„Pan troglodytes”.
Pan Jin znalazł kijek, który mu się podoba.
- Godzina? - Jest 10.22 i 34 sekundy.
Czekaj, 35, 36...
Wystarczy 10.22.
- Czemu je nazywasz? - Jane Goodall tak robiła.
Jako pierwsza badała pan troglodytes na wolności.
To naukowa nazwa szympansów?
Tak. Zawsze nadawała imiona,
bo wiedziała, że każdy z nich ma wyjątkową osobowość.
Czemu nazwałaś go pan Jin?
Właśnie dlatego.
Spójrz.
PANOWIE JINOWIE
Teraz widzę podobieństwo.
Pan Jin lubi uderzać miotłą w sufit.
- Co robi? - Włócznię.
Co? Szympansy robią włócznie?
Włócznie, gąbki. Różne narzędzia.
Żartujesz.
Nie. Jane Goodall pierwsza odkryła, że wytwarzają narzędzia.
To zmieniło wszystko, co myśleliśmy, że o nich wiemy.
Jak?
Bo skoro szympansy wytwarzają narzędzia i broń...
To są dużo bardziej podobne do nas?
Albo my do nich.
Jak Jane Goodall nazwała poznane szympansy?
Jednym z nich był Siwobrody.
Jak nasz Siwobrody?
Tylko jego pełne imię brzmiało David Siwobrody.
Słyszałeś Siwobrody? Miał nasze imiona.
Był pierwszym szympansem, który używał trawy do wyciągania termitów.
Jedzą termity? Ohyda.
Robaki, owoce, mięso. Jedzą to samo co ludzie.
- Ludzie jedzą robaki? - Niektórzy.
Naprawdę jesteśmy do nich podobni.
Jest przeuroczy.
Pamiętaj, tylko obserwujemy.
Mówiłaś: bez dotykania.
Masz rację.
Szympansy są zagrożonym gatunkiem, bo wycinamy lasy,
polujemy na nie i zarażamy je chorobami.
Nawet chorują jak my?
Chyba chce się z tobą bawić. Myśli, że jesteś z jej rodziny.
- Jane? - Spokojnie.
Szympansy mają przywódców.
Pan Jin pokazuje nam, że jest szefem.
Albo zbiera broń.
- Co robisz? - Włócznię.
Nie tego się spodziewałem.
Ja też nie.
Wciąż pokazuje nam, że jest szefem?
Nie wiem. Nigdy czegoś takiego nie widziałam.
- Co to za hałas? - Jest jeden sposób, by to sprawdzić.
Co się tu stało?
- My. - Co my?
Wycięliśmy las, w którym mieszkają szympansy i inne zwierzęta.
- Nie możemy zasadzić nowego? - Nie wyrośnie tak szybko.
- To okropne. - Wiem.
Pranie gotowe. Pomóż mi je zanieść.
Mamo, mamy jeszcze tyle rzeczy do odkrycia.
Widzieliśmy, jak pan Jin rzuca kamieniem w drzewo.
Pan Jin, który mieszka pod nami?
Nie, pan Jin szympans.
- Czemu rzucał kamieniami? - To nasza nowa misja.
Misja poczeka, aż skończymy sprzątać.
- Ale mamo... - Widziałaś swój pokój?
Dasz Davidowi znać, gdy skończysz.
Dzień dobry, panie Jin. Właśnie o panu rozmawialiśmy.
- Jadę na dół. - Może pan jechać z nami.
Wiecie co, pójdę schodami. Trochę ćwiczeń nie zaszkodzi.
Odprowadzę pana.
A potem pójdę posprzątać pokój.
Świetnie.
Pomoże mi pan? To pranie jest ciężkie.
Chce pan wiedzieć, czemu o panu rozmawialiśmy?
- Nie bardzo. - Jest pan zabawny.
Nazwałam szympansa pańskim imieniem, bo lubi machać kijkiem,
tak jak pan uderza miotłą w sufit, żeby nas uciszyć.
Już tego tak często nie robię.
A potem widzieliśmy, jak szympans rzuca kamieniem w drzewo.
Jak pan myśli, czemu to zrobił?
Może lubi, jak to brzmi.
Ciekawa teoria. Jakieś inne pomysły?
Może dla sportu? Jak gra w siatkówkę albo tenisa?
Szympansy lubią się bawić.
A może tak zaznaczają terytorium.
Kolejny świetny pomysł. Jest pan w tym dobry.
Skoro mowa o szympansach, gdzie jest twój?
- Siwobrody. - Co...
Siwobrody!
Siwobrody, gdzie jesteś?
Jane do Davida. Nagła sytuacja.
- Tu David. Co się stało? - Siwobrody zaginął.
- Hej, Noah. Wybacz spóźnienie. - Nie ma sprawy. Gotowy?
Panie Jin!
Raczej nie.
Nie mogę go znaleźć. Pewnie się zgubił.
Na pewno się znajdzie.
- Kto? - Siwobrody.
Widziałeś w okolicy szympansa?
Tego wzrostu, na brodzie ma siwą sierść.
- Stąd imię. - Co?
- Siwa broda. - Gdzie go ostatni raz widziałaś?
- W uliczce z tyłu, ale go nie ma. - Szukaj dalej. Znajdziesz go.
A jeśli nie?
To jeden z moich przyjaciół.
Ja jestem drugim.
Jestem jego siostrą.
A ja jego synem.
Cześć.
Będziemy go wypatrywać z góry.
Nie martw się. Znajdziemy go.
Może poszukaj jeszcze raz w uliczce.
Zabawne dzieciaki.
Siwobrody, to ty?
Już idę, Siwobrody.
Pan Jin?
Siwobrody.
Chwila, czy nasz sąsiad miał rację?
Szympansy rzucają kamieniami, by zaznaczyć terytorium,
oznaczyć sobie ścieżki, czy po prostu lubią ten dźwięk?
O nie, wpadłeś w sidła. Pomogę ci.
Nie martw się. Wydostanę go.
Już prawie.
Już, jesteś wolny!
Siwobrody?
Siwobrody.
Znalazłem go.
Hej. Jest cały w liściach, ale poza tym nic mu nie jest.
Dziękuję, panie Jin.
David do Jane.
Mówi Jane.
Nie znalazłem Siwobrodego, ale widzę twoją mamę.
Jest naprawdę zła.
Wściekła.
- Powinnaś wracać na górę. - Dziękuję, że go pan znalazł.
Cieszę się, że pomogłem.
Siwobrody?
Siwobrody.
Czemu nie jesteś prawdziwy?
Nie sądziłem, że to możliwe, ale twoja mama jest jeszcze bardziej zła.
Davidzie, powiedz Jane, że ma wracać do domu.
Masz wracać do domu.
Natychmiast.
Gdzie byłaś?
I czemu pan Jin przyniósł pranie, które ty miałaś wziąć?
Jane, odpowiedz.
Przepraszam, mamo.
Skarbie. Chodź tu.
Co się stało?
Siwobrody poznał innego szympansa,
z którym był mały szympans,
a pan Jin wpadł w sidła i...
Siwobrody nie chce się już ze mną przyjaźnić.
Pan Jin ma kłopoty?
Pan Jin szympans.
Okej. Chodź, usiądź.
Oddychaj głęboko.
Opowiedz jeszcze raz.
Siwobrody poznał inne szympansy
i zobaczył, że ludzie niszczą ich domy.
A potem jeden z nich wpadł w sidła, uwolniłam go,
ale Siwobrody ode mnie odszedł.
Pewnie dlatego, że zobaczył,
że ludzie są zagrożeniem dla szympansów.
- Ale jest tutaj. - Nie jest żywy.
Jane, jestem pewna, że Siwobrody wie, ile dla niego robisz...
Ale szympansy nie mają czasu.
Za kilka lat już ich nie będzie,
a wciąż wiele musimy się o nich dowiedzieć.
Na przykład?
Na przykład czemu rzucają kamieniami w drzewa albo używają narzędzi.
Żadne inne zwierzę na świecie poza nami tego nie robi.
Skoro szympansy i ludzie są do siebie podobni,
to czemu je krzywdzimy, mamo?
Jane...
Nie wiem.
Ale wiem,
że robisz wszystko, co w twojej mocy, by to zmienić.
Co mówi Jane Goodall? „Tylko jeśli zrozumiemy...”.
Ale nie zrozumiemy szympansów, jeśli ich nie będzie.
Sprzątam.
Nic mi nie będzie.
David?
Co robisz z naszymi badaniami na temat szympansów?
Odkładam je.
- Dlaczego? - Bo to nie ma sensu.
Co roku znika coraz więcej zwierząt,
a jest za mało ludzi, którzy coś z tym robią.
A co z Jane Goodall i innymi ludźmi, których poznaliśmy?
Oni coś robią.
To wciąż za mało.
Na pewno jest jakiś cytat.
Nie ma nadziei.
Siwobrody odszedł.
Nie zrobiłby tego.
To prawda.
Chyba nie chce się już przyjaźnić.
Może jest ktoś inny, kto nam pomoże?
Chcę odzyskać Siwobrodego.
Może ktoś, kto wie dużo o szympansach?
Na przykład kto?
- Zamknij oczy i... - Wiem, jak to działa.
To zamknij oczy.
I wyobraź sobie.
Tak szympansy się witają.
Bardzo dobrze, Davidzie.
Wie, jak mam na imię.
Witaj, Jane.
Zahukaj, Jane. Zahukaj.
To nie brzmiało radośnie.
Szympansy nie zawsze są radosne, tak jak ludzie.
Mogą się złościć,
mogą się bać
i mogą być smutne.
Tak jak ty, Jane.
Jest smutna, bo nasz Siwobrody nie chce się już przyjaźnić.
Kiedyś znałam pewnego Siwobrodego.
David Siwobrody, mój ulubiony szympans.
Wiem. Jego pierwszego widziałaś, gdy używał narzędzi.
David Siwobrody był pierwszym szympansem, który mi zaufał.
Gdy zaczął mi ufać,
inne szympansy, które się bardzo bały,
chyba pomyślały: „Może jednak nie jest taka straszna”.
A wtedy mogłam je wszystkie poznać.
Mój Siwobrody też mi ufał,
ale potem zobaczył zło, jakie wyrządzają ludzie, a ja tego nie powstrzymam.
Można się poczuć bezradnym, prawda?
Tak. Ty też się czujesz bezradna?
Sądzę, że każdy, kto myśli o tym, co robimy tej planecie,
czuje się czasem bezradny.
Ale wiesz, co możesz robić, gdy czujesz się bezradna?
Pomyśl o tym, co daje nadzieję.
Na przykład?
Coraz więcej ludzi zdaje sobie sprawę z problemów, jakie spowodowaliśmy,
takich jak zmiana klimatu, utrata różnorodności biologicznej.
Gdy naukowcy wymyślają innowacyjne rozwiązania,
by naprawić część szkód, jakie wyrządziliśmy,
młodzi ludzie, tacy jak wy, myślą o tym, co mogą zrobić, by świat był lepszy.
To daje mi nadzieję.
Z każdym krokiem jesteśmy bliżej ocalenia świata.
To brzmi jak cytat Jane Goodall.
Myślę, że to cytat Jane Garcii.
Pomyśl, co możesz zrobić,
podwiń rękawy i idź to robić.
Uważam, że zasługujesz na to, by trafić na tablicę bohaterów
za wszystko, co robisz.
Jak szympansy mówią dziękuję?
Czasem się nawzajem czyszczą.
Możemy cię uczesać?
Nie trzeba.
Dziękuję, doktor Goodall.
Możecie mi mówić doktor Jane, jeśli chcecie.
Jest mnóstwo rzeczy do zrobienia, by uczynić ten świat lepszym miejscem,
nim będzie za późno.
Więc idźcie i pomóżcie ratować planetę.
Dziękuję, doktor Jane.
A ty dokąd?
Obiecuję, że później posprzątam, ale teraz...
Nie pozwoliłaś mi dokończyć.
Dokąd idziesz bez Siwobrodego?
Wyczyściłam go.
Davidzie?
Tak szympansy mówią dziękuję.
Może powinny najpierw spytać.
Możemy cię uczesać w podziękowaniu za wyczyszczenie Siwobrodego?
Dobrze.
To jest dziwne. Idźcie już.
- Tędy. - Skąd wiesz?
Nie jestem pewna, ale chyba tak zostawiają znaki,
- żeby wiedzieć, którędy iść. - Siwobrody jest tam, gdzie X.
Miejmy nadzieję.
Pan Jin. Byłam za głośno?
Czemu wszyscy o to pytają?
Nie. Chciałem sprawdzić, jak się ma Jane.
Wydawała się zdenerwowana.
To miłe z pana strony.
Była zdenerwowana.
Pierwszy raz widziałam, jak czuje się bezradna.
Tak. Wiem, jakie to uczucie.
Mogę z nią porozmawiać?
Poszła z Davidem, ale napiszę do pana, gdy wróci.
Nie, nie trzeba.
Może na nią wpadnę. Do widzenia.
Do widzenia.
Szympansiątko uczy się od Siwobrodego rzucania kamieniami w drzewo.
Ale po co?
Wciąż nie wiem.
Może by oznaczyć ścieżkę, może lubią ten dźwięk,
a może jest jeszcze jakiś inny powód.
Dlatego to ważne, by ratować zwierzęta.
Wciąż wiele o nich nie wiemy.
Wiem, że ludzie krzywdzą szympansy.
Ale tak jak ten maluch uczy się od ciebie,
ludzie mogą uczyć się od nas.
Możemy ich nauczyć, że mamy jeden świat, jeden dom.
I musimy współpracować, by go chronić.
Wiem, że czasami czujemy się bezradni, ale musimy spróbować.
Nigdy nie przestanę próbować.
Ani ja.
Też dziękuję.
Pan Jin?
A gdzie David?
Ukończyliśmy naszą misję, a ja muszę posprzątać pokój.
- Czujesz się lepiej? - Tak.
Tylko czasem się martwię, że robię za mało.
Żartujesz, prawda?
Wstań.
Chodź ze mną.
Bez ciebie nie byłoby tu recyklingu baterii, prawda?
Nie mielibyśmy motyli przed mieszkaniem pana Patela?
OCALMY LWY
Nie pomagalibyśmy zwierzętom na całym świecie.
Nie mielibyśmy domków dla nietoperzy.
- Przypomnij mi, po co... - Zjadają owady.
Racja.
Nie wiedzielibyśmy, gdzie co wyrzucać.
Chodź.
Bez ciebie tego wszystkiego by nie było.
- A także bez Davida i innych ludzi. - Tak, ale ty nas zainspirowałaś.
Podpisze pan petycję, by pomóc szympansom?
- Jasne. - I przekaże pan pieniądze?
- Ile? - Jane?
Posprzątaj pokój, a potem możesz ratować świat.
Muszę iść.
Chodź, Siwobrody. Musimy ocalić świat.
„Pomóż ocalić szympansy”.
- Jane. - Przecież sprzątam.
Nie po to przyszłam. Podejdź.
Skąd jest ten filmik?
- Z Chimp Eden. - Chimp Eden?
Jednego z rezerwatów dla szympansów dr Jane,
gdzie pomagają uratowanym szympansom?
Tak, i wiesz co?
Pomyślałam, że przyda ci się wsparcie,
więc umówiłam rozmowę z Janą Swart.
- Pracuje w Chimp Eden. - Wiem, kim jest.
To niesamowite. Dzięki, mamo.
Baw się dobrze.
- Cześć. Wy to pewnie Jane i David. - Cześć.
Mam do ciebie mnóstwo pytań.
Czy wypuszczacie szympansy z powrotem na wolność?
Nie, muszą się nauczyć, jak przeżyć w naturalnym środowisku.
A tego uczą się od swoich mam.
Ale z powodu polowań i wycinek lasów wiele straciło swoje matki,
dlatego trafiają do cyrków albo do domów.
A to niedobrze.
To smutne.
Dlatego ważne jest zakładanie rezerwatów,
w których można im zapewnić lepsze życie.
Co to było?
Pewnie zobaczyły Stany’ego.
Chwila. Zaklinacza szympansów?
Pracuje w Chimp Eden i jest ekspertem.
Jane jest ekspertką w sprawie ekspertów.
Mam dla was niespodziankę.
Musicie to zobaczyć.
Karmi szympansy.
Cześć.
Wyglądają na zadowolone.
Cześć, Jane, Davidzie.
- Cześć, Stany. - Cześć, Stany.
Hej, dokąd one idą?
Pewnie szukać więcej jedzenia.
Polegamy na Stanym, by nam mówił, co myślą i czują,
byśmy mogli się nimi opiekować.
Dlatego jesteś Zaklinaczem szympansów.
Tak.
Jak dostałeś tę ksywkę?
Dała mi ją doktor Jane Goodall.
Doktor Jane ci ją dała? Ale fajnie.
Jak długo pracujesz z szympansami?
Prawie połowę życia.
To ja, jak opiekuję się maluchami.
To jest Poco.
Tutaj uczę społeczność, jak żyć razem z szympansami.
Pewnie pomogłeś wielu szympansom.
Są dla mnie jak rodzina i wiele mnie uczą.
Na przykład?
Wybaczania i tego, by mieć nadzieję.
Jak cię tego nauczyły?
Gdy szympansy trafiają do rezerwatu,
są bardzo chore i wystraszone.
Gdy dostają dobrą opiekę,
zdrowieją i się nie poddają.
A to daje mi nadzieję.
Jak możemy pomóc?
To ważne, by dzielić się z przyjaciółmi i rodziną tym,
czego się nauczyliście o naszych bliskich krewnych, szympansach.
Nieważne, gdzie mieszkacie, możecie pomagać zwierzętom,
kupując produkty ze źródeł dbających o zrównoważony rozwój.
Ich produkcja nie niszczy planety i lasów – ich domów.
Szympansy i inne zwierzęta potrzebują lasów, by przeżyć.
Pamiętajmy, że zwierzęta nie żyją na Ziemi
dla naszej rozrywki.
Musimy to wytłumaczyć całemu światu.
- Powiem o tym wszystkim. - Ja też.
Jak szympansy się żegnają?
To nawoływanie to ich pożegnanie.
Pa, Jana. Pa, Stany.
Pa, szympansy.
- Dziękuję, mamo. - Tak, dzięki, mamo Jane.
Oby Siwobrodemu też się podobało.
Na pewno.
Ten pokój sam się nie posprząta.
Pa, Davidzie.
- Pa. - Pa, Davidzie.
Pomyślałam, że to ci się przyda.
Dzięki, mamo.
Proszę. Zawieś zdjęcie Stany’ego, a ja zawieszę zdjęcie Jany.
Napisy: Agnieszka Otawska