"Tinh tinh".
Ông Jin đã tìm thấy cái que nó thích.
- Thời gian? - 10:22 và 34 giây.
Khoan, 35, 36...
10:22 là được rồi.
- Tại sao cậu đặt tên cho chúng? - Vì Jane Goodall làm thế.
Bà ấy là người đầu tiên nghiên cứu Pan troglodyte trong tự nhiên.
Tên khoa học của tinh tinh à?
Đúng. Bà ấy luôn đặt tên các con vật
vì bà ấy biết mỗi con có tính cách đặc biệt riêng.
Tại sao cậu đặt tên nó là Ông Jin?
Đó là lí do.
Nhìn này.
CÁC ÔNG JIN
Tớ "tinh-hiểu" cậu làm gì rồi.
Và ông Jin rất thích dùng chổi chọc lên trần nhà.
- Nó đang làm gì thế? - Làm một cây giáo.
Cái gì? Tinh tinh làm giáo?
Giáo, bọt biển. Đủ kiểu dụng cụ.
Cậu đùa à.
Không. Jane Goodall là người đầu tiên phát hiện ra chúng làm dụng cụ.
Nó thay đổi mọi suy nghĩ ta biết về tinh tinh và người.
Thay đổi thế nào?
Vì nếu tinh tinh tự làm dụng cụ và vũ khí cho mình...
Thì chúng giống chúng ta hơn nhiều?
Hoặc chúng ta giống chúng hơn nhiều.
Jane Goodall đặt tên các con tinh tinh bà ấy gặp là gì?
Một trong số chúng là Râu Xám.
Như Râu Xám của chúng ta?
Ừ hứ, trừ việc tên đầy đủ của nó là David Râu Xám.
Cậu nghe thấy không, Râu Xám? Nó có cả hai tên chúng ta.
Nó là con tinh tinh đầu tiên mà bà ấy thấy nó dùng cỏ để tìm mối.
Chúng ăn mối à? Ghê quá.
Bọ, hoa quả, thịt. Chúng ăn những thứ con người ăn.
- Người ăn bọ á? - Có người ăn.
Chúng ta thật sự rất giống chúng.
Quá dễ thương.
Nhớ là, chúng ta chỉ quan sát.
Tớ tưởng cậu nói không được sờ.
Cậu nói đúng.
Tinh tinh có nguy cơ tuyệt chủng vì chúng ta phá rừng của chúng,
săn chúng, và tình cờ khiến chúng lây bệnh của người.
Chúng còn bị ốm như chúng ta?
Tớ nghĩ nó muốn chơi với cậu. Hẳn là nó nghĩ cậu ở trong gia đình nó.
- Jane? - Không sao.
Tinh tinh có con đực đầu đàn.
Ông Jin có lẽ đang chứng tỏ với chúng ta nó là con đầu đàn.
Hoặc thu thập vũ khí.
- Cậu làm gì vậy? - Làm giáo.
Đó là điều tớ không ngờ.
Tớ cũng thế.
Nó vẫn đang cố chứng tỏ với chúng ta rằng nó là thủ lĩnh?
Tớ không biết nữa. Tớ chưa từng thấy cái gì như thế.
- Cái gì gây ra tiếng động đó nhỉ? - Chỉ có một cách để biết.
Chuyện gì xảy ra ở đây vậy?
- Chúng ta gây ra. - Chúng ta gây ra gì?
Phá khu rừng nơi tinh tinh và nhiều loài vật khác sống.
- Ta không thể trồng lại? - Không nhanh như đốn hạ nó.
- Thật khủng khiếp. - Con biết.
Giặt xong rồi. Lại giúp mẹ mang lên nhà.
Nhưng mẹ ơi, vẫn còn nhiều thứ về tinh tinh phải khám phá.
Bọn con vừa thấy Ông Jin ném hòn đá vào cái cây.
Ông Jin dưới nhà chúng ta á?
Không. Ông Jin tinh tinh cơ.
- Tại sao nó ném đá? - Đó chính là nhiệm vụ mới của bọn con.
Nhiệm vụ của bọn con sẽ phải chờ sau khi chúng ta dọn dẹp xong.
- Nhưng, mẹ... - Con đã thấy phòng con chưa?
Con có thể gọi cho David khi xong việc.
Chào ông Jin. Bọn cháu vừa nói chuyện về ông.
- Tôi đi xuống. - Ông có thể đi lên cùng rồi đi xuống.
Thôi, ông đi thang bộ. Cho khỏe chân.
Cháu cũng thế. Cháu sẽ đi với ông.
Rồi lên trên dọn phòng.
Tuyệt lắm.
Ông có thể giúp cháu mang giỏ này? Khá nặng ạ.
Ông có muốn biết tại sao bọn cháu nói về ông?
- Không hẳn. - Ông vui tính ghê.
Cháu lấy tên ông đặt cho một con tinh tinh vì nó thích quơ que trong không khí,
giống như ông dùng chổi chọc lên trần nhà khi ông muốn bọn cháu yên lặng.
Ông cố không phải làm thế nhiều.
Nhưng rồi bọn cháu thấy tinh tinh Ông Jin ném đá vào cái cây.
Ông nghĩ tại sao nó làm vậy?
Có lẽ nó thích tiếng động đó.
Giả thuyết thú vị lắm. Ông có ý khác không?
Có lẽ để chơi thể thao? Như chơi bóng chuyền hay quần vợt?
Tinh tinh rất thích chơi với nhau.
Hoặc có lẽ đó là cách chúng đánh dấu lãnh thổ.
Một ý rất hay nữa. Ông dần giỏi việc này hơn.
Này, nói đến tinh tinh, con tinh tinh của cháu đâu?
- Râu Xám. - Cái...
Râu Xám!
Râu Xám, cậu ở đâu?
Jane gọi David. Khẩn cấp.
- David đây. Sao thế? - Râu Xám mất tích rồi.
- Chào Noah. Xin lỗi vì bố bị muộn. - Không sao, bố. Bố sẵn sàng đi chưa?
Ông Jin!
Có lẽ là chưa.
Cháu không tìm thấy nó ở đâu cả. Chắc hẳn nó bị lạc rồi.
Ông chắc nó sẽ về thôi.
- Ai? - Râu Xám.
Chú có thấy một con tinh tinh loanh quanh đây không?
Nó cao chừng này, có chùm lông xám dễ thương ở đây.
- Vì thế tên nó là Râu Xám. - Cái gì?
- Râu xám. - Lần cuối cháu thấy nó là khi nào?
- Ngõ phía sau, nhưng nó không ở đó. - Tìm tiếp đi. Ông chắc cháu sẽ tìm thấy.
Nhưng cháu không thấy thì sao?
Nó là bạn thân cháu.
Cháu là bạn thân còn lại.
Cháu là em gái anh ấy.
Chú là con trai ông ấy.
Chào chú.
Bọn tớ sẽ tìm từ trên này, Jane.
Đừng lo, Jane. Chúng ta sẽ tìm thấy nó.
Sao cháu không kiểm tra lại ngõ phía sau?
Lũ trẻ ngộ thật.
Râu Xám, có phải cậu không?
Tớ đến đây, Râu Xám.
Ông Jin?
Râu Xám.
Khoan, có phải ông Jin hàng xóm nói đúng?
Tinh tinh ném đá để đánh dấu lãnh thổ,
hoặc tạo ra lối đi để đi, hoặc chúng thích tiếng động đó?
Ồ, không, mày bị mắc vào bẫy. Để tao giúp mày.
Đừng lo, Râu Xám. Tớ sẽ cứu nó ra.
Sắp được rồi.
Đó, mày thoát rồi!
Râu Xám?
Râu Xám.
Thấy nó rồi.
Này. Bị lá che lấp một chút, nhưng ngoài ra, ông thấy nó khá ổn.
Cảm ơn, ông Jin.
David gọi Jane.
Jane đây.
Tớ không tìm thấy Râu Xám, nhưng tớ tìm thấy mẹ cậu.
Mẹ cậu bực lắm đấy.
Cực kì bực.
- Có lẽ cháu nên quay lên nhà. - Cảm ơn ông lần nữa vì đã tìm thấy nó.
Ông vui vì giúp được cháu.
Râu Xám?
Râu Xám.
Tại sao cậu không phải là tinh tinh thật nhỉ?
Được rồi, tớ nghĩ là không thể, nhưng mẹ cậu còn bực hơn.
David, bảo Jane về nhà ngay.
Mẹ cậu bảo về nhà.
Ngay.
Con đi đâu vậy?
Và tại sao ông Jin lại mang trả đồ giặt mà lẽ ra con phải mang chứ?
Jane, trả lời mẹ đi.
Con xin lỗi mẹ.
Con à. Lại đây.
Có chuyện gì vậy?
Râu Xám gặp một con tinh tinh khác,
và có một con tinh tinh nhỏ,
và Ông Jin bị mắc vào bẫy và...
Con nghĩ Râu Xám không muốn là bạn con nữa.
Ông Jin gặp rắc rối à?
Con tinh tinh ấy.
Được rồi. Lại đây, ngồi xuống.
Thở sâu đi.
Kể lại với mẹ đi.
Râu Xám đã gặp các con tinh tinh khác
và rồi nó thấy nhà của chúng bị đốn hạ thế nào.
Một trong số chúng bị mắc vào bẫy và con gỡ cho nó ra,
nhưng rồi Râu Xám lại bỏ con đi.
Và con nghĩ đó là vì cậu ấy thấy
con người như chúng ta là mối đe dọa với tinh tinh.
- Nhưng nó còn đây mà. - Nhưng nó không còn sống.
Được rồi, Jane, mẹ chắc chắn Râu Xám biết con làm rất nhiều cho nó...
Nhưng tinh tinh không có thời gian, mẹ ạ.
Vài năm nữa, sẽ không còn con nào,
và vẫn còn rất nhiều điều chúng ta phải khám phá về chúng.
Như là gì?
Như là tại sao chúng ném đá vào cây hay dùng dụng cụ.
Không con vật nào khác trên thế giới làm thế trừ chúng ta.
Tinh tinh và con người rất giống nhau,
vậy tại sao chúng ta lại làm tổn hại chúng, hả mẹ?
Jane...
mẹ không biết.
Nhưng mẹ biết
con đang làm mọi điều có thể để tạo khác biệt.
Jane Goodall nói gì? "Chỉ nếu ta hiểu, ta mới..."
Nhưng chúng ta không thể hiểu nếu không còn con tinh tinh nào.
Con đang dọn dẹp.
Con sẽ ổn thôi, mẹ.
David?
Cậu làm gì với tài liệu nghiên cứu về tinh tinh của ta vậy?
Tớ đang cất nó đi.
- Tại sao? - Vì không ích gì cả, David.
Mỗi năm, các loài vật lại biến mất nhiều hơn,
và chẳng mấy ai có biện pháp giải quyết.
Nhưng còn Jane Goodall và những người khác mà chúng ta đã gặp?
Họ đang làm điều gì đó.
Vẫn chưa đủ.
Tớ chắc chắn có một câu trích.
Không hi vọng gì đâu.
Râu Xám đi rồi.
Cậu ấy sẽ không làm thế.
Đúng đấy.
Tớ nghĩ cậu ấy không muốn làm bạn nữa.
Có lẽ cậu có thể hình dung một người khác giúp được chúng ta?
Tớ chỉ muốn Râu Xám quay lại.
Có lẽ là người biết nhiều về tinh tinh?
Là ai?
- Cứ nhắm mắt lại và... - Tớ biết nó thế nào.
Vậy thì nhắm mắt lại.
Và hãy hình dung.
Tinh tinh chào như thế đó.
Giỏi lắm, David.
Bà ấy biết tên tớ.
Và chào Jane.
Hú, Jane. Hú.
Nghe không vui lắm.
Thì, tinh tinh không phải lúc nào cũng hú vui vẻ, như con người.
Chúng có thể cảm thấy tức giận,
chúng có thể cảm thấy hoảng sợ
và chúng có thể cảm thấy buồn.
Cũng như cậu, Jane.
Jane buồn vì Râu Xám của bọn cháu không muốn làm bạn cậu ấy nữa.
Các cháu biết đấy, bà từng biết Râu Xám.
David Râu Xám, con tinh tinh mà bà yêu quý.
Cháu biết. Nó là con tinh tinh đầu tiên mà bà thấy nó dùng dụng cụ.
David Râu Xám là con tinh tinh đầu tiên tin tưởng bà.
Một khi nó đã tin tưởng bà,
thì các con tinh tinh khác từng thấy rất sợ hãi,
chúng nghĩ, "Thì, dù sao, bà ấy không thể quá đáng sợ".
Và bà được biết tất cả bọn chúng như từng cá thể.
Râu Xám của cháu cũng đã tin cháu,
nhưng rồi cậu ấy thấy mọi điều xấu con người đang làm, cháu không ngăn được.
Cảm giác có thể khá vô vọng, nhỉ?
Vâng. Bà đã bao giờ cũng cảm thấy vô vọng?
Bà nghĩ những ai nghĩ về điều chúng ta đang làm với hành tinh
đôi khi cũng cảm thấy vô vọng.
Nhưng cháu biết ta có thể làm gì khi ta cảm thấy vô vọng,
ta nghĩ về mọi điều hi vọng.
Chẳng hạn là gì?
Thì, ngày càng có nhiều người nhận thức về các vấn đề mà chúng ta gây ra,
như biến đổi khí hậu, mất đa dạng sinh thái.
Và trong khi giới khoa học đang nghĩ ra các giải pháp đổi mới
để cố gắng chữa lành vài tác hại chúng ta gây ra,
giới trẻ các cháu đang nghĩ về những gì ta có thể làm để thế giới tốt đẹp hơn.
Điều đó cho bà hi vọng.
Từng bước một, chúng ta lại bước thêm một bước để cứu thế giới.
Nghe như câu trích của Jane Goodall.
Thì, thực ra, bà nghĩ đó là câu trích của Jane Garcia.
Nên, hãy nghĩ đến những việc phải làm,
xắn tay áo lên và bước ra ngoài và thực hiện.
Nên, bà nghĩ các cháu xứng đáng được gắn lên bảng người hùng
vì những việc các cháu làm.
Tinh tinh nói cảm ơn thế nào ạ?
Thỉnh thoảng chúng chải lông cho nhau.
Chúng cháu có thể chải tóc bà không?
Không cần đâu.
Cảm ơn, tiến sĩ Goodall.
Các cháu có thể gọi bà là tiến sĩ Jane, nếu thích. Cả hai cháu.
Còn bây giờ, còn rất nhiều việc cần làm để biến thế giới thành nơi tốt đẹp hơn
trước khi quá muộn.
Nên các cháu đi đi và ra tay cứu thế giới của chúng ta.
Cảm ơn, tiến sĩ Jane.
Con nghĩ con đi đâu vậy?
Mẹ, con hứa sẽ dọn phòng sau, nhưng ngay bây giờ...
Không, con không để mẹ nói hết.
Con nghĩ con đi đâu mà không có Râu Xám?
Mẹ đã gột sạch đất bẩn trên nó.
David?
Tinh tinh nói cảm ơn như thế đấy.
Thì, có lẽ chúng nên xin phép trước.
Bọn con có thể chải tóc để cảm ơn mẹ vì đã gột sạch cho Râu Xám?
Chắc là được.
Phải, kì cục thật. Được, hai đứa đi đi.
- Lối này. - Sao cậu biết?
Tớ không rõ, nhưng tớ nghĩ chúng tạo ra dấu vết này như bản đồ
- để chúng biết đi lối nào. - Đánh dấu X Râu Xám.
Hãy hi vọng thế.
Ông Jin. Tôi ồn ào quá ạ?
Tại sao ai cũng hỏi tôi câu đó?
Không. Tôi chỉ muốn xem Jane thế nào.
Lúc nãy con bé có vẻ khá buồn bực.
Ông thật tốt quá.
Đúng thế.
Đó là lần đầu tiên tôi thấy con bé vô vọng như thế.
Vâng. Tôi biết cảm giác đó thế nào.
Tôi có thể nói chuyện với con bé?
Con bé đang ra ngoài khám phá với David, nhưng tôi sẽ nhắn khi nó về.
Không, không sao.
Tôi sẽ xem tôi có tình cờ gặp con bé không. Tạm biệt.
Tạm biệt.
Nhìn này, con tinh tinh con đó đang được Râu Xám dạy ném đá vào cây.
Nhưng tại sao?
Tớ vẫn không biết.
Có lẽ để đánh dấu đường đi, hoặc chúng chỉ thích âm thanh đó,
hoặc có lẽ vì lí do mà chúng ta còn chưa biết.
Vì thế, cứu động vật là rất quan trọng.
Vẫn còn rất nhiều điều cần tìm hiểu về chúng.
Tớ biết con người đang làm rất nhiều điều xấu với tinh tinh, Râu Xám.
Nhưng cũng như con tinh tinh nhỏ đó đang học những điều mới mẻ từ cậu,
con người có thể học những điều mới mẻ từ chúng ta.
Chúng ta có thể dạy họ rằng chỉ có một thế giới, một mái nhà.
Rằng chúng ta phải chung tay bảo vệ nó.
Tớ biết đôi khi có cảm giác vô vọng, nhưng chúng ta phải cố gắng.
Tớ sẽ không bao giờ thôi cố gắng.
Tớ cũng thế.
Cảm ơn cậu nữa.
Ông Jin?
David đâu?
Bọn cháu đã làm xong nhiệm vụ, nhưng cháu vẫn phải dọn phòng cháu.
- Cháu thấy vui hơn chưa? - Rồi ạ.
Cháu nghĩ vậy. Đôi khi cháu chỉ lo lắng rằng cháu làm chưa đủ.
Cháu đùa, đúng không?
Đứng lên nào.
Đi theo ông.
Không có cháu, chúng ta sẽ không tái chế pin.
Chúng ta sẽ không có bướm trước căn hộ của ông Patel.
CỨU SƯ TỬ
Chúng ta sẽ không cố gắng cứu động vật khắp thế giới.
Và chúng ta sẽ không có nhà dơi.
- Nhắc cho ông nhớ tại sao... - Chúng ăn côn trùng.
Đúng rồi.
Chúng ta sẽ không biết rác nào bỏ vào thùng nào.
Đi nào.
Không có cháu, sẽ không có những việc như trên.
- Còn David và rất nhiều người khác. - Nhưng cháu truyền cảm hứng cho tất cả.
Ông sẽ kí đơn thỉnh cầu cứu tinh tinh sắp bị tuyệt chủng chứ?
- Tất nhiên rồi. - Và góp chút tiền?
- Bao nhiêu? - Jane?
Dọn phòng, rồi con có thể cứu thế giới.
Cháu phải đi rồi.
Đi nào, Râu Xám. Chúng ta phải cứu thế giới.
"Ra tay cứu tinh tinh".
- Jane. - Con đang dọn, đang dọn.
Mẹ vào đây không phải khoe con thứ đó. Lại đây.
Video này ở đâu ra vậy?
- Vườn Tinh Tinh. - Vườn Tinh Tinh?
Một trong những khu bảo tồn tinh tinh của tiến sĩ Jane
nơi họ chăm sóc các con tinh tinh được giải cứu?
Đúng, và đoán gì không?
Mẹ đã nghĩ con cần được động viên, nên mẹ đã liên hệ
và thu xếp một cuộc gọi với Jana Swart cho con.
- Cô ấy làm ở Vườn Tinh Tinh. - Tớ biết cô ấy là ai.
Oa, thật kinh ngạc. Cảm ơn mẹ.
Chúc vui vẻ.
- Xin chào. Hẳn các cháu là Jane và David. - Chào cô Jana.
Cháu có rất nhiều câu hỏi cho cô.
Tinh tinh ở Vườn Tinh Tinh. đã bao giờ được thả về tự nhiên?
Không, chúng cần học cách tồn tại trong môi trường sống tự nhiên,
điều mà chúng học từ mẹ mình.
Nhưng do nạn săn bắn và phá rừng, nhiều con bị mất mẹ
và cuối cùng phải vào các gánh xiếc hoặc được giữ làm vật nuôi.
Thật tồi tệ với chúng.
Quá buồn.
Vì thế điều rất quan trọng là có một khu bảo tồn
để các con tinh tinh được giải cứu có thể sống cuộc sống tốt hơn.
Là gì thế ạ?
Hẳn là lũ tinh tinh đã thấy Stany.
Khoan. Stany, như trong Người Vỗ Về Tinh Tinh?
Chú ấy làm ở Vườn Tinh Tinh, và là chuyên gia về tinh tinh.
Jane là chuyên gia về các chuyên gia.
Thực ra cô có bất ngờ cho cả hai đứa.
Các cháu phải thấy điều này.
Chú ấy đang cho tinh tinh ăn.
Xin chào.
Trông chúng hạnh phúc quá.
Chào Jane. Chào David.
- Chào Stany. - Chào Stany.
Này, lũ tinh tinh đi đâu vậy?
Có lẽ chúng đi tìm thêm thức ăn.
Bọn cô nhờ Stany kể lại chúng nghĩ và cảm thấy gì
để có thể chăm sóc chúng đúng cách.
Vì thế mà chú chính là Người Vỗ Về Tinh Tinh.
Phải.
Sao chú có biệt danh đó?
Tiến sĩ Jane Goodall, bà ấy đặt cho chú cái tên đó.
Tiến sĩ Jane đặt cho chú? Thật dễ thương.
Chú chăm sóc tinh tinh bao lâu rồi, chú Stany?
Gần nửa cuộc đời chú.
Đây là chú đang chăm sóc tinh tinh con.
Đây là Poco.
Đây là chú đang dạy một cộng đồng cách chung sống với tinh tinh.
Hẳn là chú đã giúp rất nhiều con tinh tinh.
Chúng như gia đình của chú, và chúng dạy cho chú rất nhiều.
Chẳng hạn là gì?
Lòng vị tha và hi vọng.
Chúng dạy chú hi vọng bằng cách nào?
Khi tinh tinh đến khu bảo tồn,
chúng rất ốm và rất sợ hãi.
Và sau khi được chăm sóc tốt,
chúng trở nên khỏe mạnh, và chúng không đầu hàng.
Và điều đó cho chú hi vọng.
Chúng cháu có thể làm gì để giúp?
Điều quan trọng là chia sẻ với gia đình và bạn bè
điều các cháu học được về họ hàng gần của ta, loài tinh tinh.
Đúng. Dù sống ở đâu, các cháu có thể giúp động vật hoang dã
bằng cách mua các sản phẩm có nguồn gốc bền vững không hủy hoại rừng của chúng.
Chúng ít gây tổn hại cho hành tinh hơn khi chúng được sản xuất.
Tinh tinh và các động vật khác cần rừng để tồn tại.
Và nhớ rằng các loài vật không được sinh ra trên trái đất này
để cho chúng ta giải trí.
Và chúng ta cần cả thế giới biết điều đó.
- Cháu sẽ nói với mọi người. - Cháu cũng thế.
Tinh tinh chào tạm biệt như thế nào?
Tinh tinh dùng tiếng gọi cuối cùng này để chào tạm biệt.
Tạm biệt Jana. Tạm biệt Stany.
Tạm biệt, tinh tinh nhé.
- Con cảm ơn mẹ rất nhiều về điều đó. - Vâng, cảm ơn mẹ của Jane.
Mẹ hi vọng Râu Xám cũng thích.
Chắc chắn là thích rồi.
Bây giờ, căn phòng này sẽ không tự dọn sạch.
Tạm biệt, David.
- Tạm biệt. - Tạm biệt, David.
Mẹ đã nghĩ có lẽ con cần mấy cái này.
Cảm ơn mẹ.
Đây. Cậu gắn ảnh Stany lên còn tớ gắn ảnh Jana lên nhé?
Biên dịch: Ngan Tran