WYSPA SULLIVANA KAROLINA POŁUDNIOWA, USA
Jesteśmy niedaleko plaży przy brzegu Wyspy Sullivana.
Było to pierwsze miejsce, do którego trafiali niewolnicy
po przybyciu do portu w Charleston.
Wielu z naszych przodków trafiło właśnie tutaj.
Szacuje się, że 40–60% wszystkich zniewolonych Afrykanów
przybyło tu przez Charleston.
Krajobraz przypominał wybrzeża ich rodzinnej Afryki Zachodniej.
Zakrawało to na ponury żart.
Jakby wrócili do miejsca, z którego ich zabrano.
Pewnie po przypłynięciu tutaj myśleli,
że to koniec ich podróży.
A był to dopiero początek.
NETFLIX — ORYGINALNY SERIAL DOKUMENTALNY
NA PODSTAWIE KSIĄŻKI JESSIKI B. HARRIS
KRÓLESTWO RYŻU
Charleston w Karolinie Południowej.
Tkwi w tym miejscu pradawne piękno.
Wybrzeże emanuje mitycznym urokiem.
To żyzna kraina, znana jako Lowcountry.
Jednak miejsce to zawsze mnie przytłaczało.
Wyczuwałem kryjący się w nim mrok.
Była to stolica amerykańskiego niewolnictwa.
Przypływaliśmy tu setkami tysięcy, skuci kajdanami,
trafiając na aukcje przy starym targu niewolników.
Trafialiśmy na całe Południe.
MURZYNI NA SPRZEDAŻ
Ci, którzy pozostali w stanie, trafiali na plantacje,
początkowo największe źródło dochodu dla Stanów.
Plantacje nie bawełny, tylko ryżu.
W szczytowym okresie Stany eksportowały ponad 45 milionów kilogramów ryżu rocznie.
Charleston, dzięki niewolnictwu,
zostało najbogatszym miastem rodzącej się Ameryki.
Znam historyka kuchni, Michaela Twitty’ego, od paru lat
i zawsze imponuje mi jego zdolność dotarcia do sedna naszej historii
poprzez rozmowę o jedzeniu.
Afrykanie, którzy tu żyją,
mają we krwi tysiące lat uprawiania ryżu.
A gdy ruszono z produkcją na skalę przemysłową,
wszystkie lasy i bagna
musiały być zreorganizowane.
Pod plantacje ryżowe wykopano i wywieziono więcej ziemi
niż pod budowę egipskich piramid.
Zmiany w ukształtowaniu terenu widać z kosmosu.
To pokazuje, ile trzeba było ludzkiego wysiłku,
by w ogóle stworzyć te plantacje.
Mimo że przeżywaliśmy piekielne cierpienia i ginęliśmy z wycieńczenia,
to nawet w obliczu tego obłędu
udało nam się stworzyć własną kuchnię.
Dlatego gdy będziesz jeść to, co stworzę na podstawie naszej tradycji,
musisz zrozumieć, że przebywasz w obecności swoich przodków.
I że powinniśmy przekazywać te tradycje dalej,
by trwały wiecznie niczym dusza.
Przygotujemy jeden z wielu jednogarnkowych posiłków.
- Jest ryż. - Kluczowy składnik.
A kolejny niezbędny składnik?
Okra. Obecna w całym świecie afrykańsko-atlantyckim.
Jest wszędzie.
- Typowo afrykański składnik. - Właśnie.
Dodamy smalec.
- Dwie trzecie tej cebuli. - Jasne.
Wszystkie pomidory.
- Wszystkie? - Tak.
Łyżka soli.
I najważniejsze: ostry pieprz.
Zawsze go stosowaliśmy.
- Jest tu dzięki nam. - Tak.
- Pietruszka. - I szczypta rozmarynu.
Teraz mięso z kraba.
- Wszystko? - Tak.
Niewolnicy też gotowali w taki sposób?
Na pewno w cieplejszych miesiącach.
- Pora na wywar. - Dobra.
I teraz ryż.
Wiesz, jak próbować? Jak poprawnie to zrobić?
Nie z łyżki.
- Skąd wiesz? - Nie wiem. A skąd ty wiesz?
Nauczyła mnie tego matka, a gdy byłem w Afryce Zachodniej…
Sprawdź.
Tak to robili.
Czy to nie fascynujące, że obaj skądś to wiemy?
Widzieliśmy to.
Ale trzeba było starań z pokolenia na pokolenie,
abyśmy dziś o tym wiedzieli.
- Za spróbowanie łyżką był klaps. - Właśnie! Uczono tego.
- No ba. - Dzięki.
Zakrywamy.
Gotowe.
Idealnie.
I czekamy.
W ramach pracy badam, co gotowali i jedli niewolnicy.
I powinniśmy uzmysławiać wszystkim, że ich życie i sfera gastronomiczna
nie miały nic wspólnego z tym, jak ludzie ich nazywali i traktowali.
Oni uważali, że zasługują na dobry posiłek.
Posiłek przygotowany przez żonę dla męża lub na odwrót.
Przez ojca dla dzieci.
Przez babcię dla wnuka. Uważali, że zasługują na człowieczeństwo.
- Chyba zaraz będzie gotowe? - Zgadza się.
- To co? - Twoja pierwsza zupa z okry.
- Niezła presja. - Na otwartym ogniu.
Czuję tę presję.
- Ładnie się gotuje. - Super.
Nie jest źle.
Pachnie cudownie.
- Spróbujmy nowej metody. - Zaciśnij mocno pięść.
- Pycha. - Jakie smaki wyczułeś?
Głównie pomidory wymieszane z cebulą.
Trochę jak osobny sos.
Okra nie tłumi innych smaków, prawda?
- Nie, jest w tle. - Właśnie.
Ładnie to wygląda.
- To jest… - Mówiłem.
…duchowe doświadczenie.
Nasza kuchnia to soul food.
Jesteśmy jedynymi ludźmi,
którzy nazwali swoją kuchnię na cześć czegoś niewidocznego.
Czegoś, co się czuje. Jak miłość albo Boga.
Czegoś transcendentalnego.
Łączy nas ona z tymi, którzy odeszli i którzy dopiero się narodzą.
Myślę o tym, jak gospodarcze dziedzictwo Południa
łączy się z ziemią uprawianą przez czarnych.
Dzięki wielopokoleniowej pracy narodziła się tu nowa odmiana ryżu:
Carolina Gold.
Przed lądowaniem w Charleston widać tylko pora ryżowe.
Carolina Gold nie była pierwszą odmianą.
ZAŁOŻYCIEL ANSON MILLS
Ale nikt tak dobrze nie uprawiał ryżu jak Afrykanie.
SIEDZIBA ANSON MILLS COLUMBIA, KAROLINA POŁUDNIOWA
Glenn Roberts jest ojcem chrzestnym świata gastronomii.
Jego firma, Anson Mills,
odpowiada za powrót odmiany Carolina Gold na nasze stoły po tym,
jak praktycznie zniknęła.
- To słynna odmiana Carolina Gold? - Owszem.
Co powinniśmy o niej wiedzieć?
To ryż, który jemy rano i kupujemy w sklepach.
Jest więcej przepisów z tym ryżem,
stworzonych przed wojną secesyjną,
niż z jakimkolwiek innym podstawowym produktem w historii Stanów.
To pierwszy ryż długoziarnisty, który zawitał do światowego handlu
i stał się pożądany w Indonezji i ogólnie w Azji,
docierając nawet do izolującej się Japonii.
Dlaczego więc ta odmiana zniknęła?
Można wymienić sporo czynników, ale skupmy się na najważniejszych.
Doświadczenie Afrykańczyków przepadło.
Wraz ze zniesieniem niewolnictwa upadł cały model biznesowy.
To szokujące dane,
ale po wojnie secesyjnej produkcja ryżu w Charleston spadła niemal o 80%.
- Od jak dawna uprawiacie ten ryż? - Od 21 lat.
Chciałem to zrobić dla mojej matki.
Tęskniła za nim.
Sama go młóciła.
Gdy była umierająca,
postanowiłem jej zwrócić to, czego zaznała w dzieciństwie.
Masz czasem mieszane uczucia co do tego, że jesteś białym człowiekiem w tej branży?
Oczywiście.
Nikt nie chce być białą, uprzywilejowaną osobą,
która zarabia na cudzym pomyśle.
Dlatego w naszej działalności realizujemy swoista ideę zadośćuczynienia:
nie zarabiamy na nasionach, tylko je oddajemy za darmo.
Każdemu, kto jest w uzasadnionej potrzebie.
I możesz sobie na to pozwolić,
bo sprzedajesz gotowy produkt klientom z całego świata.
I dzięki zyskom
możesz przekazywać nasiona różnym społecznościom.
Myślisz, że ryż Carolina Gold
jest spuścizną po niewolnictwie?
Inaczej by nie powstał.
Często się o tym nie mówi, ale nie da się tego zanegować.
Ryż jest nieodłączną częścią Charleston.
To symbol zła stojącego za niewolnictwem.
Charleston jest znane ze świetnej gastronomii.
Od razu jednak zauważyłem, że w mieście, które wciąż zarabia dzięki niewolnictwu,
bardzo mało restauracji ma czarnych właścicieli,
a historia wciąż nie podkreśla, gdzie tkwią korzenie „kuchni Południa”.
Jako szef kuchni nie dostrzegłem reprezentacji naszej kultury w mieście.
Widziałem ją jednak w menu restauracji w Charleston.
Wszyscy uwielbiają tę kuchnię, ale skąd się wzięła?
Z Gullah.
Spośród niewolników żyjących w Karolinie Południowej
wyodrębniła się grupa znana jako Gullah.
BJ Dennis robi wszystko,
by zadbać o pamięć o ich kulinarnym dziedzictwie.
BJ albo „brat BJ”, jak lubię go nazywać,
to prywatny kucharz i szef firmy cateringowej,
który organizuje przyjęcia w całym kraju,
dzięki czemu stał się ambasadorem kuchni Gullah.
Chcąc kompleksowo zgłębić kuchnię Gullah,
musiałem pozostawić za sobą Charleston i udać się na urokliwe Sea Islands.
Jak można opisać ludzi znanych jako Gullah?
Byli to ludzie, którzy mieszkali w łańcuchu wysp Sea Islands.
Byli wolni i zniewoleni.
Dzięki izolacji nasi przodkowie
mogli zachować afrykańskość i lepiej dbać o pamięć o swoich korzeniach
niż inne afroamerykańskie społeczności.
Dlaczego Gullah byli odizolowani?
Życie na tych wyspach nie należało do najłatwiejszych.
Szalała malaria.
Latem wielu Europejczyków udawało się w góry
albo na północ stanu, by uciec przed chorobami.
Byliśmy bardziej odporni na malarię z racji swojego pochodzenia.
Izolacja nam nie przeszkadzała, bo mogliśmy pielęgnować nasze tradycje.
Izolacja była wręcz błogosławieństwem,
ale teraz mało kto chce tu mieszkać.
Życie stało się tu drogie. Pełno tu pól golfowych i resortów.
Jak więc dalej dbać o tradycję? Myślę, że samo pamiętanie to za mało.
To nie jest jakaś umierająca kultura.
Nadal tu jesteśmy. Rozwijamy się i robimy, co możemy.
BJ zabrał mnie na Wyspę Świętej Heleny.
Tam czekali jego mentorzy: Bill i Sara’ Green,
właściciele restauracji Gullah Grub.
Pan Bill Green i jego żona Sara’.
To moi idole. Oglądałem pana Greena w telewizji.
Był dumnym Gullah.
Bierzemy się za smażonego kurczaka.
Przygotujemy go w tradycyjny sposób zgodnie z przepisem mojej babci.
Nie ma innej opcji.
Był pierwszą osobą,
której potrawy głęboko mnie poruszały ze względu na nasze dziedzictwo.
Teraz dodajemy krewetki.
Pokażę wam, jak zrobić to w stylu Gullah.
Większość osób robi zasmażkę i tym podobne rzeczy.
Ja pokażę, jak zrobić, by smak pozostał w sosie własnym!
Wśród Gullah gotowanie polega na wkładaniu w to serca.
I trzymaniu się sezonów.
Gotujemy zgodnie z porą roku.
To co dziś zjemy?
Czerwony ryż, cefale,
chleb kukurydziany i fasolkę szparagową.
Opowiem ci o tym całą historię. Tak udało mi się zdobyć żonę.
Dzięki cefalowi.
W czym tkwi sekret?
W odpowiednim doprawieniu i włożeniu w to całego serca.
Gdy spróbowała, powiedziała, że w życiu nie jadła tak dobrej ryby.
- To prawda? - Owszem.
Ale uległam dopiero po dokładce.
Dla pewności.
Zobaczyłam, że potrafi gotować.
Proszę bardzo. Nasz cefal.
Podany z ryżem.
Przepyszne.
Miazga.
Jeśli chodzi o cefale, to znaliśmy starszego jegomościa,
który zjawiał się tu z mułem i wozem,
mając na pace zbiornik z cefalami.
Przechadzał się po okolicy i sobie śpiewał.
Cefale po przecenie
Daj pięć centów I masz obiad jak marzenie
Cefale po przecenie
Siedząc na ganku, czuć było te cefale z kilometra.
Każdy robił je po swojemu.
Ciągle o nich gadam,
ale chyba w końcu go spróbuję, bo jest przepyszny.
- Co tu mamy? - Gumbo z okrą.
Gullah jedzą to dzień w dzień.
Zawsze w jakimś domu będzie ktoś, kto je gumbo czy też zupę z okry.
Pyszne.
Kuchnię Gullah można od razu poznać po smaku.
Tym wyróżniamy się na tle innych.
Od razu czujesz, że jesz coś dobrego i pożywnego.
Jedna miska starczy ci na długo.
Tutaj, nawet jeśli nie przepadasz za okrą, to musisz wiedzieć, jak ją przyrządzić.
To tutaj główny składnik.
Jedno z głównych warzyw.
Kto nauczył cię robić gumbo?
Gdy byłem mały,
dziadek uprawiał wszystkiego po trochu, ale głównie okrę.
Babcia robiła świetną zupę z okry,
ale ja nauczyłem się tego od matki.
Jesteście dumni z brata BJ-a?
Tak, wspaniale patrzy się na to, jak dba o naszą kulturę.
Jestem szczęśliwy, gdy ludzie, których podziwiałem w młodości,
mówią, że postępuję słusznie.
Motywuje mnie to do dalszej pracy.
DOM MODLITWY
Pojawił się tutaj przed naszym spotkaniem.
A teraz mamy swój festiwal i wszyscy chcą nas lepiej poznać.
Nie wiedzieliście, że mieliście to w sobie cały czas.
Chcieli, byście uważali się za gorszych. Ale to najlepsza rzecz pod słońcem.
Nikt nie jest tak blisko swojej kultury i dziękujmy za to Bogu.
Dziękuję mu za ten dom.
Za naszych mentorów. Jestem dumny ze swojego pochodzenia.
Duchu Święty, niech płomień miłości rozgrzeje nasze chłodne serca.
Spójrz na nasz żywot!
Dusze nasze pozostają uwięzione na tym padole.
Modlimy się o naszą wspólnotę.
- Nie tu pisane nam spocząć. - Amen.
Kontynuując poznawanie kultury Gullah,
trafiłem na jedną z najbardziej opuszczonych wysp.
WYSPA DAUFUSKIE
Można się tu dostać tylko łodzią.
Postanowiłem pomóc bratu BJ-owi w tradycyjnym przygotowaniu wieprza
przy domu Sallie Ann Robinson.
Poradzimy sobie, Sallie.
Sallie Ann jest kucharką i autorką książek kulinarnych.
Znana jest jako Gullah Diva.
Jestem szóstym pokoleniem.
Ziemia zawsze nas karmiła. Nie znamy innego życia.
Mieliśmy ogródki,
łowiliśmy krewetki, ryby i kraby w oceanie.
SÓL Z AFRYKI
Polowaliśmy na zwierzynę w lasach.
I żyło nam się dobrze.
Wrzucę nóżki.
- Pięknie. - Zaczynam od oczyszczenia ich.
A teraz można je gotować.
Gdy mięso się podgotuje, dorzucę trochę groszku
i wszystko ładnie się wymiesza.
- Znasz sformułowanie „życie na wypasie”? - Tak.
Pochodzi z czasów niewolnictwa.
Wypasanie wieprzy było ważne.
Niewolnicy z plantacji zabijali je dla panów,
ale otrzymywali tylko gorsze części, takie jak nóżki, ogony czy wnętrzności.
Udawało im się jednak przekształcić te odrzucone przez panów resztki
we wspaniałe dania dla całej rodziny.
Teraz dania te zyskują status przysmaków.
Ludzie nadal wyrzucają takie resztki.
Ale jeśli wyrzucą je tutaj,
to zrobię takie przysmaki, że będą o nie prosić.
Co dalej?
Zostawimy to na 30–40 minut.
- A potem umyję i dodam groszek. - Rozumiem.
Wybrałam groch zwyczajny.
- Doprawiasz to jakoś? - Nie, na razie dorzucę tylko groszek.
Potem posiekam cebulę.
- I wtedy będzie z górki. - Zgadza się.
Ten aromat.
Gotowi?
Wyciągamy i idziemy w moją stronę.
Wyżej.
Co teraz dodajesz?
Pieprz czerwony, suszony imbir i czosnek.
Dlaczego ta tradycja jest tak ważna?
Kiedyś robiło się to tylko raz do roku, zimą.
Wszyscy mieszkańcy brali udział. Było wiele rodzin i wiele wieprzy.
Mięso dzielono i część solono, by zrobić szynkę,
Inne części wędzono albo odkładano na kiełbasę.
Takich zwierząt nie jadało się codziennie. Nie to co teraz.
Robiono to zimą, by wszyscy mieli jak ją przetrwać.
To była coroczna tradycja.
Kto cię tego nauczył?
Sam się nauczyłeś?
Obserwując starszych.
- Widzisz panią Sallie Ann? - Tak.
Rozmowy ze starszymi,
choć żadna z niej staruszka!
Za wcześnie, by tak mówić.
Dzieci biorą w tym udział, żeby po osiągnięciu dorosłości wiedziały,
jak zająć się własnymi rodzinami.
To zwierzę daje nam życie.
Odbieramy mu życie z czcią.
Nie można pozwolić, by cierpiało.
- To trwa całą noc? - Dziś się nie wyśpisz.
Ani trochę?
- Zapomnij, kolego. - Pijemy piwo czy kawę?
Nie jest zbyt gorąco, więc może być piwo. Inaczej tylko woda.
Nie chcę, byś zemdlał.
Poczekamy, aż żar nieco odejdzie.
Nie musisz zostawać.
Mógłbyś tu wrócić za parę godzin
albo nawet z rana, a my nadal tu będziemy.
Zacznę wsuwać węgiel.
Teraz pozostaje czekać.
Ciężko by było nie dostrzec efektów pracy BJ-a.
Jego działania wyszły poza społeczność Gullah.
W Apex w Karolinie Północnej poznaję jego znajomą, Gabrielle Eitienne.
Bada ona własne korzenie przez pryzmat kuchni.
APEX, KAROLINA PÓŁNOCNA
Zaczęłam badać Sea Islands.
Dowiedziałam się o działalności BJ-a w Karolinie Południowej.
Pamiętam, jak mój dziadek wieszał nasiona kapusty w stodole.
Spytałam, co to jest, a on powiedział, że suszy je, by się nadały do zasiewu.
Poprosiłam, by powtórzył, bo nic nie zrozumiałam.
W moich badaniach odkrywałam to,
o czym mówił mi dziadek.
Dlatego wróciłaś tu z Nowego Jorku?
Na to wygląda.
Spakowałam wszystko do minivana i ruszyłam w drogę.
Czułam, że było mi to pisane.
Jak dziadek zareagował na twój powrót?
Spodziewał się, że gdy tu wrócę, będę chodzić o lasce.
Bardzo mnie tym rozbawił.
Jednym ze sposobów dzielenia się wiedzą uzyskaną od starszych ode mnie osób
jest organizowanie przyjęć.
ZAPRASZAMY
Mają na celu podtrzymywanie tradycji kulinarnych czarnej społeczności.
Korzysta z tego cała nasza społeczność.
I jasne, są sklepy, ale to nie to samo co wybieranie sałaty z własnej uprawy
albo od znajomego.
Zaczęłam na nowo myśleć nad tym, skąd nadal brać świeże produkty.
Chyba dopiero się rozgrzewam przed kolejnymi działaniami.
Chciałabym to podkreślać w naszej czarnej społeczności.
Poświęcenie Gabrielle wobec rodzinnej ziemi jest godne pochwały,
ale pojawiło się nowe zagrożenie.
O co chodzi z ziemią?
Rozpoczęła się rozbudowa drogi.
Miejscowa dwupasmówka stanie się siedmiopasową autostradą.
Przejdzie przez mój ogród i zostanie poprowadzona dalej.
Z drugiej strony mieszkają moi wujkowie, którzy zostaną wysiedleni.
Cała rodzina mieszkająca po tamtej stronie i część po tej musi się wyprowadzić.
Nie mamy wyboru.
Nastąpi wywłaszczenie za odszkodowaniem?
Zgadza się.
Jak twoja rodzina się z tym czuje?
Czasami ciężko o tym rozmawiać, bo ludzie w wieku 70 czy 80 lat
nie chcą opuścić domów, w których mieszkali przez tyle czasu.
Uprawiam ten ogródek z wujkiem Andrew.
Byłoby mu bardzo ciężko przenieść w inne miejsce tak wiele pracy.
Mówił, że kiedyś nic tutaj nie rosło.
Nikt nie chciał tu mieszkać.
Dlatego dostali ją czarni.
Sprzedawano im tylko takie tereny.
Dzięki naszemu wysiłkowi cała okolica rozkwitła.
To my o nią dbaliśmy, a teraz…
- Musicie się wynieść. - Tak.
Mimo że musimy na nowo przemyśleć, jak wiele znaczy dla nas ta ziemia,
to zamierzamy dalej dbać o nasze tradycje kulinarne,
a także żyć w atmosferze radości i pomysłowości.
Uważam, że takie działanie, nawet w obliczu obecnych problemów,
jest formą oporu.
Ojcze, dziękujemy Ci za Gabrielle i całą jej ciężką pracę,
w ramach której jednoczy naszą społeczność przy stole.
To tutaj tworzą się historię i spuścizny.
Dziękujemy, że dane nam było założyć ten dom.
Tę farmę, na której pisana była historia i tworzone dziedzictwo.
Pobłogosław ten posiłek i utrzymaj nas w zdrowiu. Amen.
Ase.
To było piękne. Dziękuję.
To my dziękujemy.
Cudownie jest mieć wokół siebie tyle miłości.
Kurczak po francusku,
pieczony na węglu i moczony w solance przez dwa dni
z dodatkiem miłości, cynamonu, kminku i papryki wędzonej.
Całość z dodatkiem cebulki w winie truskawkowym.
Dodałam suszony groszek i białą fasolę,
sałatkę z rzepy z czerwoną cebulą i grzybami shiitake.
Nie zabrakło też chleba z buraczkami, wędzonego na drewnie orzesznikowym.
Kapustę przypiekliśmy i dodaliśmy mój dressing z dżemem gruszkowym,
octem z czerwonego wina, białym pieprzem i nasionami sezamu.
To chyba wszystko.
Smacznego. Wcinajcie.
Ta konkretna odmiana…
Nie wiem.
- Pycha. - Uwielbiam was.
Tak, trzeba się opanować.
Sałatka z rzepy przeniosła mnie w czasie.
Nic lepiej nie oddaje smaku,
jaki towarzyszył mi w dzieciństwie,
gdy tak ją przygotowywaliśmy.
Udało ci się osiągnąć tak bogaty smak,
że dopiero teraz zrozumiałem, jak bardzo za tym tęskniłem.
Fascynuje mnie rola, którą sobie wyznaczyłaś.
Stałaś się strażnikiem tradycji wspólnego świętowania
i spotykania się w tym domu.
- To kwintesencja czegoś takiego. - Czołem.
Dojechałeś.
- Bawcie się grzecznie. - To tyle?
Nie usiądziesz na chwilę?
- Miłego. - No nie.
- Nie spróbujesz kurczaka? - Bądźcie grzeczni.
- Dziękujemy, wujku Andrew. - Bardzo dziękujemy.
- O tym właśnie mówiłem. - Ja też.
- Powiedz coś jeszcze. - Tak to widzę.
Po prostu wpadł z winem, które razem zrobiliśmy.
- Przepraszam. - Nic się nie stało.
Postanowiłam zadbać o te wszystkie rzeczy…
właśnie dlatego.
Większość z was wie, że mój wujek, który właśnie nas odwiedził…
musi opuścić swój dom.
Zostanie wywłaszczony.
Brzmi niepozornie, a może to być tragedia.
Od miesiąca pakujemy jego rzeczy.
To jego ostatni tydzień w domu.
Nie powie tego, ale jest zdruzgotany.
Czuje ciężar i konsekwencje tej sytuacji.
I to, że mimo takiej tragedii nadal po prostu tu wpadł…
sprawia, że nie mogę…
To on i mój dziadek zainspirowali mnie do tego, co robię.
Przekazali mi ogromną wiedzę na temat naszej tradycyjnej kuchni.
I z jednej strony jestem świadoma tego świata.
Znam naszą sytuację, potrzeby i historię.
Ale to tutaj dowiedziałam się tak wiele o naszej przeszłości.
Dzięki temu, co jemy i uprawiamy. I dzięki takim spotkaniom.
Dzięki temu wiem, dlaczego jest to ważne.
Nigdy nie odbiorą ci tego, czego się tutaj nauczyłaś.
Pozostanie to przy tobie na zawsze.
Musisz o tym pamiętać.
Pamiętaj o tej wiedzy, tych uczuciach i tej wewnętrznej sile.
To tylko twoje.
Co teraz robimy?
Danie z grilla dla całej rodziny zgodnie z tradycjami Karoliny Południowej:
zapiekankę z głowy wieprza.
Posiekałem wszystko, co z niej zostało oprócz czaszki.
Zostało mi jeszcze trochę.
Podasz mi sos barbecue?
- Jasne. Zaraz wracam. - Ugotujemy głowę w wywarze.
Pół wywaru, pół sosu barbecue.
Gotujemy na wolnym ogniu jak gulasz.
Podamy z ryżem.
Opowiedz o tym daniu.
Niewolnicy musieli sobie radzić z najgorszymi częściami,
ale w Afryce Zachodniej też polowaliśmy i wykorzystywaliśmy wszystko.
Czyli niewolnicy wiedzieli, jak to robić.
Co jest w tym sosie?
To sos musztardowy z bazą pomidorową.
Wrzucamy wszystko.
W Karolinie Północnej wolimy ocet, ale nie mam ci tego za złe.
- Ciśniesz po tym daniu? - Skądże.
- I znowu gotujemy? - Tak, trzeba znów wstawić na ogień.
Nieźle.
To wszystko, co było wokół głowy?
- Wszyściutko. - Łącznie z ozorem i oczami?
- No ba. - Muszę wiedzieć.
Sama spójrz.
Jeśli czegoś nie ma przy czaszce, to jest w garze.
Dodajemy sos.
- Wezmę łyżkę. Potrzebujesz tego? - Nie.
- Dobra. - Chodź, wrzucimy całość na ogień.
- Ile będzie się gotować? - Jakieś pół godziny.
Czekamy na bąbelki.
Sos ładnie pachnie.
To tu jest impreza?
- Zaprosiliśmy sąsiadów. - Zapraszamy.
Cześć! Jak leci, kochana?
Jak tam życie?
Super.
Idealnie.
- Wyciągnij kratkę. - Całą?
Może być.
A teraz uraczę się skwarkami.
- Słyszycie to zamieszanie? - Bardzo wyraźnie.
Wiadomo, że smakuje.
- Owszem. - Zostaw mi trochę.
To wino śliwkowe mojego wujka Andrew.
Wznieśmy toast za przodków i starszych przyjaciół.
- Za przodków. - Za to, co było, jest i będzie.
- Świetnie. - Przepyszne.
- Idealne. - Pasuje do mięsa.
Opowieści o naszych przodkach nie mają początku i końca na Południu.
Niewolnictwo kwitło na Północy.
NOWOJORSKA GIEŁDA PAPIERÓW WARTOŚCIOWYCH
Nowy Jork był siłą napędową nowego narodu.
Gdy ojcowie założyciele przygotowywali Konstytucję w Filadelfii,
będący ich własnością kucharze dbali o kuchnię nowej demokracji.
Napisy: Krzysiek Igielski