Amerika deyince aklınıza neler geliyor?
Top neredeyse parçalanacaktı.
Hangi sözcükler geliyor?
Adalet mi?
Özgürlük mü? Eşitlik mi?
Peki ya vatandaşlık?
Yurttaşlarım, en yeni Amerikalılarımız,
hepiniz olağanüstü bir yolculuğu geride bıraktınız.
Amerika'nın çatısını ayakta tutan bu güçlü fikirlerdir.
Bu sözcüklerin tanımları uğruna insanlar savaştı ve hayatlarını kaybetti.
İyi ama gerçek anlamları ne?
-Ne istiyoruz? -Adalet!
-Ne zaman? -Şimdi!
Amerikalılar olarak her gün bu mücadelenin mirasının üzerinde duruyoruz.
Ve bu idealleri yaşatabilmek için aralıksız bir çaba göstermemiz gerekiyor.
Anayasa'daki 14. Değişiklik…
14. Değişikliğin kadınları kapsamasını istiyoruz.
Tüm değişikliklerin içinde davalarda en çok anılanı, 14. Değişiklik.
Arz ettiği önem onaylanmasından günümüze dek hiç azalmadı
ama var olduğunu neredeyse bilmiyoruz.
Beni en çok hayrete düşüren, sıradan Amerikalıların
1. Değişiklik haklarından çekinmeden söz etmesi.
Bazı Amerikalılar var ki onlar için en önemlisi 2. Değişiklik.
Ama kendimizi Amerikalı olarak görmemizin sebepleri,
en çok gurur duyduğumuz şeyler
ve özgür olduğumuzu farklı açılardan düşünmemizi sağlayan şeyler
büyük ölçüde 14. Değişiklik'te yer alıyor.
Bunu öğrendiğimde size anlatmam gerektiğini düşündüm.
Bunun için buradayız.
Hazır.
Motor!
Hikâyemizi anlatmak için. Hikâyesini anlatmak için.
14. Değişikliğin hikâyesini.
MADDE XIV
14. Değişiklik.
Ezbere bilmemeniz önemli değil
ama vadedilen Amerika'nın temelini o oluşturuyor.
Şöyle bir şey:
ABD'de doğduysanız vatandaşsınızdır.
Basit, değil mi?
Ve yasalara göre Amerika'daki herkes eşit koruma denen bir hakka sahip.
Yani hepimiz aynı haklara ve aynı yasal korumaya sahibiz
ve yasal gerekler yerine getirilmeden onları kimse elimizden alamaz.
Bunlar sizin haklarınız.
Esasen 14. Değişiklik aynı takımdaki eşit oyuncular olduğumuzu söylüyor.
Her ne kadar basit gibi dursa da devrim niteliğinde.
Amerikan Rüyası'nı var eden şey o.
14. Değişiklik olmasaydı ben ABD vatandaşı olamazdım.
14. Değişiklik olmasaydı evlilik eşitliği muhtemelen var olmazdı.
Beyaz bir adamla evliyim,
ve 14. Değişiklik olmasaydı bu asla mümkün olmazdı.
14. Değişiklik'te bize esas vadedilen, eşit bireylerden oluşan bir toplum.
Benim ailem de çocukluğumun geçtiği Philadelphia'da eşitsizliğe maruz kaldı.
Ama çektikleri sıkıntılara rağmen annem, babam, büyükannem ve büyükbabam
vadedilen Amerika'ya canıgönülden inanıyorlardı
ve 14. Değişikliğin Amerikan Rüyası'nı mümkün kıldığını ben şahsen gördüm.
14. Değişikliğin özünde Amerika'daki vatandaşlığın tanımı yatar.
Değer verdiğimiz tüm haklar bu tanım sayesinde verilir ve savunulur.
VATANDAŞ
Bu hikâyeyi anlatmak için
14. Değişikliğin ve Amerika'da köleliğin kaldırılışının
öncesine gitmemiz gerekiyor.
Bir adamla başlıyoruz:
Frederick Douglass.
Adını duymuş olabilirsiniz
ama kendisi havalı Afro saçından çok daha fazlası.
Frederick Douglass köleliğin hemen 200 yıldır
bu topraklarda hüküm sürdüğü bir dönemde dünyaya gelir.
Devrim önderliği şöyle dursun, özgürlüğünü kazanması bile beklenmezdi.
Dayak veya daha ciddi risklere rağmen
kendi kendine okumayı öğrenerek yasayı çiğner.
Kölelikten ilk kaçma denemeleri başarısız olsa da
pes etmez.
20 yaşında geldiğinde
New York City'e kaçmayı başarır.
Karşımıza orada çıkar.
DOUGLASS KAÇAR, 1838
KÖLELİK KARŞITI, 1838
"Muhteşem şehir New York'a sağ salim geldim.
Aceleci kalabalığın içinde, Broadway'in harikalarına baka baka yürüyorum.
Çocukluk hayallerim gerçek oldu.
Çevremdeki eyalet, altımdaki toprak özgür.
Ne güzel bir an."
Frederick Douglass aşağı Manhattan'ın caddelerine vardığında
bir köle kaçağı olarak ilk önce tarifi imkânsız bir coşku hissine kapılır.
Hayatında ilk kez özgürce nefes almaktadır.
Kaçmayı daha önce de denemiştir
ve şimdi özgürlüğüne nihayet kavuşmuş gibi görünmektedir.
Maryland'den tanıdığı
ve orada kendisi gibi köleleştirilmiş olan biriyle karşılaşır.
Douglass onu Jake olarak tanıyordur.
Adam "Artık ben o değilim." der.
"New York'ta William Dixon'ım." der.
O Bay Dixon ona "Kimseye güvenme. Bana güvenme. Ben sana güvenmiyorum." der.
"Burada herkes hain olabilir."
Dixon, Douglass'a "Köle avcılarına karşı tetikte ol." der.
"Gözünü dört aç."
Geçmişte Siyah ve Beyaz köle avcısı şebekeler de var.
Çok basit.
Douglass çok para etmektedir.
Kanunen sahipleri var.
Onların üzerinde hak iddia edebiliyor
ve köle avcılarını mülklerinin peşine takabiliyorlar.
Bedenlerine biçilen bir fiyat.
Varlıklarına biçilen bir fiyat.
Özgür kaldığı andan itibaren
özgür olmadığını fark eder.
Şimdi, toplumunuzun ve yasaların sizi vatandaş olarak tanımaması
bir insanın o haklara sahip olduğunu iddia edemeyeceği anlamına gelmiyor.
Douglass, bu ülkenin yasalarınca tanınmamalarına rağmen
vatandaş olarak tüm haklarını talep edenlerden biridir.
14. Değişikliğe gelmeden önce
sorulması gereken açık ve meşhur bir soru var:
Bireyleri ABD vatandaşı yapan nedir?
Afrikalı Amerikalılar için vatandaşlık son derece tartışmalı
ve yanıtlanması güç bir sorudur.
Vatandaşlık, haklara sahip olma hakkıdır.
Katılım hakkınız vardır, oy verme hakkınız vardır,
hükûmete talepte bulunma, ayrıca hükûmete karşı korunma hakkınız vardır.
Doğal olduğunu kanıksadığımız her şey,
tüm yasaların sunduğu faydalar, şiddetten korunma…
Bize bir şey yaptıklarında insanlar dava açardı.
Vatandaş değilseniz bunlardan faydalanamazsınız.
"Bugünü çiçek toplayıp onlardan çelenk yaparak geçirdim.
Bu esnada babamın ölü bedeni bir mil ötemde uzanıyordu.
Sahiplerimin umurunda mıydı bu?
O bir mülk parçasıydı sadece.
Dahası, onun çocuklarını şımarttığını düşünüyorlardı.
İnsan olduklarını hissetmeyi öğretti diye.
Bir kölenin öğretemeyeceği kâfirce bir şeydi bu.
O bir küstahtı
ve efendileri için tehlikeliydi.
Köleliğin nasıl bir şey olduğunu bilemezdiniz.
Hukuk da gelenekler de sizi tamamen sahipsiz bırakmıştır.
Yasalarda bir eşya mertebesine alçaltılmışsınızdır.
Tamamen başka birinin iradesine tabi bir eşya mertebesine."
"Vatandaşlık sadece Beyazlara aittir." diyen insanlar vardı.
Amerika Birleşik Devletleri
siyahilerin bu tanıma dâhil edilmesini istemedi.
Kurucuların vatandaşlığa pek kafa yormaması dikkate değerdir.
İlk Anayasa vatandaşlık konusunda pek bir şey söylemiyor.
Birinin nasıl vatandaş olacağına, kimin vatandaş olduğuna
kimin olmadığına dair bir açıklama yok.
Vatandaşlık teriminin tanımsız oluşunun getirdiği bu boşluk
ırkçılığın gelişmesine alan açtı.
"Tüm insanlar eşit yaratılmıştır." ifadesi ABD Anayasası'nın bir kuruluş idealidir.
Bugün bunun Anayasa'da yer alan bir ideal olduğunu
ama gerçek olmadığını biliyoruz.
Anayasa'da özgürlüğe dair büyük laflar ediliyor.
Özgürlük, daha kusursuz bir birlik falan filan.
Ama Beşte Üç Uzlaşması'nı da içeriyor.
Başları iyi.
Toplam özgür kişi sayısına göre temsilciler belirleniyor. Gayet iyi.
Yerliler hariç. Bu iyi değil.
Tüm "diğer kişilerin" beşte üçü de hariç.
"Diğer kişiler" "şehirli" demenin anayasal yoludur.
Düşünsenize. Bir kişinin beşte üçü mü?
Mühim bir şey yok, insanlığı bölüyoruz sadece.
Bu nasıl oldu?
Şöyle ki, Güney daha fazla temsilci istedi
ve kölelerin temsil edilmeyi hak edip haklara layık olmadığını ileri sürdü.
Bu keşmekeş uğruna daha yeni devrimci bir savaş vermişsiniz. İroniye baksanıza.
İlk 16 başkanın çoğu köle sahibiydi.
Köleliğin kendi kendine kalkmamasına şaşmamalı.
Ve bu nedenle köle sahipleri Anayasa'nın köleliği onayladığını,
kanunen insanların mülk sayılabileceğini iddia edebildi.
Ülkenin temellerinde hem Bağımsızlık Bildirgesi
hem de kölelik kavramı var. Yani köleleştirilmiş insanlar ahlaki değer
ve haysiyet sahibi insanlar olmak bakımından vatandaştılar
ama kanunen vatandaş değildiler.
Frederick Douglass gibi bazı kölelik karşıtları
köleleştirilmiş insanların
aslında vatandaş olduğuna ilişkin tehlikeli bir görüşe sahiptir.
Sonra ne mi olur?
Bu görüş için halkın desteğini almak üzere yola çıkarlar.
Frances Harper gibi Kuzey'de özgür doğan Siyahlar
deneme yazıları ve şiirlerle zulüm hikâyelerini paylaşırlar.
"Hepimiz tek bir insanlık demeti hâlinde birbirimize bağlıyız
ve toplum, en zayıf mensuplarını ruhu lanetlenmeksizin
ayakları altında çiğneyemez."
Maria Stewart gibi, kölelik karşıtı konuşmalarla halka seslenirler.
"İnsanı insan yapan teninin rengi değil,
ruhunun içinde biçimlenen ilkelerdir."
Harriet Jacobs ve kardeşi John Jacobs
Amerikalıları harekete geçirmek için kölelikle ilgili tecrübelerini anlatırlar.
"Tüm insanlar özgür ve eşit yaratılmıştır
ve devredilemez haklara sahiptir.
Bugün ABD'de Siyahların hakları nerede?"
Kölelik karşıtı hareket Amerikan tarihindeki müthiş bir olaydır
ama çok yönlü olduğundan insanlar onu tam anlamamıştır.
Kölelik karşıtlarının bir cenahına göre Anayasa art niyetli ve kölelik yanlısıdır.
"ABD Anayasası ölümle bir anlaşma ve cehennemle bir mutabakattır." dediler.
Anayasa'nın ortadan kaldırılması gerektiğini söylediler.
"Birliği dağıtalım."
Ama bir cenah daha vardı.
Ve o cenahın en ünlü üyesi Frederick Douglass'tı.
Douglass'ın ilk otobiyografisi şüphesiz riskli bir çalışma.
Köleleştirilmiş biri kişinin, bir kaçağın kendisini tanıtması risk içeriyordu.
Kendisi hâlâ hukuk nezdinde resmen bir köledir.
Özgür bir adam değil fiyat biçilmiş bir insandır.
Bir çırpıda klasik oldu. Hâlâ da öyledir.
Tüm dünyada okunuyor.
Frederick Douglass gibi
kölelikten gelen bir Siyah'ın kölelik tecrübelerini anlatması
ve konuyu insani bir yönden ele alarak bunu yapması
o dönemde çok eleştirildi.
Bedeninden ziyade zihninin tehlike altında olmasının
kölelik sırasındaki en büyük korkusu olduğunu sıklıkla dile getirdi.
Korkusu, bazı insanların her nasılsa özgür
diğerlerinin köle olarak doğduğu düşüncesinin içselleşmesiydi.
İlk otobiyografisinde bir yerde aniden durup şöyle soruyor:
"Ben neden köleyim?"
Eski zamandan kalma bir varoluş sorusu.
"Ben neden köleyim?
Beyaz olan diğer çocuklara bakıyorum, büyümekte, kitaplara sahip olmakta
eğitim görmekte, dolaşıp seyahat etmekte özgürler.
Ben neden köleyim?"
Köleleştirilme ve sömürü gaddarlığının nasıl bir şey olduğunu hissetmiştir.
Mücadele etmeye karar verir.
Dünyanın dört bir yanını gezip bir köle olarak yaşadıklarını,
Siyahların özgürlük gereksinimini anlatır.
Ömrünü adadığı dava budur.
Yetenekliydi. Hitabete yatkındı.
19. yüzyılın en iyi hatibiydi muhtemelen.
O kadar etkileyiciydi ki Güneyliler onun hiç köle olmadığına,
başka bir ülkeden getirildiğine,
numaracının teki olduğuna dair söylentiler çıkarıp duruyorlardı.
Eseri onun yazdığına şüphe yok.
1848'den itibaren halkın gözündeki profilini kuvvetlendirir.
The North Star'ı basar.
Gazete, kölelik karşıtı Beyazlar arasında büyük ün yapar.
Douglass'ın öne sürdüğü
ve öne sürmeye devam edeceği tez kölelikten vatandaşlığa geçişti.
1852'de Frederick Douglass
muhtemelen dünyanın en ünlü Siyah insanıdır.
Sözlerinin, kölelik karşıtı hareketin izleyeceği stratejiyi
muazzam ölçüde etkileyeceğini anlamıştı.
Onun iddiasına göre Anayasa kölelik karşıtı bir belgeydi.
Özgürlük yanlısıydı.
Bağımsızlık Bildirgesi'yle ve devrimci geleneğiyle
Amerika'nın köleliğe tahammül etmemesi gerektiğini düşünüyordu.
Douglass'a göre Kurucular, köleliği güvence altına alan bir belge değil,
her insana öz yönetim hakkı, özgürlük hakkı ve insan haklarının
garanti edildiği bir belge hazırlamıştı.
Onun gibi insanların
ulusal toplumun bir parçası olduğuna inanıyor ve inanmak istiyordu.
New York'taki Rochester Kadınlar Kölelikle Mücadele Derneği
Frederick Douglass'ı 4 Temmuz'da konuşma yapmaya davet etti.
Bu etkinlik için 600 kişi Corinthian Hall'a geldi.
Ama o günkü dinleyicileri 600 kişiden ibaret değildi.
Dinleyicileri bizdik.
Dinleyicileri gelecekti.
Size tarif edeyim.
O 600 dinleyicinin çoğu Beyaz erkek ve kadınlardır.
Genel anlamda Douglass'la hemfikirlerdir.
Ama Douglass teoride hemfikir olmakla sahadaki gerçekliği
derinden derine anlamak arasında fark olduğunu bilir.
Bu farkı görmelerini sağlamak için
onlara kendileriyle ilgili hakikati söylemek zorundadır.
1852'de.
İşte bu ilginç olabilir.
"Yurttaşlarım,
Bağımsızlık Bildirgesi'ni imzalayanlar cesur adamlardı.
Atalarınız başarılı oldu.
Bugün de bu başarının meyvelerini topluyorsunuz."
Douglass 4 Temmuz konusunda dinleyicilerini rahat hissettirir.
Kurucuların birer dâhi olduğunu söyler.
Amerika Cumhuriyeti denen bu güzelim şeyi yarattılar, der.
Çok sakin bir açılış.
Bir yerde de şöyle der: "Affedersiniz.
Bugün burada konuşmak için neden çağrıldım?
Benim veya benim temsil ettiğim kişilerin ulusal bağımsızlığınızla ne ilgisi var?
4 Temmuz sizin, benim değil. Bayram edebilirsiniz.
Ben yas tutmalıyım.
Yurttaşlar, benden bugün burada konuşmamı isteyerek benimle alay mı ediyorsunuz?"
Sonra dinleyicilerine avaz avaz bağırarak
Amerika'nın güneyindeki köle ticaretinin, köle müzayedelerinin
korku ve dehşeti üzerine bir nutuk çeker.
Dinleyicilerinin duyularına hitap eder.
Bir köle gemisinin ambarının kokusunu anlatır.
Çocuğu satılırken ağlayan bir annenin seslerini ve hislerini anlatır.
Köleliğin gerçek yüzünü onlara gösterir.
"Özgürlüklerini ellerinden almak, ücretsiz çalıştırmak
sopalarla dövmek, kırbaçla derilerini yüzmek,
dişlerini dökmek, etlerini yakmak.
Özgürlük ve eşitlik naralarınız,
vaazlarınız ve ettiğiniz şükürler safi ikiyüzlülük.
An itibarıyla dünyada ABD halkı dışında
böylesi iğrenç ve kanlı icraatlardan sorumlu başka bir halk daha yoktur."
Hitap ettiği insanlar
ondan yanadır ama o "Yeterince benden yana değilsiniz.
Kölelikle savaşmak için elinizden geleni yapmıyorsunuz.
1852'deyiz, 14 yıldır özgürüm ama bu hâlâ devam ediyor.
Bu ülkenin özgürlük ve insan eşitliğini
merkeze alan bir ülke olması gerekiyor.
Kölelik devam ettiği sürece bu ulus palavradır." diyor.
"Amerika geçmişine, bugününe ihanet etmekte,
kendisini geleceğine de ihanet etmeye adamaktadır."
Şunu söyleyerek bitireyim,
bu ülkeden ümidimi kesmedim.
Köleliğin kıyameti kaçınılmaz. Bu sebeple başladığım şekilde bitiriyorum.
Umutla."
Bence kendisini vatandaş olarak görüyor.
Mesele, devletin onu vatandaş olarak görüp görmediği.
Püf noktası burası.
Ben ve benim gibi birçok Afrikalı Amerikalı
kendimizi hep vatandaş olarak görüp hep Amerika'nın ülkemiz olduğunu düşündük.
Ama soru şu: "Ülke de bizim hakkımızda böyle düşünüyor mu?"
ABD Yüce Mahkemesi bu görkemli, beyaz mermer binada bulunuyor.
Kanun önünde eşit adalet.
Anayasa'nın dili her zaman çok net değildir.
Yüce Mahkeme de bu sebeple var.
Yüce Mahkemenin bazı görevleri
Anayasa'nın anlaşılmasını sağlamak, yorumlamak
ve bizi onun karşısında sorumlu kılmaktır.
Devletimizin üçüncü dalı ve yargı sistemimizin en yetkili kurumudur.
Bakalım Yüce Mahkeme
kimin Amerikan vatandaşı olup olmadığı konusunda ne dedi?
Sene 1857. Dred Scott, Sanford'a karşı.
Dred Scott tarihteki en kötü Yüce Mahkeme kararı.
Taş çatlasın en kötü ikinci karar olabilir.
Dred Scott bir cerrahın kölesidir.
Cerrah, Scott'ı köle eyaleti Missouri'den
özgür bir eyalet olan Wisconsin'e getirmiştir.
Sonraları doktor Missouri'de ölür.
Sonunda Scott Yüce Mahkemeye gider
ve bir zamanlar özgür bir eyalette yaşamış olduğundan
artık mülk değil özgür bir vatandaş olduğunu iddia eder.
Mahkeme Dred Scott'ın lehinde bir karar verirse
köleleştirilmiş insanların özgür vatandaşlar olmalarının yolu açılacaktır.
Aleyhinde bir karar çıkarsa kapı kapanacaktır.
ABD YÜCE MAHKEME YARGICI, 1836-1864
"Anayasa'daki 'vatandaş' sözcüğünün zencileri kapsamadığı
ve kapsamasının amaçlanmadığı görüşündeyiz.
Dolayısıyla zenciler bu belgenin ABD vatandaşlarına sağladığı
hiçbir hak ve imtiyazdan faydalanamazlar."
Mahkeme şöyle der: "Anayasa'nın düzenlenişine geri dönüp
kendimize 'Bu insanlar 1787'de neyi amaçlıyordu?' diye soracağız."
Roger B. Taney der ki
"Siyahları ülkelerinin bir parçası olarak istemedikleri açık.
Anayasa'ya sokmadılar çünkü kimsenin, Amerikan siyasal yapısına
Beyaz olmayanların girmesine göz yumacak kadar
aptal olabileceğini düşünmediler bile."
"Bir asırdan uzun süredir aşağı dereceden ve Beyaz ırkla ilişki kurmak bakımından
uygun olmadıkları düşünüldü.
Öyle aşağılardı ki Beyazların itibar edeceği hiçbir hakları yoktu."
Retoriği insanın tüylerini ürpertiyor.
"Afrikalı Amerikalılar aslında vatandaş değildir.
Asla olmadılar, olamazlar da."
İster köle ister özgür statüsünde olsunlar,
Siyahların Beyazlarla eşit olmadığı fikri onaylanmış oldu.
Tam olarak insan değillerdi. Evrim geçirmemişlerdi.
Dred Scott davasıyla Siyahların asla ABD vatandaşı olamayacağı ilan edildi.
Dred Scott'ın şahsen dava açma hakkı bile yoktu.
Douglass ısrarla şunu söylemişti:
Kölelik karşıtı politikalar Anayasa'yla uyumlu olabilirdi.
Oysa anlaşılan Mahkeme açık kapı bırakmıyordu.
Anayasa büsbütün kölelik yanlısıdır, dediler.
Hatta Anayasa bütünüyle Douglass'a karşıdır bile diyebiliriz.
Vatandaşlık, hakların özüdür.
Dred Scott'tan sonra
Douglass bu topluluğun asla bir parçası,
asla bir Amerikan vatandaşı olamaz.
Sonra soru şuna dönüştü:
"Sıradaki adım ne?"
ABD'NİN 16. BAŞKANI
Güney, kölelik için ulus çapında resmî onay istiyor.
Alamazlar.
Lincoln o davayı kınıyordu. Tanınmasını kısmen buna borçluydu.
Çoğu insan, Dred Scott davasına tepkisini koymasa
onun başkan olmayacağını düşünüyor.
Ve tarihimizin en önemli başkanı olacaksınız.
Lincoln ülkenin,
köleliğin yasallığı üzerine bir kavgaya sürüklendiğini de gördü.
BİRLİK DAĞILDI!
LINCOLN BAŞKAN SEÇİLİR, 1860
İÇ SAVAŞ BAŞLAR, 1861
Lincoln köleliğin kötü bir şey olduğunu kabul eder.
Bu iyi bir başlangıç. Ama…
"ABD'yi tek bir köleye özgürlük vermeden kurtarabilecek olsam bunu yapardım." der.
İç Savaş kölelik yüzünden olduysa
Lincoln neden Güney'deki köleleştirilmiş insanları hemen özgür bırakmaz?
Çünkü amacı Birliği korumaktır.
Güney yeni ayrılmıştır.
Artık Konfederasyon adını almışlardır.
Lincoln ülkenin yarısını kaybeden başkan olmayacaktır.
Güney'i geri almak zorundadır
ve bu noktada Siyah Amerikalıların pahasına olsa bile
kazanmak için ne gerekiyorsa yapacaktır.
Abraham Lincoln bütün bu kaosun ortasında
Afrikalı Amerikalı liderlerden oluşan küçük bir grubu Beyaz Saray'a davet etti.
Kâtiplere ve basına görüşmeyi kayıt altına aldırdı
ve işin aslı, Lincoln onlarla görüşmedi.
Onlara nutuk çekti.
"Kanaatimce ırkınız bir halkın uğrayabileceği en büyük haksızlığa uğradı
ama köleliğiniz sona erdiğinde bile
Beyaz ırkla eşit bir konuma gelmekten çok uzak olacaksınız.
Bu gidişat hoşuma gitmedi.
"Bildiklerimizi gerçek addedin.
Ama sizin ırkınız yüzünden aramızda bir savaş olamaz."
Temelde İç Savaş'ın suçunu Amerika'daki varlıklarından dolayı Siyahlara yüklüyor,
sonra da özgürleştirilmiş Siyahların
ABD'nin dışarısında koloni hâline getirilmesine yönelik bir planı
onlara onaylatmak istiyor.
"Ne kadar nahoş olsa da halkımızda, siz özgür siyahilerin
bizimle kalması konusunda bir gönülsüzlük söz konusu.
Ayrılmamız iki taraf için de daha iyi."
Bir dakika. Mola.
Sen Abraham Lincoln'sın, değil mi? Paranın üzerindeki adam.
Peki, devam et.
Yani bu ülkede eşitliğin büyük önem taşıması gerektiğini hepimiz biliyoruz
ama gerçekte ırk eşitliği asla olmayacak.
Siz programı kabul edin, diyor.
"Koloni kurmayı düşündüğüm yer Orta Amerika."
Ne?
Bir dakika. En sonunda köleliğe son veren aydın, ilerici başkan
başta Siyah Amerikalıları Kosta Rika'ya göndermek mi istemiş?
Por que?
Douglass öfkeden deliye döner.
Lincoln'ın kısmen yapmaya çalıştığı
aslında bu ülkeye ait olamayacağız diye düşünen Siyahların
kafasını kurcalayan bu belirsizliği ortadan kaldırmak.
Afrikalı Amerikalılar şayet vatandaş değillerse
kaderlerinin bu olmasından korkuyorlardı.
Douglass şöyle yanıtladı: "Hayır, Siyahların varlığı değil,
kölelik, köle sahiplerinin elindeki güç ve bunun toplumu çarpıklaştırması
İç Savaş'ın sebebidir."
Unutmayalım ki bunlar topyekûn İç Savaş sırasında olup bitiyordu.
Ve o yaz, savaşı kazanmakta olan kendi tarafı değildir.
Öylesi bir savaşta bulabileceğiniz her asker size lazımdır.
Ama devlet Siyahların milis veya düzenli ordu mensubu
olamayacağında ısrarcıydı.
"Onlar vahşi. Sağa sola saldırırlar.
Silah verdin mi gördükleri her Beyazı katlederler."
"Devlet Zenci'yi niye reddediyor?
İnsan değil mi o?
Generallerimiz erkekleri çağırıyor. Bağırıyorlar: 'Erkekleri gönderin.'
Tehlike altındaki ulustan, düşmana karşı o kuvvetli Siyah elini çözmesini diledim.
Beyazların kazanacağı özgürlük sönük kalır.
Özgürlüğünü kim kazanacaksa darbeyi o vurmalıdır."
SİYAHİLER, SAVAŞA! YA ŞİMDİ YA HİÇ YENİLGİ IRKIMIZIN SONU OLUR
Douglass şunu demektedir:
Siyahlar savaşa katılıp kan dökerse
vatandaşlığın getirdiği haklardan asla mahrum bırakılamayacaktır.
Bunu açıkça belirtir.
Ülkeyi gezerek konuşmalar yaptı.
Kölelik kaldırılmadan savaş kazanılamazdı.
Siyah askerler İç Savaş için
Birlik Ordusu'na alınmadan savaş kazanılamazdı.
Lincoln'ı, köle sahiplerine karşı verilen savaşa
Siyahları davet ettirmeye çalışır.
Douglass onların vatandaş olduklarını, haklara ve yasal eşitliğe
sahip olmaya layık olduklarını kanıtlayacaklarından emindir.
Bu aşamada ABD'yi iki ırklı bir toplum olarak görememektedir
ama fikirleri çarpıcı bir şekilde ilerlemeye başlayacaktır.
Frederick Douglass'ın gayreti nihayet sonuç verir.
Askerlere muhtaç olan Lincoln Özgürlük Bildirgesi'ni imzalayarak
Güney eyaletlerindeki köleleri özgürleştirir.
Siyahlar Birlik Ordusuna katılabilecektir.
Siyah askerler Douglass'ın hep söylediği şeyi kanıtlama şansı bulur.
Özgürlükleri için savaşmak istiyorlardır.
SİYAHİLER! SAVAŞA! YA ŞİMDİ YA HİÇ
Özgürlük Bildirgesi savaşta önemli bir dönüm noktasıdır.
Sonuç itibarıyla 200.000 Siyah erkek Birlik Ordusuna katılır.
Küçük muharebelerden oluşan ve bir düzenli ordu savaşı değildi.
Kuzey de Güney de kitlesel ordulardı.
Özgürlük Bildirgesi askerî bir emir olarak düzenlenmiştir.
Savaşı kazanmak içindir.
Hesapta tembeldik. Hesapta korkak ve başıbozuktuk.
Dolayısıyla Afrikalı Amerikalıların orduda yiğitçe görev alması
söylenenlere karşı verilen çok kuvvetli bir cevaptı.
BÜYÜK BİRLİK ZAFERİ!
BİR BİRLİK ZAFERİ DAHA!
Siyahların cephede yer alıp kan dökmesi büyük etki yarattı.
Orduda Siyahların görev almasıyla Beyaz ırkın tutumu değişmeye başladı.
Siyahları vatandaş olarak hiç görmemiş birçok Kuzeyli
ordudaki hizmetlerinden ötürü
onların eşit ABD vatandaşı olmaya hak kazandıklarına inanırlar.
Douglass'ın iki oğlu 54. Massachusetts Piyade Birliğinde görev alır.
Kendi deyişiyle, Siyah askerlerin kemerlerine ABD arması takmasını
son derece gerçek ve sembolik bir güç olarak gördü.
"Bağımsızlık Bildirgesi'ni yalan olarak damgalamayacak bir ülke istiyoruz.
Bu savaşın göreceği görev ulusal yenilenmedir."
ULUSAL YENİLENME
Savaşın başından beri
Douglass savaşın Siyahların hayatını değiştirmekle kalmayıp
Amerika'yı tümden dönüştüreceğini söyler.
"Biz eski Birlik değil, ondan 10.000 kat değerli bir şey uğruna savaşıyoruz.
O şey de çok kati bir şekilde tesis edilecek ulusal birliktir.
Köleliğin ve sınıf üstünlüğünün değil
özgürlük ve eşitliğin mihenk taşı olduğu bir birlik."
İç Savaş'ın tanımını yapıyor. Ülkenin kaderi tayin edilmiştir.
Ülkenin, kuruluş belgesindeki amentüyü yerine getirmesi elzemdir.
KÖLELERE ÖZGÜRLÜK
Savaş yalnızca Konfederasyon'un yenilgisiyle değil
artık eşitliğe dayanan yeni bir ulusun oluşmasıyla sona ermelidir.
İç Savaş'ın zorluklarından biri
gözünüzün önünde çok sayıda insanın hayatını kaybetmesidir
ve Lincoln "Neden?" sorusuyla boğuşmak zorunda kalmıştır.
ÖZGÜRLÜK BİLDİRGESİ, 1863
GETTYSBURG KONUŞMASI, 1863
"87 yıl önce bu kıtada bütün insanların
özgürlük içinde
eşit yaratıldığı ilkesine inanarak yeni bir ulus yarattılar."
Gettysburg'ü Douglass'ın sözlerinin bir yankısı olarak düşünebilirsiniz.
Özgürleşme, savaş uğruna harcanan gayretin tanımıdır.
Tanrı'nın şahitliğindeki bu ülke yeni bir özgürlük doğuşu yaşasın.
Lincoln'ın en ünlü sözü: "Yeni bir özgürlük doğuşu."
Savaşın başından beri Douglass'ın söylediği bir şeydi bu.
Bu ifade Douglass'ın dile getirdiği "ulusal yenilenme"den çok da farklı değil.
"Yeni bir özgürlük doğuşu".
Artık ikisi de İç Savaş'la yeni bir şeyin oluşacağı görüşünde.
"Ve halkın, halk tarafından halk için yönetimi olduğu bu devlet
yeryüzünden silinmesin."
Gettysburg'de yaptığı,
savaşın insani bedelinin yaşattığı trajediyle boğuşmaya çalışmak.
Eğer bu Birlik'le ilgili bir savaşsa
o zaman belki de çok fazla insan ölmüştür.
Ama özgürleşmeyle ilgili, Siyahların özgürlüğü uğruna verilen bir savaşsa
belki de Gettysburg buna değecektir.
Burada Lincoln çok ilgi çekici bir süreçten geçiyor.
Bir insanın ne kadar
değişebileceğini görüyorsunuz.
Lincoln'ın koloni kurma ısrarından
Siyahların geleceği hakkında konuşmaya geçişi inanılmaz.
Bence birbirlerine çok büyük bir saygı duymaya başladılar.
İkisi de kendi kendini yetiştirmişti.
Lincoln bir yıl örgün eğitim almıştı. Douglass hiç almamıştı.
İkisi de aklıyla, zekâsıyla sivrilmişti.
Her kim oldularsa kendi kendilerine başardılar
ve bence bu bakımdan bir nevi kafadarlardı.
Douglass, bir Siyah Amerikan geleceği için Lincoln'la birlikte çalışabileceği
konusunda çok iyimserdir.
İÇ SAVAŞ (1861-1865)
İÇ SAVAŞ SONA ERER, 1865
9 Nisan 1865'te
Konfederasyon'dan General Lee Birliğe teslim olur
Bu, İç Savaş'ın sonunun başlangıcıdır.
Bazen tarih Douglass gibi belli insanları bir hareketin sesi olarak tayin eder.
Lincoln gibi dinlemeye ve değişmeye hevesli bir destekçi bulabildiklerinde de
birlikte başarabileceklerini görmek inanılmazdır.
Ne yazık ki tarih bu ilişkileri trajik bir şekilde kısa kesebilir de.
Lee'nin teslim oluşunun kutlamasında Lincoln bir konuşma yaptı
ve Birlik'te görev yapmış olan Afrikalı Amerikalı askerlere
oy hakkı verilmeli, dedi.
O günkü konuşmayı dinleyenlerin arasında John Wilkes Booth da vardı.
Eşit vatandaşlık düşüncesi Booth'u sinirlendirmişti
ve Booth arkadaşına dönüp şöyle dedi:
"Bu, yapacağı son konuşma."
BAŞKAN HAYATINI KAYBETTİ!
Lincoln'ın suikastından sekiz ay sonra 13. Değişiklik onaylanarak
nihayet kölelik kalkar
ve Amerika'daki tüm köleleştirilmiş insanlar temelli özgür kalır.
Fakat özgürlük hikâyenin sonu değildir.
Lincoln'ın suikastını büyük bir facia olarak görüyoruz, ki öyle
ama asıl facia, onun suikastıyla başkanlığın Andrew Johnson'a geçmesi.
"Bu ülke Beyazlar içindir
ve Tanrı şâhidimdir, Başkan olduğum sürece Beyazlar için bir devlet olacak."
Gerici, ırkçı, bağnaz biridir.
Lincoln'la aralarında dağlar kadar fark vardır.
Büyük mitinglere bayılıyordu.
Kendisiyle ilgili uzun uzun konuşmaya bayılırdı.
Kanımca tarihin çeşitli noktalarında böyle siyasi figürler gördük.
Başkan olduktan sonra hemen hemen peşinen
amacının vatandaşlık kavramının sulandırılmasını önlemek olduğunu söyler.
Frederick Douglass, Başkan'ı ziyaret etmek için Beyaz Saray'a gitti.
Korkunç bir andı.
Andrew Johnson, Douglass'ı kendisinden aşağı gördüğünü açıkça belirtir.
Siyahlar ona minnettar olmalıydı.
"Köle sahibi oldum ve köle satın aldım
ama hiç köle satmadım.
Fiilen kölelerle olan bağlantım ortadan kalktığına göre
onlar benim kölem olmamış, ben onların kölesi olmuşum.
Frederick Douglass'la görüştükten sonra Johnson sekreterine şöyle dedi:
"O kahrolası Douglas'ı tanıyorum.
Diğer zencilerden farkı yok.
İlk fırsatta bir Beyaz'ın boğazını keser."
Andrew Johnson'ın
eski kölelerin haklarının uygulanmasına destek vermesini beklemek güç.
Zaten elbette bunu yapmadı.
Anlıyorum, Johnson bir ırkçı.
Ama kölelik kaldırılmış. Irkçı bir başkan Siyahları incitememeli.
Siyahlardan nefret ediyorsan Birlik'e katılmasaydın.
Artık çok geç.
Ama bir dakika. Özgür olunca vatandaş olmuyorsunuz.
Vatandaş olmayınca da Güneyliler Siyah özgürlüğüne rahatça saldırabiliyordu.
13. Değişiklik geçer geçmez
Güney'deki eyalet meclisleri Siyahiler Yasaları'nı onaylar.
Siyahiler Yasası güzel bir Shonda Rhimes programını andırsa da
hiç öyle değil.
Yasalardan bahsediyoruz.
Bu yasaların çoğu sadece ve sadece Siyahların
Beyaz işverenlerle yıllık iş akdi yapmasını
ve çiftçi veya hizmetçi harici çalışanlar olarak
100 dolara kadar vergi vermesini şart koşuyor.
Hatta Siyah çocuklara mecburi çıraklık yaptırıyorlar. Çocuklara!
Kuzey öfkelenir.
Güneyli meclislerse "Ne alakası var? Siyahiler Yasası kölelik değildir."
Apayrı bir sözcük bu." der.
"Hatta iki sözcük.
Hem bakın, artık para alıyorlar."
Tabii ya!
Ama bir Siyah bu yeni kısıtlamaları reddeder,
özgürlüğünü ifa etmeye çalışırsa ne oluyordu dersiniz?
Hapse atılabiliyorlardı,
ve sürprize bakın, zorla çalıştırılabiliyorlardı.
Ücretsiz olarak.
The New York Herald Tribune dahi şu manşeti atar:
"Güney Carolina Köleliği Yeniden Tesis Ediyor."
Bir düşünsenize.
Siyahlar özgürlükleri için savaşıp galip gelmişler
ve gördükleri muamele bu.
13. Değişiklik kâfi gelmez.
Soru, neyin kâfi geleceğidir.
Sahneye bir Ohio Kongre Üyesi olan John Bingham çıkar.
Bingham herkes için özgürlüğe inanmaktadır.
Gerçek özgürlüğe.
"'Zenci' sözcüğünün kullanılmasına itirazım var.
Bana göre bu sözcük ten rengini belirtmiyor,
daha ziyade bir varlıklar sınıfını ruhlarının rengine göre isimlendiriyor.
Savunmasız insanlara zulmedip
onları 'köle' denen şeye dönüştüren bir sınıf bu.
Bu insan hırsızları
derileri sütten çıkmış ak kaşık kadar Beyaz'sa da
gerçek zencilerdir."
Güney'de olup bitenlere bakıp "Orada durum iyi durmuyor." diyor.
"Bir şeyler yapmalıyız. Anayasa'yı değiştirmeliyiz." diyor.
"Onlara eşit vatandaşlık vermeliyiz."
John Bingham ve onun gibilerin önderliğinde
14. Değişikliğin esası savunuldu ve meydana getirildi.
Bingham tam olarak Douglass'ın 4 Temmuz konuşmasındaki çağrısını
yerine getirmek istemektedir.
Amerika'nın sözünü yerine getirmesini,
vatandaşlığın Anayasa'daki kapsamının genişletilmesini,
Scott haksızlığının düzeltilmesini
ve kimse asla geri alamasın diye herkes için eşitliğin
kâğıda dökülerek güvence altına alınmasını.
Bunun için Bingham ve bir grup radikal Cumhuriyetçi
Siyah Amerikalıların mahrum bırakıldığı çoğu hakkı 14. Değişiklik'te birleştirir
ve onun anayasal bir değişiklik olması için mücadele ederler.
Bu önemlidir çünkü daima yönetimde kalmayacaklarını bilirler.
Sonrakiler kaldırmaya çalışabilir.
Değişikliklerin meclisten geçmesi son derece zordur
ama onlardan kurtulmak da çok zordur.
KONGRE 14. DEĞİŞİKLİĞİ SUNAR, 1866
DEĞİŞİKLİĞİN GEÇMESİ İÇİN 28 EYALETİN ONAYI LAZIMDIR.
28 EYALETİN ALTISI ONAYLAR, 1866
22 EYALET ONAYLAR, 1867
28 EYALET ONAYLAR, 1868
Ve Bingham başarıya ulaşır.
1868'de 14. Değişiklik resmen Anayasa'ya dâhil edilir.
Böylelikle ABD'nin herkes için eşitlik vazifesini üstlendiği kanıtlanmış olur.
"ABD'de doğmuş veya ABD uyruğuna geçmiş
ve ABD yetkisine tabi olan herkes
ABD'nin ve ikamet etmekte oldukları eyaletin vatandaşıdır."
Dile bakarsanız çok dikkat çekicidir.
ABD'de doğmuş bir insan, deniyor.
Ve başka hiç kısıtlama yok.
ABD'de doğmuş Beyaz bir insan, denmiyor.
Sonuç olarak Afrika asıllı insanlar birer vatandaştır.
"Hiç bir eyalet ABD vatandaşlarının
imtiyaz ve bağışıklıklarını kısıtlayacak yasa yapmayacak veya uygulamayacaktır."
Bunun anlamı şu: ABD Anayasası'ndaki ilk sekiz değişikliğe
yani Haklar Bildirgesine göre
tüm vatandaşlar eyalet ve federal hükûmetlerin karşısında
bu haklara sahiptir.
"Hiç bir eyalet yasal gerekler yerine getirilmeden bir kişiyi yaşamından,
özgürlüğünden veya malından yoksun edemez."
Siyahlar İç Savaş öncesi dönemden beri
istediklerini almak için hukuki yolları denemiştir.
Kendilerini şiddete karşı savunabilmek istiyorlar.
Ve şimdi 14. Değişiklik şöyle diyor:
"Bir şey olursa dava açabilirsiniz."
"Ya da kendi yargı yetkisi içindeki bir kişiyi
yasaların eşit koruması dışında bırakamaz."
Vatandaşlık son derece açık bir şekilde tarif edilir.
Vatandaşlık otomatiktir.
Koşullu, beşte üç vatandaşlık değil. Tam vatandaşlık.
Amerika'da ilk nefesinizi aldığınız anda Amerikalısınızdır.
Burada doğduysanız Amerikan vatandaşlığının sağladığı
tüm özgürlük ve korumalara sahip olursunuz.
Doğum yerleri ne olursa olsun, isterse nesillerdir burada olsunlar
Siyahları vatandaş görmeyen Scott kararı bozulmuş olur.
14. Değişiklik bizi Beyaz, erkek bir ulustan
demokrasimizde çeşitliliğin mümkün olduğu
bir geleceğe taşıması açısından kesinlikle son derece önemlidir.
Ayrıca 14. Değişiklik Anayasa'da "eşit" sözcüğünün
ilk defa kullanıldığı yerdir.
Ve Anayasamızda güvence altına alınmış olur.
Birçok açıdan ülkemiz 1776'da kurulmadı.
John Bingham ve Kongre 14. Değişikliği onaylatınca kuruldu.
Çünkü modern anayasa bu.
MADDE XIV
Douglass ve arkadaşları 14. Değişikliğin
ülkenin yasalarının işleyişini değiştireceğini anlar.
Eleştirilmiyor değil
ama muazzam bir kutlamayı beraberinde getirir.
İnanılmaz bir iyimserlik anı bu.
Afrikalı Amerikalılar tam vatandaş olmanın heyecanını yaşar.
14. Değişiklik geçtikten sonra
kötü yönetilmiş bir projede yeniden başlatma düğmesine bastığımıza
ve Amerika'nın artık doğru yolda olduğuna yönelik
bir inanç ve heyecan oluşur.
En büyük başarılardan biri Siyahların eğitiminin gelişimidir.
Güney'dekiler okuryazarlığın önemini kavrayıp eğitim kurumları kurarlar.
Siyahlar eğitim için kendi paralarından birkaç milyon dolar harcar
ve bunlar Güney'deki hiç parası olmayan insanlardır.
Frederick Douglass.
Adını duyduğumda dua işitmiş kadar oluyorum.
Zapt edilmesi mümkün olmayan doğuştan bir yeteneği vardı.
Siyahların sırf kölelikten kurtulmasını istemedi.
Tam vatandaş olmalarını da istedi.
Ne olağanüstü bir insan.
"Yeni bir dünyada yaşıyor gibiyim.
Olanları kim hayal edebilirdi ki?
Bu adalet ve özgürlük zaferi sadece özgürleşen köleler için değil.
Medeni Haklar yasası geçti, oy hakkı alındı.
Hepsi de, kısa süre önce değersiz birer mal ve mülk olarak damgalanmış
ama artık hukuk nezdinde insan olarak görülen
ve tanınan bir sınıf için."
Frederick Douglass.
Köleleştirilmiş bir insan,
kaçak,
özgür ama vatandaş değil,
vatandaş.
Ama bu inanılmaz yolculuğu orada bitmez.
Uzun ömrü boyunca Frederick Douglass Siyah Amerikalıların,
kadınların ve göçmenlerin haklarını savunmaya devam eder
ve mücadelesinin yankıları sonraki nesillere kadar ulaşmıştır.
Günümüze bile.
Ekrana gelen görüntüler Cuma sabahı
Roger B. Taney'in heykelini sökmekte olan bir vinç ve açık kasa kamyona ait.
Siyahların, Beyazların itibar edeceği hiçbir hakkının olmadığını söylemişti.
YÜCE MAHKEME YARGICI ROGER B. TANEY'İN TORUNU
O akşam kendilerinden af diledik ve
Scott ailesi de bizi affetti.
DRED SCOTT'IN TORUNU
"Onlarla görüşmek istediğimden emin değilim."
diyenler vardı ailemde.
Sonra beklenmedik ve bizi hazırlıksız yakalayan o özür dilendi.
Bazı kuzenlerim gözyaşlarına boğuldu.
Bu yola girildiğinde ve bir anlayış ve ilişki geliştiğinde
başka şeyler de mümkün olur. Bunu hepimiz yapabiliriz.
NEFES ALAMIYORUZ
SİYAHLARI DUYUN
BEN AMERİKALIYIM
EŞİT HAKLARA EVET
Scott'lar ve Taney'ler uzlaşabiliyorsa siz de uzlaşamaz mısınız?
Amerika'da eşitlik hakkında çok konuşuyoruz.
Adalet hakkında konuşuyoruz.
Bağlılık Yeminimiz bu sözcükleri içeriyor.
14. Değişiklik'le de bu hayali gerçekleştirmek amaçlanıyordu.
Hesaba katmadığımız şey
gerçek eşitliği tam anlamıyla benimsemeye hazır olmadığımız.
Tüm ırklar eşit veya aynıdır diyen hiçbir öğretiyi kabul etmeyeceğime ant içerim.
-Adalet yok! -Barış yok!
Amerika'ya tek sözümüz şu: "Kâğıda döktüklerinize sadık olun."
14. Değişiklik onaylanır onaylanmaz saldırıya uğrar.
Mahkemelerde, sokaklarda, hatta tarih kitaplarımızda.
14. Değişikliğin hikâyesini neden öğrenmedik?
Çünkü hiç bilmemeniz için canla başla mücadele eden çok kişi var.
Alt yazı çevirmeni: Arda Barişta