NETFLIX — ORYGINALNY SERIAL DOKUMENTALNY
Funkcjonariusz Wilson nie będzie sądzony
w sprawie śmierci Michaela Browna.
ROK 2014
Gromadzi się tłum.
Emocje również rosną.
Tłum jednak zachowuje spokój,
a policja ma nadzieję, że tak zostanie.
We wtorek pierwszy raz dostałam gazem łzawiącym.
Nie ostatni.
Pierwszy raz, gdy dostałam gazem w Ferguson.
Była pani w środku protestu.
Co pani widziała?
Widziałam wiele rzeczy.
Głównie widziałam społeczność w żałobie
RIP MIKE BROWN
Ręce w górę! Nie strzelać!
Okrzyk na ulicy brzmiał „Ręce w górę, nie strzelać”,
bo powiedziano nam,
że Michael Brown miał ręce w górze, a Darren Wilson go zastrzelił.
Widzimy tu systemową niesprawiedliwość.
Dr King powiedział innemu dziennikarzowi, że zamieszki to język niesłyszanych.
Mam dość. Jestem zmęczony.
NIE STRZELAĆ
Ręce do góry, nie strzelać! Czarne życie ma znaczenie!
Będziemy mówić o obecnych protestach,
wzorowanych na tych z przeszłości,
i nazwiemy je nieporządkiem, brakiem cierpliwości,
nie pamiętając, skąd zaczerpnęliśmy te wzory.
Dr King nie mówił o tym, by mieć więcej niż inni.
Mówił, że powinniśmy mieć to, co nam się należy.
Zasługujemy na niezbywalne prawa, które nam obiecano.
Ilekroć zmarginalizowani ludzie mają czelność
walczyć o sprawiedliwość,
każą nam czekać.
Czekajcie, zwolnij...
Wtedy zaczynam się pytać ludzi:
„Jak według was mamy bronić naszych praw?”.
Nie chcecie, żebyśmy protestowali na własnych ulicach.
Nie chcecie, byśmy przerywali mecze.
Nie chcecie, byśmy blokowali ulice.
Byśmy blokowali autostrady.
Nie chcecie, byśmy stali po prawa
ani byśmy klęczeli w obronie naszych praw.
Nie istnieje żaden akceptowalny sposób na protest,
jeśli zależy wam wyłącznie na tym, by kazać mi czekać.
CZEKANIE
W 1863 roku prezydent Lincoln podpisał Proklamację emancypacji.
Uwolnił wszystkich niewolników w USA.
W 1868 roku zatwierdzono 14. poprawkę.
Wszyscy obywatele Ameryki są teraz równi wobec prawa.
Technicznie rzecz biorąc, czarni Amerykanie są pełnoprawnymi obywatelami.
Ale w praktyce nie do końca tak było.
Nawet w latach 50., za każdym razem, gdy czarni Amerykanie
domagają się praw wynikających z 14. poprawki: do sprawiedliwego sądu,
do równej ochrony, do jakiegokolwiek postępu,
inni każą im czekać.
Do kiedy mamy czekać?
EMANCYPACJA OD 1 STYCZNIA 1863 ROKU
Jeśli ktoś złoży ci obietnicę,
a sto lat później wciąż jej nie spełnił…
to może być nieco frustrujące.
Chcemy wszystkich praw.
Chcemy ich tu i teraz.
POCZEKALNIA DLA KOLOROWYCH
Jak się tu dostaliśmy?
Oto, co się stało.
Południowe stany próbowały wymyślić,
jak ominąć 14. poprawkę.
Najskuteczniejszą próbą było przyjęcie zasady równej ochrony prawa
i przekręcenie jej na „oddzielni, ale równi”.
To myślenie w stylu: „Będziemy równi, ale osobno”,
a zamiast dopilnować wprowadzenia 14. poprawki w życie,
Sąd Najwyższy zgadza się z władzami z Południa.
I tak powstaje era Jima Crowa.
KOLOROWI
Nie ma czegoś takiego jak „oddzielni, ale równi”.
Nigdy nie było „oddzielnych, ale równych”.
Ale dzięki tej fikcji biali Południowcy
mogli narzucić sztywny system rasowych kast, formę legalnego apartheidu.
PLESSY KONTRA FERGUSON
„ODDZIELNI, ALE RÓWNI” (1896 -1954)
Czarni żyli na marginesie, prawie jak za czasów niewolnictwa.
Nie mogą jeść w białych restauracjach.
Nie mogą chodzić do białych kin.
Osobne hotele, pociągi, poczekalnie…
Wiele dobrych miejsc pracy było w fabrykach.
Czarni nie mogli tam pracować z powodu segregacji.
Czarni cierpią z powodu nierówności ekonomicznych,
ograniczonych możliwości
zdobycia pracy, która pomoże im przetrwać i prosperować.
Południowcy próbują przywrócić
optykę i dynamikę czasów niewolnictwa.
Wzmacniają narrację o różnicach rasowych.
PŁK. WILLIAM PRITCHARD, 1961 ROK
nawet najgłupszy farmer na świecie
wie, że jeśli ma białe i czarne kurczaki,
czarne lepiej sobie radzą na swoim podwórku,
a białe na swoim własnym, osobnym podwórku.
Takie warunki im sprzyjają.
Znamy znaki Jima Crowa:
fontanny do picia, łazienki , baseny,
ale skutki tych praw widać w całej Ameryce.
Nie sądzę, że powinni być dyskryminowani,
ale przeprowadziłam się tu
między innymi dlatego, że była tu biała społeczność.
Dekady ciągłego zagrożenia przemocą,
rozpadających się szkół,
z mniejszą ilością miejsc pracy, pożyczek i domów oznaczało,
że Afroamerykanie nie zebrali majątku potrzebnego
do równości ekonomicznej.
Ten styl życia jest częścią nas.
Im bardziej próbują nas do czegoś zmusić,
tym gorsza jest na to reakcja.
W segregacji nie chodziło tylko o fontanny.
To była klatka, a biała Ameryka nie miała zamiaru oddać klucza.
Czternasta poprawka została zniszczona, rozbita na kawałki.
Myśl, że wszyscy jesteśmy obywatelami
że wszyscy jesteśmy równi wobec prawa,
ustąpiła idei, według której Afroamerykanie zwyczajnie nie mogą,
nie mają prawa oczekiwać równego traktowania.
Czarni Amerykanie są rozczarowani
porażką obietnicy czternastej poprawki.
Pojęcia równości, pojęcie praw wynikających z czternastej poprawki
nigdy nie nabrało kształtu.
Musieliśmy dorzucić trochę ognia, przyprawić tej poprawce kły.
WEJŚCIE DLA KOLOROWYCH
Thurgood Marshall, prawnuk niewolnika
i pierwszy czarnoskóry w Sądzie Najwyższym USA,
z pomocą żony wkłada szatę sędziowską.
Marshall jest wściekły
i pewny siebie. Ma tupet.
To niesamowity człowiek.
„Czternasta poprawka i jej wspaniały ideał równości wobec prawa
nie miały większego znaczenia niż to, które
następne pokolenia chciały im nadać.
Obecnie najważniejszy jest nowy rodzaj aktywizmu,
aktywizm w poszukiwaniu sprawiedliwości”.
Marshall pochodzi ze stanu, w którym jest segregacja,
a mimo to zmienia historię
jako pierwszy czarny sędzia w składzie Sądu Najwyższego.
Jego podróż zaczęła się po części dzięki spuściźnie Rekonstrukcji
i czternastej poprawki,
czyli czarnym uczelniom.
Wychował się w zachodnim Baltimore,
ale nie może studiować na wydziale prawa Uniwersytetu Maryland,
bo nie przyjmują tam czarnych studentów.
Marshall trafia więc na wydział prawa Uniwersytetu Howarda.
Prodziekan wydziału to Charles Hamilton Houston,
prawdopodobnie najlepszy prawnik XX wieku.
Podejmuje się bycia mentorem grupy młodych afroamerykańskich prawników.
Wpaja im następującą ideę:
„Jako młodzi, czarni prawnicy, musicie żądać sprawiedliwości”.
Houston i Marshall postanowili
zniszczyć fundamenty dewizy „oddzielni, ale równi”,
wygrywając kolejne sprawy w Sądzie Najwyższym.
MURRAY KONTRA MARYLAND
Podważają segregację na wydziale prawa Uniwersytetu Missouri
i wygrywają.
Kontynuują pracę wewnątrz systemu
i rzucają wyzwanie segregacji w szkolnictwie wyższym.
Studia magisterskie, wydziały prawa, uczelnie farmaceutyczne…
Ale cały czas myślą o trudnej kwestii
segregacji w przedszkolach i szkołach.
To jest Larry. A to szkoła Larry'ego.
Duże budynki, rozległe tereny…
A to jest Tad. On też mieszka w Clarksdale.
Oto szkoła Tada.
Jest przepełniona i zniszczona.
Jedną z największych przeszkód stojących na drodze do zniesienia segregacji
było przekonanie, że nie wynika z niej nic złego poza tym,
że czarni czują się poszkodowani.
Wielu szerzyło fikcyjną narrację,
że czarni chcą przebywać z czarnymi,
biali wolą białych,
a póki panuje równość, jakie to ma znaczenie?
Co nam szkodzi istnienie segregacji?
Cóż, segregacja była i jest
KENNETH CLARK LIDER RUCHU PRAW OBYWATELSKICH
pewnej grupie ludzi, że jest gorsza.
Chcąc udowodnić Sądowi Najwyższemu, że oddzielne nigdy nie będzie równym,
Thurgood Marshall musi pokazać emocjonalny ciężar segregacji.
W tym celu wykorzystuje test lalek.
W latach 40. XX wieku psycholodzy Kenneth i Mamie Clarkowie
pokazują dzieciom dwie identyczne lalki,
poza tym że jedna jest biała, a druga czarna.
Zadali proste pytanie.
„Która lalka jest zła? Która jest miła?”.
Większość dzieci, białych
i czarnych mówi, że biała lalka jest miła, a czarna jest zła.
Tak właśnie uważają dzieci.
To pokazuje, jak szybko i głęboko segregacja zasiewa rasizm
w umysłach dzieci.
Te dzieci uważały się za gorsze.
Zaakceptowały swą niższość jako część rzeczywistości.
Nawet jako naukowcowi, sprawiło mi to...
przykrość.
Thurgood Marshall twierdził,
że w celu wykazania naruszeń czternastej poprawki
potrzebne są dowody na szkodliwe skutki segregacji.
Kenneth i Mamie Clarkowie,
oni pokazali, że segregacja wpaja uciskanej grupie poczucie niższości.
Uczniowie z czarnych szkół
przyswajają informacje o białej supremacji.
Marshall ze swoim zespołem są gotowi na podjęcie się sprawy, która podważy
segregację w edukacji podstawowej.
BROWN KONTRA RADA EDUKACJI
„Każda segregacja, której celem
jest prawny podział na klasy lub kasty,
jest samo w sobie pogwałceniem czternastej poprawki”.
Sąd Najwyższy jest gotów spojrzeć na społeczne skutki praw, które nakazują
czarnym i białym chodzić do różnych szkół.
Co to znaczy mieć czarne szkoły?
Co to znaczy mieć białe szkoły?
Jaki to tworzy przekaz?
Segregacja wpłynęła na serca i umysły czarnych uczniów
i osłabiła ich zdolność do uczestniczenia w demokracji.
Jeśli sprawa Scotta jest jedną z najważniejszych decyzji
w historii Sądu Najwyższego,
jedyną sprawą, która ją przerasta,
jest „Brown kontra Rada Edukacji”.
„Dziś edukacja jest być może najważniejszym obowiązkiem
władz stanowych i lokalnych.
To podstawa dobrego obywatelstwa.
Taka szansa to prawo, które
musi być dostępna dla wszystkich na równych warunkach.
Uznajemy, że w dziedzinie edukacji publicznej
doktryna »oddzielni, ale równi« nie ma zastosowania.
Oddzielne placówki edukacyjne z samej natury tworzą nierówność”.
SEGREGACJA ZAKAZANA
JEDNOGŁOŚNA DECYZJA
Ta decyzja zapoczątkowała koniec legalnej segregacji w kraju.
Poprzez afirmację demokracji i obywatelstwa
sprawa „Brown kontra Rada Edukacji” stanowi rewolucję,
a zawdzięcza to głównie czarnym prawnikom.
PRAWNICZKA SPRAWY BROWNÓW
PRAWNICZKA RUCHU OBYWATELSKIEGO
Wierzyli, że w prawie zawsze istnieje możliwość
przywrócenia prawdziwego znaczenie równej ochrony prawa i obywatelstwa.
Sąd Najwyższy zaczyna dostrzegać
fundamentalną sprzeczność
między językiem 14. poprawki a tym, co widzą w naszym kraju.
SĄD ZAKAZUJE SEGREGACJI W SZKOŁACH PUBLICZNYCH
Było wtedy co świętować, ale też było o co się martwić,
a te obawy okazały się trafne.
Po decyzji w sprawie Brownów Południe mówi „nigdy”.
Reakcją na sprawę Browna był ogromny opór.
To nie ja tak mówię, tak to się nazywało. „Wielki Ruch Oporu”.
Jesteście sercem i rdzeniem oporu, którego nic nie zniekształci.
Trzeba się z nimi liczyć.
To był niesamowity moment w tym kraju.
Ludzie powinni pamiętać, że hrabstwo Prince Edward
w Wirginii wolało zamknąć szkoły publiczne na pięć lat,
niż wprowadzić integrację.
Mamy decyzję Sądu Najwyższego i mamy lokalne władze,
które ją podważają na każdym kroku.
UCZELNIA TYLKO DLA BIAŁYCH
Co robić, gdy nawet wyrok Sądu Najwyższego
nie przynosi należnej wam zmiany?
Czekać?
Marzyć?
A może trzeba zakasać rękawy i dochodzić swych praw,
nawet jeśli może cię to kosztować życie?
Sprawa Brownów to potężna wiadomość dla ludzi,
zachęcająca ich do walki.
Zwykli ludzie decydują się odegrać swą rolę.
Rozwija się potężny ruch oddolny.
Sąd wydaje wyrok w 1954 roku.
Rok później czternastoletni Emmett Till zostaje zabity
przez dorosłych białych mężczyzn,
bo, jak twierdzą, gwizdał na białą kobietę.
Ponad 10 tysięcy osób przechodzi obok jego trumny,
którą matka zostawiła otwartą,
żeby, jak powiedziała, „ludzie widzieli, co zrobiono mojemu synowi”.
Jestem Rosa Parks. Mieszkam w Montgomery, w Alabamie.
W 1955 roku Rosa Park postanowiła, że nie ustąpi miejsca w autobusie,
i tak zaczyna się Ruch Praw Obywatelskich.
CZARNUCHY, WYNOCHA
To nie była łatwa droga, która nas doprowadziła do początku lat 60.
Musi nastąpić jakiś przełom.
Wszyscy wiemy, kim jest Rosa Parks. Jest bohaterką.
Nie chce iść na tył autobusu.
Outkast nazwał piosenkę jej imieniem.
Policzyłem w niej „aha” i „tak”,
a reszta to historia, prawda?
Nie byłoby mnie tu, gdyby to była cała historia.
Rosa wsiada do autobusu, a kierowca tego autobusu
prosi ją, żeby się przesiadła na tył.
Mówi: „To Alabama, proszę pani.
Tutaj rządzą tak zwane prawa Jima Crowa”.
Ona mówi: „Mam dość. Nie wstaję. Idź pan w diabły”.
A ten zwykły akt oporu rozpala ogień.
Wszyscy za, niech powstaną teraz.
Czarni mieszkańcy Montgomery się burzą,
narasta ruch, który chce obalić prawa Jima Crowa.
Rosa i jej mąż są wyrzutkami. Nie mogą znaleźć pracy.
Ona zostaje sekretarką w Detroit i tam
zasypuje ją sterta niesprawiedliwych przepisów.
Powiedziała: „Obalę je. Jeśli nasze dusze są wolne,
nasze ciała też będą wolne”.
Znów działa z tą samą pasją, która
nie dała jej siąść z tyłu autobusu,
i która wciąż bez wątpienia robi na nas
niezatarte wrażenie.
PRAWA - RÓWNOŚĆ
Nie prosiła, byśmy za nią podążali.
Prosiła tylko, byśmy szanowali to, co słuszne.
„Segregacja niszczy czarnych ludzi.
Czasem trudno jest ustalić, które rany są głębsze:
te cielesne czy te zadane psychice.
Tylko czarny rozumie społeczny trąd, który sprowadziła
na niego segregacja.
Każda konfrontacja z nałożonymi ograniczeniami
to kolejna emocjonalna bitwa w niekończącej się wojnie.
Będziemy dalej nalegać na czynienie zadość sprawiedliwości,
bo zarówno wola Boga, jak i dziedzictwo naszego narodu
przemawiają przez nasze żądania”.
Po tym, jak zostaje liderem bojkotu autobusów Montgomery,
Martin Luther King staje w blasku reflektorów,
choć ma zaledwie 26 lat.
Ale nawet w młodym wieku doktor King poświęca się sprawie.
Dajcie tym ludziom to, co jesteśmy im winni i to, co się im należy
według praw boskich i konstytucyjnych.
W 1963 roku jego oddanie zostaje poddane próbie,
bo teraz musi przekonać do zmiany zdania samego prezydenta.
Dobry wieczór, jestem senator John F. Kennedy.
ROK 1955 - ROSA PARKS
KAMPANIA PREZYDENCKA JFK
Nie spocznę, dopóki każdy Amerykanin
nie będzie miał pełni konstytucyjnych praw.
Myślę, że stać nas na więcej.
Gdy John Kennedy startował w wyborach na prezydenta w 1960 roku,
czarni zaczęli uznawać go za swojego kandydata,
bo okazywał sympatię wobec Ruchu Praw Obywatelskich.
A gdy przyszedł czas wyborów,
licznie oddali na niego głosy.
Ale po tym, jak objął urząd,
Kennedy zaczął się wycofywać.
ZSRR dokonało przełomu w kosmosie,
ale przez to świat zastanawia się, czy jesteśmy liderami nauki.
Każdy, kto czyta gazety i każdy obywatel USA
SATELITA ZSRR OKRĄŻA ZIEMIĘ
musi dojść do wniosku,
że USA nie ma już takiego wizerunku,
jaki miało dekadę czy dwie dekady temu.
John Kennedy nie interesował się tym, co się działo
z ruchem praw obywatelskich.
Pytanie, które wymaga odpowiedzi, brzmi: czy wolność zwycięży w kolejnym pokoleniu,
czy też komuniści odniosą sukces?
Oto jest wielki problem.
Kennedy głównie wybił się na zimnej wojnie.
Widział ruch praw obywatelskich jako przeszkodę
w prowadzeniu tej wojny.
Przez pierwsze dwa lata rządów
niewiele się działo.
Czarni wierzyli, że to im JFK zawdzięcza prezydenturę,
i chcieli, by Kennedy spłacił swój dług.
Myślę, że nadszedł czas, by prezydent Stanów Zjednoczonych
podpisał rozporządzenie wykonawcze
zakazujące segregacji lub uznające ją za niekonstytucyjną
na podstawie czternastej poprawki Konstytucji.
Ponad dziesięć lat po wyroku w sprawie Brownów
większość czarnych dzieci, które wtedy podlegały segregacji,
nadal chodziła do czarnych szkół.
Stało się jasne, że ta walka ciągle trwa.
Gdy zbliżał się rok 1963, wielu ludzi
pomyślało o tym, że wtedy minie całe stulecie,
odkąd Lincoln ogłosił Proklamację emancypacji.
Martin Luther King chciał, by Kennedy
wydał drugą Proklamację emancypacji,
która zakazałaby segregacji w całym kraju.
Jednym ruchem pióra prezydent mógłby
nadrobić stulecie odmawiania praw gwarantowanych przez 14. poprawkę.
Odgrywa rolę, którą Frederick Douglass
odgrywał w XIX wieku.
Martin Luther King mówi:
„Nie żyjecie w zgodzie ze swoimi ideałami”.
Muszę powiedzieć, że prezydent Kennedy nie zrobił dość
i trzeba mu przypomnieć, że to my go wybraliśmy.
Doktor King chciał przypomnieć Amerykanom, że już wcześniej
mówiliśmy to wszystko i ponosiliśmy porażkę,
więc teraz pora to wszystko powtórzyć i odnieść sukces.
W 1962 roku MLK wysyła prezydentowi szkic drugiej Proklamacji emancypacji
do podpisania.
JFK odmawia złożenia podpisu.
Pod wieloma względami to był dla niego krok za daleko.
Nie próbował stać się Lincolnem.
Wolał to przeczekać,
spowolnić walkę o zmianę.
King uważa czekanie za niebezpieczne.
Widział i czuł wyrządzone przez segregację szkody emocjonalne i psychologiczne.
Nierówność ekonomiczna.
Ograniczone możliwości.
Każdy dzień, w którym zwalnia,
każdy dzień, w którym aktywiści zwalniają,
to dzień cierpienia czarnych ludzi.
PRZEZ SEGREGACJĘ NIE CHODZĘ DO SZKOŁY
Czemu segregacja trwa, choć jest uznana za nielegalną?
Czemu rasiści nie odpuszczają?
Musi się tu kryć coś jeszcze.
Chodzi o sposób, w jaki niektórzy biali postrzegali czarnych:
jako plamę lub skazę na społeczeństwie.
Wyjaśnię wam tak zwaną zasadę jednej kropli.
W systemie społecznym i prawnym Jima Crowa
jedna kropla czarnej krwi czyniła osobę czarną.
Co to znaczy?
Że białe dzieci dorastają myśląc, że jeśli dotkną czarną osobę,
to zmienią kolor.
To znaczy, że biali wolą wlać kwas do basenu,
niż pozwolić czarnym dzieciom w nim pływać.
Pomyślcie. Woleliby wrzucić prawdziwą substancję zanieczyszczającą
niż narazić się na wymyślone skażenie.
Bo to znaczy jedna kropla.
W gruncie rzeczy to oznacza, że bycie czarnym to skażenie.
Jasne, że biali nie chcą integracji,
panicznie boją się infekcji.
Tak działają uprzedzenia.
Sprawiają, że wierzymy w coś całkowicie fałszywego,
że bycie czarnym to choroba,
i ukrywa prawdziwą chorobę,
która zbyt długo toczy nasze społeczeństwo.
Rasizm.
Prawdziwą chorobą jest rasizm.
No co?
TO WYMAGA ODWAGI! WALLACE JĄ MA! A WY?
Jedną z twarzy oporu przeciw integracji
jest gubernator Alabamy, George Wallace.
Jest gotów zaatakować 14. poprawkę, by chronić białą supremację.
Gubernator Wallace...
wstaje i pozdrawia tłumy.
George Wallace był klasycznym populistą z Alabamy,
co znaczyło, że wspierał słabszych,
o ile byli biali.
Południe zostało zaatakowane
przez jankeskie sępy i wojska federalne,
by można było uchwalić niesławną, nielegalną 14. poprawkę.
Jak sądzę, ważne jest, by pamiętać, jakie podejście
Południe przyjęło wobec 14. poprawki.
Można je podsumować tak:
rząd federalny nie będzie rozkazywał stanom.
Gdy dorastałem, słyszałem ten argument dziesiątki razy.
Ta poprawka to oszustwo. Nie została poprawnie przyjęta.
Stany nie muszą jej stosować.
I mówię: segregacja dziś,
segregacja jutro,
segregacja na zawsze!
Te nakazy desegregacji naruszają prawa stanowe.
A on wyznaczył granicę.
Nie będzie się słuchał
federalnych rozkazów i nie zniesie segregacji szkół.
Powiedział, że jeśli jakikolwiek czarny zechce studiować w Alabamie,
on stanie w drzwiach uczelni i je zablokuje.
Codziennie tysiące czarnoskórych czekało w kolejce do rejestracji na głosowanie.
Aktywiści Kinga walczyli z ciągłą wrogością białych.
Próbuje pan onieśmielić tych ludzi
trzyma ich pan na deszczu, by zrezygnowali z rejestracji.
A my się zarejestrujemy,
bo jako obywatele Stanów Zjednoczonych
mamy do tego prawo.
Bezprzemocowe zachowanie tworzy wyrwę w oczekiwaniach,
bo gdy ktoś cię zaatakuje, ty przyjmujesz na siebie ciosy.
Akcje są planowane z założeniem, że do tego ataku faktycznie dojdzie.
Siła bezprzemocowości wynika z konfrontacji z niesprawiedliwością.
To podkreśla sprzeczność.
Próbujecie wprowadzić zmiany,
a oni próbują się oprzeć zmianom.
Pastor King dużo mówił o tym,
że wiele osób chciało, by przywrócił porządek
bo nieposłuszeństwo obywatelskie jest chaotyczne.
Ale my musimy stworzyć kryzys,
inaczej uprzywilejowani ludzie będą dalej zajmowali się sobą
i zachowywali się, jakby świat był sprawiedliwy.
SPRZECIWIAMY SIĘ POLITYCE TEJ FIRMY
Są trzy sposoby radzenia sobie z niesprawiedliwością.
Jednym jest niewolnicza akceptacja.
Drugim jest zbrojny opór,
a trzecim - bezprzemocowość.
O rany.
Bayard Rustin był człowiekiem wielu talentów.
King tworzy swoją koalicję.
Nawiązuje kontakt z innymi aktywistami, w tym z Bayardem Rustinem.
Bayard był pacyfistą
i jednym z czołowych intelektualistów
tamtego okresu Ruchu Praw Obywatelskich.
Człowiek polega na swym ciele i duchu.
Opiera się na nich, gdy wszystko inne zawodzi.
Pewnie nigdy nie słyszeliście tego imienia.
Rustin nie tylko współpracował z MLK,
ale przedstawił też pastorowi Kingowi ideę bezprzemocowego oporu.
Czemu więc go nie znamy?
Bo otwarcie żył jako gej w czasach,
gdy bycie gejem uznawano za zaburzenie psychiczne i przestępstwo.
Zepchnięto go na margines ruchu, któremu poświęcił całe życie.
Bayard powiedział raz: „W każdej społeczności potrzeba
grupy anielskich awanturników.
Naszą jedyną bronią są nasze ciała,
którymi musimy blokować koła, by się nie obracały”.
Bayard Rustin był anielskim awanturnikiem.
Rok 1963 to bardzo ważny rok
dla całego kraju i całego świata.
W tym roku King zaczyna napotykać olbrzymi opór,
słyszy, że idzie za daleko i za szybko.
Ta myśl, że działa za szybko i idzie za daleko,
ale minęło już sto lat od Proklamacji emancypacji,
jest dla niego dezorientującym zestawieniem.
Jeśli ruch ma dalej działać, jak należy,
King musi wymusić działanie ze strony rządu federalnego.
Chce stworzyć sytuację, na którą Kennedy będzie musiał zareagować.
Chce stworzyć kryzys
i udaje się tam, gdzie segregacja jest najsilniejsza.
WASZ ODDZIAŁ POLICJI W BIRMINGHAM
Birmingham działa na rzecz swoich mieszkańców na wiele sposobów.
Żaden nie przewyższa wydziału policji w Birmingham.
Policja Bulla Connora miała sławę bardzo brutalnej.
Pies się nie zatrzyma, dopóki nie wypełni swoich obowiązków.
W sierpniu zaciągnięto mnie do więzienia.
Traktowali mnie tak brutalnie, że podarli mi sukienkę
Birmingham nazywano Johannesburgiem Ameryki.
Biali i czarni muszą żyć oddzielnie!
Niech służby policyjne się tym zajmą, po to je zatrudniacie.
Czarni nie mogli dostać pracy w sklepach w centrum miasta.
Czarni bardzo często padali ofiarami przemocy.
Dla mnie życie w Birmingham to piekło.
Birmingham jest nazywane „Bomba-ham”,
bo tyle ataków dynamitem przypuszcza się tam na czarne rodziny,
czarnych aktywistów,
na czarnych, o których biali południowcy myślą, że przekraczają granicę.
„Jedne z moich najwcześniejszych wspomnień
to odgłosy wybuchu dynamitu.
Terroryzm to część naszej historii.
Nie coś, co jest nam obce”.
Bull Connor…
często występował w radiu i wygłaszał takie stwierdzenia:
„Bambusy wprowadziły się do białej dzielnicy.
Nastawmy się na rozlew krwi”.
I oczywiście dochodziło do rozlewu krwi.
Kolorowe społeczności doskonale znają krajowy terroryzm.
Historia pokazuje, że gdy nalegaliśmy na zmianę,
reakcją była przemoc.
Najbardziej widoczne to było w „Bomba-hamie”.
KKK bombardowało domy i kościoły,
terroryzowało czarnych za organizowanie spotkań na rzecz praw obywatelskich.
I żadna agencja rządowa
ani policja, ani wojsko, ani Gwardia Narodowa ich nie powstrzymały.
Nic nie ośmiela terrorystów
jak system prawny, który rozmyślnie ignoruje ich istnienie.
„Birmingham to symbol skrajnego oporu przeciwko integracji.
Jeśli osiągniemy przełom w Birmingham,
i naprawdę zniszczymy tam mury segregacji,
pokażemy całemu Południu,
że nie może się dłużej opierać integracji”.
MIŁO CIĘ GOŚCIĆ W BIRMINGHAM
Idźcie dalej.
Podczas protestów w Birmingham
Bull Connor dokonywał aresztowań, wsadzał ludzi do więzienia,
ale protesty nie wywołały dość rozgłosu, by przekazać
odpowiednią wiadomość Kennedy'emu.
MLK jest niemal zdesperowany
i podejmuje decyzję, że sam musi trafić do więzienia.
Przewodniczy na marszu,
zostaje aresztowany,
i w tamtej chwili obawia się,
że kampania w Birmingham może się nie udać.
MASZERUJĄCY TRAFIAJĄ ZA KRATKI
Czyta o reakcji białych przywódców religijnych na kampanię
i bardzo go to zdenerwowało.
Uważał, że przywódcy religijni
będą jednym ze źródeł wsparcia sprawy.
„Apelujemy do białych i czarnych obywateli,
by przestrzegali zasad prawa, porządku i zdrowego rozsądku.
Rozumiemy naturalną niecierpliwość
ludzi, którzy czują, że realizacja ich nadziei jest powolna,
ale jesteśmy przekonani, że te demonstracje
są nierozsądne i przedwczesne”.
Gdy duchowni piszą ten list,
myślą, że nie wywoła on wielkiej reakcji.
Ale zamiast tego dostają słynną wiadomość, którą MLK napisał w areszcie
i w której domaga się sprawiedliwości.
„Drodzy bracia duchowni,
podczas pobytu w areszcie miejskim w Birmingham
natknąłem się na wasze wezwanie,
w którym nazywacie me obecne działania nierozsądnymi i przedwczesnymi”.
Zaczął pisać na skrawkach papieru toaletowego
i na marginesach gazet.
Strażnik nie dał mu papeterii, na której
mógłby napisać list.
Nie miał żadnych książek. Musiał polegać na swojej pamięci.
„Od lat słyszę słowo »czekać«.
W uszach każdego czarnego dzwoni ono znajomym, bolesnym dźwiękiem.
Gdy waszym imieniem stanie się »Bambus«,
wasze drugie imię to »chłopcze«, nieważne, ile byś miał lat,
wasze nazwisko brzmi »John«,
a wasza żona i matka nigdy nie otrzymają szanownego tytułu Pani,
wtedy zrozumiecie, dlaczego trudno jest nam czekać.
Słowo »czekaj«...
prawie zawsze oznacza »nigdy«”.
Czarnoskóry nie potrafi mówić o niczym innym
niż o całkowitej integracji.
To ten list, w którym doktor King mówi o zagrożeniu
„umiarkowanych białych”.
Pisał, że umiarkowani biali
są bardziej niebezpieczni niż Ku Klux Klan,
bo to właśnie umiarkowani biali
zawsze każą nam czekać.
Podejście stopniowania na razie sprawdza się dość dobrze.
Mamy pewien problem. Wiemy o nim.
To stało się za szybko.
Biali liberałowie lubią „czekanie”,
bo gdyby powiedzieli „nie”, uznano by ich za rasistów.
Mówienie „czekaj” sprawia wrażenie cierpliwości, rozsądku i troskliwości.
Myślę, że MLK pisze ten list do prezydenta Kennedy'ego
i każdego, kto uważa, że kazanie ludziom pozbawionym praw,
by czekali, jest moralnie słuszne.
„Myślimy, że w tym tygodniu
powinniśmy spotkać się z czarnymi przywódcami,
Martinem Lutherem Kingiem i innymi,
i porozmawiać z nimi o krokach, które usiłujemy podjąć”.
„Kłopot z Kingiem jest taki, że wszyscy mają go za naszego chłopca.
Wszyscy mówią, że to my daliśmy mu rozgłos,
więc powinniśmy go pilnować.
King jest teraz tak rozgorączkowany, że wolałbym
najpierw przyjąć gubernatorów, burmistrzów i biznesmenów z Południa”.
Jest politykiem, więc zależy mu na utrzymaniu władzy politycznej.
Jest też najbardziej wpływowym umiarkowanym białym,
a jeśli uda się go przekonać, że King ma słuszność w tym, co robi,
King odniesie niesłychane zwycięstwo.
List Kinga jest potężny.
Domaga się działań,
a wkrótce poprze te słowa radykalną nową strategią.
Zrobi coś, czego nikt, nawet prezydent, nie może zignorować.
„Nie byłem odważny.
Nie wdawałem się w bójki.
Atakowałem tylko zadania matematyczne.
Tu wcale nie chodziło o odwagę.
Chodziło o marzenie o lepszych dniach”.
W tamtej chwili jest wielu nastolatków,
którzy chcą brać udział w demonstracjach.
To są dzieci.
Myślę, że w normalnych okolicznościach
King uznałby tę strategię za zbyt niebezpieczną.
Co jeśli ktoś zostanie ciężko ranny? Ktoś może zginąć.
Ale to pokazuje jego ówczesną desperację.
Musiał odnieść zwycięstwo nie tylko dla siebie,
ale też dla tych młodych ludzi.
Krucjata Dzieci zaczęła się 2 maja 1963 roku.
Brały w niej udział nawet siedmiolatki.
Aresztowano setki dzieci.
Wysłano je do aresztów w tych samych szkolnych autobusach,
którymi jeździły każdego ranka.
Postanowiły, że mimo niebezpieczeństwa
wezmą udział w bezprzemocowym ruchu oporu.
Wiedziały, co ryzykują i uznały, że sprawa jest tego warta.
Dzieci wyszły z kościołów na ulice
i były pełne radości.
Bull Connor nie był zadowolony.
Uważał te dzieci za szkodniki, których chciał się pozbyć.
Bull Connor postanowił wezwać psy i wezwać wozy strażackie.
Nastolatkowie i dzieci.
Wygięte ciała.
Zepchnięte z ulicy przez wodę z wozów strażackich.
Martin Luther King był mistrzem PR-u
i wiedział, że biała przemoc…
w połączeniu z czarną bezprzemocowością
zmusi wielu białych Amerykanów do uważnego spojrzenia na siebie w lustrze.
To była odpowiedź, którą Martin i inni chcieli wywołać.
Wydarzenie zszokowało świat.
Przyniosło one olbrzymi wstyd Stanom Zjednoczonym.
Na pewno nie po to stworzony 14. poprawkę.
Nie tak miał wyglądać amerykański sen.
Ten spektakl powiedział coś bardzo ważnego
o tym, kto próbował ocalić Amerykę,
kto próbował przywrócić znaczenie 14. poprawce,
a kto temu usiłuje zaradzić.
Pierwsze strony gazet na całym świecie,
na których widać policjantów napadających na młodych ludzi i dzieci,
sprawiły, że ideologia zimnej wojny zaczęła wyglądać niedorzecznie.
Mówimy, że bronimy wolności przed Związkiem Radzieckim,
a nasi ludzie, którzy domagali się prawdziwej wolności,
zostali zaatakowani przez policję.
Tak się składa, że osoba,
która ma moc spełnienia amerykańskiego snu,
jest osobą o białym kolorze skóry.
Administracja JFK obserwowała, co dzieje się na ulicach
i zrozumiała, że nie zwracała dość uwagi
na prawdziwy podział rasowy w Ameryce.
Niektórzy kontaktowali się z prezydentem w Białym Domu,
by powiedzieć, że to oburzające.
Przed protestami tylko pięć procent Amerykanów uważało,
że prawa obywatelskie są najważniejszym wewnętrznym
problemem w USA.
Po protestach 50% ludzi uważa, że prawa obywatelskie
są najważniejszym problemem.
Dodam tylko, że to jeden z wielkich głosów Ameryki,
dr Martin Luther King.
Dużą rolę w strategii Kinga
odegrało rosnące medium telewizji.
Ludzie ryzykowali życiem
publikując eseje, przemówienia i gazety, walcząc o sprawiedliwość
i przekazanie swojego przesłania.
Ale teraz, po raz pierwszy, Amerykanie odbierają ten przekaz bezpośrednio
w swoich własnych salonach.
Żadna rewolucja społeczna nie może być ciągle czysta i schludna.
Widzą w wiadomościach walkę czarnych Amerykanów,
widzą niesprawiedliwość we własnym kraju i wiedzą,
że to musi się skończyć.
A nikt nie ucieleśnia tej niesprawiedliwości bardziej
niż gubernator Alabamy, George Wallace.
Kampus Uniwersytetu Alabamy w Tuscaloosa
jest pod ochroną policji stanowej.
Obiecał podczas kampanii, że sam stanie w drzwiach
by zapobiec integracji w ostatnim uniwersytecie stanowym dla białych.
Wydano nakaz sądowy, w którym zażądano od George'a Wallace'a,
by zezwolił czarnym studentom studiować na Uniwersytecie Alabamy.
George Wallace nie zamierzał do tego dopuścić.
Wallace chce przekazać Kennedy'emu i rządowi federalnemu,
że stawi opór z pomocą wszelkich dostępnych środków.
Ktoś musi ustąpić.
Jako gubernator i główny decydent stanu Alabama
uważam, że moim obowiązkiem jest stanąć przed wami
jako reprezentant suwerenności stanu i jego mieszkańców,
i potępić tę nielegalną i nieuzasadnioną akcję podjętą
przez rząd centralny.
Wallace odrzucił wszystkie amerykańskie wartości.
Odmówił czarnym studentom prawa do równej ochrony prawnej,
zagwarantowanej przez 14. poprawkę,
która obejmowała możliwość uczęszczania do wybranych szkół.
„Ten dzień był nie tylko upalny.
Był niebezpieczny.
Nikt nie wiedział, co może się stać.
Nie chciałam się zakradać.
Nie chciałam wejść tylnymi drzwiami.
Jeśli Wallace stał w drzwiach,
miałam prawo, by stawić mu czoła i wejść na teren uczelni”.
W tamtej chwili Kennedy wciąż nie wspierał żądań
Ruchu Praw Obywatelskich.
Ale fakt, że osoba na wysokim szczeblu władzy stanowej
tak mocno ograniczała prawa czarnych,
przekonał go, że interwencja rządu federalnego jest konieczna.
Myślę, że wtedy już Kennedy wiedział, że Wallace zaszedł za daleko.
Oddziały Gwardii Narodowej przybywają wczesnym popołudniem.
Prezydent Kennedy wzywa Gwardię Narodową Alabamy,
by zmusiła Wallace'a do integracji Uniwersytetu Alabamy.
Generał staje naprzeciw gubernatora
jako przedstawiciel rządu federalnego.
Wallace wiedział, że został pokonany.
Że rząd federalny by zwyciężył.
W tej chwili gubernator George Wallace z Alabamy
odszedł od bram uczelni.
Poddał się, odszedł...
a dwóch studentów mogło się zapisać.
Kennedy uznał, że musi tego wieczoru wystąpić w telewizji.
Miał objawienie.
Zrozumiał, że to jest chwila, w której musi działać.
Przemówienie prezydenta Stanów Zjednoczonych
na żywo z Waszyngtonu.
Dobry wieczór, obywatele.
„Ten kraj założyli ludzie różnego pochodzenia i narodowości.
Jego fundamentem stała się wiara, że wszyscy ludzie są równi z natury”.
Gdy myślę o tej przemowie,
myślę o niej przez pryzmat tego, jak Lincoln w końcu zareagował
na moralny aspekt wojny secesyjnej.
Myślę, że w obu przypadkach mamy prezydenta, który zwleka
ze stawieniem czoła moralnym implikacjom wydarzeń wokół niego,
i który w końcu zostaje przekonany, że musi nadążyć za światem.
„Minęło sto lat zwłoki, od kiedy
prezydent Lincoln uwolnił niewolników,
a mimo to ich potomkowie, ich wnuki nie są w pełni wolni”.
Nie zdjęto im jeszcze więzów niesprawiedliwości.
Nie są jeszcze wolni od ucisku społecznego i ekonomicznego.
Ten naród żywi wiele nadziei,
lecz nie będzie w pełni wolny, aż wszyscy jego obywatele nie będą wolni.
Moi drodzy Amerykanie, to problem, z którym wszyscy się mierzymy.
To powiedzenie „nasi Amerykanie”,
które powtarza w kółko, jakby wygłaszał kazanie,
stanowi powód, dla którego King powoływał się na 14. poprawkę.
Kennedy wzywa uprzywilejowanych
do uznania człowieczeństwa i obywatelstwa
ludzi o ciemniejszej skórze.
Musimy traktować ich tak, jak chcemy być traktowani.
„Kto z nas byłby zadowolony, gdyby zmienił kolor skóry
i stanął na jego miejscu?
Kto z nas zadowoliłby się radami pełnymi cierpliwości i zwłoki?”.
Biorąc pod uwagę wszystko, co spotkało czarne osoby,
nadeszła chwila, byście nie musieli dłużej czekać.
Proszę więc Kongres o uchwalenie prawa.
W końcu zrobił to, o co prosił go Martin,
w rocznicę Proklamacji Emancypacji,
kiedy nie ogłosił ustawy o prawach obywatelskich.
Myślę, że to jedno z najlepszych przemówień
amerykańskiego prezydenta od czasów Lincolna.
„Nadszedł czas, by naród wypełnił złożoną obietnicę”.
Myślę, że King się zdziwił, gdy usłyszał tę przemowę,
bo Kennedy został do tego popchnięty
przez ruch, który miał miejsce na Południu.
Proszę więc Kongres o uchwalenie prawa,
które da wszystkim Amerykanom prawo
do bycia obsłużonym w obiektach publicznych.
W hotelach, restauracjach, teatrach sklepów i podobnych przybytkach.
Według mnie to podstawowe prawo.
A jego ustawa o prawach obywatelskich wykorzystała 14. poprawkę
jako podstawę prawa zapewniającego równy dostęp do miejsc publicznych.
Mam nadzieję, że każdy Amerykanin, gdziekolwiek mieszka,
zatrzyma się i zrobi rachunek sumienia.
Po raz pierwszy przedstawił kwestię praw obywatelskich jako problem moralny.
King osiągnął swój cel,
jakim było zaangażowanie administracji Kennedy'ego.
MARSZ NA WASZYNGTON
Sprawa nabiera rozpędu, a King jest jej symbolem.
Trwają demonstracje w Chicago,
trwają demonstracje w zatoce San Francisco,
a także w Nowym Jorku.
Marsz na Waszyngton był kulminacją.
Miałem tylko 19 lat
i uznałem, że chcę być na marszu.
Dorastałem w miasteczku w Nowym Meksyku, nie było tam wielu czarnych,
a potem nagle było ich więcej niż kiedykolwiek wcześniej.
Czułem, że dzieje się coś wyjątkowego.
Większość ludzi, którzy słyszeli o jego przemówieniu w Waszyngtonie
sądzi, że mówił o tym,
czego życzy swoim małym dzieciom
i o tym, że chcemy, by każdy był osądzany
„nie ze względu na kolor skóry, ale ze względu na charakter”, czy coś.
Pewnie zupełnie zapomnieli o pierwszej części przemowy.
Sto lat temu
wielki Amerykanin, w którego symbolicznym cieniu dziś stoimy,
podpisał Proklamację emancypacji.
Ale sto lat później czarny człowiek wciąż nie jest wolny.
Jak wiele osób na marszu,
myślałem, że chodzi tylko o uchwalenie propozycji Kennedy'ego.
Ale King mówił, że chodzi o coś więcej.
„Ameryka dała czarnym ludziom zły czek.
Czek, który powraca z adnotacją »niewystarczające środki«”.
My jednak nie wierzymy, że bank sprawiedliwości zbankrutował.
Czekaliśmy na spełnienie
obietnicy Proklamacji emancypacji.
Czekamy na wcielenie 14. poprawki w życie.
Sto lat cierpliwości całkowicie wystarczy.
ŻĄDAMY RÓWNYCH PRAW TERAZ!
„Nadszedł czas, by dotrzymać obietnice demokracji”.
Ludzie mówią: „czemu nie zaczekacie?”.
Albo: „w końcu wszystko się zmieni”.
Nie można czekać.
To „paląca potrzeba dnia dzisiejszego”.
NIE MOŻEMY
NIE BĘDZIEMY
Teraz jest ten moment.
Doktor King rozumiał, że nie możemy dłużej wytrzymać.
Że czas cierpliwości i milczenia dobiegł końca.
Teraz jest czas...
„Czekaj” prawie zawsze znaczy „nigdy”,
prawie zawsze tak jest.
To „czekanie” kończy się kolejnym „czekaniem” i tak w kółko,
aż umrzesz, zanim doczekasz się praw,
o które walczysz.
Teraz jest czas.
To naleganie na prawdziwą zmianę już teraz było radykalne.
„Przeoczenie pilności tej chwili byłoby zgubą tego narodu”.
BLACK LIVES MATTER!
To była obietnica równej ochrony prawa.
To była obietnica zrobienia tego, co konieczne,
by naprawdę zrealizować
dokładnie to, co zapowiedziała
czternasta poprawka.
Te prawa już istniały.
Nie chodziło o nowe żądania.
Nie chodziło o przysługę.
Chodziło o dotrzymanie obietnicy,
która jest fundamentem nowego społeczeństwa amerykańskiego.
Dr King powiedział, że nie spoczywamy, bo ja nie spoczywam.
Nikt z nas nie odpuszcza.
Nikt z nas nie odpuści, dopóki tego nie rozwiążemy.
DUSZĘ SIĘ
Czekanie zagraża dzieciom.
Czekanie zagrażało moim rodziców.
Czekanie zagraża mojej społeczności.
Czekanie zagraża mojej pracy.
Czekanie zagraża mojej zdolności do życia swoim życiem.
Nie mam czasu czekać.
„Nowo odkryta siła Ruchu Praw Obywatelskich
nie zniknie i nie zwiędnie.
W razie potrzeby jesteśmy gotowi cierpieć, a nawet ryzykować życiem,
by stać się świadkami prawdy, której doświadczamy.
To może oznaczać areszt.
Może nawet oznaczać śmierć fizyczną.
Ale jeśli śmierć fizyczna jest ceną, za wolność naszych dzieci
od wiecznej śmierci ducha,
nic nie będzie lepszym odkupieniem”.
Martin Luther King zmarł 20 minut temu.
„Czarni nauczyli się siły własnej mocy
i będą z niej korzystać raz za razem.
Opuścili dolinę rozpaczy.
Znaleźli siłę w walce
i żywi lub martwi
nie będą się czołgać ani się nie wycofają”.
Ustawa o prawach obywatelskich z 1964 roku
stanowi potężną odpowiedź na żądanie egzekwowania 14. poprawki.
To nie koniec walki, ale to kluczowy krok
na drodze do pełnego obywatelstwa.
Przypomina, że odpowiedni czas na żądanie sprawiedliwości
zawsze jest teraz.
TERAZ!
Pastor King i wiele innych osób w historii nauczyło nas,
że to właśnie protest tworzy presję,
która umożliwia zmianę zasad.
Kiedy wiadomości przestaną o nas mówić za dwa tygodnie,
musimy połączyć siły.
Musimy wyjść poza politykę wyborczą
i zorganizować się w naszych społecznościach.
Bo gdy odmawiamy czekania,
gdy stawiamy czoła ugodowości,
zobaczcie, co możemy razem osiągnąć.
Zobaczcie, kogo jeszcze możemy zainspirować, by domagał się równości.
Jestem za wolnością i równością dla wszystkich,
a dziś główną grupą uciskaną w USA są kobiety.
Chcemy mieć kontrolę nad własnymi ciałami
oraz równe szanse.
Chcemy, by czternasta poprawka dotyczyła kobiet.
Napisy: Joanna Kaniewska