'Pan troglodytes.'
Mr Jin heeft een goede stok gevonden.
- Tijd? - 10.22 uur en 34 seconden.
- Wacht, 35, 36... - 10.22 uur is voldoende.
- Waarom geef je ze namen? - Jane Goodall deed dat ook.
Zij bestudeerde als eerste Pan troglodytes in het wild.
Wetenschappelijke naam van chimpansees?
Ja. Ze gaf de dieren namen omdat ze elk hun eigen persoonlijkheid hebben.
Waarom noemde je hem Mr Jin?
Daarom.
Kijk.
Ik chimpan-zie wat je bedoelt.
Mr Jin tikt graag met z'n bezem tegen 't plafond.
- Wat doet ie? - Een speer maken.
- Wat? Maken chimpansees speren? - Speren, sponzen, allerlei werktuigen.
Je maakt een grapje.
Nee. Jane Goodall was de eerste die dat ontdekte.
Het veranderde alles wat we dachten te weten.
Hoezo?
Als chimpansees werktuigen en wapens maken...
- Lijken ze meer op ons? - Of wij lijken meer op hen.
- Hoe noemde Jane Goodall de chimpansees? - Een ervan heette Grijsbaard.
Zoals onze Grijsbaard?
Maar zijn volledige naam was David Grijsbaard.
Hoor je dat, Grijsbaard? Hij had allebei onze namen.
Hij was de eerste die ze gras zag gebruiken om termieten te vangen.
Eten ze termieten? Vies.
Insecten, fruit, vlees. Ze eten hetzelfde als wij.
- Eten mensen insecten? - Sommigen.
We lijken echt op hen.
- Te schattig. - Denk eraan, we observeren alleen.
- Ik dacht je zei: 'Niet aankomen'. - Je hebt gelijk.
Chimpansees zijn bedreigd omdat we bossen omhakken...
...op hen jagen en hen besmetten met mensenziekten.
Worden ze zelfs ziek zoals wij?
Ze wil met je spelen. Ze denkt vast dat je bij haar familie hoort.
- Jane? - Het is oké.
Chimpansees hebben mannelijke leiders. Mr Jin toont dat hij de baas is.
Of hij zoekt wapens.
- Wat doe je? - Een speer maken.
- Dat had ik niet verwacht. - Ik ook niet.
Is dat om te tonen dat hij de baas is?
Ik weet het niet. Zoiets heb ik nog nooit gezien.
- Wat is dat geluid? - Dat weten we zo.
Wat is hier gebeurd?
- Dit waren wij. - Wat deden wij?
Het bos omhakken waar chimpansees en andere dieren wonen.
- Kunnen we niet bijplanten? - Niet zo snel als we omhakken.
- Dat is vreselijk. - Ik weet het.
De was is klaar. Help me even.
Maar mam, we moeten nog zoveel leren over chimpansees.
Mr Jin gooide net een steen naar een boom.
- Mr Jin de onderbuurman? - Nee, Mr Jin de chimpansee.
- Waarom gooide hij stenen? - Dat is onze nieuwe missie.
Die missie moet wachten tot na het schoonmaken.
- Maar... - Heb je je kamer gezien?
Roep David maar op als je klaar bent.
Hé, Mr Jin. We hadden het net over u.
- Ik ga naar beneden. - U kunt eerst mee met ons naar boven.
Weet je, ik neem de trap. Beweging is goed voor me.
Voor mij ook. Ik loop wel mee. En dan kom ik meteen mijn kamer opruimen.
Geweldig.
Kunt u helpen dragen? Het is zwaar.
Wilt u weten waarom we het over u hadden?
- Niet echt. - U bent grappig.
Ik gaf een chimpansee uw naam omdat hij z'n stok in de lucht stak.
Zoals u op het plafond bonst met uw bezem als we te luid zijn.
Ik probeer dat minder te doen.
Toen zagen we chimpansee Mr Jin een steen naar een boom gooien.
- Waarom deed hij dat, denkt u? - Misschien vindt hij het geluid leuk.
Interessante theorie. Nog ideeën?
Als sport? Zoals volleyballen of tennissen?
Chimpansees spelen wel graag samen.
Of misschien bakenen ze zo hun territorium af.
Nog een goed idee. U bent hier goed in.
Nou, over chimpansees gesproken, waar is die van jou?
Grijsbaard.
Grijsbaard, waar ben je?
Jane aan David. Noodgeval.
- David hier. Wat is er mis? - Grijsbaard is weg.
- Hé, Noah. Sorry dat ik laat ben. - Niet erg, pap. Kunnen we?
- Mr Jin. - Wellicht niet.
Ik vind hem nergens. Hij is vast verdwaald.
Hij duikt wel op.
- Wie? - Grijsbaard.
Heb je toevallig een chimpansee gezien?
Hij is zo groot en heeft hier wat schattig grijs haar.
- Zo kreeg hij z'n naam. - Wat?
- Grijze baard. - Waar heb je 'm voor het laatst gezien?
- In het steegje, maar daar is hij niet. - Blijf zoeken. Je vindt 'm wel.
Wat als dat niet lukt? Hij is een van m'n beste vrienden.
Ik ben de andere beste vriend.
Ik ben zijn zus.
Ik ben zijn zoon.
Hoi.
Wij staan hier op de uitkijk.
Geen nood. We vinden hem wel.
Kijk anders nog eens in het steegje.
Gekke kinderen.
Grijsbaard, ben jij dat?
Ik kom eraan, Grijsbaard.
Mr Jin?
Grijsbaard.
Wacht, had onze buurman Mr Jin gelijk?
Gooien ze stenen om hun territorium aan te duiden...
...of maken ze een pad om te volgen of houden ze van het geluid?
O nee, je zit in de val. Ik help je wel.
Geen nood, Grijsbaard. Ik haal 'm eruit.
Ik ben er bijna.
Zo, je bent vrij.
Grijsbaard?
Grijsbaard.
Gevonden.
Hé, hij zit wat onder de bladeren, maar verder ziet hij er goed uit.
Bedankt, Mr Jin.
- David aan Jane. - Jane hier.
Grijsbaard vond ik niet, maar wel je mam.
Ze is behoorlijk boos.
Heel erg boos.
- Ga maar gauw. - Nogmaals bedankt dat u hem vond.
Blij dat ik kon helpen.
Grijsbaard.
Waarom ben je niet echt?
Oké, ik dacht niet dat het kon, maar je mam is nog bozer.
David, zeg Jane dat ze nu naar huis komt.
- Je mam zegt dat je naar huis moet. - Nu.
Waar was je?
En waarom zette Mr Jin de was af die jij naar boven moest brengen?
Jane, geef antwoord.
Sorry, mam.
Liefje. Kom hier.
Wat scheelt er?
Grijsbaard vond een andere chimpansee en er was een kleintje...
...en Mr Jin zat in een val en...
Ik denk dat Grijsbaard m'n vriendje niet meer wil zijn.
- Zit Mr Jin in de problemen? - Chimpansee Mr Jin.
Oké. Kom, ga zitten.
Diep ademen.
Vertel het nog eens.
Grijsbaard ontmoette andere chimpansees. Hij zag hoe hun huizen werden neergehaald.
Een van hen zat vast in een val en ik maakte hem los.
Maar toen liep Grijsbaard bij me weg.
En... Ik denk dat het komt omdat hij zag...
...hoe mensen als wij een bedreiging zijn voor chimpansees.
- Maar hij is hier. - Maar hij leeft niet.
Oké, Jane. Ik weet zeker dat Grijsbaard weet hoeveel je voor hem doet...
Maar chimpansees hebben geen tijd. Over een paar jaar zijn er geen meer...
...en we moeten nog zoveel over hen leren.
Wat bijvoorbeeld?
Zoals waarom ze stenen naar bomen gooien of werktuigen gebruiken.
Geen enkel ander dier doet dat, behalve wij.
Chimpansees en mensen lijken zo op elkaar.
Waarom schaden we hen dan, mam?
Jane, ik weet het niet.
Maar wat ik wel weet...
...is dat jij alles doet wat je kunt om een verschil te maken.
Wat zegt Jane Goodall? 'Alleen als we begrijpen, kunnen we...'
Maar we kunnen hen niet begrijpen, als er geen chimpansees meer zijn.
Ik ben aan het opruimen.
Het gaat wel, mam.
David?
Wat doe je met ons chimpansee-onderzoeksmateriaal?
Ik stop het weg.
- Waarom? - Het heeft geen zin, David.
Elk jaar verdwijnen er meer dieren...
...en er zijn niet genoeg mensen die er wat aan doen.
Maar Jane Goodall en alle mensen die we ontmoetten dan? Zij doen iets.
Het is niet genoeg.
Er is vast een citaat.
Er is geen hoop. Grijsbaard is weg.
Dat zou hij niet doen.
Toch is het zo. Ik denk dat hij m'n vriend niet meer wil zijn.
Misschien kun je iemand anders bedenken die ons kan helpen?
Ik wil Grijsbaard terug.
Misschien iemand die veel weet over chimpansees?
Wie dan?
- Sluit je ogen en... - Ik weet hoe het werkt.
Sluit dan je ogen.
En beeld het je in.
Zo zeggen chimpansees 'hallo'.
Erg goed, David.
Ze kent mijn naam.
En hallo, Jane.
Doe oe-oe, Jane. Oe-oe.
Dat klonk niet zo vrolijk.
Nou, chimpansees klinken niet altijd vrolijk, net als mensen.
Ze kunnen boos zijn.
Ze kunnen bang zijn.
En ze kunnen verdrietig zijn.
Net als jij, Jane.
Jane is sip omdat onze Grijsbaard geen vrienden meer wil zijn.
Ik had ooit een Grijsbaard.
David Grijsbaard, m'n favoriete chimpansee.
Weet ik. Hij was de eerste chimpansee die u werktuigen zag gebruiken.
David Grijsbaard was de eerste chimpansee die me vertrouwde.
Toen hij me vertrouwde, dachten de andere, bange chimpansees...
...dat ik misschien toch niet zo eng was.
Ik leerde hen allemaal kennen als individuen.
Mijn Grijsbaard vertrouwde mij ook.
Toen zag hij de slechte dingen die mensen doen en ik kan het niet stoppen.
- Je kunt er wanhopig van worden, hè? - Ja. Voelt u zich ook weleens wanhopig?
Iedereen die nadenkt over wat we de planeet aandoen voelt zich vast soms zo.
Maar wat je kunt doen als je je wanhopig voelt...
- ...is aan hoopgevende dingen denken. - Zoals?
Meer en meer mensen zijn zich bewust van de problemen...
...zoals klimaatverandering en verlies van biodiversiteit.
Wetenschappers bedenken innovatieve oplossingen...
...om sommige schade ongedaan te maken.
En jonge mensen als jullie denken na over hoe we de wereld beter kunnen maken.
Dat geeft mij hoop.
'Elke stap brengt ons een stap dichter bij het redden van de wereld.'
Dat klinkt als een citaat van Jane Goodall.
Ik geloof dat het eigenlijk een citaat van Jane Garcia is.
Denk dus aan wat er te doen valt. Stroop je mouwen op en begin eraan.
Daarom hoor jij thuis op dit heldenbord, voor alles wat je doet.
Hoe zeggen chimpansees 'dank u'?
Soms kammen ze elkaar.
Mogen we uw haar kammen?
Dat hoeft niet.
Dank u, dr. Goodall.
Noem me maar dr. Jane, als je dat wil. Allebei.
Er valt veel te doen om van deze wereld een betere plek te maken...
...voor het te laat is.
Dus hop, hop, ga de planeet helpen redden.
Dank u, dr. Jane.
Waar denk je dat je heen gaat?
Ik beloof dat ik later m'n kamer opruim, maar nu...
Nee, je liet me niet uitspreken.
Waar denk je dat je heengaat zonder Grijsbaard?
Ik heb 'm schoongemaakt.
David?
- Zo zeggen chimpansees 'dank u'. - Misschien moeten ze dat eerst vragen.
Mogen we je haar aaien om je te bedanken?
Nou, goed.
Ja, dit is gek. Oké, wegwezen.
- Hierheen. - Hoe weet je dat?
Deze markeringen zouden een kaart kunnen zijn...
- ...zodat ze weten waar ze heen moeten. - X is waar Grijsbaard is.
Dat hoop ik.
Mr Jin. Was ik te luid?
Waarom vraagt iedereen me dat?
Nee, ik wilde vragen hoe het gaat met Jane.
Ze leek me behoorlijk overstuur.
Dat is erg lief. Ze was ook overstuur.
Het is de eerste keer dat ik haar zo wanhopig zag.
Ja. Ik weet hoe dat voelt. Kan ik haar spreken?
Ze is op ontdekking, maar ik kan appen als ze terug is.
Nee, dat hoeft niet. Misschien kom ik haar tegen. Dag.
Dag.
Kijk, Grijsbaard leert dat kleintje een steen tegen een boom te gooien.
- Maar waarom? - Ik weet het nog steeds niet.
Misschien duiden ze een pad aan of houden ze van het geluid.
Of een andere reden die we nog niet bedacht hebben.
Daarom moeten we dieren redden. Er valt nog zoveel over hen te leren.
Ik weet dat mensen veel slechte dingen doen, Grijsbaard.
Maar zoals dat kleintje dingen leert van jou...
...kunnen mensen dingen leren van ons.
We kunnen hen leren dat we maar één wereld, één thuis hebben.
Dat we moeten samenwerken om dat te beschermen.
Al voelt het soms hopeloos, we moeten het proberen.
Ik blijf het altijd proberen.
Ik ook.
Jij ook bedankt.
- Mr Jin? - Waar is David?
We voltooiden onze missie, maar ik moet nog opruimen.
- Voel je je beter? - Ja.
Ik denk het. Soms maak ik me zorgen dat ik niet genoeg doe.
Je maakt een grapje, toch?
Sta op.
Volg me.
Zonder jou zouden we geen batterijen recyclen.
We zouden geen vlinders voor Mr Patels appartement hebben.
RED DE LEEUW
We zouden geen dieren over de hele wereld helpen.
En we zouden geen vleermuishuizen hebben.
- Zeg nog eens waarom we... - Ze eten insecten.
Juist.
We zouden niet weten wat in welke vuilnisbak moet. Kom.
Niets van dit alles zou er zijn zonder jou.
- En David en veel anderen. - Ja, maar jij inspireerde ons.
Wil je een petitie tekenen om chimpansees te helpen?
- Natuurlijk. - En geld doneren?
- Hoeveel? - Jane?
Opruimen, daarna kun je de wereld redden.
Ik moet gaan.
Kom, Grijsbaard. We moeten de wereld redden.
Help de chimpansees redden.
- Jane. - Ik ruim al op.
Dat kom ik je niet laten zien. Kom hier.
Waar werd dit gefilmd?
- Chimp Eden - Hét Chimp Eden?
Een van Dr. Janes chimpanseereservaten waar ze voor geredde chimpansees zorgen?
Ja en raad eens?
Je kon een opkikker gebruiken, dus regelde ik een telefoontje met Jana Swart.
- Ze werkt bij Chimp Eden. - Ik weet wie ze is.
- Geweldig. Bedankt, mam. - Veel plezier.
- Hé, jullie zijn vast Jane en David. - Hé, Jana.
Ik heb zoveel vragen voor je.
Worden de chimpansees daar ooit vrijgelaten?
Nee. Ze moeten leren overleven in hun natuurlijke habitat.
Dat leren ze van hun moeders.
Maar door de jacht en ontbossing hebben vele geen moeder meer.
Ze eindigen in het circus of als huisdier. Dat is slecht voor hen.
Dat is zo jammer.
Daarom zijn reservaten belangrijk.
Geredde chimpansees krijgen er een beter leven.
Wat was dat?
- Ze hebben Stany vast gezien. - Wacht, Stany de chimpanseefluisteraar?
Hij werkt bij Chimp Eden en is chimpansee-expert.
Jane is een experten-expert.
Ik heb een verrassing voor jullie.
Moet je kijken.
Hij voedert de chimpansees.
Hé, jongens.
Ze zien er zo blij uit.
Hé, Jane. Hé, David.
- Hé, Stany. - Hé, Stany.
- Hé, waar gaan alle chimpansees heen? - Ze gaan vast meer voedsel zoeken.
Stany vertelt ons wat ze denken en hoe ze zich voelen...
- ...zodat we goed voor hen kunnen zorgen. - Daarom ben je de chimpanseefluisteraar.
- Hoe kreeg je die bijnaam? - Dr. Jane Goodall gaf me die naam.
- Dr. Jane gaf je hem? Dat is geweldig. - Hoelang werk je al met chimpansees?
Bijna m'n halve leven. Hier zorg ik voor een babychimpansee.
Dit is Poco.
Hier leer ik een gemeenschap hoe met chimpansees te leven.
Je hebt vast zoveel chimpansees geholpen.
Ze zijn net m'n familie en ze leren me veel.
Wat allemaal?
Vergeven en hopen.
Hoe leerden ze je te hopen?
Als chimpansees naar het reservaat komen, zijn ze erg ziek en bang.
Als ze goed verzorgd worden, worden ze gezond en ze geven niet op.
En dat geeft mij hoop.
Hoe kunnen we helpen?
Het is belangrijk met vrienden en familie te delen...
...wat je over onze naaste verwant, de chimpansee, hebt geleerd.
Ja. Waar je ook woont, je kunt wilde dieren helpen...
...door duurzame producten te kopen die hun thuis in de bossen niet verwoesten.
Ze schaden de planeet minder als ze gemaakt worden.
Chimpansees en andere dieren hebben het bos nodig.
En denk eraan dat dieren niet bestaan voor ons plezier.
De hele wereld moet dat weten.
- Ik zal het iedereen vertellen. - Ik ook.
Hoe zeggen chimpansees 'dag'?
Chimpansee gebruikt deze groet om 'dag' te zeggen.
Dag, Jana. Dag, Stany.
Dag, chimpansees.
- Mam, heel erg bedankt. - Ja, bedankt, Janes mam.
- Hopelijk vond Grijsbaard het ook leuk. - Zeker weten.
Nou, die kamer ruimt zichzelf niet op.
Dag, David.
- Dag. - Dag, David.
Deze heb je misschien nodig.
Bedankt, mam.
Hier. Doe jij Stany, dan doe ik Jana.
Vertaling: Lien Verschelde