Σκέφτομαι πολύ το φαγητό.
Πώς μας συνδέει μέσω του χρόνου,
σε όλα τα μέρη…
Πολύ ωραίο.
…από γενιά σε γενιά.
Λέει ιστορίες για το πού ήμασταν,
πού είμαστε,
πού πάμε.
Ξέρεις τη φράση "ζω στα πούπουλα";
Ναι, την ξέρω.
-Μυρίζει ήδη σαν μακαρόνια με τυρί. -Ναι.
Η αλήθεια είναι ότι πολύ αμερικανικό φαγητό έχει ρίζες στο αφροαμερικανικό,
στις παραδόσεις και την επινοητικότητά του.
Είμαι ο Στίβεν Σάτερφιλντ.
Γράφω για φαγητό και σπούδασα σεφ.
Δούλευα ως σομελιέ πάνω από μία δεκαετία.
Θέλω να αποκαλύψω τις ιστορίες του αφροαμερικανικού φαγητού
και να γνωρίσω τη νέα γενιά που διατηρεί την ιστορία μας.
Αυτό είναι το χρυσό ρύζι της Καρολίνα.
Το διασπάσαμε σε μικρούς κόκκους.
Από τις πρώτες μέρες,
στις σκοτεινότερες δεκαετίες πάλης,
αντέξαμε.
Ήμασταν στην κόλαση και υποφέραμε,
αλλά κάπως, σε όλα αυτά,
δημιουργήσαμε δική μας κουζίνα.
Αυτές είναι οι ιστορίες μας.
ΜΙΑ ΠΡΩΤΟΤΥΠΗ ΣΕΙΡΑ ΝΤΟΚΙΜΑΝΤΕΡ ΤΟΥ NETFLIX
ΟΙ ΡΙΖΕΣ ΜΑΣ
Μπενίν, Δυτική Αφρική.
ΑΦΡΙΚΗ
ΜΠΕΝΙΝ ΚΟTONOY
Ήταν παράξενο να γυρίζω σε πατρίδα που δεν έχω πάει ποτέ.
Κομμάτια χαμένης μνήμης ήταν παντού.
Σε ήχους, μυρωδιές, γεύσεις.
Εντοπίζω την προέλευση του φαγητού
που καθόρισε την Αμερική.
Τώρα, όμως, ήμουν στην Αφρική και το ένιωθα.
Ήταν εντελώς διαφορετικά.
Η προσπάθειά μου να κατανοήσω ξεκίνησε με βόλτα στην αγορά Νταντόκπα
με τη δρ Τζέσικα Μπ. Χάρις.
Ή, όπως τη λέω εγώ, δρ Τζέι.
Λοιπόν, είμαστε εδώ στην Τόκπα;
-Στην Νταντόκπα; -Είμαστε στην Τόκπα.
Από τις μεγαλύτερες ανοικτές αγορές στη Δυτική Αφρική.
Πατάω το έδαφος εδώ και νιώθω εκπληκτικά.
Έτσι είναι. Τώρα το ζεις από κοντά.
Πρέπει να καταλάβετε, η δρ Τζέι είναι θρύλος για μένα.
Έχει γράψει πάνω από 12 βιβλία
για το φαγητό της αφρικανικής διασποράς.
Δύσκολα υπερβάλλεις για το πόσο επηρέασε
εμένα το High On The Hog.
-Λατρεύω τις αγορές. -Ναι.
Εδώ είσαι στο επίκεντρο της καρδιάς της ζωής της πόλης.
Εδώ είμαστε.
Στην καρδιά. Δεν γίνεται να είσαι πιο κοντά.
Ναι. Υπάρχουν ουσιαστικά πωλητές που περπατούν.
Ναι!
Μπορείς να πάρεις λίγο απ' όλα.
-Έχει πολύ κόσμο. -Είσαι Σάββατο σε αγορά!
-Εδώ είμαστε. -Μάλιστα.
Εδώ είμαστε.
-Κάτι οικείο. -Σωστά;
Έχω μπάμια στην κάρτα μου.
-Δεν το ήξερα. -Και στα επιστολόχαρτά μου.
-Ήταν και στη διεύθυνση μέιλ σου; -Είναι ακόμα. Ναι.
-Ακόμα είναι. -Εδώ είμαστε.
Εδώ είμαστε, ο κόσμος μου.
Μιλώντας για τις μπάμιες
και πόσο αυθεντικά αφρικανικές είναι…
Είναι αφρικανικές επειδή έκαναν το ταξίδι μαζί μας.
Ναι. Αλλά είναι και αφρικανικές επειδή ξεκίνησαν από δω.
-Ναι. -Κι εμείς τις φέραμε στον Νέο Κόσμο.
Είναι ο σύνδεσμος.
Ποιες είναι κάποιες χρήσεις της μπάμιας
σε δυτικοαφρικανικό πιάτο;
Εμφανίζεται σε κάθε είδους βραστά με σούπα.
Είναι πυκνωτής.
Επίσης, για να ζητήσεις μπάμια στα γαλλικά,
μαθαίνεις γαλλική λέξη που είναι και αγγλική.
-Ακούω. -Λέγεται γκόμπο.
-Γκόμπο; -Γκόμπο.
Λογικό ακούγεται, έτσι;
Απόλυτα λογικό.
Έχουμε πολλά ακόμα να δούμε.
Έχει πολλά να δεις στην αγορά.
Νιώθω ότι
η εμπειρία να βλέπω κάποιον σαν εμένα…
-Σωστά; -Το βλέπω στα μαλλιά.
Βλέπω το στιλ και τα υφάσματά μας και πώς ντυνόμαστε.
-Το βλέπω στο πώς περπατάμε περήφανα. -Ναι.
Στην εφευρετικότητα, στην επινοητικότητα.
Προφανώς είναι τεράστια,
φαίνεται, όμως, να υπάρχει κάποια τάξη.
Υπάρχει σίγουρα τάξη.
Ναι.
Έχει ενδιαφέρον να βλέπεις
πόσα διαφορετικά πράγματα πωλούνται.
Σωστά.
Δύο μαζί.
Εντάξει.
Χαίρομαι που ήρθα μαζί σου,
εσύ έχεις προσπαθήσει περισσότερο
να καταρρίψεις τον μύθο του ίγναμου και της γλυκοπατάτας.
Εδώ θα το επιλύσουμε.
Αυτά είναι ίγναμοι.
Είναι ίγναμοι.
Πάντα λένε ότι μοιάζουν…
με πόδι ελέφαντα.
Κοίτα το.
Τριχωτό πόδι ελέφαντα.
Απίστευτο.
-Δεν είναι γλυκοπατάτα. -Όχι, δεν είναι.
Δεν το βλέπουμε σε σούπερ μάρκετ,
δεν είναι γλυκοπατάτες.
Ακριβώς.
Γιατί λοιπόν, μετά από τόσα χρόνια,
ο κόσμος ακόμα συγχέει τον ίγναμο με τη γλυκοπατάτα;
Ο ίγναμος είναι πολύ σημαντικός.
Βλέπεις ότι
έχουν περισσότερο ίγναμο παρά οτιδήποτε άλλο εδώ.
Δεν φυτρώνουν, όμως, στη Βόρεια Αμερική. Δεν φύτρωναν εκεί.
Τώρα έχουν λίγα στη Φλόριντα και σε άλλα μέρη. Λόγω θερμοκρασίας.
Σωστά.
-Πάντα ήμασταν δημιουργικοί. -Ναι.
Τι κάνουμε;
-Βρήκαμε το επόμενο καλύτερο. -Ναι. Που είναι;
-Η γλυκοπατάτα. -Και πώς τη λέμε;
-Ίγναμο. -Τι θα φας στις Ευχαριστίες;
Θα φας πίτα με γλυκοπατάτα,
όχι πίτα με ίγναμο.
Καραμελωμένη…
-Γλυκοπατάτα. -Ναι.
Μια και καταρρίπτουμε μύθους,
μπορείς να σκεφτείς άλλα τρόφιμα που έχουν αφρικανική προέλευση
και πιστεύουν ότι είναι αμερικάνικα;
Έχουμε φασόλια μαυρομάτικα, μπάμια,
καρπούζι, το μπέρδεμα με τη γλυκοπατάτα.
Μάλιστα.
Τι άλλο έχουμε; Το ρύζι.
-Και το ρύζι. -Το ρύζι.
Να ένα…
Κάτι επίσης σημαντικό στον τρόπο διατροφής της Αφρικής είναι το ρύζι.
-Φυσικά. -Η αρχή μας.
Το θέμα με το Μπενίν
είναι πως δεν είχε ρύζι, αλλά είχε πολλούς σκλάβους.
-Το κόκκινο είναι από τη Νιγηρία. -Ναι.
Είναι ανά ποιότητα. Υπάρχει και ανώτερη ποιότητα.
Αυτό το λέμε ζολόφ.
Αυτό το ρύζι είναι το ρύζι ζολόφ;
Ναι, ζολόφ. Έχει διασπαστεί μία φορά.
Κάποιο έχει διασπαστεί δύο φορές, κάποιο είναι διαλυμένο.
Υπάρχει ρύζι διασπασμένο μία φορά, το λένε ζολόφ.
Ζολόφ, σαν το ρύζι ζολόφ.
Όποτε βλέπω ρύζι,
σκέφτομαι ότι αυτό είναι
που έχτισε τον πλούτο του έθνους μας…
Του τωρινού έθνους, πριν γίνει καν έθνος.
-Το Τσάρλεστον. -Το Τσάρλεστον.
Τα νησιά και τη Νότια Καρολίνα.
-Ξέρεις. -Ναι.
Το ρύζι το έκανε.
Το ρύζι ξανά και ξανά.
-Έβαλε τα θεμέλια. -Ναι.
Έβαλε σίγουρα τα θεμέλια.
Εντάξει.
Ευχαριστούμε.
-Πού πάμε τώρα; -Πάμε στο επόμενο.
Θα σου δείξω κι άλλα πράγματα.
Με τη δρα Τζέι φάγαμε σε ένα ήσυχο μαγαζί
που λέγεται Σαβόρ ντε Μπενίν, δηλαδή Γεύση του Μπενίν.
Το πιάτο που προτιμά ο κόσμος στο Ουίντα…
Το μαγαζί ανήκει στη σεφ Βαλερί Βινακπόν.
Γνωστή στους καλοφαγάδες του Κοτονού,
έχει γράψει έξι βιβλία μαγειρικής με παραδοσιακές συνταγές της χώρας της.
Ορίστε.
Τέλεια.
Ωραίο φαίνεται. Τι μας σερβίρεις;
Ψητό κοτόπουλο.
Μόγιο είναι αυτό;
-Είναι τοματοχυμός. -Τοματοχυμός;
Αυτό λέγεται αμίβο κι αυτό είναι το κοτόπουλο.
Το αμίβο είναι υπέροχο, επειδή έχει θαυμάσια γεύση.
Είναι άνθος αραβοσίτου με ντομάτα.
-Μούρλια. -Υπέροχο είναι.
Πολύ καλό.
Αυτό είναι το πιπέρι.
-Αυτό έχει βάση την ντομάτα. -Καλά.
Είπε ότι αυτό καίει.
Όσο θες φάε.
Ο καθένας είναι διαφορετικός, φρόντισε να μην…
Όντως.
Μπορεί να δοκιμάσεις και να βγάλεις καπνούς.
Μεγάλη αλήθεια.
-Ναι; -Ναι.
Τώρα κατάλαβες.
Κατάλαβα. Υπέροχο.
Ναι, κάνει τη διαφορά.
-Έχει σπιτική γεύση. -Ναι.
Αν πας σε αφροαμερικανικό εστιατόριο
και δεν υπάρχει μακρύ, λεπτό μπουκάλι καυτερής σάλτσας στο τραπέζι,
φύγε, είσαι σε λάθος μέρος.
-Λάθος μέρος. -Λάθος.
Δύσκολα φαντάζομαι να τρώω το φαγητό μας χωρίς καυτερή σάλτσα.
Τηγανητό γατόψαρο σκέτο;
-Δεν θέλω. -Όχι, ευχαριστώ.
"Όχι, ευχαριστώ". Ακόμα καλύτερα.
Το χοντρό βιβλίο High on the Hog…
Τι σε έκανε να θες να το γράψεις;
Έγραφα ταξιδιωτικά άρθρα για το Essence τη δεκαετία του '70,
και τελικά ανακάλυψα ότι είχα αρχίσει να συνδέομαι
με το φαγητό της αφρικανικής διασποράς.
Δηλαδή, όλα αυτά συνδέονται μεταξύ τους;
-Σκεφτόμουν "Το έχω ξαναφάει αυτό". -Ναι.
Σκεφτόμουν "Το ξέρω αυτό!"
Σκεφτόμουν "Σαν της γιαγιάς μου είναι". Με καταλαβαίνεις;
Αυτά είναι φασόλια.
-Κόκκινα φασόλια; -Ναι, κόκκινα φασόλια.
-Κόκκινα φασόλια. -Κόκκινα φασόλια.
-Με κόκκινο φοινικέλαιο. -Μάλιστα.
Κόκκινο φοινικέλαιο… Και πάλι άνθος αραβοσίτου.
Κι αυτά;
Αρνί.
-Αρνί. -Μάλιστα.
-Ευχαριστώ, δεσποινίς. -Παρακαλώ.
-Ωραίος συνδυασμός. -Ναι.
Το κόκκινο φοινικέλαιο πάντα έχει ενδιαφέρον.
Ναι; Γιατί;
Για μένα
συνδέεται με διάφορα μέρη.
Το κόκκινο και πορτοκαλί χρώμα.
Το βλέπουμε λιγάκι στο κόκκινο ρύζι του Τσάρλεστον.
Ναι.
Το βλέπουμε στο τζαμπαλάγια.
Δεν είχα σκεφτεί αυτήν τη σύνδεση.
Έτσι δουλεύει το μυαλό μου.
Αλλά τα κόκκινα φασόλια;
Νέα Ορλεάνη τη Δευτέρα.
Πεντανόστιμο!
Ναι, υπέροχο.
Θέλει περισσότερο τέτοιο.
Όντως.
Τι έχει το Μπενίν και είναι μαγειρικά τόσο σημαντικό;
Ήταν ένας από τους κόμβους στο υπερατλαντικό εμπόριο σκλάβων.
Και γι' αυτόν τον λόγο, πολύς κόσμος από δω
και πολλοί που περνούσαν από δω
κατέληγαν στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού.
Δεν είναι μεγάλη πόλη.
Επηρέασε, όμως, σημαντικά τον Νέο Κόσμο.
-Ναι. -Το ημισφαίριο.
Ναι.
Και επηρέασε και πολύ το στομάχι μας.
Αυτό το τελετουργικό πλυσίματος των χεριών γίνεται
πριν από συγκεκριμένα πιάτα;
-Θα φας με τα χέρια. -Λογικό ακούγεται.
-Οπότε, τα πλένεις. -Ωραία.
Ωραία, θα το δω πρώτα.
Πανέμορφο.
-Ευχαριστώ. -Ευχαριστώ.
Λοιπόν…
-Είναι πουρές ίγναμου. -Πουρές ίγναμου.
Με σάλτσα φιστικιού.
Με τυρί και αρνί.
Νόστιμο.
Υπέροχη σάλτσα φιστικιού.
Υπέροχο πιάτο.
Γεια σας.
-Εσύ είσαι η Βαλερί; -Εγώ είμαι.
Τζέσικα.
-Στίβεν. -Γεια σου, Στίβεν.
Κάθισε μαζί μας.
Ευχαριστώ.
Το φαγητό που σερβίρεις εδώ… Θεωρείται παραδοσιακό εστιατόριο;
Κάναμε αυτήν την επιλογή για να δείξουμε κλασικά πιάτα του Μπενίν.
Σερβίρουμε μόνο παραδοσιακά και αυθεντικά πιάτα.
Που σιγά σιγά εξαφανίζονται.
Γιατί σου ήταν τόσο σημαντικό;
Αν δεν εκτιμήσουμε εμείς,
αν δεν δείξουμε εμείς τι μπορούμε να κάνουμε,
ποιος θα το δείξει;
Εντάξει.
Κανένας άλλος.
Όποτε υποδεχόμαστε τα αδέλφια μας από την Αμερική,
γιατί είναι αδέλφια που επιστρέφουν,
πάντα είναι χαρά μας να τους δείχνουμε
τι συνεχίζουμε να τρώμε εδώ. Είναι πραγματικά χαρά μας.
-Ευχαριστώ πολύ. -Ευχαριστώ.
-Ευχαριστώ.
Η εμπειρία μου ως μαύρος στην Αμερική ήταν πάντα μια μάχη να ανήκω κάπου.
Εξεπλάγην με το πόσο με δέχτηκαν στο Κοτονού.
Η μεγαλύτερη πόλη του Μπενίν είναι εκπληκτική μίξη παλιού και νέου,
όπου η παραδοσιακή κουζίνα συναντά
τις φιλοδοξίες μιας νέας γενιάς.
Η αφρικανική κουζίνα…
Δεν ξέρω γιατί η κουζίνα μας δεν είναι
εξίσου δημοφιλής με την ασιατική ή τη γαλλική κουζίνα.
Θέλω να δείξω στον κόσμο,
μέσα από το μπλογκ μου ή από το Instagram,
όσα έχουμε.
Ως συγγραφείς που αναζητούμε τις διατροφικές μας ρίζες,
με την μπλόγκερ φαγητού Καρέλ Βινιόν είχαμε πολλά κοινά.
Η δουλειά της έχει πολλούς φίλους.
Μαθαίνω συνεχώς για το αφρικανικό φαγητό.
Σενεγάλη, Ακτή Ελεφαντοστού, Μπενίν.
Μελετάς το αφρικανικό φαγητό.
Είναι και μέρος της προσωπικής σου ιστορίας.
Ναι, ακριβώς.
Γεννήθηκα στη Γαλλία, αλλά είμαι από το Μπενίν.
Αυτή είναι η κουλτούρα μου και θέλω
να τη μάθουν όλοι όσοι με ακολουθούν.
Γιατί με έφερες σ' αυτό το εστιατόριο;
Επειδή έχω έναν φίλο,
και ήθελα πάρα πολύ να μας δείξει
πιάτα που έφτιαξε,
επειδή χρησιμοποιεί παραδοσιακές συνταγές,
αλλά με σύγχρονη πινελιά.
-Εντάξει. -Ναι.
Ορεκτικό.
-Ευχαριστώ. -Διπλωτό κοτόπουλο.
-Ωραία. -Και μια μπουκιά τυρί.
Γουαγκάσι.
Είναι μια συνταγή
που μ' αρέσει πάρα πολύ.
Ευχαριστώ.
Λέγεται αμίβο.
Αμίβο.
Είναι πολύ ωραίο.
Μέσα έχουμε σάλτσα ντομάτας.
Ναι, μέσα!
Κι εδώ μέσα υπάρχει μια έκπληξη.
Είναι υπέροχο.
Η γεύση και επίσης οι διαφορετικές υφές.
Αυτό είναι λίγο σφικτό, τραγανό.
Ναι, ακριβώς.
Είναι από το Μπενίν.
Φαίνεται τέλειο.
Μάλιστα!
-Έτοιμη. -Σ' αρέσει η όψη του.
Μους, κρέμα γλυκοπατάτας και γαρίδα.
Πολύ ωραία.
Εσύ δεν θα φας το ίδιο.
Όχι.
-Είναι νέα εκδοχή. -Μάλιστα.
Νέα εκδοχή της σάλτσας φιστικιού.
Με κοτόπουλο και φιστίκια επάνω.
Σαν κρούστα.
Πώς είναι το κοτόπουλο;
Είναι τέλεια μαγειρεμένο.
Επειδή η σάλτσα στη μέση είναι ζεστή,
είναι σαν νέα σάλτσα για κοτόπουλο.
-Ναι. -Έχουμε πολλές σάλτσες.
-Είναι πολύ δημιουργικό πιάτο. -Θαυμάσιο.
-Πρέπει να δοκιμάσεις. -Τέλεια.
-Εγώ θα δοκιμάσω αυτό. -Ναι.
Η γαρίδα είναι φοβερή.
Ναι, είναι.
Και, ξέρεις, οι μικρές ντομάτες
με την πιπεριά…
Υπέροχα.
Πολύ νόστιμο.
-Βλέπω το πιάτο, έρχεται! -Βλέπεις κάτι.
Μάκι πιρόν με ανανά και καρύδα.
Ευχαριστώ.
Φαίνεται τέλειο.
Σούσι, ή μάκι, από την Ιαπωνία.
Με πιρόν.
Το πιρόν, κανονικά, είναι αλμυρό πιάτο.
Τώρα είναι γλυκό με ανανά και
καρύδα.
-Νόστιμο. -Ναι.
Μου αρέσει που όλα έχουν κάτι στη μέση.
Ναι!
Στην Αφρική
δεν τρώμε πολλά γλυκά.
Αλλά εμένα μου αρέσουν πολύ όλα τα γλυκά.
Αυτό είναι πολύ νόστιμο.
Γεια!
Γεια σου.
-Γεια! -Σεφ!
-Σεντρό. -Στίβεν.
-Χάρηκα. -Χάρηκα.
Γεια σου.
Καλά είμαι.
Ευχαριστώ.
-Παρακαλώ. -Ήταν φοβερά.
Σας φέρνω ένα ποτό από την περιοχή.
Εντάξει.
Λέγεται σοντάμπι.
-Σοντάμπι. -Με σταφύλι.
Ωραία.
Ωραία. Να πιούμε στην υγειά του Μπενίν;
Στο Μπενίν;
-Στην κουζίνα του Μπενίν. -Ναι.
-Στο φαγητό του Μπενίν. -Και σ' εμάς.
-Εντάξει. Γεια μας. -Εις υγείαν.
Πού έμαθες να μαγειρεύεις έτσι;
Έμαθα και σπούδασα στη Γαλλία.
Μετά ταξίδεψα στη Σενεγάλη και στη Γουαδελούπη,
και αποφάσισα να γυρίσω στο Μπενίν
και να δημιουργήσω κουζίνα.
Και γιατί ήθελες να γυρίσεις πίσω;
Είναι πρόκληση.
Θέλω να ανεβάσω τη γαστρονομία
της χώρας μας, του Μπενίν,
επειδή έχουμε πολλά προϊόντα
για να πάρουμε και να δημιουργήσουμε κάτι νέο.
Πιστεύεις ότι είναι κάτι που γίνεται σε όλη τη χώρα,
όπου νεαροί σεφ θέλουν να προοδεύσει η κουζίνα;
Πολύς κόσμος
προσπαθεί να βάλει το Μπενίν στον χάρτη, όπως προσπαθούμε κι εμείς.
Είμαστε περήφανοι για τη χώρα μας, θέλουμε να πούμε ότι το Μπενίν είναι εδώ.
Το Μπενίν είναι μικρή χώρα από άποψη μεγέθους,
αλλά έχουμε έντονες προσωπικότητες.
Ναι.
Μικρή και περήφανη.
Ακριβώς.
ΜΠΕΝΙΝ ΑΜΠΟΜΕΪ
Κάτω από την περηφάνια του Μπενίν κρύβεται μια θλιβερή πραγματικότητα.
ΑΜΠΟΜΕΪ, ΜΠΕΝΙΝ
Μας απομάκρυναν με τη βία από δω.
Για να κατανοήσω τι σημαίνει αυτό για το Μπενίν,
πήγα σε ένα μέρος που λέγεται Αμπομέι.
Ήταν κάποτε η πρωτεύουσα του Βασιλείου της Δαχομέης.
Βασίλειο που είχε γυναικείο σύνταγμα με πολεμίστριες Αμαζόνες,
και ήταν δύναμη που οι αποικιακές δυνάμεις αντιμετώπιζαν επί αιώνες.
Κάποτε…
ΚΑΜΠΕΝ ΝΤΙΜΑΣ ΙΣΤΟΡΙΚΟΣ ΚΑΙ ΕΡΕΥΝΗΤΗΣ ΤΟΥ ΑΜΠΟΜΕΪ
Κάποια εποχή,
το βασίλειο του Αμπομέι είχε τη φήμη
ότι ήταν το μεγαλύτερο βασίλειο του εμπορίου σκλάβων.
Από το ξεκίνημα της δημιουργίας του βασιλείου…
υπήρχε θέληση επέκτασης.
Έφεραν κόσμο εδώ
για να μεγαλώσει το βασίλειο,
και έστελναν κάποιους που ζητούσαν οι Ευρωπαίοι.
Δεν μπορούμε να λέμε ότι εμείς
οι Αφρικανοί
δεν συμμετείχαμε στη δουλεία.
Σίγουρα συμμετείχαμε, επειδή δεχτήκαμε να δίνουμε
στους Ευρωπαίους το εργατικό δυναμικό που απαιτούσαν.
Αλλά με φοβερό κόστος!
Ένιωθα ότι στο Αμπομέι πήγαινα πίσω στον χρόνο.
Είναι μέρος
όπου μπορείς να βαδίσεις στον δρόμο που βάδιζαν οι σκλάβοι.
Ήταν απαίσια πορεία.
Πορεία που κατέληγε στην πόλη Ουίντα,
όπου πολλοί από μας έφυγαν
ανεπιστρεπτί.
Πώς…
Πώς γινόταν;
Έβαζαν τις αλυσίδες στα πόδια
και στους καρπούς.
Για να μπουν σε σειρά, υπήρχε μια ομάδα…
που τους πρόσεχε.
Πόσο έπαιρνε;
Έπαιρνε το λιγότερο τέσσερις μέρες.
Πιστεύω ότι είναι πολύ σημαντικό…
Κοιτάζω αυτόν τον δρόμο, τον βλέπω,
και το παίρνω μαζί μου όλο αυτό.
Πρέπει να διασχίσουμε αυτόν τον δρόμο
επειδή…
είναι πολύ σημαντικό κομμάτι της ιστορίας μας.
Αν το αγνοήσουμε…
αγνοούμε ένα κομμάτι του εαυτού μας.
Κάποιοι δρόμοι στο Μπενίν λένε μια άλλη ιστορία.
Δρόμοι που οδηγούν σε ένα από τα πιο μυθικά μέρη
που έχω πάει ποτέ.
Ορκίζομαι ότι ακόμα ακούω τα ουράνια τραγούδια της ελευθερίας,
ακόμα νιώθω τη μαγεία
του υδάτινου χωριού που ξεκίνησε με έναν μύθο βουντού.
ΓΚΑΝΒΙΕ
Εδώ ακολουθούμε όλες τις θρησκείες του κόσμου, αλλά πρωταρχικά τη βουντού.
ΜΑΝΤΙΝΑ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΗ
Σε όσους έρχονται από αλλού,
λέμε ότι εδώ εξασκούμε τη θρησκεία βουντού.
Λατρεύουμε τη βουντού με μία μόνο πίστη.
Το χρωστάμε στους προγόνους μας
που υπάρχει το Γκανβιέ.
Τους κυνηγούσαν έμποροι σκλάβων.
Για να τους ξεφύγουν, ήρθαν στις όχθες της λίμνης.
Μαζί ήταν ένας ισχυρός ιερέας βουντού.
Όταν έφτασαν στην όχθη,
ο ιερέας, που είχε μαγικές δυνάμεις, ζήτησε να τον περιμένουν.
Κάλεσε ένα γεράκι.
Όταν ήρθε, τον πήρε στην πλάτη…
και άρχισαν να ψάχνουν κάποιο μέρος να προσγειωθούν.
Τελικά βρήκαν ένα νησί,
και το γεράκι τον πήγε πίσω στους άλλους.
Όταν γύρισαν στην όχθη,
ο ιερέας έκανε ξανά μάγια
και βγήκε ένας κροκόδειλος.
Ο κροκόδειλος τους οδήγησε όλους στο μέρος που ο ιερέας είχε βρει πριν.
Κατέβηκαν όλοι από την πλάτη του κροκόδειλου
και πάτησαν στο νησί.
Όταν έφτασαν, πρόσεξαν ότι δεν τους κυνηγά κανείς.
Οπότε, έμειναν εκεί.
Όταν έφτασαν εκεί, δεν πολεμούσαν,
και ονόμασαν το μέρος Γκανβιέ.
Εδώ ήμασταν ασφαλείς.
Καλώς ήρθες στο Γκανβιέ.
-Ευχαριστώ. -Ναι.
Εδώ είναι το χωριό μου.
Έχουμε εκκλησία της Πεντηκοστής.
-Εκεί είναι η εκκλησία της Πεντηκοστής. -Ναι.
Αυτό το μεγάλο κτίριο;
Το μεγάλο κτίριο είναι άλλη μια εκκλησία.
Πολλές εκκλησίες.
Ναι, πολλές εκκλησίες εδώ.
Έχουμε μια καθολική εκκλησία,
εκκλησία της Πεντηκοστής, τζαμί,
και βουντού.
-Βουντού. -Ναι.
-Η πρώτη που έγινε ποτέ. -Ναι.
Έτσι δημιουργήθηκε αυτό το χωριό. Είναι μέρος της ιστορίας.
-Της ιστορίας, ναι. -Ναι.
Όσοι μένουν εδώ λέγονται Άιζο.
-Εντάξει. -Άιζο. Η γλώσσα τους είναι τα τοφίν.
Τοφίν.
Το "το" σημαίνει νερό,
το "φίνου" σημαίνει πληθυσμός.
Οπότε, ουσιαστικά "άνθρωποι του νερού".
-Άνθρωποι του νερού. -Ναι.
Αυτό είναι το σπίτι μου. Είμαστε δίπλα στο σπίτι μου.
Ωραία.
Εδώ…
όταν δεν έχω να δουλέψω στη γη,
έρχομαι εδώ για να περάσω το σαββατοκύριακο με τους δικούς μου.
Ναι. Τι κάνετε;
Τρώμε, τρώμε τοπικό φαγητό.
Και ποιος μαγειρεύει;
Μερικές φορές μαγειρεύει η μητέρα μου,
μερικές φορές η αδελφή μου.
Μερικές φορές εγώ. Κι εγώ μαγειρεύω.
-Ναι. -Ξέρω να μαγειρεύω.
-Μια χαρά. -Ναι.
Μόλις φύγαμε
από τον δρόμο των ψαριών
και τώρα θα επισκεφτούμε
μια πλωτή αγορά.
-Ανυπομονώ. -Ναι.
Τι πράγματα αγοράζεις εδώ;
Αγοράζουμε ρύζι,
ντομάτες, λάδι…
Ναι.
…φασόλια
και
ξύλο για μαγείρεμα.
Αυτά μόνο.
Πουλάει κάτι
σαν γκατό.
Το γκατό είναι κέικ. Έλα.
Κέικ. Ναι.
Θέλεις να…
-Να διαλέξω; -Ναι.
-Ο καθένας το δικό του. -Ναι.
Ωραία τηγανητή ζύμη.
Ωραίο σνακ.
Πολύ ωραίο.
Δεν είναι πολύ γλυκό.
Τρίβει η ζύμη.
Σε κάθε μπουκιά γίνεται και καλύτερο.
Έχει ολόκληρο μαγαζί.
Ναι.
Ήλπιζα να το πάρεις αυτό.
Στο χωριό αυτό το λένε κουνκάντα.
Τοπικό όνομα.
Το κουνκάντα…
είναι φιστίκια
με ζάχαρη
και λάδι. Ναι.
Μου θυμίζει μια σοκολάτα.
Τα λέμε "σοκολάτα". Λέγεται Baby Ruth.
Έχει φιστίκια και καραμέλα και ζάχαρη.
Έχει ίδια γεύση μ' αυτό.
Είναι πολύ ωραίο. Μ' αρέσουν τα φιστίκια.
Για να μετακινηθούμε χρειαζόμαστε βάρκες.
Αλλιώς δεν μπορούμε να μετακινηθούμε.
Πώς παίρνουν όλοι βάρκες;
-Κάθε οικογένεια παίρνει τρεις βάρκες. -Μάλιστα.
Η μία βάρκα ανήκει
στα παιδιά, στα μικρά.
Η μία ανήκει στον πατέρα
και η μία στη μητέρα.
Ο καθένας έχει δική του;
-Ναι. -Φοβερό.
Είναι απαραίτητες εδώ.
Τώρα θα πάμε να δούμε πού ζούσε ο παππούς μας
πριν αρχίσει να χτίζει το σπίτι στη λίμνη.
Αυτά είναι τα περίχωρα του Γκανβιέ.
Ναι.
Μάλιστα.
Εκεί πέρα που είναι τα μεγάλα δέντρα…
Εκεί ήρθε αρχικά ο παππούς μας.
Ναι.
Τώρα δεν έχουμε σπίτι εκεί.
Επειδή το χρειάζονταν κάποιοι γονείς.
Το έκαναν μέρος για να θάβουν κόσμο,
σαν νεκροταφείο.
-Είναι νεκροταφείο. -Ναι.
Είναι όμορφο που το νεκροταφείο
είναι επίσης το μέρος όπου έφτασαν οι πρόγονοί σου.
Όταν έφτασαν σ' αυτό το νησί οι πρόγονοί σου,
ήταν ελεύθεροι, όχι σκλάβοι.
Ναι, ήταν ελεύθεροι.
Είχαν απόλυτη ασφάλεια.
Και γι' αυτό επέλεξαν να μείνουν εδώ.
Και
βρήκαν
ψάρια να πιάσουν
Μου λες συνεχώς για τα ψάρια.
Να δοκιμάσουμε κανένα;
Βέβαια. Θα πάμε να δούμε.
-Είμαι έτοιμος να δοκιμάσω. -Ναι.
Εις υγείαν.
-Ήθελα να σε ευχαριστήσω πολύ. -Κι εγώ ευχαριστώ.
Που μου επέτρεψες να έρθω να σε επισκεφτώ στο χωριό σου στο Γκανβιέ.
Πρέπει να σου πω ότι είναι το πιο εκπληκτικό μέρος που έχω δει.
Η ιδέα ενός ολόκληρου χωριού στο νερό
δεν είναι κάτι που έχω ξαναδεί.
Οι περισσότεροι εδώ ψαρεύουν;
Ψαρεύουν, ναι.
Και για τις οικογένειές τους και για να βγάλουν λεφτά για να ζήσουν;
Ναι.
Όταν ψαρεύεις εδώ, τι πιάνεις;
-Τιλάπια ή… -Μάλιστα, τιλάπια.
Μάλιστα.
Πολύ καλό φαίνεται.
Αυτό είναι αλεύρι από ταπιόκα.
-Εντάξει. -Και ψάρι από τη λίμνη.
-Μάλιστα. -Ναι.
Επειδή είναι Κυριακή,
αυτό για μένα είναι πολύ συνηθισμένο
στην πατρίδα μου την Τζόρτζια.
Κάθε Κυριακή, μετά την εκκλησία,
όταν ήμουν μικρός, ο πατέρας μου
τηγάνιζε ψάρια για όλους στην εκκλησία.
Και μάλιστα
μερικές φορές είχαμε και ζυμαρικά.
Νουντλς και σάλτσα ντομάτα.
Το να τρώω τηγανητά ψάρια
με ντομάτες την Κυριακή,
είναι πολύ οικείο και για μένα.
Είναι αγαπημένη μου κυριακάτικη λιχουδιά.
-Ωραία. -Είναι τέλειο.
Τέλειο είναι.
Είναι τέλειο. Είναι πολύ νόστιμο.
Πολύ ωραίο.
Πιστεύω πραγματικά
ότι το τηγανητό ψάρι με ντομάτα
και πιπέρι είναι ο καλύτερος συνδυασμός στο φαγητό.
ΠΟΡΤΟ ΝΟΒΟ, ΜΠΕΝΙΝ
Για να γνωρίσεις το Μπενίν πρέπει
να κατανοήσεις την αντοχή και τη δύναμη.
Για μένα, κανείς δεν το δείχνει αυτό καλύτερα απ' ό,τι ένας καλλιτέχνης.
Σε έναν σκονισμένο δρόμο στην πρωτεύουσα Πόρτο Νόβο,
επισκέφτηκα τον Ρομόλντ Χαζούμε.
Είσαι από τους σπουδαιότερους στον κόσμο,
ωστόσο είσαι στο μέρος όπου γεννήθηκες.
Δεν έφυγα. Γιατί να φύγω;
-Ναι. -Για τα κτίρια στη Νέα Υόρκη;
Για τα αμάξια; Όχι. Δεν μου λένε τίποτα.
Δεν έφυγα, επειδή ξέρω από πού είμαι.
Η πρώτη ύλη των έργων του Ρομόλντ είναι δοχεία βενζίνης,
κάτι που είδα αμέτρητες φορές στους δρόμους του Μπενίν.
Τα έργα του μοιάζουν να τραβούν γραμμή
ανάμεσα στο αρχαίο παρελθόν και στην πάλη της σύγχρονης ζωής.
Αυτό είναι το στούντιό μου.
Το πολύ σημαντικό εδώ είναι το πώς επιβιώνουμε.
Έχουμε τον γείτονά μας, τη Νιγηρία.
Η Νιγηρία παράγει πετρέλαιο,
και ο κόσμος από τη Νιγηρία φέρνει πετρέλαιο στα σύνορα,
κι εμείς από το Μπενίν πηγαίνουμε εκεί,
παίρνουμε το πετρέλαιο και το πουλάμε στο Μπενίν.
Όποιος κουβαλάει πετρέλαιο έχει
το δικό του κάνιστρο.
Βλέπεις κάποιον στο αμάξι
με 2,500 λίτρα.
Εκπληκτικό.
-Το έχει γύρω του. -Ναι.
Είναι επικίνδυνο.
Σε έναν μήνα, μπορεί να έχουμε 100 νεκρούς.
-Ναι. -Από φωτιά.
Τι είναι αυτό που θες να πάρουμε
από τη σχέση αυτών των δοχείων με το Μπενίν;
Θέλω με τη δουλειά μου να δείξω
στον κόσμο πόσο δυνατοί είναι αυτοί οι άνθρωποι.
Να τους σεβόμαστε. Να επιβιώσουν θέλουν.
Αυτό που επίσης μ' αρέσει
είναι ότι έχεις αυτά τα αντικείμενα,
αλλά είναι πολύ εύκολο να δεις πρόσωπα.
Τα αντικείμενα μου μιλάνε.
Επίσης ξέρω ότι
σκέφτεσαι και το φαγητό σε σχέση με τη δουλειά σου.
Κι εγώ το σκέφτομαι πολύ αυτό.
Πρέπει να καταλάβουμε από πού ερχόμαστε.
-Ναι. -Έτσι θα κατανοήσουμε ποιοι είμαστε.
Η ιστορία του φαγητού είναι επίσης κι η ιστορία αυτού που είμαστε.
-Μην ξεχνάς ότι ήμασταν πολύ δυνατοί. -Ναι.
Γι' αυτό έπαιρναν τους δικούς μας ανθρώπους, τους Γιορούμπα,
να δουλέψουν στις φάρμες. Επειδή ήμασταν πολύ δυνατοί.
Γιατί;
Χάρη στο φαγητό μας.
-Το φαγητό, η κουλτούρα μας. -Ναι.
-Ξέρεις τι λέμε εδώ; -Τι;
Πες μου τι τρως…
-Να σου πω ποιος είσαι. -Να σου πω από πού είσαι.
Θα πω αλήθεια, εκείνη τη στιγμή ήμουν πεινασμένος.
Και το αρχαίο φαγοπότι του Ρομόλντ
ήταν μενού που μόνο γυναίκες από μικρά χωριά γύρω από το Πόρτο Νόβο
ξέρουν να ετοιμάζουν.
Δεν τελείωσε.
Τι θαυμάσιο.
Θεέ μου.
Είναι ό,τι πιο εκπληκτικό έχω δει ποτέ.
Αυτό το φαγητό απολαμβάναμε προτού γίνουμε σκλάβοι.
Όσα έχεις εδώ είναι πριν από το δουλεμπορικό.
Αν…
Αν θες να δοκιμάσεις κάτι, πες το.
Έχεις άτα τσίτσι.
-Άτα τσίτσι. -Άτα τσίτσι. Δοκιμάστε.
-Ευχαριστώ. -Ευχαριστώ.
-Πώς λες "ευχαριστώ";
-Δεν είναι κακό. -Δεν είναι.
Πεντανόστιμο.
-Αλλά… -Ναι;
-Τι φασόλι είναι αυτό; -Τέτοιο.
Εντάξει.
Υπάρχουν κάποιες παραλλαγές με μαυρομάτικα.
Θα δοκιμάσω αυτό, με το κεχρί.
-Να το δώσω; -Ναι!
Ευχαριστώ.
-Είναι μόνο για τον στρατό. -Ευχαριστώ.
Καλά. Είμαι πολεμίστρια.
-Αμαζόνα. -Αμαζόνα.
Το ξέρεις ήδη.
Και
αν θες να συνεχίσεις, θα σου πω…
Δώσε μου το μάνγκι μάνγκι. Ναι.
Είναι πολύ ωραίο.
Δοκίμασέ το. Θα δεις.
Φαίνεται να έχει αντζούγιες στη μέση.
Αυτό; Είναι το ψάρι μέσα.
Συμβαίνουν πολλά εδώ πέρα.
-Είναι πικάντικο. -Ναι.
Μ' αρέσει η υφή, έχει και ψάρι μέσα.
Τα μπαχαρικά… Είναι πολύ σημαντικά τα μπαχαρικά.
Πολλά καρυκεύματα.
Βγαίνει και πάλι κάθε γεύση, δεν είναι μόνο το καυτερό…
-Πρέπει να βγει. -Ναι.
Εν μέρει φέρνεις σ' εμάς αυτό το φαγητό απόλυτα εσκεμμένα.
Το ίδιο κάνει και όλη σου η δουλειά. Επικεντρώνεται στη ζωή
πριν από τη δουλεία.
Ναι.
Και δείχνεις ότι είχαμε πλούσια κουλτούρα,
τέχνη και φαγητό.
-Και πριν από αυτό. -Ναι.
Εγώ είμαι από το Μπενίν και ποτέ δεν έχω ξαναφάει όλα…
όλες αυτές τις συνταγές.
Πρώτη φορά.
Πιστεύεις ότι χάνονται οι παραδόσεις;
-Ναι. -Έτσι νομίζω.
Ναι.
-Του φαγητού. -Οι μαγειρικές παραδόσεις.
Ναι.
-Απ' αυτό βγαίνει το… -Άγιμαν.
Είναι πολύ ωραίο.
Άγιμαν.
Όταν το τρώω, σκέφτομαι τους προπάππους μου.
Μάλιστα.
-Πάρε όσο θες. -Το περιμένω.
-Ευχαριστώ. -Δεν είναι μόνο το ψάρι.
Βλέπω και κάτι άλλο.
-Σάλτσα. Ναι. -Μάλιστα.
Βάλε το στο πιάτο σου.
Με το χέρι σου.
Κεφάλια ψαριών.
-Κεφάλια ψαριών. Θα πάρω. -Ναι.
Με τρυφερά μάγουλα, το καλύτερο σημείο.
Πρέπει να το φάμε με καν ναν.
Καν ναν.
Κοίτα.
Μάλιστα.
Το καν ναν είναι καλαμπόκι.
-Είναι από τα αγαπημένα μου… -Τα πάντα.
-Ζυμωμένο. Υπέροχο δεν είναι; -Καν ναν.
Του δίνει εκπληκτική, ξινή γεύση.
Το ψάρι είναι ωραίο!
-Καρέλ. -Ναι.
Κάτι που είναι πολύ σημαντικό
και μαγικό σε όσα συμβαίνουν τώρα, είναι
ότι βρισκόμαστε εδώ αυτήν τη στιγμή.
Είναι τρελό.
Στο σπίτι των παππούδων σου.
Ο Ρομόλντ ήξερε τη γιαγιά μου, μένει
ένα σπίτι πιο πέρα από δω.
Σήμερα το έμαθες;
Το έμαθα όταν φτάσαμε και κοίταξα τον δρόμο.
Λέω "Την ξέρω αυτήν τη γειτονιά".
Απίστευτο.
Όταν μιλάμε για τη σχέση όλων σας,
για τα αδέλφια, τους ανιψιούς και τις ανιψιές,
αυτό είναι μέρος της πολιτιστικής μας σύνδεσης που δεν εκφράζεται,
επειδή εγώ μεγάλωσα κάπως.
Όλοι στη γειτονιά μου, στην εκκλησία μου, με μεγάλωσαν όλοι,
και όλοι είχαν την άδεια, χωρίς να το πει κανείς,
να με βάλουν στη θέση μου, αν έπρεπε.
Ναι. Το ίδιο συμβαίνει και εδώ.
Μόνο σ' εμάς συμβαίνει αυτό.
-Ναι. -Έτσι;
-Δεν είναι μεταφορικό. -Όχι.
-Είσαι όντως από δω. -Ναι.
Η σύνδεση είναι μαγική,
επειδή σας βλέπω όλους ως συντρόφους.
Ναι.
Τώρα ξέρεις ότι είναι σπίτι σας.
Μην ξαναπείς ότι είναι δικό μας σπίτι.
-Είναι και δικό σου. -Σπίτι μας.
-Το σπίτι μας. -Είμαστε σπίτι.
Μέσω του φαγητού,
μαθαίνουμε ότι πιο πολλά μας συνδέουν παρά μας χωρίζουν.
Όσα τρώμε κι όσα ανακαλύπτουμε μας ενώνουν.
-Είναι κοινό τραπέζι. -Ναι.
Έτσι ξέρουμε ποιοι είμαστε και ξέρουμε ότι συνδεόμαστε.
Ναι.
Μετά θα πάμε στο Ουίντα.
-Ναι. -Ποια είναι η σημασία του μέρους εκείνου;
Για το Ουίντα
μπορώ να σου πω…
Είναι το μέρος…
Το μέρος που φεύγουν.
Τότε, όμως,
δεν ήξεραν πού πηγαίνουν.
Εκεί είναι η Πύλη Χωρίς Επιστροφή.
Εμείς μπορούμε να επιστρέψουμε.
Αυτό κάνουμε όλοι μας τώρα.
-Ναι. -Είναι η επιστροφή μας.
ΜΠΕΝΙΝ ΑΜΠΟΜΕ
ΟΥΙΝΤΑ
ΟΥΙΝΤΑ, ΜΠΕΝΙΝ
Το νερό στο σκαλί,
να δροσίσει τις πατούσες μας.
Το σοντάμπι…
για συντήρηση, για ευλάβεια.
Λοιπόν…
εδώ πέρα
φτάσαμε στο τέρμα του δρόμου.
Στο ξεκίνημα του ταξιδιού.
Ως σκλάβοι, ως αυτοί που πρόκειται να υποδουλωθούν,
βαδίσαμε σ' αυτόν τον δρόμο.
Στο τέρμα του
έφταναν
στα κλουβιά.
Στα κελιά.
Τους διαχώριζε η γλώσσα, τους είχαν πάρει μακριά από γνωστούς.
Τους κρατούσαν σε σκοτεινά μέρη για να αποπροσανατολιστούν.
Κάποιοι δεν επέζησαν.
Και όσους δεν επέζησαν
τους πήραν
και τους έθαψαν στον ομαδικό τάφο.
Στεκόμαστε επάνω
από ανθρώπους που δεν επέζησαν.
Ήρθαμε σ' αυτό το σημείο για να μιλήσουμε
πώς υπήρξε και επιβίωση.
Το φαγητό…
Αυτοί που είχαν σκλάβους γνώριζαν τις κουλτούρες.
Ήξεραν ότι σε κάποιες περιοχές έτρωγαν ρύζι,
και έφερναν ρύζι.
Το ίγναμο, τα μπιζέλια, τα φασόλια,
τα μαυρομάτικα, η φάβα,
όλα αυτά που έχουμε τώρα,
ήρθαν μαζί μας.
Σωστά.
Έτσι συνδέθηκε το δικό μας
με το δικό τους φαγητό.
Μιλάμε για ένα ταξίδι που διαρκούσε μήνες.
Μπορούσε να διαρκέσει μήνες.
Για να επιβιώσεις σ' αυτό το ταξίδι,
πόσο φαγητό χρειαζόταν κατ' ελάχιστο
για να αντέξουν και να επιζήσουν;
Ήταν κάτι που λεγόταν "σάλτσα σάλιου".
Το όνομα είναι αποκρουστικό.
Ήταν αλεύρι,
φοινικέλαιο
και πιπέρι.
Υπάρχουν διάφορες περιγραφές για το τι ήταν.
Η μόνη δύναμη που είχαν οι νέοι σκλάβοι
ήταν να αρνηθούν.
Σωστά.
Μπορούσαν να πουν "όχι", να μη φάνε.
Αρνούνταν να φάνε.
Και εκείνοι εφηύραν ένα σατανικό όπλο.
Λεγόταν διαστολέας στόματος.
Τους τάιζαν με το ζόρι.
Επειδή αντιστέκονταν.
Αντιστέκονταν σε κάθε βήμα του ταξιδιού.
Μ' αρέσει αυτή η ιδέα
της τροφής
και της άρνησής της
ως τρόπος να ανακτήσουμε τη δύναμή μας.
-Ναι, η δύναμη της άρνησης. -Σωστά.
-"Όχι, δεν θα το φάω αυτό". -Σωστά.
Αυτό έχεις κι εσύ στο μεδούλι σου.
Ναι.
Πώς νιώθεις σ' αυτό το μέρος;
Μου είπες
ότι δεν αρκούν τα βιβλία,
το διάβασμα ή η έρευνα
για να καταλάβεις πλήρως πώς ήταν αυτό το ταξίδι,
το να βαδίζεις σ' αυτούς
τους κόκκινους, χωμάτινους δρόμους.
Την αναγνωρίζω αυτήν την κόκκινη σκόνη.
Η κόκκινη σκόνη από την Τζόρτζια που τιμούμε.
Και όταν μιλάμε
για το αμολόγητο ταξίδι,
μεγάλο μέρος της ιστορίας
είναι οι απεχθείς λεπτομέρειες που μόλις είπες.
Αλλά το δεύτερο μισό αυτής της ιστορίας,
για μένα, αυτήν τη στιγμή, είναι αυτό όπου επιλέγω να επικεντρωθώ.
Δηλαδή στην ιστορία της αντοχής μας.
Έτσι…
το να είμαι εδώ…
Για πρώτη φορά στη ζωή μου
μπόρεσα να συνδεθώ μαζί τους.
Χαίρομαι που μπορώ να τους ευχαριστήσω.
Και χαίρομαι που, επιτέλους…
θα τους πάρω πίσω μαζί μου.
Εντάξει.
Τώρα θα έρθουν σπίτι.
Θα έρθουν σπίτι.
Θα έρθουν σπίτι. Έλα, γλυκέ μου.
Έλα, γλυκέ μου. Έλα.
Έλα.
-Όλα καλά. -Ναι.
Όλα καλά.
-Περήφανα. -Ναι.
Περήφανα.
-Ευχαριστώ. -Μην τα φορέσεις.
Ευχαριστώ.
Τα κατάφερες. Γλυκέ μου, τα κατάφερες.
Ξέσπασε.
Όλα είναι καλά.
Ανάπνεε.
Πάρα πολλά δάκρυα έχουν χυθεί εδώ.
Περισσότεροι από 1,000.000 άνθρωποι αναγκάστηκαν να περάσουν από δω,
αφήνοντας το σπίτι τους για πάντα.
Έφεραν, όμως, μαζί τους την αντοχή και το θάρρος.
Και στην άλλη πλευρά του ωκεανού,
στο δικό μου σπίτι,
οι ικανότητες και οι καινοτομίες τους θα μεταμόρφωναν
την αμερικανική κουζίνα.
Υποτιτλισμός: Μαριλένα Τζοβάνη