"Pan troglodytes."
Bay Jin beğendiği bir sopa buldu.
- Saat? - 10.22 ve 34 saniye.
Dur, 35, 36...
10.22 yeterli.
- Niye isim veriyorsun? - Jane Goodall da öyle yaptı.
Vahşi doğadaki Pan troglodyte'ları inceleyen ilk insan oydu.
Şempanzelerin bilimsel adı mı?
Evet. Hayvanlara hep isim verirdi
çünkü hepsinin kendince özel kişilikleri olduğunu biliyordu.
Ona neden Bay Jin adını verdin?
İşte bu yüzden.
Bak.
BAY JIN
Ne yaptığını anladım.
Bay Jin tavana süpürgesiyle vurmayı da seviyor.
- Şimdi ne yapıyor? - Mızrak.
Ne? Şempanzeler mızrak mı yapar?
Mızrak, sünger. Her tür gereç.
Şaka yapıyorsun.
Hayır. Alet yaptıklarını ilk keşfeden Jane Goodall'dı.
Şempanze ve insanlar hakkında tüm bildiklerimiz değişti.
Nasıl?
Çünkü şempanzeler silah ve alet yapıyorsa...
Bize daha mı çok benzerler?
Ya da biz daha çok onlar gibiyiz.
Jane Goodall karşılaştığı şempanzelere ne isim verdi?
Bir tanesi Grisakal'dı.
Bizim Grisakal gibi mi?
Evet ama onun tam adı David Grisakal'dı.
Duydun mu Grisakal? İkimizin ismine de sahipmiş.
Termitleri çıkarmak için çim kullandığını gördüğü ilk şempanzeymiş.
Termit mi yiyorlar? İğrenç.
Böcek, meyve, et. İnsanların yediklerini yiyorlar.
- İnsanlar böcek mi yiyor? - Bazıları.
Cidden onlara çok benziyoruz.
Çok şirin.
Unutma, sadece gözlem yapıyoruz.
Dokunmak yok demedin mi?
Haklısın.
Şempanzelerin nesli tehlike altında çünkü ormanlarını kesiyoruz,
onları avlıyor, kazara insan hastalıkları bulaştırıyoruz.
Bizim gibi hasta mı oluyorlar?
Bence seninle oynamak istiyor. Seni ailesinden sanmış olmalı.
- Jane? - Sorun yok.
Şempanzelerin erkek liderleri vardır.
Bay Jin bize patron olduğunu gösteriyor olabilir.
Ya da silah topluyordur.
- Ne yapıyorsun? - Mızrak yapıyorum.
Beklediğim o değildi.
Benim de.
Hâlâ bize patron olduğunu mu gösteriyor?
Bilmiyorum. Hiç böyle bir şey görmedim.
- O sesi çıkaran ne? - Öğrenmenin tek yolu var.
Burada ne oldu?
- Biz yaptık. - Ne yaptık?
Şempanzelerin ve birçok hayvanın yaşadığı ormanları kesiyoruz.
- Tekrar büyütemez miyiz? - Kestiğimiz hızla olmaz.
- Bu çok kötü. - Biliyorum.
Çamaşır bitti. Taşımama yardım et.
Ama hâlâ yapacak bir sürü şempanze keşfi var anne.
Bay Jin'in bir ağaca taş attığını gördük.
Alt kattaki Bay Jin mi?
Hayır, şempanze Bay Jin.
- Neden taş atıyordu? - Evet, yeni görevimiz o.
Göreviniz, temizliğimiz bitene kadar bekleyecek.
- Ama anne... - Odanın hâlini gördün mü?
İşin bitince David'i telsizle ararsın.
Merhaba Bay Jin. Biz de sizden bahsediyorduk.
- Aşağı iniyorum. - Önce bizimle çıkıp sonra inebilirsiniz.
Ben merdivenden ineyim. Biraz spor yapmış olurum.
Ben de. Sizinle gelirim.
Sonra doğruca yukarı çıkıp odamı toplarım.
Harika.
Taşımama yardım eder misiniz? Çok ağır.
Neden sizden bahsediyorduk, öğrenmek ister misiniz?
- İstemem. - Çok komiksiniz.
Şempanzeye adınızı verdim çünkü sopasını kaldırmayı seviyor.
Tıpkı sessiz olmamızı istediğinizde tavana vurduğunuz gibi.
Onu fazla yapmamaya çalışıyorum.
Sonra Bay Jin'in bir ağaca taş attığını gördük.
Sizce bunu neden yapmıştır?
Belki çıkardığı ses yüzündendir.
İlginç bir teori. Başka fikriniz var mı?
Belki spor olsun diyedir? Voleybol ya da tenis oynamak gibi.
Şempanzeler birlikte oynamayı sever.
Ya da belki bölgelerini bu şekilde işaretliyorlardır?
Bir iyi fikir daha. Bu işte ustalaşıyorsunuz.
Şempanze demişken seninki nerede?
- Grisakal. - Ne...
Grisakal!
Neredesin Grisakal?
Jane'den David'e. Acil durum.
- Ben David. Sorun ne? - Grisakal kayıp.
- Selam Noah. Üzgünün geciktim. - Sorun değil baba. Hazır mısın?
Bay Jin, Bay Jin!
Muhtemelen hayır.
Onu bulamıyorum. Kaybolmuş olmalı.
Eminim ortaya çıkar.
- Kim? - Grisakal.
Etrafta dolaşan bir şempanze gördün mü?
Bu boylarda. Şurasında şirin bir grisi var.
- Adını öyle bulduk. - Ne?
- Gri sakal. - En son nerede gördün Jane?
- Arka sokakta ama orada yok. - Aramaya devam et. Eminim bulursun.
Ya bulamazsam?
En iyi arkadaşlarımdan biri o.
Diğer iyi arkadaşı da benim.
Ben de onun kız kardeşiyim.
Onun oğluyum.
Selam.
Buradan aramaya devam edeceğiz Jane.
Merak etme Jane. Onu bulacağız.
Arka sokağa yine baksana.
Komik çocuklar.
Grisakal, sen misin?
Geliyorum Grisakal.
Bay Jin?
Grisakal.
Bekle. Komşumuz Bay Jin haklı mıydı?
Şempanzeler yerlerini işaretlemek için mi taş atıyor
yoksa yol yapmak için mi ya da sesi hoşuna gittiği için mi?
Olamaz, tuzağa yakalandım. Sana yardım edeyim.
Merak etme Grisakal. Onu kurtaracağım.
Az kaldı.
İşte kurtuldun.
Grisakal?
Grisakal.
Onu buldum.
Biraz yaprak olmuş ama onun haricinde bana iyi göründü.
Sağ olun Bay Jin.
David'den Jane'e.
Jane konuşuyor.
Grisakal'ı bulamadım ama anneni buldum.
Çok kızmış.
Acayip kızmış.
- Oraya gitsen iyi olacak. - Onu bulduğunuz için tekrar sağ olun.
Yardım ettiğime sevindim.
Grisakal?
Grisakal.
Neden gerçek değilsin?
Mümkün olduğunu düşünmemiştim ama annen daha da kızdı.
David, Jane'e söyle hemen eve gelsin.
Annen eve gelsin diyor.
Hemen.
Neredeydin?
Neden senin getirmen gereken çamaşırları Bay Jin getirdi?
Cevap ver Jane.
Üzgünüm anne.
Tatlım. Gel buraya.
Sorun ne?
Grisakal başka bir şempanzeyle tanıştı,
sonra yavru bir şempanze vardı
ve Bay Jin tuzağa yakalandı, sonra...
Sanırım Grisakal artık arkadaşım olmak istemiyor.
Bay Jin'in başı dertte mi?
Şempanze olan.
Tamam. Gel. Otur.
Derin nefes.
Bir daha anlat.
Grisakal başka şempanzelerle tanıştı,
sonra evlerinin nasıl kesildiğini gördü.
Biri tuzağa yakalandı ve onu kurtardım
ama sonra Grisakal benden uzaklaştı.
Ve sanırım bizim gibilerin
şempanzeler için tehdit olduğunu gördü.
- Ama o burada. - Ama canlı değil.
Tamam Jane. Bence Grisakal onun için neler yaptığını biliyor...
Ama şempanzelerin vakti kalmadı anne.
Birkaç yıl sonra olmayacaklar
ve hâlâ onlarla ilgili keşfetmemiz gereken çok şey var.
Ne gibi?
Mesela neden ağaçlara taş atıyorlar ya da alet kullanıyorlar.
Dünyada bizim dışımızda böyle şeyler yapan hayvan yok.
Şempanze ve insanlar çok benziyor.
Neden onlara zarar veriyoruz anne?
Bilmiyorum Jane.
Ama bildiğim
sen bir fark yaratabilmek için elinden geleni yapıyorsun.
Jane Goodall ne der? "Sadece anlarsak o zaman..."
Ama şempanze kalmazsa anlayamayız.
Odamı topluyorum.
Toparlanırım anne.
David?
Şempanze araştırmalarımızla ne yapıyorsun?
Kaldırıyorum onları.
- Neden? - Çünkü anlamı yok David.
Her yıl daha fazla hayvan kayboluyor
ve bu konuda yeterince şey yapan insan yok.
Peki ya Jane Goodall ve tanıştığımız diğer insanlar?
Onlar bir şey yapıyor.
Hâlâ yeterli değil.
Bahse girerim bir lafı vardır.
Umut yok.
Grisakal gitti.
O bunu yapmaz.
Doğru söylüyorum.
Bence artık arkadaş olmamızı istemiyor.
Belki aklına bize yardım edebilecek biri gelir.
Grisakal'ı geri istiyorum.
Belki şempanzeler konusunda çok bilgili biri.
Kim?
- Gözlerini kapa ve... - Nasıl olduğunu biliyorum.
O zaman kapa gözlerini.
Ve hayal et.
Şempanzeler böyle merhaba der.
Çok iyi David.
Adımı biliyor.
Ve merhaba Jane.
Öt Jane. Öt.
Sesin pek mutlu gelmedi.
Tıpkı insanlar gibi şempanzeler de her zaman mutlu olmaz.
Kızabilirler,
korkabilirler
ve üzülebilirler.
Tıpkı senin gibi Jane.
Jane üzgün çünkü Grisakal'ımız artık arkadaşı olmak istemiyor.
Benim de tanıdığım bir Grisakal vardı.
David Grisakal, en sevdiğim şempanze.
Biliyorum. Alet kullandığını gördüğünüz ilk şempanzeydi.
David Grisakal bana güvenen ilk şempanzeydi.
Bana güvenmeye başladığında
çok korkmuş olan diğerleri kendi kendilerine
"Eh, kadın o kadar da korkutucu olamaz" demişlerdir.
Hepsini tek tek tanıdım.
Benim Grisakal'ım da bana güveniyordu
ama sonra insanların yaptığı kötü şeyleri ve onları durduramadığımı gördü.
Çok umutsuz gelebiliyor, değil mi?
Evet. Sizin de umutsuzluk hissettiğiniz oluyor mu?
Bence gezegene yaptıklarımızı düşünen herkes
bazen umutsuzluk hisseder.
Ama umutsuzluk hissettiğinde ne yapabilirsin biliyor musun?
Bütün umut verici şeyleri düşünürsün.
Ne gibi?
Her gün daha çok insan, yarattığımız sorunların farkına varıyor.
Mesela iklim değişimi, biyoçeşitliliğin yok olması.
Bilim uzmanları verdiğimiz zararın bir kısmını
düzeltebilmek için yaratıcı çözümler bulurken
sizin gibi gençler dünyayı nasıl daha iyi yapabileceğimizi düşünüyor.
Bu bana umut veriyor.
Her adımla dünyayı kurtarmaya bir adım daha yaklaşıyoruz.
Tam bir Jane Goodall sözü.
Aslında sanırım bu, Jane Garcia'nın sözü.
Yapacak şeyler düşünün,
kollarınızı sıvayın ve çıkıp onları yapmaya başlayın.
Bence tüm yaptıklarınız sayesinde bu kahraman tahtasında
olmayı hak ediyorsunuz.
Şempanzeler nasıl teşekkür eder?
Bazen birbirlerini tüylerini düzeltirler.
Saçınızı tarayabilir miyiz?
Ona gerek yok.
Teşekkürler Dr. Goodall.
İstersen bana Dr. Jane diyebilirsin. İkiniz de diyebilirsiniz.
Şimdi çok geç olmadan bu dünyayı daha iyi bir yer yapmak için
yapılacak çok şey var.
Şimdi gidin ve gezegenimizi kurtarmaya yardım edin.
Teşekkürler Dr. Jane.
Nereye gittiğini sanıyorsun?
Söz veriyorum odamı sonra toplayacağım anne ama şimdi...
Hayır, bitirmeme izin vermedin.
Grisakal olmadan nereye gittiğini sanıyorsun?
Üzerindeki pislikleri temizledim.
David?
Şempanzeler böyle teşekkür eder.
Belki önce izin almaları gerekir.
Grisakal'ı temizlediğin için saçını tarayarak teşekkür edebilir miyiz?
Sanırım.
Evet, bu tuhaf oldu. Tamam, gidin.
- Bu taraftan. - Ne biliyorsun?
Emin değilim ama sanki bu izleri harita gibi kullanarak
- nereye gideceklerini buluyorlar. - X, Grisakal'ı gösteriyor.
Öyle umalım.
Bay Jin. Çok mu gürültü yaptım?
Neden herkes bunu soruyor?
Hayır. Jane'e bakmak istedim.
Demin çok üzgün görünüyordu.
Çok naziksiniz.
Öyleydi.
Onu ilk kez bu kadar umutsuz görüyorum.
Evet. O duyguyu bilirim.
Onunla konuşabilir miyim?
David'le keşfe çıktılar ama geldiği zaman mesaj atarım.
Hayır, gerek yok.
Ona rastlar mıyım diye bakacağım. Hoşça kalın.
Güle güle.
Bak, o yavru şempanze, Grisakal'dan ağaca taş atmayı öğreniyor.
Ama neden?
Hâlâ bilmiyorum.
Belki yol belirlemek için ya da belki sesi hoşlarına gidiyor...
Ya da belki henüz aklımıza gelmeyen bir sebepten.
Bu yüzden hayvanları kurtarmak önemli.
Onlarla ilgili hâlâ öğrenecek çok şeyimiz var.
İnsanların şempanzelere kötü şeyler yaptıklarını biliyorum Grisakal.
Ama tıpkı bu yavru şempanzenin senden öğrenmesi gibi
insanlar da bizden öğrenebilir.
Belki onlara tek dünyamız, tek evimiz olduğunu öğretebiliriz.
Onu korumak için birlikte çalışmamız gerektiğini.
Bazen umutsuz geldiğini biliyorum ama denemek zorundayız.
Denemeyi asla kesmeyeceğim.
Ben de.
Sana da teşekkürler.
Bay Jin?
David nerede?
Görevimizi bitirdik ama hâlâ odamı toplamam lazım.
- Daha iyi misin? - Evet.
Sanırım. Bazen yeterince şey yapmadığımdan endişe ediyorum.
Şaka yapıyorsun, değil mi?
Kalk.
Peşimden gel.
Sen olmasan pilleri geri dönüştürmezdik.
Bay Patel'in dairesinin önünde kelebekler olmazdı.
ASLANI KURTARIN
Tüm dünyadaki hayvanlara yardım etmeye çalışmazdık.
Ve yarasa evlerimiz de olmazdı.
- Bunu neden yapmıştık... - Böcekleri yiyorlar.
Doğru.
Neyin hangi tenekeye atılacağını bilmezdik.
Gel.
Sen olmasan bunların hiçbiri olmazdı.
- David ve bir sürü kişi daha var. - Evet ama hepimize sen ilham verdin.
Şempanzelere yardım için imza verir misiniz?
- Elbette. - Para bağışlar mısınız?
- Ne kadar? - Jane?
Odanı topla sonra dünyayı kurtarırsın.
Gitmem lazım.
Hadi Grisakal. Kurtaracağımız bir dünya var.
"Şempanzeleri kurtarmaya yardım edin."
- Jane. - Topluyorum.
Onu göstermek için gelmedim. Gel buraya.
Bu video nereden?
- Şempanze Cenneti. - Şempanze Cenneti mi?
Dr. Jane'in kurtarılan şempanzelere baktığı şempanze sığınaklarından biri mi?
Evet. Ve tahmin et.
Sizi biraz harekete geçirmek gerektiğini düşündüm
ve Jana Swart'la bir görüşme ayarladım.
- Şempanze Cenneti'nde çalışıyor. - Onu tanıyorum.
Bu inanılmaz bir şey. Sağ ol anne.
İyi eğlenceler.
- Selam. Sizler Jane ve David olmalısınız. - Selam Jana.
Sana çok fazla sorum var.
Şempanze Cenneti'ndeki şempanzeler hiç doğaya salınıyor mu?
Hayır, doğal habitatlarında sağ kalmayı öğrenmeleri gerek,
bunu da annelerinden öğreniyorlar.
Avlanma ve ağaçların kesilmesi yüzünden çoğu annesini kaybetti
veya sirklere gittiler ya da evcil hayvan oldular.
Bu onlar için kötü.
Çok üzücü.
O yüzden kurtarılan şempanzelerin daha iyi yaşaması için
bir sığınağın olması çok önemli.
O neydi?
Şempanzeler Stany'yi görmüş olmalı.
Dur. Şempanzelere fısıldayan Stany mi?
Şempanze Cenneti'nde yaşıyor ve şempanze konusunda uzman.
Jane de uzmanların uzmanı.
İkinize de bir sürprizim var.
Bunu görmelisiniz.
Şempanzeleri besliyor.
Selam çocuklar.
Çok mutlu görünüyorlar.
Selam Jane. Selam David.
- Selam Stany. - Selam Stany.
O şempanzeler nereye gidiyor?
Muhtemelen daha fazla yiyecek aramaya.
Onlara düzgün bakabilmek için Stany bizlere
ne düşünüp hissettiğini söylemeli.
O yüzden Şempanzelere Fısıldayan Adam'sın.
Evet.
O lakabı nasıl aldın?
Bana o ismi Dr. Jane Goodall verdi.
Dr. Jane mi verdi? Bu çok harika.
Ne zamandır şempanzelerle çalışıyorsun Stany?
Neredeyse ömrümün yarısı boyunca.
Burada yavru şempanzelere bakıyorum.
Bu Poco.
Burada şempanzelerle yaşamayı anlatıyorum.
Çok fazla şempanzeye yardım etmişsindir.
Onlar ailem gibiler. Bana da çok şey öğretiyorlar.
Ne gibi?
Bağışlamayı ve umudu.
Sana umudu nasıl öğrettiler?
Şempanzeler sığınağa geldiğinde
çok hasta ve korkmuş oluyorlar.
Onlara iyi bakıldıktan sonra
sağlıklarına kavuşuyor ve pes etmiyorlar.
Bu da bana umut veriyor.
Nasıl yardım edebiliriz?
Yakın akrabamız olan şempanzelerden öğrendiklerinizi
arkadaşlarınızla ve ailenizle paylaşmanız önemli.
Evet. Bulunduğunuz yerde vahşi hayvanlara yardım edebilirsiniz.
Orman evlerini yok etmeden üretilmiş sürdürülebilir ürünleri almalısınız.
Onlar üretilirken gezegene daha az zarar veriyor.
Şempanze ve diğer hayvanların sağ kalmak için ormana ihtiyaçları var.
Hayvanların bu dünyaya bizim eğlencemiz olmak için gönderilmediğini anlamalıyız.
Tüm dünyanın bunu bilmesi gerek.
- Herkese söyleyeceğim. - Ben de.
Şempanzeler nasıl veda eder?
Şempanzeler veda için bu sesi çıkarır.
Bay bay Jana. Bay bay Stany.
Bay bay şempanzeler.
- Bunun için çok teşekkürler anne. - Evet, sağ ol Jane'in annesi.
Umarım Grisakal beğenmiştir.
Kesinlikle beğendi.
Şimdi, bu oda kendi kendine toplanmayacak.
Hoşça kal David.
- Güle güle. - Hoşça kal David.
Bunlar lazım olabilir diye düşündüm.
Sağ ol anne.
Al. Sen Stany'yi as, ben de Jana'yı.
Alt yazı çevirmeni: Orhan Cevher