Atlanta, Georgia.
Hier ben ik opgegroeid.
Hier werd ik voor het eerst verliefd op voedsel.
Voedsel dat een ongelooflijk nauwe band met de burgerrechtenbeweging heeft.
Voedsel dat de beweging mobiliseerde en financierde.
Ik ben weer thuis om drie ex-studentenactivisten te ontmoeten…
…die een inspirerend burgerrechtenprotest plande en uitvoerde…
…om segregatie in restaurants op te heffen…
…zodat zwarte Amerikanen waardig konden dineren.
In m'n stad weergalmt nog steeds de burgerrechtenbeweging.
Vanaf elke straathoek stroomden de demonstraties…
…en politiek-strategische activiteiten…
…met name de protesten van zwarte studenten…
…die een nieuwe stijl van activisme inluidden.
In de eerste weken van 1960 barstten in het Zuiden de demonstraties los…
…die bekend zouden worden als de sit-in-beweging.
Studenten op campussen zoals Morehouse en Spelman…
…organiseerden meerdere sit-ins en ontmantelden effectief…
…'n door Jim Crow-wetten gesegregeerd systeem…
…dat Afro-Amerikanen belette in openbare ruimten bediend te worden.
Decennia later komen de voormalige studentenactivisten…
…dr. Georgianne Thomas, Marilyn Pryce Hoytt…
…en Charles Black weer bijeen in Paschal's…
…een restaurant met een zwarte eigenaar die de activisten in de jaren 60 steunde.
Het is een grote eer om hier met u in Paschal's te zitten.
Ik vind het heel belangrijk vandaag uw namen te noemen…
…en u een kans te geven…
…om de namen van anderen die er niet zijn, uit te lichten.
Mr Black, ik zie dat u een Morehouse-man bent.
Ik werd niet in Spelman toegelaten door een gendervooroordeel.
Dus ik moest naar Morehouse.
Vertel ons hoe u met elkaar in contact bent gekomen.
Het Atlanta University Center…
…was in die tijd de grootste onderwijs- instelling voor zwarten in het land.
En voor het eerst…
…kwamen studenten eensgezind bijeen om verandering teweeg te brengen.
Die samenwerking tussen ons allemaal…
…leidde tot een effectieve boycot en stakingen in het centrum van Atlanta.
Dit was begin jaren 60, een tijd van mobilisatie.
Dr. Karcheik is een geweldige wetenschapper…
…en historicus van alles wat met zwart Atlanta en burgerrechten te maken heeft.
Wilt u ons wat context geven?
De geschiedenis van Afro-Amerikanen en hun streven naar vrijheid…
…maken deel uit van een lang verhaal over burgerrechten…
…dat teruggaat tot de Reconstructie.
Jullie organiseerden je in het Atlanta University Center.
Dat gaf de doorslag.
STEUN ANTI-LYNCHWET
Jullie generatie wilde Jim Crow vernietigen.
Ja. -Ja.
Mijn generatie was vanaf de geboorte boos.
Tom Brokaw noemde de generatie van m'n ouders de greatest generation.
Die generatie nam dienst in het leger om in het buitenland te vechten…
…en de democratie veilig te stellen…
…om bij terugkomst 'negers' genoemd te worden.
En om mishandeld en beledigd te worden…
…en zelfs gelyncht terwijl ze hun uniform droegen.
We wisten dat dat fout was en waren voorbereid op de actie die we ondernamen.
Geradicaliseerd.
Geradicaliseerd geboren, weet je. -Inderdaad.
Deze activisten waren nog tieners, maar riskeerden hun leven.
Ze wilden de segregatie in restaurants en andere openbare ruimten opheffen.
Dat leidde tot een weinig bekend…
…maar zeer impactvol burgerrechtenprotest.
We waren 16, 17, 18.
En ik was net 19 geworden.
De leiders kwamen naar ons toe en zeiden: 'Jullie moeten vechten en marcheren.'
Ik was de eerste, omdat ik geen hotdog kon eten.
Wat bedoel je? Moet je voor een hotdog via de achterdeur?
Ik kom uit Indiana.
Ik wist niet wat het in het Zuiden betekende om te studeren.
Dus op 19 oktober stonden we op en volgden we die mensen.
We verlieten het Spelman College en ontmoetten de mensen van Morehouse…
…en de studenten van de Atlanta universiteit.
Ik moest ervoor liegen, want m'n moeder had me gezegd: 'Doe dat liever niet.'
Ze was zo boos op me. Ze zei: 'Ik heb je naar Spelman gestuurd voor een opleiding.
En nu ben je… Wat doe je daar?'
Maar ik kon het niet laten.
STUDENTENBEWEGING VAN ATLANTA
FAIR STREET - 19 OKTOBER 1960
Op 19 oktober liepen we naar het warenhuis Rich's.
En met een goede reden. Als dat viel, zou iedereen vallen.
Want Rich's was iedereens favoriete winkel.
Vroeger gingen we naar Rich's. Daar had je de theesalon Magnolia.
Gewoon 'n restaurant, maar voor ons…
Witte tafelkleden. -…prachtig.
Witte tafelkleden, porselein, tafelzilver. -Ja, dat klopt.
Daar kwamen we nooit. Wij gingen naar de kelder.
Daar was een kleine snackbar.
Het was geen restaurant voor 'kleurlingen'.
Dat maakte het nog persoonlijker voor ons. Ik was er klaar voor.
Toen legden de organisatoren ons uit waar de sit-in uit zou bestaan.
Ze zeiden: 'Als je bereid bent zes maanden de bak in te gaan…
…ga je in de zaal rechts staan.'
Twee kamergenoten en ik deden het zonder erbij na te denken. We wisten het.
Op de ochtend van de 19e zeiden de leiders: 'Ga naar je studentenhuis.
Pak je koffer in en leg je boeken klaar.
Die brengen we voor jullie naar de gevangenis.'
Hoe laat begon 't? Dat herinner ik me niet.
's Ochtends. We verzamelden ons voor…
…de Trevor Arnett-bibliotheek in het AU Center.
We hielden elkaars hand vast en baden. We zongen liedjes.
Een van die liedjes was 'We laten ons niet kisten.'
Dat was de geest. -Inderdaad.
En 'Ik werd vanochtend wakker met m'n gedachten'…
Eerst zongen we: 'bij Jezus', nietwaar?
Maar daarna: 'Ik werd vanochtend wakker met m'n gedachten bij vrijheid.'
Ik wist dat God bij ons was en dat iedereen vóór mij…
…m'n ouders, grootouders en voorouders, die dag bij me was.
We kunnen uw ervaringen niet begrijpen…
…door er in een boek over te lezen.
Ik voel die historische betekenis…
…door uw aanwezigheid. Ik zou graag over de gebeurtenis zelf willen horen…
…en wat er met u gebeurde, wat u zich herinnert…
…of probeert te vergeten.
Ik weet nog dat we op 19 oktober de heuvel naar Rich's op moesten lopen.
Daar wachtte de Klan ons op.
Ik dacht: wat zal er met me gebeuren? Ik ben pas 17.
Die mensen droegen witte gewaden. Ze bespuugden ons.
Je merkte dat ze je bespuugden en 'nikker' noemden.
Ik was nog een kind en liep daar met m'n bordje.
Ik dacht: m'n moeder vermoordt me, maar ik doe het toch.
Er sprong een man uit de menigte die een brandende sigaret op m'n arm drukte.
Hier. -Lieve hemel.
Die me verbrandde.
Ik dacht: nu vermoordt m'n moeder me echt. Je zou denken dat ik het voelde.
Maar ik dacht: hoe vertel ik het m'n moeder?
Kwam hij aan jou? -Dat hij een sigaret op me drukte.
Hoe vertel ik dat m'n moeder?
Die dag dacht ik: ik doe dit, het kan me niks schelen.
Toen ik de Klan zag, deed dat mij iets.
Ook toen hij me verbrandde, maar het hield me niet tegen.
Terwijl de activisten protesteerden…
…en openbare ruimten tot hoofdkwartier maakten…
…boden religieuze groeperingen en gebedshuizen 'n toevluchtsoord.
Zoals de moskeeën waar zwarte moslims en leden van de Nation of Islam…
…hun gemeenschap voedden door zelf eten te verbouwen…
…te verkopen en te maken.
Even onze schoenen uitdoen. -Oké.
Zaheer Ali is een historicus in wiens werk de islam in Amerika en…
…Afro-Amerikaanse geschiedenis centraal staan.
Met andere woorden, precies de juiste persoon…
…om de rol van zwarte moslims in de burgerrechtenbeweging uit te leggen.
Oké, broeder Zaheer. -Ja.
Hier in Atlanta begrijpen we onze zwarte bevrijding vooral…
…door het christendom.
Ik vraag me af of dat in zekere zin het gangbare verhaal wordt.
Als mensen denken aan de zwarte bevrijding, de zwarte beweging…
…en de zwarte religiositeit in Amerika doen ze dat door een christelijke lens…
…vanwege de onmiskenbare macht van de zwarte kerk.
Maar als we kijken naar de rol van moslims tijdens de burgerrechtenbeweging…
…als deel van de zwarte vrijheidsstrijd, praten we vooral over de Nation of Islam.
Die bevestigde radicaal alle versies van zwartheid en tartte witte suprematie.
Bevrijd elke zwarte man, vrouw en kind.
Halverwege de jaren 70 evolueerde die gemeenschap…
…naar een meer klassieke, traditionele versie van de soennitische islam.
De masjid waarin we zitten maakt deel uit van die beweging.
De zwarte moslimgemeenschap is 'n bruisend onderdeel van de cultuur hier.
En deze moskee is een van de vele plekken waar je een authentieke bonentaart vindt.
Een zoete custardtaart van witte bonen, suiker en kruiden.
Het recept houden veel moslimfamilies tot op de dag van vandaag geheim.
Hoe ontstond de bonentaart en wat is z'n culturele betekenis?
De bonentaart is de creatie van de Nation of Islam.
Teneinde zelfvoorzienend te zijn…
…tracht de Nation in basisbehoeften te voorzien.
Hun supermarktketen spoort zwarte mensen aan hun eten daar te kopen.
Vooral moslimproducten die van moslimboerderijen komen…
…zoals rundvlees, brood en natuurlijk de beroemde moslimbonentaart.
De bonentaart staat symbool voor…
…zelfstandigheid, soevereiniteit en een onafhankelijke identiteit…
…iets wat zo min mogelijk met het legaat van de slavernij te maken had.
De bonentaart heeft wel wat weg van de zoete aardappeltaart.
Oké. -Nietwaar?
De smaak is niet precies dezelfde, maar de kruiden en aroma's wel.
En de zoete aardappeltaart werd gezien als een legaat van het slavendieet.
Daar wilden ze helemaal vanaf zijn, maar ze wilden wel een lekker dessert.
Zo ontstond de bonentaart.
Ze hadden de bedoeling dit recept binnen de gemeenschap te houden.
Ja, voor deze taart moet je in de gemeenschap komen.
Je moet moslims kennen om het originele recept te krijgen.
Ja. We praten over culturele toe-eigening van gerechten in het algemeen.
Het was vooruitstrevend dat ze het recept geheim wilden houden.
Ik sprak een oudere man die zei: 'Dit was ons wonder.'
Dit was een geschenk en dat kunnen ze ons niet afnemen en dat…
Er zijn pogingen geweest om de bonentaart te annexeren.
Maar ze hebben niet…
…hetzelfde smaakprofiel, noch de textuur en zeker niet de gemeenschap.
Salam alaikum. -Alaikum salam.
We willen graag je taarten proeven.
Ik kan amper wachten.
MJ. -MJ. Ja.
Malikah werkte vroeger in haar families bakkerij in Brooklyn.
Nu is ze 'n trekpleister in de gemeenschap vanwege haar authentieke bonentaarten.
Zoals je ziet, heb ik er heel wat op. -Dat zie ik.
Ja.
Ik herinner me dat m'n vader met bonentaarten thuiskwam.
Hij werkte voor een familie die hier in Atlanta visrestaurants had.
Ja. -Yasin's.
Yasin's. -Ik zag je ogen groot worden.
Ik vind het geweldig dat er bij mij thuis, waar we christelijke werden opgevoed…
…vaak bonentaart voor me klaarstond, want m'n vader wist wat lekker was.
Inderdaad. -Hij hoorde het van de mensen bij Yasin's.
Nee maar.
Het was heel verhelderend voor me…
…te zien hoe onze zwarte Amerikanen…
…en zwarte moslims en ons eten…
…de hele tijd naast elkaar hebben bestaan.
Ja, een soort voedselgezindte.
Misschien eet een moslim niet aan een tafel…
…waar ze karbonades of varkensingewanden serveren…
…maar misschien is er wel bonentaart als toetje.
Juist.
Dus soms verschijnen zwarte moslims zo niet in persoon, dan wel in gerechten.
Ja. Ik zie graag dat m'n klanten ervan genieten.
Ik zie dat je een echte kok bent…
…door de vreugde die je voelt als je anderen je eten ziet eten.
Ja. -Ik zie dat je erom geeft.
Dat zit in de taart. Hopelijk proef je 't. .Ja. En ik zie 't. Ik waardeer het.
Fantastisch.
Van wie stamt je recept af?
Ik ben de derde generatie. Het is van m'n oma.
Zij en m'n opa hadden twee bakkerijen in Brooklyn, NY.
Ik stond altijd naast haar in de keuken als ze het beslag maakte.
Weet je hoe zij aan haar recept kwam dat jij hebt geërfd?
Via de Nation of Islam die jullie bonentaart testte.
Er waren eisen.
Inderdaad.
Hij moet aan de eisen voldoen. Ze proefden 'm in deze moskee en zeiden…
…dat ze 'm aan de gemeenschap mocht verkopen.
Dus je moest ze laten goedkeuren voor je ze hier kon verkopen?
Ja. Dat was een grootse ontvangst voor me…
…en nu sta ik in de gemeenschap bekend als de bonentaartzuster.
Zwarte bedrijfs- en restauranteigenaars hielpen mee om het voetvolk…
…van de burgerrechtenbeweging te voeden. Restaurants zoals Busy Bee…
…Frazier's Cafe Society…
…en Paschal's…
…eigendom van en vernoemd naar de broers James en Robert Paschal…
…waren solidair met studentenactivisten die tegen de Jim Crow-wetten vochten.
De 82-jarige Mr Eby Slack heeft er sinds z'n jeugd gewerkt.
Hij was ober en bediende studentenactivisten als ze vrijkwamen.
Mr Slack, we horen dat u een legende bent.
Vertel ons waar we zijn en wie u bent.
Ik groeide op in de sociale woningwijk en werkte me vaak in de nesten.
Dus m'n moeder en vader stelden me voor aan de gebroeders Paschal.
Ze hielden me bezig met kleine, eenmalige dingen.
Na verloop van tijd kreeg ik een hechte band met de familie.
Op een dag zei Martin Luther King jr.: 'Ik heb jullie hulp nodig als dat kan.'
Mr Paschal zei: 'Hoe dan wel?' Hij zei: 'Ik zoek een ontmoetingsruimte.'
Mr Paschal zei: 'M'n broer en ik hebben boven een hotelsuite.
Gebruik die zo vaak als je wilt. Maar ik vraag je één ding.'
'Wat?', vroeg dr. King. 'Dat jullie m'n gefrituurde kip eten.'
Het eten zit zo in het verhaal verweven, omdat het ons voorzag…
…van de economische middelen en de fysieke ruimte…
…om voor het strategische werk samen te kunnen komen.
Dr. King verzamelde z'n mensen hier vaak.
Veel beslissingen werden hier, in Paschal's, genomen.
BURGERRECHTENLEIDER
WIJ EISEN GERECHTIGHEID
In het hele land werd de beweging gevoed door koks en bakkers die klaarstonden…
…om de beweging te voeden en te financieren…
…zoals kokkin Georgia Gilmore die activiste werd.
Ik vroeg de Heer altijd of ik ooit…
…gewoon zou kunnen rondlopen…
…niet door de achterdeur naar binnen zou moeten…
…of niet voor een ander zou moeten opstaan.
Ik bedankte Hem altijd, want ik wist dat hij m'n gebed zou verhoren.
En dat deed hij.
Georgia Gilmore is een verborgen schat…
…die een groot verschil maakte in de burgerrechtenbeweging.
Voor bakker Cheryl Day, een James Beard-semifinaliste…
…is het een eer om het activismelegaat te roemen…
…van die zwarte Zuidelijke bakkers.
Zoals bekend, werd Rosa Parks in 1955 gearresteerd…
…omdat ze niet voor een witte man opstond.
Burgerrechtenleiders in Montgomery, Alabama…
…besloten de integratie in bussen te forceren.
Ze organiseerden een boycot die uiteindelijk 381 dagen zou duren.
Maar hoe kwamen zwarte mensen dan op hun werk?
Het antwoord was een wagenpark, bestuurd door vrijwilligers.
Maar hoe betaal je dat?
Georgia Gilmore had de oplossing.
Ze creëerde een geheime, ondergrondse keuken…
…die ze 'de Club van Nergens' noemde, omdat dit netwerk van bakkers en koks…
…die kookten om de boycot te financieren, geheim moest blijven.
Maar als iemand vroeg waar al dat eten vandaan kwam…
…zei zij alleen: 'Uit het niets.'
Ze besefte dat haar sterke punt…
…het maken en verkopen van cakes en taarten was.
Ze kon de burgerrechtenbeweging voeden en aanwakkeren.
Kun je wat meer details geven over hoe ze dit precies deed?
Ze creëerde een alternatieve route voor de mensen om naar hun werk te gaan.
Een heel systeem eigenlijk.
Daaruit werd de benzine, de verzekering, alles betaald.
Ze wilde ervoor zorgen dat we naar ons werk konden…
…om de kost te verdienen zonder in die bus te hoeven stappen.
Ja. We weten dat Georgia Gilmore…
…met haar gebak de beweging financierde.
Maar waar kocht men de taarten en cakes?
Op al onze veilige plekken. Bij de dames- en herenkappers.
In de kerken. Waar we ook maar bij elkaar kwamen.
Die veilige plekken moesten zaken zijn…
…met zwarte Amerikaanse ondernemers.
Stel je voor. Je zit daar en laat je haar doen.
Hoe vaak hebben ze je iets bij de kapper verkocht?
Heel vaak.
Er was zelfs een kapperszaak tegenover de bakkerij.
Toen we daarheen verhuisden, wilde ik ze laten weten dat ik…
…een bron van trots voor de buurt wilde zijn.
Dus begon ik ze koekjes, taarten en cakes te brengen.
Toen ik de 'goedkeuring' van de kapperszaak kreeg…
…liep m´n zaak op rolletjes.
Die liep gesmeerd. -Ja.
Cheryl is een van de vele zwarte vrouwen die de Zuidelijke bakkunst bepaalden.
Ze houdt de tradities, technieken en verhalen van deze miskende helden…
…tot op heden in stand.
Mijn verhaal gaat terug tot m´n, tot slaaf gemaakte, betovergrootmoeder…
…Hannah Queen Grubbs, die als banketbakker werkte.
Ze maakte kleine, verfijnde taarten met pastelkleurig glazuur.
Bakken zit in je genen.
Ja. Zo denk ik er ook over.
Je maakt deel uit van de Georgia Gilmore-traditie.
Je verkoopt direct aan zwarte bedrijven. Zie je je werk als 'n deel van dat legaat?
Ja. Ik zit in een groep van ´n nieuwe generatie bakkers die haar eren.
En bij een sociale verandering…
…staan we klaar en bakken we om geld in te zamelen…
…voor iets wat we belangrijk vinden.
Dit is een rechthoekige taart.
Als je geld inzamelt voor een verandering en de burgerrechtenbeweging voedt…
…gebruik je een grote bakplaat. Dan kun je veel stukken taart verkopen.
Deze is met verse perziken uit Georgia en citroenverbena.
Wat lekker.
Lekker, hè?
Perziken uit Georgia.
Dit is heerlijk.
Missie volbracht.
HERENKAPPER
DOC'S KAPSELS
HERENKAPPER
'KLEURLINGEN'
De frontlinies van de beweging konden niet bestaan zonder de gewone man…
…de koks, dienstmeisjes, schoonheidsspecialisten en kappers…
…die toen allemaal een rol speelden.
Herinner je je de tijd van oom Tom? Die is dood, niet begraven, maar wel dood.
Hij is dood, weet je? -Hij is er niet meer.
Als zwarte mensen elkaar steunen, blijven onze dollars in onze gemeenschap…
…om onze bewegingen te financieren.
Deze hulpuitwisseling steunde ook voetsoldaten…
…zoals Charles Black, dr. Georgianne Thomas…
…en Marilyn Pryce Hoytt die aan het front vochten…
…toen ze op 19 oktober 1960 naar het warenhuis Rich's marcheerden.
De burgerrechtenbeweging was intergenerationeel.
Zwarte mensen waren saamhorig…
…ongeacht hun sociale status of waar ze woonden…
…omdat ze de onderdrukking deelden.
Iedereen droeg z´n steentje bij.
Norris Herndon, de president van de Atlanta Life Insurance Company…
…en de rijkste zwarte man in de VS in die tijd…
…gaf de beweging honderdduizenden dollars om de borg voor studenten te betalen.
In het begin spraken we af, voor je naar een sit-in of staking ging…
…of je bereid was, gearresteerd te worden.
Je kreeg de kans om te vertrekken. Iedereen begreep dat van tevoren.
Dus u organiseerde zich op basis van iedereens risicoprofiel.
Onze planning was serieus, zorgvuldig en gedetailleerd.
Het was belangrijk dat ze begrepen…
…wat hun te wachten stond en welke risico's ze namen.
Op 19 oktober was onze beweging…
…onze sit-ins, ons werk, al sinds maart dat jaar bezig…
…en er was wat minder animo.
Lonnie King was de oprichter van onze beweging.
Hij haalde Martin King jr. over zich te laten arresteren in Rich's…
…in de theesalon Magnolia. Dr. King stemde ermee in…
…als er ook een paar mooie dames met hem werden gearresteerd.
Sla dat deel over.
Daarom stond Marilyn Pryce op die foto.
Zij was een van de mooie dames die Lonnie vond…
…om die dag met Martin King gearresteerd te worden.
En Blondean.
Blondean was de andere.
Er is een foto van haar en Martin in de politieauto.
We liepen Rich's in.
We stapten in de lift en gingen naar de zesde etage…
…om in de theesalon te gaan zitten.
De manager kwam vragen: ´Wat willen jullie?'
We zeiden: ´We willen zitten en wat eten.'
De manager zei: 'Dan zal ik de politie moeten bellen.'
M´n kamergenote en ik werden toen…
…met dominee King en Lonnie King door een agent…
…van de voordeur van Rich's naar een politieauto begeleid.
We gingen eerst naar de stadsgevangenis.
Ze maakten politiefoto's van ons en namen onze vingerafdrukken.
Van daaruit brachten ze ons naar de Fulton County-gevangenis.
Daar mochten we één keer bellen.
Dus ik belde m´n vader en zei: 'Pap, raad eens? Ik zit in de bajes.'
Hij zei: 'Oké, hier komt je moeder.' Toen kreeg ik het benauwd.
Op 20 oktober, de dag na de sit-in…
…openden ze gelukkig hun kranten en zagen ze Marilyn Pryce op de voorpagina.
Ja.
M´n moeder was zo trots dat haar dochter in de krant stond.
En als je naar die iconische foto kijkt, zie je geen angst in m´n ogen…
…maar vastberadenheid.
Het was alsof ik voor die dag en dat moment was geboren.
Ja, 19 oktober 1960. -Dat was onze instelling.
Toen King was gearresteerd en zo'n negen dagen had vastgezeten…
…overtuigde Bobby Kennedy, John F. Kennedy en mocht Bobby de rechter bellen.
Zodoende werd Martin vrijgelaten.
Toen publiceerde de Kennedy-campagne de zogenaamde Blue Bomb.
Dat was een flyer die de hele situatie beschreef.
Die werd in elke grote stad met ´n grote zwarte bevolkingsgroep verspreid.
Met als gevolg dat veel zwarte mensen die nog op de Republikeinen stemden…
…voor het eerst op de Democraten gingen stemmen.
Voor het eerst.
Zo werd Kennedy met minder dan één stem per district verkozen…
…boven Nixon die 2 weken eerder leidde.
Dankzij de 'negers' stond er in de krant.
Op 19 oktober hielp Atlanta John F. Kennedy te kiezen.
Absoluut.
Ik luister naar u en denk:
u was zo jong en had zoveel macht.
Denkt u dat de organisatie de bron van de macht was?
Een van de dingen die onze beweging kenmerkte…
…en waar ik het trotst op ben, was de onbaatzuchtigheid.
Daarom waren mensen bereid ons te steunen en hadden we succes.
Het restaurant Paschal's was speciaal, want als we in de gevangenis zaten…
…en 's avonds laat vrijkwamen, hield Paschal het restaurant open.
Dan kregen we gefrituurde kip met aardappelsalade en zoete thee.
Ik sluit me aan bij de woorden van de grote Ella Baker.
Ze zei dat deze beweging om meer dan alleen een hamburger ging.
Die ging over onze burger- en mensenrechten.
Tegenwoordig gaat die daar nog steeds over.
En ik wil u bedanken…
…dat u tientallen jaren lang een ruimte creëerde…
…waar mensen massabijeenkomsten konden organiseren…
…in een restaurant waar mensen mijlpalen konden vieren…
…en vooral waardig konden dineren.
Ik groeide op in Atlanta…
…en heb al uw legaten geërfd.
Ik vraag me af of we de legaten die u hebt gecreëerd ooit kunnen evenaren.
Maar wat mijzelf betreft, kan ik u zeggen…
…dat ik na vandaag ben veranderd.
Ik voel me meer betrokken bij het legaat…
…van de zwarte bevrijding dan ooit.
Ik heb veel jonge mensen gesproken en ik heb een goed gevoel over…
…de nieuwe generaties. Ik zie steeds meer mensen hun eigen fakkel aansteken.
Het is belangrijk dat jij dat kenbaar maakt…
…zodat iemand van 16, 17 of 15…
…weet dat het goed is om iets anders te doen.
Laten we bidden.
Heer, we richten ons vanavond tot u nadat we onze verhalen hebben gedeeld…
…over wat we in Uw naam…
…in de jaren 50 en 60 mochten doen…
…zodat de huidige en komende generaties ervan kunnen profiteren.
Heer, blijf ons alstublieft zegenen terwijl we dit pad in 't leven bewandelen.
In de naam van Jezus, amen.
Amen.
-Amen.
Ik ga deze vis proeven.
Waar is de hete saus? -Ja.
Dankzij de inzet van deze activisten…
…en anderen in het land, kwam 't doel om restaurants te integreren…
…bij de hoogste instantie in de VS terecht.
Daarom vraag ik het Congres een wet uit te vaardigen…
…die alle Amerikanen 't recht geeft bediend te worden in openbare zaken.
Hotels, restaurants, theaters, winkels en soortgelijke zaken.
Het resultaat van de risico's die ze als tieners namen, is nu nog te merken.
De Civil Rights Act van 1964…
…gaf zwarte Amerikanen het recht om in elk restaurant van het land te eten.
En het legaat van hun activisme leeft nog steeds onder jonge ondernemers…
…zoals bekroonde chef en beroemde kookboekenschrijver, Todd Richards…
…en de veel gepubliceerde culinair schrijver en chef, Erika Council.
Hun strijd om bekendheid…
…in een historisch zwarte buurt is een beweging op zich geworden.
Ik ben opgegroeid in Atlanta en ik herinner me jou…
…als een van de eerste en meest prominente zwarte chefs…
…die we in de stad hadden.
Dus je mening is heel belangrijk en ik zou…
…wat dieper willen ingaan op je filosofie en hoe die zich heeft ontwikkeld.
Bij de prijsuitreiking stonden alle nationaliteiten op 't podium…
…maar niemand vertegenwoordigde onze cultuur.
Ik moest goed nadenken om te begrijpen…
…dat ik goed ben in andermans recepten, maar voor m'n eigen gemeenschap?
Vooral in een stad als Atlanta. We zitten in Old Fourth Ward…
…de geboorteplaats en nu nog het epicentrum van burgerrechten.
Hoe kan ik hier iemand anders gerechten opdienen…
…en niet m'n eigen verhaal vertellen?
Hoe kunnen we onze buurten gezond en heel maken?
Door 't op 'n bord te vertellen.
Mooi gezegd.
Kijk die kleur eens.
Ik ben blij dat jullie hier zijn…
…en ik wil jullie heerlijke soul food serveren.
M'n oma kookte verschillende gerechten.
Kip kregen we altijd op zondag. Die frituurde ze niet altijd.
Die braadde, bakte of kookte ze.
Dit is een interpretatie van die gebraden kip.
Je pekelt 'm in zoete bosbessenthee.
Ik neem een restje zoete thee en voeg wat zout toe.
Ik laat het een nacht intrekken en dan braad ik 'm.
De mooie kleur is van 't gekarameliseerde vel…
…en de suiker die al in de zoete thee zit. Dat geeft die volle smaak.
De tannine van de bosbes proef je aan het eind.
Aan het eind is het een en al umami.
Wat mals. Echt.
Hij maakte 'm alsof hij iemands overgrootvader is.
Ja.
Deze kip is perfect. -Ja.
Ik wil met Erika's cakejes een broodje maken.
Dit zijn onze maiscakejes.
Dank je wel. -Er zit versgeraspte mais in.
Ze gaan zo makkelijk open.
En ik bewonder de mais die erin zit.
Soul food is groente. -Ja.
In North Carolina aten we altijd groenten en varkensvlees.
In de zomer was er altijd mais. Tomaten.
En dat zat allemaal altijd in het cakeje.
Mijn oudtante Mabel maakte maismelkcakejes.
Ze kookte de bouillon en daarna de melk.
Dus ik wilde hetzelfde doen, maar met een kleine aanpassing.
Wat interessant dat Erika het over tomaat in cakejes heeft.
M'n favoriet is altijd cakejes met tomaat geweest…
…en de jam met sherryazijn geeft het ook een andere zuurgraad.
Wauw, het cakeje, wat lekker. Proef eens.
M'n oma van moeders kant maakte cakejes. M'n moeders kant van de familie…
…van Goldsboro, NC, vocht voor gemeenschaps- en burgerrechten.
Dus je leerde niet alleen cakejes bakken, je leerde ook over de burgerrechten.
Ik was ongeveer tien toen ik dit verhaal hoorde.
Op een dag at ze in een restaurant en zat er een groep witte studenten…
…bij hen aan tafel. Ze zei dat ze erg nerveus werd.
Ze wist niet of ze moest opstaan.
Ze duwden een schaal naar haar toe en zeiden: 'Willen jullie? Ze zijn heerlijk.'
Zoals ze dat beschreef, zelfs vele jaren later.
Ik dacht: wauw, oma, je bent… Ze was bijna emotioneel.
Want ze had nog nooit met witte mensen aan tafel gezeten.
Je zit bij me aan tafel en wilt met me eten.
De eerste keer dat we het over cakejes hadden, vertelde ze me dit.
Dat raakte me diep…
…zelfs nu nog als ik ze maak. Het leeft nog in me.
Als mensen over burgerrechten praten, als je met je familieleden praat…
Ik groeide op met oude mensen, ik hoorde hun verhalen.
In die tijd was alles een daad van verzet.
Alleen al 's ochtends wakker worden en gewoon bestaan, was een daad van verzet.
Dat is een heel diepzinnig verhaal over je oma en…
Cakejes.
Ervoor kiezen om je zwartheid volledig te accepteren…
…is eigenlijk altijd de grootste vorm van verzet geweest.
Helemaal mee eens.
Daarom is soul food zo belangrijk. Met één hap kun je een verhaal vertellen.
Welke uitdagingen hebben jullie getrotseerd…
…bij het openen van jullie zaken?
De grootste uitdaging is het recht op de ruimte…
…waarin we koken. Het is gebeurd dat projectontwikkelaars je pand afnamen.
Als je op Auburn Avenue rijdt, zie je de gentrificatie.
Afgezien van Todd en onze zwarte koks bestaan we niet.
Die overwegend witte projectontwikkelaars…
…zijn in staat onze buurten te vernietigen…
…en panden te bouwen die onbetaalbaar, onhaalbaar zijn.
We leerden ons voor ons eten schamen. Het mocht op niemands bord.
Onze technieken waren gebrekkig.
We waren een snufje van dit en een snufje van dat.
Alle clichés en stereotypen van gefrituurde kip.
Dat die vettig is en zo. Maar in onze buurten…
…zijn overal gefrituurdekiptenten.
Niet van ons. -Oké.
Iemand anders imiteert ons eten en profiteert ervan.
Gentrificatie is een unieke vorm van geweld.
Het is niet alleen dat ze ons verdrijven…
…en we er niet meer kunnen wonen, ze doen onze cultuur verdwijnen.
Ik wil echt dat de mensen van Atlanta zich verzamelen…
…en die proberen te behouden, weet je
Wij zijn als gemeenschap, als een geheel, zo machtig.
Ik kijk naar wat we hebben bereikt…
…als we allemaal samenkomen en zeggen: 'We zijn een familie.
We gaan geld inzamelen. We gaan een buurthuis bouwen.'
Kijk eens naar de zwarte wijken en hoeveel bibliotheken…
…apotheken en boekwinkels…
…door deze gemeenschap werden gebouwd door geld in te zamelen.
Omdat we wisten dat we alleen elkaar hadden.
En ik vind dat we dat weer moeten opnemen.
Nou, jullie praten… Een echt familiebedrijf.
Ik zeg… -Een familiebedrijf.
Maar dit is Atlanta. -Dat stond niet in het script.
Ik sta achter je. Ik ben zo trots dat ik in Atlanta ben opgegroeid.
Omdat ik uit Atlanta kom, heb ik altijd vooral een band…
…met deze buurt gevoeld.
In Atlanta hoorde ik als kind dat m'n moeder op Clark had gezeten.
Het ging allemaal om… Ach, dat weten jullie al.
Ja. -Ja.
Dus we hebben nog een kans in deze gemeenschap…
…om die geschiedenis te beschermen.
Nu zien we hier mensen terugkomen en naar onze keuken kijken en zeggen:
'Hé, weet je? Dit is de basis van alles wat je hier eet.'
Er zit zoveel kracht in soul food…
…de plattelands- of Zuidelijke keuken, hoe je 't ook noemt.
Ze gaven ons het gevoel dat het niet goed was…
…en pasten het aan om eraan te verdienen.
Ze lieten ons denken dat we er niks voor konden rekenen.
Maar zij openden restaurants en rekenden $ 100 voor hetzelfde gerecht.
Maar nu zeggen we: 'Weet je? Dit is van ons.'
We eisen ons eigendom terug.
Ze kan in de kerk.
Inderdaad. Geef me een preekstoel.
Ze zou het echt kunnen.
Door cakejes en kip te maken en daar erover te praten.
Terwijl expansie en groei in veel steden gebruikelijk zijn…
…doet gentrificatie de cultuur verdwijnen die die steden heeft opgebouwd.
Wat is ons antwoord op zo'n verdrijving?
Hoe vechten we ertegen?
Atlanta is zo veranderd sinds ik klein was.
Ik zoek iets waaraan we ons nog kunnen vastgrijpen.
Maar ik ben niet ontmoedigd.
Zolang er koks zijn zoals Todd en Erika, bakkers zoals Cheryl en MJ…
…en zaken met zwarte eigenaars zoals Paschal's…
…zal Atlanta gegrondvest zijn op de geschiedenis…
…van zwart voedsel dat barrières doorbrak.
In de burgerrechtenbeweging eiste de gewone man gerechtigheid…
…met elke vorm van verzet.
Nu neemt een nieuwe generatie kersverse boeren, culinaire activisten…
…en koks die verantwoordelijkheid op zich…
…door de culturele kookkunst terug te eisen…
…en het platteland weer te doen opleven…
…om het volgende hoofdstuk van de zwarte bevrijding te schrijven.
Ondertiteld door: Trudy Kok