…waarvan je vindt dat ze de herinnering afmaken.
Vertel ons maar wat je hebt gekozen en getekend. Wie wil er eerst?
Toen ik nog op de kleuterschool zat, namen ze ons soms mee naar het pretpark.
Daar kregen we sap en koekjes.
Fawzi?
Ik weet nog dat ik in Syrië schaakte met mijn neefjes, nichtjes, tantes en moeder…
…en we lachten en waren blij.
Wat ons anders maakt, is dat we het goede en het slechte hebben, toch?
We hebben blijdschap in ons, maar ook verdriet.
En daar moeten we iets mee.
We moeten het verdriet verjagen en de blijdschap houden.
Juist.
En om het te verjagen, moeten we erover praten.
Als kooltjes die we in ons hebben en die we niet kunnen blussen.
Die moeten we er allemaal uit krijgen…
…zodat we er wat koud water op kunnen gieten.
Nu leggen we kaartjes neer die je herinneren aan de moeilijke dingen…
…die je hebt meegemaakt.
Vreselijke, verdrietige dingen die pijn doen.
Dingen waar we vanaf willen.
Zie je een kaartje dat je herinnert…
…aan alle moeilijke dingen die je hebt meegemaakt?
Fawzi, kijk eens naar de tekening…
…luister naar je lichaam en vertel ons hoe je je voelt.
Ik was verdrietig toen ik in Syrië was en zag dat vliegtuigen Idlib bombardeerden.
Ons raam vloog er een keer uit door een bombardement.
Stop maar en haal diep adem.
Is dat je ergste herinnering?
De ergste was de laatste keer.
De meeste mensen zijn doodgegaan bij het bombardement dat elk half uur begon.
Wie zijn er gestorven die je kende?
Mijn broer ging dood toen ze de speelplaats met explosieven raakten.
M'n tante is ook doodgegaan.
Moge Allah haar genadig zijn.
Wat vind je het engst om over te praten, Fawzi?
Ik ben bang om te praten over toen mijn broer doodging.
Wil je later alleen met mij praten?
Ik kan er niet over praten, want dan moet ik huilen.
Dat is juist goed.
Toen je ons je verhaal vertelde, huilde ik ook.
Ik zie dat je bijna moet huilen.
Er gebeurt niets met ons als we huilen.
Kom morgen maar om te praten. -Perfect.
Lieve Fawzi, niet bang zijn.
Yalla, Aboud, held.
Onthoud dat dit een veilige plek is, net zoals zij die hadden.
We hebben een lange dag voor de boeg…
…dus het is belangrijk dat we dit verwerken.
Wat voel je nu?
Wat voel je vanbinnen?
Misschien moeten we ermee stoppen.
Je weet dat dat niet kan.
Essam, we kunnen hier niet mee stoppen.
Als wij dit niet doen, wie doet het dan wel?
Besef je dat deze jongens een veilige plek hebben?
Die hebben wij ook.
Ik probeer de mijne nog te vinden.
Bij kinderen ligt er een geweldige kans…
…niet alleen voor verlichting of verbetering…
…maar voor pure transformatie.
Waar zitten we? -Net als gister.
Wil je hier zitten?
Toe maar.
Oké, ben je er? -Ja.
Of maar een beetje? -Nee.
Ben je bang? -Niet zo.
Ben je bang dat we het over iets engs gaan hebben?
Ik praat niet graag over de bombardementen.
Daarom moeten we het verslaan. Je hebt zoveel vrolijkheid in je.
Je lacht altijd, dus we kunnen alles verslaan.
Hier.
Je wilde niet over je broer praten…
…toen we het hadden over dat jullie gebombardeerd werden, toch?
Ik vind dat verhaal eng.
Wat is het verhaal? Wat weet je er nog van?
Ik ben doodsbang voor dat verhaal, want toen m'n broer werd gedood…
…zag ik zijn hoofd niet.
Hij lag in stukjes.
Ben je naar 'm toe gegaan?
Was je met hem op de speelplaats? -Nee.
Toen hij werd opgeblazen, kwamen vrienden die bij hem waren het ons vertellen.
Dus ik rende naar hem toe, maar zag z'n lichaam niet. Er was niets van over.
Hoe verdrietig ben je als nul niet verdrietig is en tien heel verdrietig?
Zeven van de tien. Zeven.
Als je iemand helpt herstellen van een trauma…
…moet je alles doen om…
…de behandeling zo dicht mogelijk bij de locatie van het trauma te doen…
…en zo snel mogelijk erna.
Maar anders is er ook hoop.
Fawzi praat vooral over dingen die in Syrië zijn gebeurd.
Door middel van kaartjes en onze verbeelding…
…gaan we met ze terug naar deze momenten…
…en geven we ze tegelijkertijd een gevoel van veiligheid.
Nog één keer. Adem in en kijk ernaar.
Adem heel diep in.
Is er een beeld of plaatje dat je niet eerder hebt gezien?
Ik wil mijn broer vergeten, maar het lukt niet.
Wat bedoel je met: 'Ik wil mijn broer vergeten'?
Ik probeer niet aan mijn broer te denken…
…want dan moet ik huilen en word ik verdrietig.
Mag dit plaatje weg? Anders ga ik huilen.
Wat?
Ik ga huilen.
Dat mag.
Wat zag je toen je op de speelplaats kwam na het bombardement met je moeder?
Ik? Het voelde alsof mijn hart stopte.
Mijn moeder huilde tot ze verlamde en haar been niet meer kon bewegen.
Wees niet bang om te praten of huilen.
Er is een strijd gaande in jou.
Een strijd tussen de goede en de slechte herinneringen.
Wat bepaalt wie Fawzi volgend jaar is, en over tien of twintig jaar…
…is de winnaar van deze strijd.
Dus om te winnen…
…moet je meevechten.
Dat is zo.
Wil je iets spannends proberen? -Ja.
Dit ben jij. Nee, echt. Zo zie ik jou.
Ik wil dat je deze held tekent of inkleurt…
…die Fawzi heet.
Want Fawzi is een held.
Je bent sterker dan Superman en Spiderman.
Je bent Super-Fawzi.
Super-Fawzi heeft een speciale outfit aan.
Welke eigenschappen maken jou een held?
Moed is het enige dat me kracht geeft.
Mijn geest en mijn gedachten.
Het is een heel eenvoudige preventieve aanpak.
Het is makkelijker om te voorkomen dan genezen.
Ik noem hem Super-Fawzi.
Super-Fawzi.
Je moet op de goede plek zijn…
…en deze traumatische ervaring aangrijpen om er iets positiefs van te maken.
We noemen dit 'het gouden uur'.
Alle emoties moeten eruit.
Wat moet er nog meer uit?
Ik wil mijn boosheid eruit.
Fawzi en z'n vrienden en familieleden zijn helden.
Zo zie ik ze echt.
Onze taak is om ze te helpen het trauma te verwerken…
…en om de goede herinneringen weer tot leven te wekken.
Vertaling: Nikki van Leeuwen