Vurularak öldürülen Michael Brown vakasında Memur Darren Wilson
yargılanmayacak.
Kalabalık büyüyor.
Gerilim de tırmanıyor.
Ama barışçıl bir ortam var ve polis bunun sürmesini umuyor.
İlk kez o salı biber gazı soludum.
Sonuncusu değildi ama ilk defa Ferguson'da soludum.
Protestonun ortasındaydınız. Neler gördünüz?
Kesinlikle çok şey gördüm.
Derin bir hüzün ve büyük bir ıstırap içinde olan bir halk gördüm.
Ellerim havada! Ateş etme!
Sokakta insanlar "Ellerim havada, ateş etme." diyordu
çünkü Darren Wilson'ın Michael Brown'u elleri havadayken vurduğunu duyduk.
Bir sistem adaletsizliği görüyoruz.
Dr. King isyanlar için "sesi duyulmayanların dili" demişti.
Bıktım. Yetti artık.
ATEŞ ETME
Ellerim havada, ateş etme! Siyahların hayatı önemlidir.
Geçmişteki protestoları örnek alan mevcut protestoların,
şablonumuzu nereden aldığımızı tam olarak hatırlamayıp
düzensiz ve sabırsız olduğunu söyleyeceğiz.
King, başkalarının sahip olduğundan fazlasına değil
hakkımız olana sahip olmamızdan söz ediyordu.
Vadettiğiniz tüm vazgeçilmez haklarımız hakkımızdır.
Ötekileştirilmiş insanlar adil olan neyse onun için
ne zaman mücadele etmeye kalksa "Bekleyin." deniyor.
"Bekleyin, ağırdan alın."
Ben de insanlara şunu soruyorum:
"Haklarımızı nasıl savunmamızı istiyorsunuz?"
Kendi sokaklarımızda protesto etmemizi istemiyorsunuz.
Spor müsabakalarını bölmemizi istemiyorsunuz.
Trafiği engellememizi, otoyolları kapatmamızı istemiyorsunuz.
Haklarımızı savunmamızı da, haklarımız için diz çökmemizi de istemiyorsunuz.
Her defasında beklememi söyleyecekseniz
o hâlde makbul hiçbir protesto yok demektir.
BEKLEYİN
1863'te Başkan Lincoln Özgürlük Bildigesi'ni imzalayıp
Güney'deki tüm kölelere özgürlük verir.
1868'de 14. Değişiklik onaylanır.
Tüm Amerikan vatandaşları artık hukuk önünde eşittir.
Yani teknik olarak Siyah Amerikalılar artık tam vatandaştır.
Fakat gerçekte olan, bu değildir.
1950'ler gibi geç bir dönemde Siyah Amerikalılar,
yasal gerekler, eşit koruma hakları gibi
ilerleme sağlayacakları haklarını ne zaman talep etseler
beklemeleri söylendi.
İyi de ne kadar beklenecekti?
ÖZGÜRLEŞME 1 OCAK 1863'TE YÜRÜRLÜKTE
Biri size bir söz verdiyse
ve 100 yıl sonra o sözü hâlâ tutmadıysa
bu biraz can sıkıcı olabilir.
Tüm haklarımızı istiyoruz. Onları burada ve şimdi istiyoruz.
SİYAHİ BEKLEME SALONU
Peki buraya nasıl geldik?
Şöyle oldu:
Güney yönetimleri 14. Değişikliğin aradan nasıl çıkarılacağını bulmaya çalışıyordu
ve en başarılı girişimleri, eşit koruma kavramını
ayrı ama eşit olarak çarpıtmak oldu.
"Tamam, eşit olacağız ama birbirimizden ayrılacağız." dediler
ve Yüce Mahkeme 14. Değişiklik'te yazanlara riayet etmek yerine
Güney yönetimlerinin düşüncesine katılır
ve Jim Crow çağı bu vesileyle başlar.
SİYAHİ
"Ayrı ve eşit" diye bir şey elbette yok. Hiçbir zaman da olmadı.
Ama Beyaz Güneyliler bu yalan sayesinde
katı bir ırkçı kast sistemini, bir tür yasal ırk ayrımını dayatabildi.
PLESSY-FERGUSON, 1896
"AYRI AMA EŞİT" (1896-1954)
Ötekileştirilmiş Siyahlar neredeyse köle gibi yaşıyorlardı.
Aynı restoranlarda yiyemiyor, aynı sinemalara gidemiyorlardı.
Oteller, trenler, halka açık bekleme yerleri…
Çoğu iyi iş fabrikalardaydı ama ayrışma mağduru Siyahlar orada çalışamıyordu.
Siyahlar, ekonomik eşitsizlik ve kısıtlı imkânlar yüzünden
yaşamlarını sürdürüp iyileştirmelerini sağlayacak işlere giremiyorlar.
Güneyliler kölelik döneminin görsel algılanışını
ve dinamiklerini yeniden tesis etmeye çalışır,
ırk farkı anlatısını pekiştirirler.
Burada pek çok Beyaz şunu söyler:
Dünyadaki en aptal çiftçi bile bilir ki beyaz ve siyah tavuklarınız varsa
siyah tavuklar bir ağılda daha verimli,
beyaz tavuklar ayrı bir ağılda daha verimlidir.
O şartlar için bu böyledir.
Jim Crow'un emarelerini biliyoruz. Su çeşmelerini, tuvaletleri, havuzları…
Sonuçlarıysa ülke çapında görülebiliyordu.
Ezilmeleri gerektiğini düşünmüyorum
ama Beyaz bir topluluk olması, buraya taşınmamın ana sebeplerindendi.
Sürekli bir şiddet tehdidi, yıkık dökük okullar,
daha az iş imkânı, daha az kredi ve daha az ev olunca
Afrikalı Amerikalılar nesilden nesle ekonomik servet aktaramadılar.
Bu yaşam biçimi bize ait bir şey.
Onlar bizi bir şey yapmaya zorladıkça tepki daha da kötüleşecektir.
Yani ayrışma sırf su çeşmeleriyle ilgili değildi.
Bu bir kafesti ve Beyaz Amerika anahtarı vermek istemiyordu.
14. Değişiklik paramparça edilmiş, yok edilmişti.
Hepimizin vatandaş olduğu, hukuk önünde eşit olduğu fikri
Afrikalı Amerikalıların eşit muamele bekleme hakkı olmadığı fikrine
dönüşüp gerilemiş bulunuyordu.
Siyah Amerikalılar 14. Değişiklik'te vadedilenlerin
suya düşmesi nedeniyle hayal kırıklığına uğramıştır.
Eşitlik mefhumu, 14. Değişiklik hakları mefhumu
hiç şekillenmedi.
14. Değişikliği daha güçlü hâle getirmemiz gerekiyordu.
SİYAHİ GİRİŞİ
Bir kölenin torununun çocuğu ve ABD Yüce Mahkemesinde
görev yapan ilk Zenci olan Thurgood Marshall
eşinin yardımıyla cübbesini giyiyor.
Marshall fenadır. Kendisine güveni tamdır. Burnu havadadır.
Sıra dışı bir adamdır.
"14. Değişiklik ve onun fevkalade ülküsü olan hukuk önünde eşitlik
sonraki nesillerin dilediği sonuçları doğurmamıştır.
Şimdi esas olan, yeni bir tür aktivizmdir.
Adaletin peşinden giden bir aktivizm."
Thurgood Marshall ayrışmacı bir eyaletten çıkıp
Yüce Mahkemeye dâhil olan ilk Siyah Yargıç olarak tarihe geçer.
Yolculuğunu kısmen, Yeniden Yapılanma'nın ve 14. Değişikliğin
bir mirasına borçludur:
Siyah kolejlere.
Çocukluğu Batı Baltimore'da geçmiştir
ama Maryland Üniversitesi Hukuk Okuluna başvuramaz
çünkü Siyahlar kabul edilmiyordur.
Bu vesileyle Howard Hukuk Okuluna girer.
Okulun dekan yardımcısı
muhtemelen 20. yüzyılın en parlak avukatı olan Charles Hamilton Houston'dır.
Bir grup genç Afrikalı Amerikalı avukata akıl hocalığı yapıp yetiştirmeye başlar.
"Genç ve Siyah avukatlar olarak işiniz adaleti aramaktır." fikrini aşılar onlara.
Houston ve Marshall "ayrı ama eşit"in temellerini yıkmaya koyulup
Yüce Mahkemede dava ardına dava kazanırlar
MURRAY-MARYLAND, 1936
Missouri Hukuk Okulunda ayrışmaya meydan okur ve o davayı kazanırlar.
Ve sistemin üzerine gitmeye devam edip
yükseköğretimde ayrışmalı eğitime meydan okurlar.
Yüksek lisans okulları, Eczacılık Okulu, Hukuk Okulu…
Ama daha en baştan itibaren kafalarına koydukları şey
K-12 eğitiminde ayrışmanın üstüne gitmektir.
Bu Larry. Burası da Larry'nin okulu.
Geniş binalar, geniş alanlar…
Bu da Tad. O da Clarksdale'de yaşıyor.
Burası Tad'in okulu.
Son derece kalabalık, kırık dökük.
Ayrışmaya karşı mücadelenin önündeki en büyük engellerden biri
Siyahların hissettiklerinin dışında ortada bir hasar olmamasıydı.
Şöyle uydurma bir görüş yaygınlaşmıştı:
"Siyahlar da biz de kendi içimizde yaşayalım istiyoruz.
Eşitlik olduğu sürece ne zararı var?
Ayrışmamızın nesinde sorun var?"
Ayrışma
bir toplumun, bir grup insanın daha aşağı olduğunu
söylemesinin bir yoludur.
Yüce Mahkemeye ayrışmanın asla eşit olamayacağını kanıtlamak için
Thurgood Marshall'ın ayrışmanın duygusal ağırlığını göstermesi gerekir.
O da oyuncak bebek testine başvurur.
1940'larda psikolog Kenneth ve Mamie Clark
çocuklara iki adet özdeş oyuncak bebek gösterir.
Yalnız, biri Beyaz diğeri Siyah'tır.
Basit bir soru sorarlar:
"Hangi oyuncak bebek kötü? Hangisi iyi?"
Siyah ve Beyaz çocukların çoğu
Beyaz bebeğin iyi, Siyah bebeğin kötü olduğunu söyler.
Çocuklar sahiden öyle hissediyordur.
Ayrışma, çocukların zihnine işte bu kadar hızlı ve derinden işliyor.
Bu çocuklar kendilerini aşağı görüyordu.
Aşağılığı gerçekliğin bir parçası olarak kabul etmişlerdi.
Bu, bir bilim insanı olarak beni bile…
…altüst etti.
Thurgood Marshall, 14. Değişikliğin ihlal edildiğini göstermek için
ayrışmanın zarar verici etkilerine ilişkin delillere ihtiyaç olduğunu öne sürdü.
Kenneth ve Mamie Clark
ayrışmanın aşağılıkla ilgili bir mesaj verdiğini ortaya koydular.
Beyaz üstünlüğü mesajı Siyah okul çocuklarında içselleşiyordu.
Marshall ve şimdi de ekibi, K-12 eğitiminde ayrışmaya karşı
dava açmaya hazırdır.
BROWN-EĞİTİM KURULU, 1952
"Sınıf ya da kast yasaları vasıtasıyla tesis edilmesi amaçlanan her tür ayrışma
14. Değişikliğe bizatihi aykırıdır."
Artık Mahkeme, Siyahlar ve Beyazlar için farklı okulları şart koşan yasaların
toplumsal anlamlarına bakmaya hazırdır.
Siyah okulların olması ne demek?
Beyaz okulların olması ne demek?
Bu nasıl bir mesaj gönderiyor?
Ayrışma, Siyah okullara giden çocukların zihinlerini ve yüreklerini etkiledi
ve demokrasiye katılma kabiliyetlerini zedeledi.
Yüce Mahkeme tarihindeki en abidevi kararlardan biri Dred Scott'sa
belki de ondan daha abidevi olanı
Brown-Eğitim Kurulu Davası'dır.
"Günümüzde eğitim belki de, eyalet ve yerel yönetimlerin
en mühim işlevidir.
İyi bir vatandaş olunması için esastır.
Bu tür bir imkân, herkese eşit şartlarla sunulması gereken bir haktır.
Toplumsal eğitim alanında
ayrı ama eşit ilkesinin yeri olmadığına hükmediyoruz.
Ayrı eğitim olanakları bizatihi eşitsizdir."
AYRIŞMA YASAKLANDI
KARAR OY BİRLİĞİYLE VERİLDİ
O kararla ülkedeki yasal ayrışmanın yıkımı başlar.
Demokrasinin ve vatandaşlığın tasdik edildiği Brown-Eğitim Kurulu Davası
esasen Siyah avukatlar açısından bir devrimdir.
AVUKAT, BROWN-EĞİTİM KURULU
MEDENİ HAKLAR AVUKATI
Eşit koruma ve vatandaşlığın gerçek anlamlarının
her zaman hukukun sınırları dâhilinde tekrar yaşatılabileceğine inanıyorlardı.
Yüce Mahkeme esas itibarıyla 14. Değişikliğin söyleminin,
ulusumuzda görülen manzarayla çeliştiğini kabul etmeye başlar.
YÜCE MAHKEME DEVLET OKULLARINDA AYRIŞMAYI YASAKLADI
Kutlanacak çok şey vardı, keza endişelenecek de.
Ve endişeler yerinde çıktı.
Brown kararından sonra Güney "Hayatta olmaz." der.
Brown'a büyük bir direnişle tepki gösterildi.
Direnişe verilen ad "Büyük Direniş"ti. Ben öyle demiyorum.
Direnişin kalbi ve sert çekirdeği sizlersiniz.
Hesap vermek zorundalar.
Bu ülkede yaşanan inanılmaz bir andı o.
Virginia'ya bağlı Prince Edward County ilçesinin
bütünleşmek yerine devlet okullarını beş yıl süreyle kapattığı unutulmamalı.
Yüce Mahkemenin kararı ortada ama yargı makamları
karara her defasında karşı gelir.
TAMAMEN BEYAZ KOLEJ
Peki hak ettiğiniz değişimi Yüce Mahkeme kararıyla bile alamayınca
ne yaparsınız?
Bekler misiniz?
Hayal mi kurarsınız?
Yoksa kolları sıvayıp haklarınızı talep mi edersiniz?
Hayatınız pahasına olsa bile.
Brown Davası insanlara mücadele etmeleri gerektiğini bildiren etkili bir mesajdı.
Etkilenen sıradan insanlar rol üstlenmeye karar verir.
Çok güçlü bir halk hareketi gelişmektedir.
Brown kararı 1954'te verilir.
Bir yıl sonra Beyaz bir yetişkin erkek, 14 yaşındaki Emmett Till'i
Beyaz bir kadına ıslık çaldığı iddiasıyla öldürür.
Annesinin "Oğluma yapılanı herkes görsün." diyerek
açık tuttuğu tabutunu 10.000'i aşkın insan ziyaret eder.
Ben Rosa Parks. Montgomery, Alabama'da yaşıyorum.
1955'te Rosa Parks otobüsteki koltuğundan kalkmamaya karar verir
ve Medeni Haklar Hareketi başlar.
ZENCİLER DIŞARI
1960'lı yılların başlarına kolay gelinmemiştir
ve bir dönüm noktasına ihtiyaç vardır.
Rosa Park'ı hepimiz tanıyoruz. O bir kahramandır.
Otobüsün arkasına geçmeyi reddeder. Outkast bir şarkısına adını verir.
Ben şarkının sözlerini ezberledim.
Gerisini zaten biliyoruz, değil mi?
Bilsek ben burada olmazdım.
Bir otobüse biner ve şoför ona otobüsün arkasına geçmesini söyler.
"Bayan, burası Alabama. Burada Jim Crow dediğimiz yasalar var." der.
Rosa da "Yetti artık. Kalkmıyorum. Hayatta kalkmam." der.
Ve bu ufak kıvılcımla fitil ateşlenir.
Evet diyen herkes ayağa kalkıp safını belli etsin.
Montgomery'nin Siyah sakinleri
Jim Crow'dan kurtulmak üzere harekete geçerler.
Rosa ve kocası dışlanırlar. İş bulamazlar.
Detroit'e taşınıp sekreter olur, adaletsiz politikalardan bezer.
"Yıkacağım bunları. Ruhlarımız özgürse bedenlerimiz de özgür olmalı." der.
Otobüsün arkasına geçmekten onu alıkoyan o tutkusuyla eyleme geçer
ve hiç şüphesiz, bize kadar ulaşan kalıcı bir etki yaratır.
HAKLAR EŞİT
Asla onun izinden gitmemizi istemedi.
Tek istediği, ne doğruysa onun tarafını tutmamızdı.
"Ayrışma, Zenci'yi mahvetmiştir.
Fiziksel yaralar mı psikolojin yaralar mı daha derin,
saptamak bazen güçtür.
Ayrışmanın yol açtığı toplumsal cüzzamı yalnızca bir Zenci anlayabilir.
Dayatılan kısıtlamalarla her karşı karşıya geliş,
sonu olmayan bir savaştaki bir başka muharebedir.
Doğru olanın yapılmasında ısrar etmeye devam edeceğiz
çünkü yankılanan taleplerimizle aktardıklarımız,
takdiriilahi ve ulusumuzun mirasıdır."
Martin Luther King Jr. henüz 26 yaşındayken
Montgomery Otobüs Boykotu'nun lideri olarak sahneye çıkar.
Ama genç olmasına rağmen Dr. King kendisini davaya adar.
Bu insanlara, onlara olan borcumuzu, Tanrı'nın onlara bahşettiği hakları
ve anayasal hak taleplerini veriniz.
1963'te davaya bağlılığı sınanır
çünkü artık bir başkanın fikrini değiştirmek zorundadır.
İyi akşamlar. Senatör John F. Kennedy.
ARALIK 1955
JFK'NİN BAŞKANLIK KAMPANYASI
Her Amerikalı tüm Anayasal haklarını alana dek tatmin olmayacağım.
Daha iyisi mümkün.
John Kennedy 1960'da başkanlık yarışına girdiğinde
Medeni Haklar Hareketi'ni anlayışla karşıladığı için
Siyahlar ona kitle hâlinde destek vermeye başladı.
Seçim günü geldiğinde
ona kalabalıklar hâlinde oy verdiler.
Ama Kennedy başkan olduktan hemen sonra sözünden dönmeye başladı.
Sovyetler Birliği uzayda çığır açtı.
Bu nedenle dünya bilimdeki öncülüğümüzü sorguluyor.
Gazete okuyan ve ABD vatandaşı olan herkes
Amerika'nın on veya 20 yıl önceki imajına
artık sahip olmadığı sonucuna varmıştır.
John Kennedy, Medeni Haklar Hareketi'nde olup bitenlerle pek ilgilenmiyordu.
Hepimiz şu soruyla karşı karşıyayız: Bir sonraki nesilde özgürlük mü kazanacak
yoksa komünistler mi başaracak?
Asıl mesele bu.
Kennedy'nin kampanyası Soğuk Savaş odaklıydı.
Medeni Haklar Hareketi'ni, ABD'nin Soğuk Savaş'taki dahline
bir engel olarak gördü.
Bu yüzden yönetiminin ilk iki yılında çok az şey oldu.
Siyahlar Kennedy'i başkan seçtirdiğine inanıyor
ve borcunu ödemesini istiyorlardı.
ABD Başkanı'nın, Anayasa'nın 14. Değişikliğini esas alarak
ayrışmayı hükümsüz kılan
veya Anayasa'ya aykırı olduğunu ilan eden bir başkanlık kararnamesini imzalamasının
zamanının geldiği kanısındayım.
Brown Kararı'nın on yıl sonrasında
Brown döneminde ayrışma mağduru olmuş Siyah okul öğrencisi çoğu çocuk
hâlâ tek ırklı okullara gidiyordu.
Dolayısıyla bunun devam eden bir mücadele olduğu belirginleşti.
Ulus 1963 yılına yaklaşırken
birçok insan Lincoln'ın Özgürlük Bildirgesi'nin üzerinden
koca bir asır geçtiğini fark etti.
King, Başkan Kennedy'den, ayrışmayı ulus genelinde hükümsüz kılan
ikinci bir Özgürlük Bildirgesi düzenlemesini istiyordu.
Basit bir kalem darbesiyle
14. Değişikliğin koruma ve haklarının inkârını telafi edebilirdi.
Frederick Douglass'ın 19. yüzyılda oynadığı rolü oynamaktadır.
"En yüksek ideallerinize göre yaşamıyorsunuz." diyor Martin Luther King.
Başkan Kennedy'nin yaptıklarını yetersiz buluyorum.
Bizim sayemizde seçildiğini ona anımsatmalıyız.
Dr. King, aynı şeyleri daha önce de söylememize rağmen
başarısız olduğumuzu ve bunları şimdi tekrar söyleyip
başaracağımızı Amerikalılara hatırlatmak istiyordu.
MLK, ikinci Özgürlük Bildirgesi'nin bir taslağını
1962'de Başkan'ın imzasına sunar.
JFK imzalamayı reddeder.
Bu ona birçok açıdan aşırı bir hamle gibiydi.
İlla Lincoln gibi olmaya niyeti yoktu.
Değişim için verilen bu mücadele
bekletilmek istenmektedir.
King beklemenin tehlikeli olduğuna emindir.
King, ayrışmanın duygusal ve psikolojik hasarını görüp hissetmiştir.
Ekonomik eşitsizliğin.
Kısıtlı imkânların.
Onun ve medeni haklar aktivistlerinin ertelediği her bir gün
Siyahların acı çektiği bir gündür.
AYRIŞMA YÜZÜNDEN OKUYAMIYORUM
Ayrışma yasa dışı ilan edildikten sonra bu niye devam eder?
Irkçılar niye vazgeçmez? Burada başka bir şey olmalı.
Beyaz insanlar Siyah insanları o sırada toplumsal bir kusur
veya leke olarak görmektedir.
Tek damla kuralı denen bir şeyi anlatayım size.
Jim Crow toplumsal ve hukuk sisteminde
tek bir damla Siyah kanı, insanı Siyah yapardı.
Bu ne demek?
Beyaz bir çocuğun bir Siyah'a dokunursa kirleneceğini sanarak büyümesi demek.
Siyah çocuklar yüzmesin diye Beyazların havuza asit dökmesi demek.
Bir düşünün. Gerçek kirleticiyi hayallerindeki kirleticiye yeğliyorlar.
Tek damla bu demek çünkü.
Özünde, Siyahlığın kirletici bir şey olduğu anlamına geliyor.
Beyazlar bütünleşmeye direniyor çünkü bir şey kapmaktan korkuyorlar.
Ön yargı böyle bir şey.
Baştan aşağı sahte bir şeye inanmamıza neden olur.
Sizi Siyah olmanın hastalık olduğuna inandırıp
toplumumuzun çoktandır taşıdığı gerçek hastalığı görmemenize yol açar.
Irkçılığı.
Gerçek hastalık, ırkçılık.
Ne var?
CESARET ŞART! WALLACE'IN CESARETİ VAR! YA SENİN?
Bu bütünleşme karşıtı direnişin yüzlerinden biri
Alabama Valisi George Wallace'tır.
Wallace'ın niyeti, Beyaz üstünlüğünü korumak için saldırıya geçmektir.
Vali Wallace…
…ayakta selam veriyor.
George Wallace klasik bir Alabama popülistiydi.
Yani sıradan insanın yanındaydı. Yeter ki Beyaz olsun.
O açgözlü fırsatçı ve federal birlikler
hukuka aykırı 14. Değişikliğin geçmesi için Güney'e saldırdılar.
Kanımca bir şeyi unutmamamız gerekiyor. O da şu ki,
Güney'in 14. Değişikliğe genel yaklaşımı şöyle özetlenebilecek bir yaklaşımdı:
"Federal hükûmet eyaletlere talimat veremez."
Bu argümanı ben onlarca kez duydum.
14. Değişiklik bir hileydi. Meşru değildi. Eyaletler riayet etmek zorunda değildi.
Ve ben şunu diyorum: Şimdi ayrışma.
Yarın ayrışma.
Sonsuza dek ayrışma!
"Ayrışma kaldırılsın." talimatları eyaletlerin haklarını çiğniyordu.
Ve Wallace bir çizgi çekti.
Federal hükûmetin "Okullarda ayrışmayı kaldırın." talimatına uyulmayacaktı.
Gelir gelmez "Bir Siyah, Alabama'daki bir üniversiteye girmek istediğinde
okulun kapısında dikilip ona engel olurum." dedi.
Her gün binlerce Zenci seçmen kaydı yaptırmak için sıraya giriyordu.
King'in örgütçüleri Beyazların düşmanlığıyla savaşıyordu.
İnsanların gözünü korkutuyorsunuz,
yağmurda bekletip seçmen kaydı yapmalarını önlüyorsunuz.
Ama biz kaydolacağız
çünkü ABD vatandaşları olarak buna hakkımız var.
Pasif direniş tutumu aksaklığa yol açar
çünkü biri size saldırdığında darbeleri alan siz olursunuz.
İnsanların size saldırması için plan yaparsınız.
Pasif direniş, gücünü adaletsizlikle yüzleşmekten alır.
Bu, çelişkiyi büyütür.
Siz değişim yapmaya, onlarsa değişime direnmeye çalışır.
Sivil itaatsizlik kaosa yol açtığı için, insanlar Dr. King'den asayişi
yeniden sağlamasını istemiş.
Ama biz aslında kriz çıkarmak zorundayız
yoksa ayrıcalıklı insanlar dünyada adaletsizlik yokmuş gibi
hayatlarına devam ederler.
Adaletsizlikle baş etmenin üç yolu vardır:
Birincisi onu haysiyetsizce kabul etmek,
ikincisi ona silahla direnmek, üçüncüsü şiddet kullanmamaktır.
Aman Tanrım.
Bayard Rustin çok yönlü bir adamdı.
King bir koalisyon kurmaktadır.
Bayard Rustin gibi aktivistlerle bağlantı kurar.
Bayard pasif direniş yanlısıydı
ve o dönemin Medeni Haklar Hareketi'nin önde gelen entelektüellerindendi.
İnsan, bedenine ve ruhuna bağlıdır.
Her şeyden ümit kesildiğinde ondan yardım alır.
Bayard Rustin'in adını hiç duymamışsınızdır.
Bayard Rustin, Dr. King'le çalıştı
ve onu pasif direniş fikriyle tanıştıran da ta kendisiydi.
Peki adını niye bilmiyoruz?
Çünkü eş cinselliğin akıl hastalığı
ve suç sayıldığı bir dönemde eş cinsel olduğunu gizlemeyen biriydi.
Bütün hayatını adadığı bir hareketin dışına itilmişti.
Bayard şöyle demişti: "Her topluma iyilik timsali baş belaları lazımdır.
Tek silahımız bedenlerimiz ve onları çarkların sıkışacağı yerlere sokmalıyız."
Bayard Rustin iyilik timsali bir baş belasıydı.
1963, bütün ülke ve bütün dünya için çok önemli bir yıldır.
Bu dönemde haddini aştığı ve acele ettiği için
King'e büyük bir direnç gösterilmeye başlar.
Özgürlük Bildirgesi'nin 100 yıl sonrasında
haddini aştığı ve acele ettiğinin düşünülmesi
onun yönünü şaşırmasına neden oldu.
Hareket'i doğru yola sokmak için
federal hükûmetin eyleme geçmesini sağlamalıdır.
Kennedy'nin tepki vermesini gerektiren bir durum yaratmak ister.
Ayrışmanın en güçlü olduğu yere giderek bir kriz çıkarmak ister.
SİZİN BIRMINGHAM POLİS DEPARTMANINIZ
City of Birmingham, vatandaşları için çeşitli alanlarda çalışır.
Birmingham Polisi'nin eline kimse su dökemez.
Bull Connor'ın polis gücü çok acımasız olmasıyla ünlüydü.
Köpek, vazifesi ve komutu sona erene dek durmayacak.
Ağustos ayında yerlerde sürüklenerek hapse tıkıldım.
Çok sert davrandıkları için elbisem yırtıldı.
Birmingham'a Amerika'nın Johannesburg'u deniyordu.
Beyaz ile Zenci ayrı tutulmak zorundadır!
Kolluk kuvvetlerini rahat bırakın da işlerini yapsınlar.
Siyahlar şehir merkezindeki dükkânlarda iş bulamıyordu.
Siyahlar şiddete çok sık maruz kalıyordu.
Bana kalırsa Birmingham'da hayat cehennemdir.
Beyaz Güneylilere göre çizgiyi aşan tüm Siyahlara,
Siyah ailelere, Siyah aktivistlere dinamit saldırıları yapılıyordu.
Bu yüzden Birmingham'a "Bombing-ham" deniyordu.
"En eski çocukluk anılarımın arasında dinamit patlamalarının sesi var.
Terörizm, tarihimizin bir parçası.
Bize yabancı bir şey değil."
Bull Connor
sık sık radyoya çıkıp şöyle açıklamalar yapardı:
"Zenciler Beyaz bir mahalleye taşındı. Bu gece kan dökülmesini beklesek yeridir."
Ve hakikaten de kan dökülürdü.
Siyahi topluluklar ülke içi terörizme çok aşinadır.
Geçmişten beri değişim için baskı yaptığımızda
şiddetle karşılık verildi.
En net olarak Bombing-ham'de görülürdü bu.
KKK, medeni hak toplantıları düzenliyorlar diye
Siyahları korkutmak için evleri ve kiliseleri bombalardı.
Onları ne bir devlet kurumu,
ne polis, ne ordu ne de Ulusal Muhafızlar durdururdu.
Hiçbir şey teröristleri, onlara göz yuman bir hukuk sisteminden çok teşvik edemez.
"Birmingham, en uç bütünleşme karşıtı direnişin sembolüdür.
Birmingham'da çığır açabilirsek
ve ayrışma duvarlarını gerçekten yıkabilirsek
bütünleşmeye daha fazla direnemeyeceği
bütün Güney'e gösterilmiş olur."
BIRMINGHAM'A HOŞ GELDİNİZ
Devam edin.
Birmingham'daki protestolarda
Bull Connor insanları tutuklatıyor, hapse attırıyordu
ama protestolar, mesajı John Kennedy'e ulaştıracak ilgiyi
toplumda uyandıramıyordu.
Neredeyse çaresizlikten hapse girmesi gerektiğine karar verir.
En önde yürür,
tutuklanır
ve o anda Birmingham kampanyasının başarılı olamayacağı endişesine kapılır.
YÜRÜYÜŞ HAPİSTE BİTTİ
Beyaz din liderlerinin kampanyaya verdiği bir tepkiyi okur
ve çok üzülür.
Destekçilerinin arasında dinî liderlerin de olacağını düşünmüştür.
"Hem Beyaz hem de Zenci vatandaşlarımızı
asayişi bozmadan sağduyuyla hareket etmeye davet ediyoruz.
Ümitlerinin gerçekleştirilmesinin ağırdan alındığını düşünen insanların
sabırsızlığını doğal, fakat bu gösterileri akılsızca ve vakitsiz buluyoruz.
Din adamları bu mektubun büyük bir tepkiyle karşılaşacağını düşünmez.
Ama bir hapishanede kaleme alınmış, adalet talep eden,
simge niteliğinde bir mesaj alırlar.
"Sevgili din adamları,
tutuklu bulunduğum Birmingham City Cezaevinde, söz konusu faaliyetlerimi
akılsızca ve vakitsiz addeden son demecinize rast geldim."
Tuvalet kâğıtlarının üzerine, gazetelerin kenarlarına yazmaya başladı.
Gardiyan ona mektubunu yazacağı bir kâğıt vermemişti.
Açıp bakabileceği bir kitap yoktu. Hafızasına güvenmek zorundaydı.
"'Bekle' sözcüğünü yıllardır duyuyorum.
Her Zenci için keskin bir aşinalık taşıyan bir sözcük bu.
Adınız 'Zenci' olunca
yaşınız kaç olursa olsun göbek adınız 'oğlan' olur, soyadınız ise 'John'.
Karınıza ve annenize de 'hanımefendi' unvanı asla verilmez.
Beklemenin bize neden zor geldiğini ancak o zaman anlarsınız.
Şu 'bekle' sözcüğü…
…neredeyse her zaman 'asla' demekti."
Zenciler, tam bütünleşmeden daha hafif olan koşulları
konuşmayı beceremiyorlar.
Dr. King "ılımlı Beyaz" tehlikesinden de aynı mektupta söz eder.
Ilımlı Beyaz'ın aslında Ku Klux Klan'dan daha tehlikeli olduğunu söyler
çünkü ılımlı Beyaz, size beklemenizi söyleyen kişi olmayı ister.
Kademeli yaklaşım an itibarıyla rafa kaldırılmış bulunuyor.
Bir durumun içerisindeyiz. Farkındayız.
Fazla hızlı gelişti.
Beyaz liberaller "bekle" sözcüğüne bayılır çünkü "hayır" deyince ırkçı olursunuz.
"Bekle." deyince sabırlı, akılcı ve düşünceli olursunuz.
Bence o mektubu Başkan Kennedy'e
ve haklarına sahip olmayan insanlardan beklemelerini istemeyi
ahlaki açıdan doğru bulan herkese yazıyor.
"Zenci liderlerle, Martin Luther King'le ve diğerleriyle bu hafta görüşüp
atmaya çalıştığımız adımlar hakkında konuşmamız gerektiğini düşünüyoruz."
"Sorun şu ki herkes King'i bizim adamımız sanıyor.
Her yaptığını bizden biliyorlar. O yüzden gözümüz üstünde olmalı.
King bu sıralar çok sakıncalı.
Güneyli vali, belediye başkanı veya iş adamlarını öne almak isterim."
Siyasetçi olduğu için siyasi gücünü korumanın derdinde.
Ayrıca ılımlı Beyaz'lar arasında en sözü geçen kişi odur
ve şayet King'in yaptığının doğru olduğuna ikna edilebilirse
King inanılmaz bir zafer elde etmiş olacaktır.
King'in mektubu etkilidir. King eylem talep etmektedir.
Ve sözlerini yeni bir radikal stratejiyle destekleyecektir.
Başkan'ın bile göz ardı edemeyeceği bir stratejidir bu.
"Cesur bir çocuk değildim. Hiç kavgaya karışmazdım.
Sadece matematik problemlerine girişirdim. Yani mesele cesaret değildi.
Mesele, daha iyi bir günün hayalini kurmaktı."
O sıralar gösterilere katılmak isteyen gençler vardır.
Çocuklardır.
Bence normal şartlarda King bu stratejiyi çok tehlikeli bulurdu.
Ya biri ciddi şekilde yaralanırsa? İçlerinden biri ölebilir.
Ama bu, onun o sıradaki çaresizliğini gösteriyordu.
Sadece kendisi için değil o gençler için de
bir zafer kazanması gerekiyordu.
Çocukların Seferi 2 Mayıs 1963'te başladı.
Henüz yedi yaşında olan çocuklar vardı.
Yüzlerce çocuk tutuklandı.
Her sabah onları okula bırakan otobüslerle şimdi hapse götürülüyorlardı.
Tehlikeye rağmen pasif direniş uygulamaya karar verdiler.
Risklerin farkındaydılar ve buna değeceğine karar verdiler.
Çocuklar kiliselerden çıkıp sokaklarda yürüdüler.
Çok da neşeliydiler.
Bu, Connor'ın hiç hoşuna gitmedi.
Çocukları, kurtulmak istediği haşereler olarak gördü.
Bull Connor av başlatmaya, yangın hortumlarını çıkarmaya karar verdi.
Gençler ve çocuklar.
Hortumlarla sıkılan suyun tazyikiyle yollarda sürüklenen yamrulmuş bedenler.
Martin Luther King bir halkla ilişkiler ustasıydı
ve biliyordu ki Beyazların şiddetine karşı
Siyahların pasif direnişi…
…Amerika'da çok sayıda Beyaz insanı aynaya bakmaya itecekti.
Martin ve arkadaşlarının uyandırmak istediği tepki tam da buydu.
Bütün dünya sarsıldı.
Bu, ABD için tam bir utanç kaynağıydı.
14. Değişiklik'le amaçlanan kesinlikle bu olamaz.
Amerikan Rüyası kesinlikle bu olamaz.
Ortadaki manzara, Amerika'yı kimin kurtarmaya çalıştığı,
14. Değişikliğe kimin anlam katmaya çalıştığı
ve yola kimin taş koyduğu hakkında
çok önemli bir şey anlatıyordu.
Dünya çapında gazetelerin ön sayfaları
polisin gençlere ve çocuklara saldırma görüntüleriyle doluydu.
Bu, Soğuk Savaş ideolojisini gülünç bir hâle getirdi.
Sovyetler'e kıyasla özgür bir ulusuz, diyorduk
ama gerçek özgürlük talep eden insanlar polisin saldırısına uğruyordu.
Amerikan Rüyası'nı gerçekleştirme gücünü elinde tutan kişi
hasbelkader Beyaz bir insan.
Kennedy yönetimi sokaklarda olup biteni izledi
ve Amerika'daki gerçek ırk bölünmesine yeterince dikkat etmediğini fark etti.
İnsanlar Beyaz Saray'daki Başkan'a ulaşıp bunun çok çirkin olduğunu söyledi.
O protestolardan önce Amerikalıların sadece yüzde beşi
medeni hakların ABD'nin en önemli iç sorunu olduğunu düşünüyordu.
Protestolardan sonra bu oran yüzde 50'ye çıktı.
ABD'nin en etkili seslerinden Dr. Martin Luther King'i davet ediyorum.
Bir araç olarak televizyon, King'in stratejisinde büyük rol oynadı.
İnsanların canları pahasına makaleler, konuşmalar, gazeteler yayımladığını
ve mesaj vermenin zorluklarını gördük.
Ama artık Amerikalılar ilk defa, salonlarında oturarak bu mesajı
dakikasında alıyorlardı.
Hiçbir toplumsal devrim her aşamasında düzgün ve düzenli olamaz.
Gece haberlerinde Siyah Amerikalılara yapılanları görür,
ülkedeki adaletsizliğe tanık olur ve bunun bitmesi gerektiğini anlarlar.
Ve Alabama Valisi George Wallace dışında
hiç kimse bu adaletsizliği tasvip etmemektedir.
Alabama Üniversitesinin Tuscaloosa kampüsü eyalet polisinin koruması altında.
Eyaletin son Beyaz üniversitesinde bütünleşmeyi önlemek için
Wallace kapıda bizzat dikileceğine dair söz vermişti.
George Wallace'ın Siyahların Alabama Üniversitesine
girmesine izin vermesi yönünde bir mahkeme emri vardı.
George Wallace emre karşı koymaya kararlıydı.
Wallace, buna karşı koymak için tüm imkânlarını kullanacağını
Kennedy'e ve federal hükûmete açıkça belirtmek ister.
Orta yolun bulunması gerekecektir.
Alabama Eyaleti'nin valisi ve başkanı olarak
Bu eyaletin haklarını, egemenliğini ve halkını temsil etmek üzere
huzurunuzda bulunmayı yükümlülüğüm ve görevim sayıyor,
bu sebeple merkezî yönetimin bu hukuk dışı ve uygunsuz eylemini kınıyor
ve menediyorum.
Wallace, Amerika'nın tüm ilkelerini reddediyordu.
Siyah öğrencilerin 14. Değişiklik'le güvence altına alınan
ve istedikleri okula gitmelerini sağlayan eşit koruma hakkını reddediyordu.
"Sadece gergin bir gün değildi.
Tehlike dolu bir gündü.
Kimse ne olacağını kestiremiyordu.
İçeri sızmam veya arka kapıdan girmem gerektiğini düşünmedim.
Madem Wallace kapıda dikiliyordu,
onun karşısına çıkıp o okula girmek sonuna kadar hakkımdı."
Kennedy o sırada kendisini Medeni Haklar Hareketi'yle
hâlâ özdeşleştirmiş değildi.
Bir devlet yetkilisinin Siyahlara var gücüyle kısıtlama uyguladığını görünce
federal hükûmetin müdahale etmesi gerektiğine ikna oldu.
Bence Kennedy o anda Wallace'ın haddini aştığını anlıyor.
Ulusal Muhafız birlikleri öğleden sonra olay yerine geldi.
Başkan Kennedy, Alabama Ulusal Muhafızları'nı
Alabama Üniversitesini bütünleşmeye zorlamaya çağırır.
Şu anda General, federal hükûmetin temsilcisi olarak valinin karşısında.
Wallace yenildiğini biliyordu.
Federal hükûmet galebe çalacaktı.
Akabinde bu anda Alabama Valisi George Wallace
okul binası kapısından uzaklaştı.
Pes etti, çekti gitti.
Ve iki öğrenci kaydettirildi.
Kennedy karar verdi, o gece televizyona çıkmalıydı.
Bir aydınlanma yaşadı. O anda harekete geçmesi gerektiğini fark etti.
Şimdi ABD Başkanı Washington'dan naklen bir konuşma yapacak.
İyi akşamlar sevgili yurttaşlar.
"Bu ulus, farklı birçok ulus ve uyruktan insanlarca kuruldu.
Her insanın eşit yaratıldığı ilkesi temel alınarak kuruldu."
O konuşmayı,
Lincoln'ın İç Savaş'ın ahlaki boyutu konusundaki tepkisini düşünerek
ele alıyorum.
Bana göre iki durumda da, olup bitenlerin ahlaki sonuçlarıyla
yüzleşmeye karşı koysa da dünyaya ayak uydurması gerektiğini
nihayet kabul eden iki başkandan söz ediyoruz.
"Başkan Lincoln köleleri özgür bırakalı 100 yıl oldu
ama onların mirasçıları, onların torunları tam anlamıyla özgür değil."
Adaletsizlik zincirlerini daha kıramadılar.
Toplumsal ve ekonomik baskıdan kurtulamadılar.
Büyük ümitlerimiz olsa da bu ulus
tüm vatandaşları özgür olana dek tamamen özgür olmayacaktır.
Sevgili Amerikalılar, bu sorun hepimizin sorunudur.
"Sevgili Amerikalılar" ifadesini
sanki vaaz veriyormuş gibi tekrarlayıp durması,
King'in en baştan beri 14. Değişikliğe atıfta bulunmasının bir sonucu.
Kennedy, ayrıcalıklı insanları
koyu tenli insanların insanlığını ve vatandaşlığını tanımaya çağırdı.
"Onlara, size davranılmasını istediğiniz gibi davranalım."
"Ten renginin değişmesini ve onun yerine geçmeyi hangimiz isterdi?
O zaman sabır ve erteleme nasihatleri hangimizi memnun ederdi?
Siyahların başına gelen her şey göz önüne alındığında,
artık beklemekten vazgeçmenin zamanı gelmiştir.
Bu sebeple Kongre'den yasayı çıkarmasını istiyorum.
Özgürlük Bildirgesi'nin yıl dönümünde
medeni haklar yasa tasarısını duyurmasını isteyen Martin'i
geri çevirmişti ama bu kez nihayet o isteği yerine getiriyordu.
Bence Lincoln'dan beri bir ABD başkanının yaptığı en esaslı konuşmalardan biridir.
"Artık bu ulusun verdiği sözü tutmasının zamanı geldi."
Bence King konuşmayı duyduğunda şaşırmıştır
çünkü bu, Güney'deki Hareket'in
Kennedy'i yapmaya zorladığı bir şeydi bu.
Bu sebeple, tüm Amerikalılara halka açık tesislerde
hizmet alma hakkı verilmesini Kongre'den rica ediyorum.
Bunlar otel, restoran, sinema salonu, perakendeci ve benzeri kurumlardır.
Bana göre bu, temel bir haktır.
Kennedy, 14. Değişiklik'ten yararlanarak Medeni Haklar yasa tasarısında
halka açık tesislere eşit erişim olanağı sağlayan bir yasayı geçirdi.
Nerede yaşarsa yaşasın her Amerikalı umarım dönüp vicdanına bakar.
Medeni haklar reformu ihtiyacını ilk defa ahlaki bir mesele olarak sunar.
King, Kennedy yönetimini harekete geçirme hedefine ulaştı.
WASHINGTON YÜRÜYÜŞÜ, 1963
Rüzgâr arkaya alınmıştır ve dümende King vardır.
Şikago'da, San Francisco Körfez Bölgesi'nde gösteriler vardır.
New York'ta sürmekte olan gösteriler vardır.
Washington'daki yürüyüş zirveydi.
Daha 19 yaşındaydım
ve yürüyüşte yer almak istediğime karar verdim.
Siyah nüfusu düşük bir New Mexico kasabasında büyümüştüm
ve birden bire hiç görmediğim kadar çok Siyah insan gördüm.
Bunun çok özel bir şey olduğunu sahiden hissettim.
Washington'daki Yürüyüş'te yaptığı konuşmayı dinleyenlerin çoğu,
Martin'in çocuklarının büyüdüğü ortamdan ve herkesin "ten rengiyle değil,
karakteriyle" bilinmesini istememiz falan bahsettiğini sanmış
ama muhtemelen konuşmanın ilk kısmını kaçırmıştır.
Bundan 100 yıl önce…
…simge niteliğindeki gölgesi bugün üzerimize düşen büyük Amerikalı,
Özgürlük Bildirgesi'ni imzaladı.
Fakat aradan 100 yıl geçmesine rağmen Zenci hâlâ özgür değil.
Yürüyüş'tekilerin çoğu gibi
ben de konuyu medeni haklar teklifinin yasalaşmasından ibaret sandım.
Ama King "Mesele bundan çok daha fazlası." diyordu.
"Amerika Zencilere karşılıksız bir çek vermiştir.
Üzerinde 'yetersiz fon' yazan bir çektir bu."
Ama biz adalet bankasının iflas ettiğine inanmayı reddediyoruz.
Özgürlük Bildirgesi vaadinin gerçekleştirilmesini bekliyoruz.
14. Değişikliğin gerçekleştirilmesini bekliyoruz.
100 yıllık sabır yeter de artar.
EŞİT HAKLARIMIZI ŞİMDİ İSTİYORUZ!
"Demokrasi vaatlerini gerçekleştirmenin zamanı geldi."
"Bekleyemez misiniz?" veya "Önünde sonunda işler değişecek." diyeceklerdir.
Bekleyemezsiniz.
Esas olan "Şu anın aciliyeti"dir.
BEKLEYEMEYİZ
BEKLEMEYECEĞİZ
Zamanı geldi.
Dr. King daha fazla dayanamayacağımızı anlamıştı.
Sabırlı ve sessiz olma zamanı geride kalmıştı.
Zamanı geldi.
"Bekle" neredeyse her zaman "asla" demektir. Neredeyse her zaman.
O "bekle"yi bir "bekle" daha izler, sonra bir "bekle" daha…
En sonunda da uğruna mücadele ettiğiniz haklarınızı göremeden ölür gidersiniz.
Zamanı geldi.
Hemen gerçek değişimde ısrar edişiyle radikaldi.
"Ulusun, şu anın aciliyetini görmezden gelmesi ölümcül olacaktır."
Hukuk önünde eşit koruma vaadiydi.
Tam da 14. Değişikliğin
devreye soktuğu şeyi
almak için yapılması gereklerin vaadiydi.
Bunlar zaten var olan haklardı.
Yeni bir şey istenmiyordu.
İltimas istenmiyordu.
Yeni Amerikan toplumunun
temellerinin atılmasına yönelik vaadi yerine getirilmesi isteniyordu.
Dr. King "Dinlenmeyeceksiniz. Ben dinlenmiyorum." dedi.
"Hiçbirimiz uyumayacağız.
Bu iş çözülene dek hiçbirimiz uyumayacağız."
Beklemek çocuklarımı tehlikeye atıyor,
ailemi tehlikeye atıyor,
toplumumu tehlikeye atıyor,
işimi tehlikeye atıyor,
yaşam nefesini soluma kabiliyetimi tehlikeye atıyor.
Benim bekleyecek vaktim yok.
"Medeni Haklar Hareketi'nin bulduğu bu yeni güç yitirilmeyecek.
Doğru bildiklerimizi bizzat görebilmek için acı çekmeye,
hatta canımızı ortaya koymaya hazırız.
Ucunda hapis olabilir.
Ucunda fiziksel ölüm bile olabilir.
Ama birinin, çocuklarını ruhun ebedi ölümünden kurtarmak için
ödemesi gereken bedel fiziksel ölümse
bundan daha büyük kefaret olamaz."
Martin Luther King 20 dakika önce vefat etti.
"Zenciler sahip oldukları gücün boyutunu gördüler
ve onu tekrar tekrar serbest bırakacaklar.
Ümitsizlik çukurundan çıktılar.
Mücadelede güç buldular
ve yaşasalar da ölseler de
bir daha ne sürünecek ne de geri çekilecekler."
1964 tarihli Medeni Haklar Yasası
14. Değişikliğin uygulanması talebine verilen etkili bir yanıttır.
Mücadelenin sonu değil,
tam vatandaşlığa giden o uzun yürüyüşteki bir kilometre taşıdır.
Adaleti talep etme zamanının her zaman şimdi olduğunu
bize hatırlatma görevi görmektedir.
ŞİMDİ!
Dr. King ve daha birçoklarının öğrettiklerinden biliyoruz ki
politikaları meclisten geçirecek baskıyı aslında protesto yaratır.
İki hafta sonra artık haber yapılmadığında birlik olmalıyız.
Seçim politikasının ötesine geçmeli ve kendi içimizde örgütlenmeliyiz.
Çünkü biz beklemeyi reddedince,
rehavete karşı savaşınca
birlikte başardıklarımıza baksanıza.
Hatta bakın, eşitlik talebinde bulunmaları için kimlere ilham veriyoruz.
Ben herkes için özgürlük ve eşitlikten yanayım
ve kadınlar da ABD'deki başlıca ezilen gruplardandır.
Kendi bedenlerimizi kontrol etmek ve eşit fırsat istiyoruz.
14. Değişikliğin kadınları kapsamasını istiyoruz.
Alt yazı çevirmeni: Arda Barişta