Abbey Road Stüdyoları
Benim adım Mary.
Abbey Road Stüdyoları kendimi bildim bileli hayatımda var.
Bu koridorlardan ne zaman yürüsem büyüleniyorum.
Buraya ilk gelişimi hatırlamıyorum.
Burada, İkinci Stüdyo'dayım. Fotoğrafçı annem tarafından çekilmiş,
kendisi babamla aynı müzik grubundaydı.
Son 90 yıldan beri burada kaydedilen
bazı ikonik kayıtların hikâyesini anlatmak istiyorum.
Klasikten pop müziğe, oradan da film müziklerine.
Bu belgeseli yapmayı isteme sebeplerimden biri,
annemin yaya geçidinde Jet'i yönettiği bir fotoğrafı görmemdi.
-Evet. -Hatırlıyor musun?
Evet. Kesinlikle.
SÖR PAUL McCARTNEY
Bildiğin gibi o zamanlar yakınlarda oturuyorduk.
Adı Jet olan küçük bir atımız vardı.
Annen atları o kadar çok seviyordu ki
biz buraya bir şeyler yapmaya gelirken o da Jet'i getirmişti.
Bu yüzden Jet'le karşıdan karşıya geçerken bir fotoğrafı var.
Jet bu şekilde stüdyoya geldi. Hiç yaramazlık yapmamıştı.
Jet!
İKİNCİ STÜDYO, 1974 JET
Suratlarında oluşan komik hâli Hatırlıyorum
Yakında evleneceğimizi Onlara söylediğinde
Ve Jet
Yalnızlığın olduğu tek yerin Ay olduğunu sanırdım
Jet!
Buraya sonradan Wings'le geldin.
Şöyle bir karar mı verdin?
"Her yere gidebilirim ama müzik kariyerimin sonraki adımını
aynı stüdyoda atacağım." gibi?
Evet.
Londra'da Abbey Road'dan başka stüdyoları da kullanmıştık.
Ama en çok burayı seviyorduk.
İKİNCİ STÜDYO, 1974
O yüzden Wings'le kayıt yapmayı düşünürken
"En iyi stüdyo burası. Biliyorum. Buradan çok kişiyi tanıyorum." dedim.
Onların birçoğu hâlâ burada. Hâlâ buradalar.
O güzel şeylere bir türlü doyamıyorum
Küçük hatunum zevk alıyor
Hey, now
Gerçekten harika bir stüdyo.
Bütün mikrofonlar çalışıyor.
Bunu söylemek biraz aptalca
ama çalışmadığı yerlere denk gelebilirsiniz.
Yani harikaydı. Eve dönmek güzeldi.
Evet, evet
Evet
Yaya geçidinin oradaki küçük kapıdan geçerken
yaşanan his hiç değişmiyor.
Arabayla ne zaman geçsem grafitiye bakıp düşünürüm.
SÖR ELTON JOHN
"Orada bir büyü yaşanıyor. Bir büyü yaşandı."
Resmen tarih bu. Duvarlarından anlayabilirsiniz.
Şimdilerde bir yerlerdeki bir çocuğun
hayali buraya gelmek ve bir şarkı yapmak.
O hayalin ölmesine izin veremezsiniz. Asla.
Bu manevi bir mesele.
Harika bir şey.
Umarım milyonlarca yıl boyunca burada kalır.
Ulusal hazine gibi. Anlıyor musunuz?
Buraya ilk geldiğimde
çocukluğumdan beri yatak odamda hayalini kurduğum bir şeye
erişmiş olmanın verdiği başarı hissini yaşadım.
Abbey Road'u hep
orada yapılan müziğin anası olarak düşünürüm.
O, müziği bizim için korudu.
Sahip olduğu akustiğiyle ona kucak açtı.
Bu bizim için bir armağan.
Kiralayıp kullanıyoruz sanıyoruz
ama bundan daha manevi bir şey var.
No: 3, ABBEY ROAD 1931
12 Kasım 1931,
Sör Edward Elgar, benzersiz bir kayıt stüdyosu açmak üzere.
Değerli bestekâr da yeni kayıt stüdyosunun destekçilerinden.
Ve bestelerini Londra Senfoni Orkestrası'yla birlikte…
-Hazır mısınız? -…diske aktarmayı planlıyor.
Peki.
BİRİNCİ STÜDYO, 1931 POMP AND CIRCUMSTANCE MARCH No.1
Üç yıl önce Gramophone Company
St. John's Wood'daki Abbey Road No: 3'ü bir müzayedede satın aldı.
Dokuz yatak odası, beş misafir odası, hizmetçi odası
ve arkada geniş bir bahçesi olan müstakil bina,
dünyanın en büyük ve en donanımlı stüdyosuna dönüştürüldü.
Mumdan yapılma bir disk.
Ana diskten binlerce kopya üretilecek
ve tüm dünyada dinlenecek.
SÖR JOSEPH LOCKWOOD YÖNETİCİ, EMI
Ben geldiğimde
şirket yılda yarım milyon kaybediyordu.
Klasik müzik albümleri piyasasında hiç para yoktu.
Piyasada pop müzik hakkında bilgisi olan kişileri
araştırmaya başladım.
SALLA VE OYNA 1958
Okul günlerimden beri şarkı söylerdim.
Yani 14 ya da 15 yaşımdan beri.
Abbey Road'daki ilk kaydımı 17 yaşımdayken yaptım.
EMI'da prodüktör olan Norrie Paramor'a…
SÖR CLIFF RICHARD
…bir örnek dinletmiştik.
"Move It" isimli şarkıyı ona ilk kez çalmıştık.
Stüdyoda olacağımız için o zaman gerçekten heyecanlanmıştık.
O stüdyo Abbey Road'muş.
İkinci Stüdyo yıllar boyunca bizim evimiz oldu.
Hadi güzel bebeğim Salla ve oyna
İKİNCİ STÜDYO, 1958 MOVE IT
Çalkala bebeğim Çalkala
Ah tatlım Kendini kaybetme
Kalbine ve ruhuna işlesin Müziğin ritmi
Sana söyleyeyim bebeğim Bunun adı rock and roll
Bence Abbey Road rock and roll'a hayat verdi.
En büyük müziksel değişimlerin birinde en önde yer aldı.
Bence tarihsel olarak
rock and roll, yaşanan en büyük, en hızlı ve en uzun soluklu değişimdi.
Gerçek country müziği Sürüp gider
Evet tatlım Salla
1950'de
Britanya'daki müzik satışları sadece üç buçuk milyon sterlindi.
1960'a gelindiğinde satışlar 15 milyon sterline çıktı.
En büyük müzik şirketi Electric and Musical Industries, EMI,
bütün satışların neredeyse yarısına sahip.
EMI'ın alt şirketleri arasında Parlophone, HMV, Capitol var.
EMI dünyanın en büyük kayıt şirketi.
Yöneticisi Sör Joseph Lockwood'un rekabet hakkında gerçekçi bir görüşü var.
Piyasa herkese açık. Korkutucu bir rekabet var.
Aklından bunu geçiren varsa bu piyasaya girip denemek kolay.
DENİZCİ KARTI
SÖR GEORGE MARTIN PRODÜKTÖR
Kayıt işine Kasım 1950'de başladım.
Guildhall School of Music'te okudum
ve EMI Stüdyoları'ndan iş görüşmesi teklifi almıştım.
Şaşırtıcı bir şekilde
beni Parlophone'un yönetimine koydular
ve Joe Lockwood şöyle dedi:
"Alt şirketlerimize aldığımız en genç yöneticisin. İyi çalış."
Ben de hemen arayışa geçtim.
Cliff Richard gibi bir şey arıyordum.
YENİ CLIFF'İ ARAMAK 1962
The Beatles, Decca'yla anlaşma yapmıştı. Albüm kaydedilmişti ama yayınlanmamıştı.
GILES MARTIN PRODÜKTÖR
Brian Epstein son çare olarak onlarla görüşmüştü.
Gerçekten son çareydi. Diğer herkesle görüşmüştü.
Babam, Brian'ı severdi. Brian çok sempatik biriydi.
"Belki görüşme ayarlayabilirsin." dedi.
Biz buraya geldik, sonra George Martin geldi.
"Tamam beyler. Ne yapacağız?" dedi.
O kadar iyi olduğumuzu düşünmedi.
Ama vakit geçirmekten zevk almıştı.
Onlara bakıp şöyle düşünüyordu:
"Hangisi Cliff ve The Shadows kimmiş?"
İKİNCİ STÜDYO, 1962 LOVE ME DO
Onları dinledim.
Bana söyledikleri şarkılar pek iyi değildi.
En sevdiğim "Love Me Do"ydu.
George mükemmeldi.
"George mükemmeldi."den başka bir şey söyleyemeyiz.
SÖR RINGO STARR
Biz amatördük. Yazabilen veya anlayabilen yoktu. Amatördük.
"Love Me Do" ile ufak bir popülerlik yakaladık.
Sonra "Please Please Me"yi çıkardık.
Ne yapıyorsun?
Çok zor. Yapamıyorum.
İlerleyemiyorum. Ben… Gerçekten…
Yapamadım.
George Martin pek etkilenmemişti.
"Daha hızlı olabilir miyiz?" diye sordu.
Hepimiz "Hayır." dedik.
Daha doğrusu demedik.
"Hayır." diye düşündük ama "Evet." dedik.
Yedinci kayıt.
İKİNCİ STÜDYO, 1962
Geçen gece sevgilime bunları söyledim
Biz pek beğenmemiştik
ama o, "İlk hitiniz bu olacak." dedi.
Ve haklıydı.
Hadi, hadi
Lütfen beni tatmin et Benim seni ettiğim gibi
"Please Please Me" ile başarı yakaladıktan sonra
şarkı yazımında geliştiler.
"From Me To You" ve "She Loves You" takip etti.
Her biri harika şarkılardı.
Çabucak albüm çıkarmamız gerektiğini erkenden fark ettim.
Şubat 1963'te albümü yaptık.
Ve bir günümüzü aldı.
BİR GÜNDE ÇIKAN ALBÜM
İkinci dizede mi yapalım?
Evet.
Alo?
Erkenden geldik. Her şeyi ayarladık. Hazırlandık.
Sonra da ne biliyorsak çaldık.
Miksini üst kattaki mühendisler yapacaktı.
Salla hadi bebeğim
İKİNCİ STÜDYO, 1963
-Salla bebeğim -Kıvır ve bağır
İlerleme kaydedilirken miksi de yapılıyordu.
Davulların ses seviyesini, bas davullarının seviyesini biliyorlardı,
yani bir nevi hepsini dengelediler.
Hatta o günlerde onlara "denge mühendisi" deniyordu.
Bir müzik grubunun canlı performansı kaydedilecekti.
Gece kulübünden doğruca Abbey Road'a gelmişlerdi.
Onları çok uğraştırdım.
Sanki canlı yayın yapılıyormuş gibi kaydettim.
Elimde iki kayıt parçası vardı.
Kıvır ve bağır
Odada canlı çalan gruptan bu.
İkinci kayıtta ise…
-Hadi bebeğim -Hadi, göster dansını
…John'un sağlam vokali var.
Paul ve George da onunla canlı söylüyor.
-Hadi, biraz daha yakınıma -Daha yakınıma
-Benim olduğunu göster bana -Göster bana
Başlangıçtan bitimine hepsini 12 saatten kısa sürede tamamladık.
Anlıyor musunuz? "Çok yorgunum, şöyleyim." muhabbeti yoktu.
Hayır. Eğer çalıyorsak…
The Beatles'ın güzel yanı buydu. Hepimizin amacı müzik yapmaktı.
Çalıyorduk yani. Önemli olan da buydu.
Bunun sonucu da epey güzel oldu.
HER NOTADA ONUN RUHU 1965
Müzik benim hayatımdaki en önemli şeylerden biri.
SUVI RAJ GRUBB KLASİK MÜZİK PRODÜKTÖRÜ
Risk alacağız, kumar oynayacağız diyerek
iş bulabilmek için İngiltere'ye geldim.
19 Eylül 1960,
Abbey Road Stüdyoları'na geldim.
Başlangıcım böyle oldu.
-Orada olsaydın… -Bu kadar kötü olmazdım.
Orada olsaydı… Ben de onu söyleyecektim!
-Bu kadar yeter. Gidip çalalım. -Bana uyar.
-Evet. -Sesten memnun musun?
-Kesinlikle. -Güzel. Gel. Hadi.
Jacqueline du Pré kayıt yapmak için mükemmel biriydi
çünkü dengeyi yakalamak için…
BİRİNCİ STÜDYO, 1967 PROVA
…ne kadar süre geçse de hiç sabrı taşmazdı.
Ama sesindeki ani yükselişleri açısından kayıt yapması çok zor biriydi.
Denge için güzeldi.
Tekrarlı Re'lerden çalalım.
Hayranı olduğum birçok müzisyen burada kayıt yaptı.
Favori parçalarımdan
-birçoğu da burada yapıldı. -Evet.
Jacqueline du Pré, Daniel Barenboim gibi sanatçılar.
Ben bu insanların müzikleriyle büyüdüm.
Dinleyerek büyüdüğüm müzikler burada kaydedildi.
Araba yolculuklarında çok müzik dinlerdik.
Annemlerde Elgar Konçertosu'nun CD'si vardı.
Yaşım beş ya da altı falandı.
Dinlediğinizde onun her şeyini verdiğini hissederdiniz.
Çaldığı her bir notaya tüm ruhunu verirdi.
Jacqueline du Pré'nin Elgar Konçertosu kayıtları burada yapıldı
ve ben de birkaç yıl önce aynı stüdyoda
Elgar Konçertosu kaydımı yaptım.
Sanırım bu oturduğum yerdeydi.
Elbette benim için büyük bir onur ve düşünülünce de çok özel bir şey.
BİRİNCİ STÜDYO, 2019
Mİ MİNÖRDEN ÇELLO KONÇERTOSU, OP. 85, ELGAR
Jacqueline, Temmuz 1971'de
nevrasteni geçirdiğin ve bir yıl dinleneceğin açıklanmıştı.
Herkes "Zavallı kız. Kendini çok yoruyor." demişti.
Sonra bir gördük ki durum sadece nevrasteni değilmiş.
BİRİNCİ STÜDYO, 1967
PİYANO VE ÇELLO SONATASI, OP. 99
Hayır. Bir öğrendik ki multipl sklerozmuş.
Doğal olarak insanı bitiren bir şey.
Ama ben
çok erken yaşlarımda geliştirdiğim yeteneğimden dolayı şanslıydım.
Yani MS belirtilerim ciddi bir şekilde ortaya çıkana dek
enstrümanlarla haşır neşir olmuş,
çelloyla yapmak isteyebileceğim her şeyi yapmıştım.
Hastalık onu etkisi altına aldıktan sonra
bir gün Daniel beni aradı,
"Bir numaralı stüdyonda yarın ne var?" dedi.
"'Daniel Barenboim denemesi' adıyla kayıt açabilir misin?
Bir şey kaydetmeyi deneyeceğiz." dedi.
"Bir şey çıkmazsa hayla kırıklığına uğrama."
KAYIT DEFTERİ
Bu ilgini çeker diye düşündüm.
Onun son kaydında mühendisin aldığı notlar.
Oturumlardan ikisinin üstü çizilmiş,
yani bu sanırım sadece ikisinin yapıldığı anlamına geliyor.
İki oturumdan sonra hasta olduğu yazıyor. Anladım.
Vay.
İki oturumdan sonra Du Pre hasta oldu.
Bu durumun çok kırılgan, hassas bir yanı var.
Müziklerine bayılıyorum
ve bunları dinleyebildiğimiz için bence çok ama çok şanslıyız.
Beşinci opusa başladı, ilk birkaç ölçüyü çaldı,
çelloyu bırakıp "Bugünlük eğlence bu kadardı." dedi.
Stüdyolardaki son varlığı bu şekilde oldu.
KÜÇÜK SİHİR PARÇASI 1964
Brian Epstein'la babamın arası çok iyiydi.
Evet.
Ekip olarak çalışıyorlardı. Sonra sanırım 1964'te
BK'da 52 haftanın 36'sında bir numara oldular.
Bu bir daha yapılamadı.
Yani bir düşününce… Yani gerçekten de çılgınca.
Elbette bunu Cilla Black,
Gerry and the Pacemakers ve The Beatles'la yaptılar.
Hepsi Brian Epstein'ın çatısındaydı.
Hepsinin prodüktörlüğünü Abbey Road'da babam yaptı.
Cilla, sence Brian Epstein olmasaydı
en tepeye ulaşabilir miydin?
-Hayır, sanmıyorum. -Neden?
Çünkü Liverpool'dan geldim.
O zamanlar herkes Liverpool'lulardan uzak duruyordu,
ta ki Brian Epstein ortaya çıkana kadar.
Liverpool'dan gelen biri konuşma tarzından dolayı
dezavantajlı oluyordu.
-Biraz alalım şimdi. -Tamam.
Tamam Burt. Başlıyoruz.
Başlayalım lütfen.
Ne bu sence Alfie?
BİRİNCİ STÜDYO, 1966 ALFIE
Yaşadığımız sadece bir anlık mı?
Sence ne bu Ne zaman anlayacaksın Alfie?
Bir daha.
Güzeldi canım. Belki…
-Selam Brian. -Harikaydın Cilla.
-Selam. Nasılsın? -İyiyim.
Güzel.
-Kulağa daha iyi geliyor. -Evet.
Ama tüm gece devam etmek istemiyorum.
-Her performansta daha iyiye gidiyor. -Evet.
-Sorun… Tüm gece… -Evet ama…
Burt Bacharach sürekli peş peşe deneme yaptırmak isterdi.
Kimsenin göremediği bir şeyi elde etmeye çalışırdı.
-Hafif düzeltmeler yapıyorum. -Ben mi?
Güzel bir denemeden sonra
15 denemenin daha yapıldığını hatırlıyorum.
Herkes çok yoruluyordu, orkestradakiler de rahatsız olurdu.
Alfie
Sonra düğmeye bastım ve Burt'e dedim ki
"Burt, neyin peşindesin?"
"Sadece biraz sihir istiyorum George." dedi.
"Bence dördüncü denemede o sihri bulmuştun." dedim.
Bulmuştuk tabii.
En doğrusu dördüncü denemedeydi.
Alfie
Sanırım şimdi oldu. Bitti.
HER ŞEYİ DEĞİŞTİREN KAYIT - 1967
O seni seviyor, evet, evet
The Beatles, Britanya'nın en büyük ihracatlarındandı.
Brian onları bir nevi boy band gibi sundu.
Korkunçtu, pek hoş değildi.
Yani ya ayrılmaları lazımdı ya da bir sığınağa sığınmaları.
O sığınak Abbey Road'du.
Turneye çıkamasanız endişelenir misiniz?
Hayır, sanmıyorum. Eğer bizi dinlemezlerse
ve kendimizi duyamazsak gelişemeyiz.
Daha ilerleyemeyiz.
Kayıtlarda daha iyi olmaya çalışıyoruz.
O kadar kötüye gitti ki ne yapacağız diye plan yapmaya başladık.
Bu bize kayıt yapmak için çok fazla zaman verdi.
Abbey Road'un bir güzel yanı da tamamen müsait olmasıydı.
Sözleşmemize göre sınırsız kayıt süremiz vardı.
Gerek yok.
Sanırım bir gün daha bunu söylemekle geçecek.
Gerçekten bizim evimizdi.
Burada çok vakit geçirdik.
Hissediyorum, hissediyorum
Ne yapacağımızı konuştuk ve…
Özgürüm şimdi
"Ne yapalım, biliyor musunuz?" dedi.
"Bir kayıt yapalım ve turneye çıkaralım."
Sonra Sgt. Pepper'ı yapmaya başladık.
20 yıl önce, bugündü
Sgt. Pepper, çalmayı öğretti Bir müzik grubuna
Başladılar tarz yapmaya
Açılışını, gerçekten ilginç bir…
ALLEN GINSBERG ŞAİR
…vodvil nostaljisiyle yapıyor.
Eskilere götürüyor.
Arkadaşlarımın küçük yardımlarıyla Geçiniyorum
"With a Little Help From My Friends" ile devam ediyor.
Toplumsal amaçlı bir parça.
Kendini bir nehirdeki teknede hayal et
Bir sonraki ise bir nevi hayalî bir parça.
"Lucy in the Sky With Diamonds", önemli bir unsur olarak görülür.
Kızı ara
Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band
-gelince işler değişti. -Konsantre olun.
Stüdyoyu deneme tahtası gibi kullanmak istediler.
Sesle resimler çizmek istediler.
İki!
En güzel başlangıçlardan biri.
Deliler tımarhaneyi ele geçirmeye başlamıştı.
Bazen iki numaradaki kontrol odasında bir miksimiz yapılırdı,
sonra üç numarada başka bir tanesi olurdu.
Tüm bina bizimdi.
Elbette burada bir sürü ekipman var.
"Şunu çalabilir miyiz? Bunu yapabilir miyiz?" diyorduk.
Lowrey orgu vardı,
onu "Lucy in the Sky With Diamonds"ın başında kullanmıştım.
Kendini bir nehirdeki teknede hayal et…
Mrs. Mills adında bir sanatçı vardı, onun bir…
İşte orada!
Onun etrafına toplanırdık,
"Vay, sesi ne güzel!" derdik.
İyi bir rock and roll piyanosuydu.
Sonra Daniel Barenboim'ın klasik Steinway'i vardı.
Böyle şeyler vardı.
Bence The Beatles'ın müziklerinin enstrümental açıdan hep ilgi çekmesinin
nedenlerinden biri de buydu.
Sanırım 1962'de oradaydım.
SÖR JOSEPH LOCKWOOD
"When I'm Sixty Four"u sevmiştim. Harika bir şarkı.
Sonuncusu da "A Day in the Life", bence sözleri en iyi olan şarkı.
Albümün en önemli şarkısı olan "A Day in the Life"
çok basit bir şekilde başladı.
Prova yaparken kaydettik. Birinci kayıttı. İlk kez o an duydum.
Piyanoyu çok düşük sesten al.
Marakas gibi hani.
John geri sayımı
"Şeker perisi, şeker perisi" diyerek yaptı.
Şeker perisi, şeker perisi
"Day in the Life"ın doğuşu, John'un evime söz yazımı için gelmesinde oldu.
Gazete okuyordu.
Guinness vârisinin Lotus'u parçalandı
Bugün haberleri okudum Ah oğlum
Sanırım ikinci dizeyi yazarken
gazetede tüyo arıyorduk.
BİRİNCİ VE İKİNCİ STÜDYOLAR, 1967
Her ne kadar haberler üzücü olsa da
Tara, kızı için mi öldü?
"A Day in the Life" çok karmaşık görünür…
Ben sadece güldüm
…ama yapılış tarzı olarak basit bir güzelliği olan bir parça.
Bu parçayı oluşturabilmek için dört şey gerekti.
Orkestra bile tek kayıttaydı.
Dördü bir odada, birlikte çaldılar.
John burada örnek vokal kaydı yapıyor.
Ama sonra kaydının üstüne söylüyor.
Bu da vokalinin ana kaydı.
-Olağanüstü bir ses. -Bugün bir film izledim, ah oğlum
"A Day in the Life"ın özü bu.
İngiliz Ordusu savaşı kazandı
Bir grup insan döndü arkasını
Ama benim bakmam lazımdı
Kitabı okumam lazımdı
Sonra bendeki parçayı ekledim.
"Uyandım, yataktan düştüm" kısmıydı.
Uyandım, yataktan düştüm Saçıma bir tarak sürdüm
Paul şarkıyı gerçek dünyaya döndürüyor.
Şarkıları nasıl birleştireceklerini hiç bilmiyorlardı.
Boşluk bıraktılar.
Şarkıyı nasıl bitireceklerini de bilmiyorlardı.
Fikirleri konuşmaya başladık.
"Senfoni orkestrası koysak güzel olur.
Bazı fikirlerim var." dedim.
Paul, babama şöyle dedi:
"Orkestral bir orgazm istiyorum."
Babam, "Tamam. Peki Paul." dedi.
Buraya gelmenin bir başka güzel yanı buydu.
Gerekenler elimizin altındaydı.
George Martin birinci stüdyodaydı.
Hepsi buradaydı. Bundan faydalandık.
"Day in the Life"ta bunu kullandık. Büyük bir orkestramız ve fikrimiz vardı.
Onlara, enstrümanlarındaki
en düşük notadan başlayıp en yüksek notaya çıkana kadar
bütün notaları çalma talimatını verdim.
Bir de olabildiğince en düşük seste çalmanız gerekliydi.
Ama mükemmel zamanlamayla uyumu yakalamak zorundalardı.
Bana öyle bir bakmışlardı ki
"Normalde bize böyle şeyler söylenmez." der gibiydiler.
George onlar için biraz daha detaylı anlattı.
"Bu noktanın yarısına kadar gelirsiniz,
sonra da buralarda büyük kreşendoya girersiniz." dedi.
Altı, yedi,
sekiz, dokuz, on, 11, 12,
13, 14, 15, 16, 17,
18, 19, 20, 21!
"A Day in the Life."
Sekizinci kayıt, sondaki korodan alıyoruz.
Koro mu?
"'Um' diyen bir koro kaydı olsa güzel olmaz mıydı?" diye düşündüler.
Hangi nota? Tekrar kontrol etsek mi?
Tarihin en büyük düşüşlerinden biri.
Büyük bir orkestral kreşendo geliyor, sonra…
…üç, dört.
Sonra…
Dört tane kuyruklu piyano vardı.
Onları da parçaya dâhil ettik ve…
Tamam.
Çok güzeldi. Sağ olun. İyiydi.
Bence arka vokale çok iyi gidecek.
Müzisyenleri alalım.
Bence o kısmın özel olma sebebi…
GEORGE HARRISON'IN SESİ
…enerjinin ve hissin ani olarak yükselmesi.
Tek ihtiyacın olan şey aşk
Sanki mini bir rönesans gibiydi.
Tek ihtiyacın olan şey aşk
Savaşın bitmesine yakın dönemlerdi
ve savaş sırasında doğanlarımız olarak
anılarımız hep siyah ve beyazdı
ama bu durum giderek iyileşti.
60'lara gelindiğinde renklendi. Yani hepsi…
Tek ihtiyacın olan şey aşk
Şimdi hep beraber
BİRİNCİ STÜDYO, 1967
Londra'dasınız, piyasanın çok yoğun olduğu bir yer.
İLK ULUSLARARASI CANLI YAYIN
Sanatçılar, yazarlar, şairler, ressamlar…
Mesela bir albüm kapağı lazımsa birçok sanatçı tanıyordunuz.
Peter Blake, Richard Hamilton gibileri piyasadaydı.
Sgt. Pepper'ın kapağını Peter Blake yaptı.
O ve eşi.
Tek ihtiyacın olan şey aşk
1960'ların sonlarıydı ve çok heyecanlıydı.
GERİ GEL MILLY!
Müzik de Londra da heyecan vericiydi.
Her şey öyleydi.
O zamanlarda piyasada olduğum için minnettarım
çünkü bir daha öyle bir zaman göremeyeceksiniz.
Bu benim için bir nevi yolculuğumun başlangıcıydı.
Üç yılımı Bluesology ile bir minibüste geçirmiştim.
Bundan bıkmıştım ve başka bir şey yapmak istiyordum.
İstediğim gibi şarkı yazmak istiyordum.
Şarkıcı, söz yazarı, sanatçı Elton John olacağımı hiç düşünmemiştim.
Sonra oturum müzisyenliği yaptım.
"He's Heavy, He's My Brother", birinci kayıt.
Ah kardeş…
Burada çok fazla oturuma katıldım.
Bir, iki, üç, dört.
KORKUNUN KOKUSU 1968
Yol uzun
Reg Dwight tanıdığımız bir söz yazarıydı
ve "He Ain't Heavy, He's My Brother"da
oturum müzisyeni olarak klavye çaldı.
Sanırım bu iş için 12 sterlin almıştı.
Bugün olsa daha çok ister.
KAYIT DEFTERİ
Yok ya, istemez aslında. Bedavaya yapar.
Reg, merdivenin altında kuyruklu piyanodaydı.
Ben yanında baterideydim.
Piyanoyu hareket ettirmek istemedik çünkü akordu bozulabilir.
O yüzden bateriyi Elton'un yanına koydum.
Basçımız Bernie Calvert bastaydı.
Parçanın temeli böyleydi. Clarkey vokaldeydi.
Elton da katıldı.
Kaydı hâlâ bir yerde vardır.
İKİNCİ STÜDYO, 1969
O benim kardeşim
O kayıtta benim çaldığımı anlayabilirsiniz.
Benim piyano tarzım.
Çok şanslıydım çünkü Reg'in piyano çalabildiği haberi yayılınca
çok fazla iş almaya başlamıştı.
Dick James Music'ten şarkı yazarı olarak para alıyordum.
Haftada 15 sterlin.
Ama oturum müzisyeni olarak aldığım ekstra parayla
sevdiğim albümleri satın alabildim. Sevdiğim birçok albüm vardı.
Kıyafetler aldım, kiramı ödeyebildim.
1 piyanist - Reg Dwight 6 saat - gece yarısından sonra çift ödeme
Burayla ilgili bir sürü anım var.
Abbey Road'un kokusu…
Aslında buraya ilk geldiğimde korkunun kokusuydu.
"Acaba bocalayacak mıyım?"
Ama kişiliğimi oluşturan şey oldu.
Müzisyenliğimi de oluşturdu,
beni iyi yaptı çünkü üç saatliğine iyi olmam lazımdı.
İsteneni vermeliydim.
Bir keresinde Barron Knights oturumunda çalmıştım.
"Hey Jude" daha yeni çıkmıştı.
Bernie'yle duruyordum.
Sonra kapıya baban geldi ve Barron Knights'a selam verdi.
Hayatımda ilk kez o kadar meşhur birini görüyordum.
Resmen donup kalmıştım. Bernie de öyle.
Barron Knights, Paul'dan piyanoda "Hey Jude"u çalmasını istedi ve çalmıştı.
Bernie'yle bunu hiç unutamadık.
"Tanrım. Paul'u albümün çıktığı zamanlarda
'Hey Jude' çalarken izledik."
Hey Jude Sakın üzülme
Hüzünlü bir şarkı dinle ve kendine gel
Benim gibi
Middlesex'ten gelen bir genci düşünsenize. "Tanrım." dedim.
Ve bu sadece başlangıçtı.
Yeah Na, na, na
İKİNCİ STÜDYO, 1968 HEY JUDE PROVASI
Na, na, na, na
Hey Jude
Gel de bu anıdan bahsedip durma.
Bernie'yle hâlâ bunu konuşuruz.
Gerçekten inanılmazdı.
Yani baban beni çok mutlu etti.
Çok mutlu etti.
O anın benim için öneminin farkında değildi ama umarım şimdi anlar.
Na, na, na
Na, na, na, na
Hadi Jude
Na, na, na, na
Oh, hey, Jude
ŞOV PİYASASI ZALİM PİYASADIR 1964
Ben stüdyo müzisyeniydim.
Buraya 17 yaşımda falan gelmiştim.
On yedi, 18, 19, 20 ve sonrası.
Daha da uzuyor.
Jimmy Page, oturum gitarcılığı nedir?
Kayıt yapılacağı zaman aranan gitarcılardır.
Tek seferlik işler olması gerekmez,
bir gün yıldız olmayı umarlar
ama sıradan ücret alırlar.
Sen nasıl oturum gitarcısı oldun?
Bilmiyorum. Belki buna ilgim olduğunu düşünmüşlerdir.
Beni elektronik gitarcı olarak bilirsiniz
ama akustik gitar da çalabiliyorum.
Ayrıca mızıka da çalabiliyorum.
Bazı oturum işleri aldığımda mızıka, blues mızıkası çaldım,
ya da parmak stili gitar çaldım, folk tarzında çaldım.
O zamanlar bunlara rağbet vardı.
Sonra elektrik gitar ve slide gitar tarzı falan çaldım.
Şov piyasasının büyük isimleriyle çalışmak nasıl bir şey?
Hüsran verici.
Neden?
Çünkü beklediğiniz gibi çıkmıyorlar.
Genel olarak hüsran veriyor diyebilirim.
Müzik hayranları için kötü haber olsa gerek.
Film müziklerinin yapıldığı büyük birinci stüdyoda
her türden şeyi yaptım.
Altınparmak filmindeki Shirley Bassey'li parçanın kaydı orada yapılmıştı
ve ben de o oturumdaydım.
ALTINPARMAK
8 Şubat 1960
Kemanlar Viyolalar/Çellolar - Koro
Altınpar…
Pardon. Acaba…
On birinci deneme. Üstüne kayıt.
John Barry çalıyordu.
BİRİNCİ STÜDYO, 1964 ALTINPARMAK
Başladığında kesinlikle insanın tüyleri ürperiyordu,
ben de onu takip ediyordum.
Altınparmak
Onun adı
Devasa bir ekran vardı.
Jenerik ekranı için
"Altınparmak" şarkısını söylemem gerekiyordu.
Soğuk parmaklarıyla
Çağırır sizi günah ağına
Ondan çok uzakta değildim. Hemen hemen önündeydim.
Orkestranın kalanı da onların arkasındaydı.
On beşinci kayıt.
Kaydın bitmesinden hemen sonra… Çok güçlü bir sesi vardı.
Son tondan devam ettiğini duyabiliyordum.
Sadece altını sever
Şarkının sonuna gelmiştik ve jenerik bitmek bilmiyordu,
tonu devam ettirmem gerekti.
Resmen sonsuza kadar sürdü.
Altını sever
Jenerik ekranı sürdükçe sürüyordu.
Bana "Devam et." deniyordu ama ben…
Sonra yere yığıldı.
Kesinlikle çok dramatik bir andı.
Şarkı söylerken bir yandan da duyguyla hareketler yapıyordu.
Asla unutamayacağınız bir şeydi. Kesinlikle.
Bana su verdiler, elime su döktüler…
Buz gibi su falan ama ben…
Zalim bir piyasa. Şov piyasası çok zalim.
Ama bunda dünya başarısı yakaladım.
TEKRAR BİR GRUP 1968
John, Bay Epstein olmasa bugün nerede olurdun?
Bilmiyorum.
Sanırım Maharishi grup olarak sizinle görüşmüş.
Size ne önerdiğini sorabilir miyim?
Üzüntüye kapılmamamızı söyledi.
Brian'la ilgili ne düşünürsek mutlu şeyler düşünmemizi söyledi
çünkü onunla ilgili düşüncelerimiz o nereye giderse onunla olurmuş.
EPSTEIN 32 YAŞINDA VEFAT ETTİ The Beatles Kurucusu
Onun ölümü The Beatles'ta büyük bir değişim yarattı.
Tutunabilecekleri bir dal vardı.
Ünlü olmadan önce onlarla olan biri.
Bu önemli. İnsanlara bu lazım.
Ünlü olmadan önce de onları tanıyan, bir referans noktasına ihtiyaçları var.
Ve o öldü.
Ne kadar anlatsak olmaz. Bu her şeyi değiştirdi.
Hepimiz "Şimdi ne yapacağız?" dedik.
Hayatınızdan herhangi biri çıkınca olduğu gibi.
Bir yas süreci yaşıyorsunuz.
Sonra toparlanınca "Evet, bunu yapmamız lazım." diyorsunuz.
"Güzel bir albüm yapmalıyız. Devam etmeliyiz."
Hangi sesi kullanacağımızı seçmek lazım.
-Bence düşük ton daha iyi. -Bence de.
Biraz üzücü.
Buna çok benzer bir gitarım vardı.
Ve öylece yazdım.
Ayağımın vurmasıyla ses çıkmasın diye sesçi buraya bir bez koymuştu.
Ama kayıtta ayağımla ses çıkarıyorum.
Müzik şöyle…
Gecenin sessizliğinde Karatavuk şarkı söylüyor
İKİNCİ STÜDYO, 1968
Al bu kırık kanatları Ve öğren uçmayı
Tüm hayatın boyunca
Sadece bu anın gelmesini bekliyordun
Uç karatavuk
Siyah, karanlık gecenin ışığına
Gecenin sessizliğinde Karatavuk şarkı söylüyor
Evet.
Sonra bitince…
Sanırım formatı unuttum.
"Babe Daniels", birinci kayıt!
White Album'e gelince White Album'ü çok sevdim çünkü biz…
Pek sözü edilmese de tekrar grup olmak istediğimizi biliyorduk.
En sevdiğim parça da "Yer Blues".
Her şeyi bir odaya tıkıştırdık.
Şu halı kadar bile yoktu.
Evet, ben yalnızım
ABBEY ROAD DEPOSU, 1968
Ölmek istiyorum
Evet, ben yalnızım
Resmen koptuk.
İnanılmaz, birbirine çok yakın bir müzik grubu hâline geldik.
Eğer hâlâ ölmediysem
Whoo
Sebebini biliyorsun kızım
En güzel anılarımdan biridir.
Abbey Road, yapılmasının mümkün olmadığını düşündüğüm bir albümdü.
Çünkü Abbey Road'dan önce Let It Be adında bir albüm kaydettik.
Üzücü bir kayıttı.
Kontrolü kaybediyordum. Beni dinleyen yoktu.
Elbette epey keyfim kaçmıştı.
Let It Be onları insan olarak parçaladı ve birbirinden ayırdı,
onlar da albümü öylece bıraktı.
Paul McCartney babamı aradı ve dedi ki
"Dinle. Biz eskisi gibi kayıt almak istiyoruz.
Ve bu son kaydımız olacak."
"Tamam ama dalga geçmek yok." dedi.
"Buraya geleceksiniz,
normalde yaptığımız gibi albüm yapacağız. Düzgünce."
Ben de şarkıları yazdım, sonra gruptakileri aradım.
"Selam Ringo. Nasılsın?" dedim.
Paul olduğunu biliyorduk.
Paul arayıp "Pekâlâ beyler." dedi.
"Yeni bir albüm yapmaya ne dersiniz?"
"Stüdyoya dönsek mi?"
Çünkü tatilde keyifleri iyiydi.
O olmasaydı albüm sayımız üç falan olurdu.
Sekiz değil.
Sonra buraya döndük ve Abbey Road hâline gelen albümü yaptık.
Onda öyle bir şey var ki
İKİNCİ STÜDYO, 1969
Hiç kimsenin çekemediği kadar Çekiyor ilgimi
Onda bir şey aklımı başımdan alıyor
Stüdyonun kontrol odalarının birindeydik
ve albümün miksini yapmaya başladık.
"Adına ne koysak?" diye düşünüyorduk.
Abbey Road'u düşünmemiştik.
Sıradaki albümde Mısır'a ve piramitlere gideriz diyorduk.
Ya da Hawaii'de bir yanardağa.
Büyük düşündüğümüz konuşmalarımız olurdu.
Sonra "Boş verin. Yaya geçidinden geçelim." dedik.
Ve en sonunda
ÜÇÜNCÜ STÜDYO, 1969
Aldığın aşk
Yarattığın aşkla
Eşit
Yaya geçidinden geçen dört kişinin resmini çizmiştim.
Şimdi orada biraz beklemeden arabanızla geçemezsiniz bile.
Çalışanlar EMI Stüdyoları'na hep Abbey Road derdi.
EMI KAYIT STÜDYOLARI
Ama bu albümden sonra…
Abbey Road Stüdyoları
…stüdyo yöneticisi Ken Townsend resmî bir kararla ismi değiştirdi.
Ken, 1950'de başladığı stajyer mühendislikten bu yana
hayatının büyük bir bölümünü Abbey Road'a adadı.
Nihayetinde 1995'te şirket başkanı olarak emekliye ayrıldı.
Abbey Road bana hep aile gibi hissettirdi.
Bence bunun sebebi, çalışanların çoğunun kariyerlerine burada başlayıp
burada büyütmesinden geliyor.
Buradaki teknisyenler her zaman en kalifiye olanlarıydı.
Ve Abbey Road
bugünkü itibarını onların yenilikleri sayesinde kazandı.
Burada çok iyi uzmanlar vardı.
Aslında onlar da kendi alanlarının sanatçıları.
Ama onları epey zorladık.
Bence onlar için de ilginç bir süreçti.
"Bunu yapabilir miyiz? Hiç yapmadık ama belki böyle yapabiliriz."
Onlar uzmanlar.
Sanki enigma makinesini çalıştırmaya çalışıyorlardı.
Biri bir sorun yaşadığında "Lester'a git." derlerdi.
Birine pil, somun, cıvata veya vana…
LESTER SMITH TEKNİSYEN
…ne lazım olursa olsun, "Lester'da vardır." derlerdi.
O çalıştığın şey ne Lester?
1960'lardan kalma, düşürülmüş bir mikrofon bu
ve kırılan parçaları var, ben de onları yapıştırıyorum.
-Kim düşürdü? -Kimse itiraf etmez.
Abbey Road'da dünyanın en iyi ekipmanları var.
Dark Side Of the Moon veya Sgt. Pepper zamana yenik düşmedi
çünkü güzel albüm oldukları kadar teknik olarak da harika işlerdi.
Ses kaliteleri eski değil.
Bu önemli bir nokta.
ÜÇÜNCÜ STÜDYO, 1967
Syd'in grup için ilk isim fikri "The Tea Set"ti.
Bir iş aldık, sonra "Adınız 'The Tea Set' olamaz." dediler.
"'The Tea Set' diye bir grubumuz var zaten."
Sonra Syd, Pink Floyd adını sundu.
EMI ile anlaşma yaptık.
Ve o bizi buraya getirdi.
Üçüncü Stüdyo'daydık,
şimdi de oradayız.
The Beatles ise İkinci Stüdyo'daydı.
Ve orada… "İzlememiz için davet aldık" demeyeceğim
ama oraya gidip ne olduğunu görme fırsatımız vardı.
Evet, biz yeni gelen çocuklardık, onlar da sınıf başkanlarıydı.
Çok etkileyici bir anı.
Tanrım. Sgt. Pepper'ı yaparlarken biz Abbey Road'daydık
ve ilk albümümüzü yapıyorduk.
Sonra albüm çıktı
ve bir Zephyr Six'in içinde İngiltere kuzeyindeki bir işe gidiyorduk.
Ve aracı süren June Child bir dinlenme tesisine çekmişti.
Sonra…
Sonra dinlenme tesisinde durduk ve Sgt. Pepper'ı dinledik.
"Vay be. Resmen şaheser."
Öyleydi. Gerçekten öyleydi.
Bence bu albüm bir İngiliz neslini özgürleştirdi
ve gerçek şeyler hakkında şarkı yazmaları için önlerini açtı.
Hislerini kabullenmeleri için cesaret verdi.
Syd Barrett sayesinde Pink Floyd üyesi oldum,
o dostumun yerine geldim, kendisi keçilerini kaçırmıştı.
Detayına girmek istemiyorum.
Bu onun grubuydu. Resmen…
Yani grubu o kurmadı ama grubun öne çıkan yeteneği oydu.
Şairlik ve ressamlık yapıyordu, çok yetenekli biriydi.
Diğerlerinden iki üç yaş küçüktü
ama grupta olduğu kısa süre içinde yetkili kişi oydu.
Ve kendini çok hızlı kaybetti.
Sonra tamamen gitti, anlatabiliyor muyum?
Kendine gelemedi.
Bu…
Bu çok şok edici bir durumdu, hâlâ da öyle.
ABBEY ROAD WESTMINSTER ŞEHRİ
kayıt yapılıyor
O günlerde Abbey Road'un güzel yanı,
ilk albümü kaydettiğimizde orada çalışan insanlarla
Dark Side of the Moon'u kaydettiğimizde çalışan insanlar aynıydı.
Altı sene falan sonra yapılan bir albüm.
Delileri doğru yolda tutmalı
Kaçık salonda
Onu güzel kılan birçok şey vardı.
Şarkı sözleri çok güzel
ve Roger'ın konsepti ile sözleri, yani…
Evet, bence mevcut yeteneklerini bir tık yükseltmişti.
Yani…
Hepsi birleşince
kesinlikle işe yarayan bir şey ortaya çıktı.
Verilen mücadele…
Ses yankılanıyor.
…onu ilginçleştiren…
Endişelenme.
…şeyin bir parçasıydı.
Başarılı kılan şey buydu.
Peki.
Yankı olmasa rock and roll nerede olurdu?
…away the key
And there's someone…
Bazı anıları düşününce insan
"Tanrım, o mücadelelerden bazıları gerçekten çirkindi." diyor
ama yine de bir sonraki gün ayakta olurdun.
En, en iyi olmak için mücadeleler vermek
ve bunun için bazı anlaşmazlıklar yaşamak…
Meyveli turta ve krema alır mısın?
Bilmiyorum. Gerçekten sarhoştum.
Dave, seslerin hep duyulamayacak gibi olmasını isterdi.
Ben de "Hayır. Duymak lazım…
Duyulmayacaksa amaç ne?" derdim.
Durum böyleydi. Sırf…
Genç ve kibirliydik,
neyi, nasıl yapmak istediğimizi bildiğimizi düşünürdük.
Çoğunlukla iyi tavsiyeleri dinlemezdik.
Bu oldu.
Yapmanız gereken şeyler var.
Kendine çok fazla inanıyorsunuz ve buna kibir diyebilirsiniz.
Bence çok güzel bir albüm.
Bence çok iyi yapılmış.
"Great Gig in the Sky"a Rick de katkıda bulundu.
"Us and Them"i de unutmayalım.
Çok güzel bir şarkıdır.
O günlerde Rick'le çalışabildiğim için çok mutluyum.
Çünkü onda çok özel bir şey vardı.
Biz
İKİNCİ STÜDYO, 1973
Ve onlar
Albüm yaparken her şeyi ayrı ayrı kaydedersiniz.
Yani hepsi bir araya gelmeden hiç dinlememişsinizdir.
Sonra oynatma tuşuna basarsınız, oturursunuz ve tüm albümü dinlersiniz.
Büyülü bir an.
Albümü dinlediğim en güzel andı.
Eve götürdüm, tamam mı?
Sonra ilk eşim Judy'ye çaldım.
Bittiğinde
dönüp "Ne düşünüyorsun?" diye sordum.
Orada oturmuş, ağlıyordu.
Çok duygusal hissetmiştim çünkü "Vay be. Başardık." diye düşündüm.
"Şuna baksana."
Bu çok özel bir şey.
İKİNCİ STÜDYO, 1973
O kayıtta Pink Floyd içinde bir şeyler başardık.
"İşimiz bitti." diyebilirdik.
The Beatles gibi.
Ama öyle yapmadık. Hatta bundan korktuk.
Mücadeleye devam ettiğimiz için bir nevi mutluyum.
Çünkü ondan sonra da güzel işler çıkardık.
Wish You Were Here, Animals,
The Wall ve The Final Cut.
Bu dört albümü beraber yaptık.
Hepsi de oldukça sağlam işler.
Tüm yarattıkların
Tüm yok ettiklerin
Tüm yaptıkların
Yani…
Bunların hepsi çıkalı yaklaşık 50 yıl olmuşken
dünya müzik dinleyicilerini bu kadar derinden ve uzun süreli etkileyen
bir şeye sahip olacak kadar şanslı olmak
bir insanı nasıl mutlu etmesin ki?
Bu…
Bunun yapılabilmesi bana çok sıra dışı geliyor.
FELA HER YERDE 1971
Fela'yla ilk tanışma anım burada, Üçüncü Stüdyo'da olmuştu.
Tam bir liderdi. Bunu biliyordunuz.
İnsanlarla tanışırsınız, bir karizmaları olur,
güçlü kişilikleri olduğunu anlarsınız.
JEFF JARRATT PRODÜKTÖR
Ama kesinlikle harika biriydi.
Müzisyenlerle stüdyoya girdiği an
farklı birine dönüşürdü.
Büyülü bir müzisyen olurdu.
Jeff.
-Efendim? -Şeyden alalım…
-Alacağız Fela. -Alın.
Kaydın ilk günüydü bu.
İlk oturumda neredeyse tüm albümü kaydetmiştik.
Işık yandığında. Hazır.
Bir, iki, üç, dört.
ÜÇÜNCÜ STÜDYO, 1971
-Yoruldum. Tekrar çalalım. -Bana uyar.
LAGOS, NİJERYA
1936'da doğdum ve Fela'nın grubuna
Şubat 1965'te katıldım.
…1965, February.
Benim görevim bariton saksafon çalmaktı.
O zamanlar, kayıt şirketi ondan Nijerya'da kayıt yapmasını istemişti
ama stüdyolar pek iyi değildi.
Londra'daki Abbey Road Stüdyoları'na gitmemizin
tek sebebi Fela'ydı.
Çünkü tam donanımlı bir stüdyoda
kayıt yapmak için ısrarcıydı.
EMI Abbey Road Stüdyoları
Biz stüdyoya gelir gelmez Ginger Baker da geldi.
O albümü o gece canlı kaydedeceğiz diye ayarlamıştık.
Karşınızda Ginger Baker!
Büyük alkışlarınızla. Hadi millet.
ÜÇÜNCÜ STÜDYO, 1971
Bizim geldiğimizi biliyorlardı.
Fela'nın arkadaşları vardı.
Elbette içimizden bazılarının da arkadaşları vardı
ve orman yangını gibi çabucak yayıldı.
"Fela şehirde!
-Fela grubuyla şehre gelmiş!" -Evet.
FELA KUTI CANLI
Merak etme. Bu yeterli.
Kayıt başladı. Başladı. Hadi başlayalım.
Bir, iki, üç, dört.
Rahmetli Tony Allen vardı.
Allen baterideydi.
Giner Baker da baterideydi.
Yola çıkmadan önce
kaydedeceğimiz şarkıların provasını yapmıştık.
Bu çok önemli
çünkü stüdyoya gitmeye karar verdiğinizde
herkes o şarkıyla bütünleşmiş olur.
Sadece Afrika'da veya Nijerya'da değil,
tüm dünyada ilgi gördü.
Fela'nın her yere yayıldığını bugün de görebilirsiniz.
Evet.
Soru. EMI ile Titanik arasındaki fark nedir?
En azından Titanik'te iyi müzik vardı.
1979, müzik endüstrisi için umutsuzluğun yılı oldu.
Kârlar düştü ve 1960'ların grupları artık satmaz oldu.
YÜZYILIN SATIŞI 1979
Mayıs 1979'da başladım.
Her yere dağılan
küçük stüdyolar vardı.
STÜDYO YÖNETİCİSİ
Açıkçası biz daha pahalı bir stüdyoyduk.
Stüdyoyu işleten Ken Townsend'den telefon gelmişti.
"Stüdyoyu başka bir grup devralıyor,
buraya geldiler ve getirdikleri muhasebeciler,
'Bu gerekli mi? Bu ne?
Yolla şunu! Sat.' diyor.
Sen almak ister misin?
Güzel bir yere gitsin istiyorum. İlgilenecek birine gitsin." dedi.
Oradan bir sürü ekipman aldım.
YÜZYILIN SATIŞI EMI/Abbey Road
1980'de bu oldu. Birçok eşyamız vardı.
İki gün satış yaptık. Cumartesi ve pazar.
Abbey Road, Ken için her şeydi.
Abbey Road'un iyiliği için uğraşıyordu. Elinden gelen her şeyi yaptı.
Bazı zamanlar işler olması gerektiği gibi yoğun değildi.
Birinci Stüdyo aylarca boş kaldı.
Beyaz bantlarla badminton sahası yapmıştık
ve yemek aralarında oraya giderdik.
Daha küçük odalara
geçebileceğimize dair dedikodular dönüyordu.
Otoparka çevrileceği bile konuşuluyordu.
Bunları hep saçma bulurdum.
Ama sonra birileri planları gördü.
BİRİNCİ STÜDYO PLANLARI
Bir şeyler yapılmalıydı.
depo ya da otopark.
Taşınmamız lazımdı.
YILDIZ SAVAŞLARI'NA KİM HAYIR DER Kİ? 1980
Abbey Road'a gelişimiz mutlu bir anıydı.
Harika bir filmimiz vardı. Harrison Ford şahaneydi.
Herkesin keyfi yerindeydi. O marşı çalarken…
BİRİNCİ STÜDYO KUTSAL HAZİNE AVCILARI
…trompetlerin sesi binayı inletiyordu, çok eğlenceliydi.
Denham'da büyük bir müzik sahnesi vardı.
Oranın kapatılacağını duyduk
ve işletmesini bize bırakmaları için sanırım Ken onlarla görüştü.
Projektörleri almamız gerekti.
Birinci Stüdyo'da 35 mm'lik projektörümüz
ve iki buçuk metrelik perdemiz vardı.
Abbey Road için başka bir gelir kaynağıydı.
Oranın ayakta kalmasına ihtiyacımız vardı.
Londra'yı hepimiz severdik.
Amerikalı bir grup gelecekti, orada olmaktan mutluyduk.
Orayı çok seviyorduk.
Stüdyodaki atmosfer bambaşkaydı.
Abbey Road'da gençlik dolu, hafif bir hava vardı
harika vakit geçiriyorduk.
Film piyasaya çıktı, izleyiciler bayıldı.
Her şey yolundaydı. Güzel gidiyordu.
Abbey Road'a döneceğimizden şüphe yoktu.
Bir gün dönüp geleceğini hep biliyordum.
John Williams ve George Lucas Jedi'nin Dönüşü için dönmüşlerdi,
tekrardan bu harika bir şeydi.
Yıldız Savaşları'nın bir parçası olmayı kim istemez ki?
Yıldız Savaşları'nın müzikleri üzerinde çalışmaya başlayınca
bu müziklere senfoni orkestrası gerektiğini
her geçen gün daha da düşünmeye başladım.
Bunu bir müzik grubu yapamazdı.
Fox Stüdyoları'ndaki müzik direktörümüz
"Londra'da bir senfoni orkestrası tutsanıza." dedi.
"Harika. Hadi öyle yapalım.
Londra Senfoni Orkestrası'yla deneyelim." dedim ve denedik.
Benim için heyecan vericiydi. O zaman da dedim, şimdi de diyorum.
Rolls-Royce sürmek gibiydi.
"Vay be. Bu… Vay. Sese bak.
Mükemmelliğe, dengeye bak. Niteliğe bak."
Abbey Road'a gidip orkestradan dinlemenin heyecanı vardı.
Öylesine bir gözden geçirip bir kez çalacaklar
ve duruma bakacaklardı.
6-M-7. 106'ncı kayıt.
Harikaydı. Yani…
Noel hediyesi açmak gibiydi.
BİRİNCİ STÜDYO, 1999
YILDIZ SAVAŞLARI
Abbey Road'u tercih etme sebebimiz müsait olması ve işimizi görmesiydi
ama orada kalıp sonra da dönmeyi istedik çünkü çok iyi bir iş çıktı.
Bugün de başka bir yere gitmeyi düşünmek için bir sebebimiz yok.
Harika.
-Ve… -Tam ihtiyacımız olan şey.
Güzel.
Kayıt süreci en eğlenceli kısımdı. Özellikle Johnny'yle.
Orası ikinci evimiz gibiydi.
Binada, kantinde
duvarlarda fotoğraflar vardı.
Günün sekiz ila on saati orada geçerdi.
Yani rahat bir ortamda olmak önemliydi.
Kantin aslında İngilizlere özgü bir şey.
Bizde yok.
Stüdyo büfeleri var ama orada alkol olmuyor.
Alkol satılması verdiğimiz araların sürelerini uzatmadı
ve öğle arasından dönen herkes daha rahatlamış şekilde dönerdi.
Bu güzel bir şeydi.
Bu parça çok güzel.
-Olmuş mu? -Evet, çok iyi olmuş.
Önemli bir sahne.
Abbey Road çok özel, kendine has bir yer.
BİRİNCİ STÜDYO, 2005
Odanın kendi sesi var. Kendisi de bir ses katıyor.
Boyut ve yapı olarak mükemmel görünmedi. Çok küçük görünmüştü.
Biraz ayakkabı kutusu gibi bir oda.
Oysa bizim Hollywood'da kullandığımız eski çekim sahneleri
çok büyük yerlerdi.
Uzun yankılanmalara ve çok sıcak ses tonuna yol açıyor,
bu da bazı enstrümanların netliğini azaltıyordu.
Abbey Road harikaydı. Yeterince sadeydi. Fazla yankı yoktu.
Ama müziğe canlılık katamayacak kadar da sade değildi.
Güzel bir yüzü, güzel bir sesi var.
Tamam Shawn. Başlayabiliriz.
O büyüklükteki bir orkestra
ve böyle bir iş için idealdi.
Müzik piyasası için bir armağan bence.
BİRİNCİ STÜDYO, 2005 YENİ BİR UMUT JENERİK MÜZİĞİ
Orada duvarları kontrol etmedim
ama neyle yapıldıysa düzgün yapılmış.
Londra'da ona yaklaşabilecek
bir stüdyo olduğunu sanmıyorum.
Hatta dünyada.
Bravo. Ara.
Seni Seviyoruz Beatles
İNGİLİZ POP NESLİ 1996
1997'de Be Here Now'a burada başladık.
1997'de biraz fazla gürültülüydük ve gitmemiz istendi.
Aslında bununla gurur duyuyoruz çünkü Abbey Road'dan kovulmak…
Rolling Stones hiç kovulmamıştı.
Bir gece burada parti vermiştik.
Buradan kovulduğumuzla ilgili bir laf dolanıyordu. Hiç olmadı.
Sanmıyorum.
Biraz ortalığı dağıttık. Ama buraya gelen herkes
ortalığı da kendini de dağıtır.
Yoksa böyle şeyler olmazdı.
Gitmemizi istemelerinin sebebi,
bir akşam buradaydık ve ışıklar kapalıydı,
bütün The Beatles albümlerini karanlıkta peş peşe
çok sesli bir şekilde çaldık.
O şeylerden biri patlamıştı sanırım.
Bir gece geç saatlere kadar buradaydık
ve hepimiz biraz afallamış vaziyetteydik,
birer köşeye geçmiş, biraz içiyorduk.
Rubber Soul, Pepper falan dinliyorduk
En fazla bu kadar azıttık.
Son albümümüzün kaydının tamamını burada yaptık.
İKİNCİ STÜDYO, 2007
Buraya ikinci kez geldiklerinde daha fazla hazırlıklıydık
ve stüdyoda onlara rahat bir bölge ayarladık.
Rahatlamak isterlerse diye kanepe falan koyduk.
Sabahın 9.00'unda aşağı inmiştim
ve Liam şık bir şapka takarak gelmişti.
"Merhaba. Erkencisiniz." dedim.
"Sizi bu kadar erken beklemiyorduk."
"Uzun zamandır uyanığım. Abbey Road'daki ilk günümde
ne giyeceğimi düşündüm." dedi.
Yeniden ateşteyim
Kontrolde değilim Ama sıkı bir şekilde bağlıyım
Bu gece bir geliyor bir gidiyor
Buraya ilk gelen ve son çıkan ben olurdum.
Bunu hissetmeniz lazım, tamam mı?
Geçerken uğrarmış gibi yapamazsınız.
"İhtiyaç duyulursa haber verin." der gibi olmaz.
Ben bunu yapamam.
Ortamla bütünleşmeniz lazım. Anlatabiliyor muyum?
Ruhunuz falan hissetmeli.
Abbey Road'a gelmek bir kiliseye gitmek gibi.
Sanırım sonu öyle oldu.
Dig Out Your Soul son kaydımızdı.
Koleksiyonumdaki albümlerin büyük kısmı bu odada yapılmış.
Benim müzik anlayışım bu odada doğdu.
Saç tarzım bu odada doğdu.
Bizden büyük The Beatles hayranı yoktur. Belki The Beatles üyelerinin kendileri.
1960'larda 20'li yaşlarını yaşamak büyük bir ayrıcalık olsa gerek.
The Beatles ile başlıyor, sonra Stones çıkıyor,
sonra The Who, sonra The Kinks falan.
Tam yaşanacak bir zaman.
Uyuşturucu resmen.
Anlatabiliyor muyum?
Ya da değil. Ama o geçiş, adı her neyse işte.
Savaş döneminden o şeye bir anda yaşanan geçiş…
Kimine göre uyuşturucu, kimine göre o, bu.
Kimine göre mini etek. Her şey.
Ama insanların gevşediğini görebilirsiniz.
İnsanlar biraz rahatladı.
Sonra gelen nesiller geçmişe bakmaya daha meyilli oldular.
Fakat o nesil savaşın dehşetinden geldi,
nostalji duyulacak bir şey yoktu.
Karneyle yemek ve Blitz. Yok, kalsın.
Onlar önlerine bakıyorlardı.
Tanrı onlardan razı olsun çünkü gelmiş geçmiş en iyi parçaları yaptılar.
Abbey Road geçmişte kalan bir stüdyo değil.
Kesinlikle geleceğin stüdyosu.
Belki eski kafa olduğumdan
ve Abbey Road'un hayatımdaki yerini sevdiğimden, bunu paylaşmak istiyorum.
Çünkü insanlar bana müziği, müziğin hayatlarındaki anlamını…
ŞARKI YAZMA KAMPI
…paylaşarak öğrettiler.
-Elyse. -Hey! Demek böyle söyleniyor.
Evet.
Burada çok fazla büyük rock and roll albümü yapıldı.
İnsanlar bunun tesadüf olduğuna inanmıyor.
Abbey Road'da büyülü bir şeyin olduğunu düşünüyorlar.
Açıkçası bence o büyülü şey sanatçıların içinde yer alıyor.
Sanatçılar zor şeylere inanır.
Tuhaftır, Abbey Road'un kapısından içeri girer girmez
sanatçılarla prodüktörler arasında oluşması gereken bağların çoğu
neredeyse anında oluşur.
O yüzden bence Abbey Road ilişkilerimizde dengeleyici rolü oynuyor.
Güneş ışığı, yeni hayat Kafamı toparladı
Müzik zevkin falan
-önemli değil… -Farklı tutkular.
Evet. Tutkuların ne olduğu…
Bunların bütün hepsi buradaki duvarlarda, masalarda var.
Yani buraya gelince bile neredeyse ilhamın kokusu alınabiliyor.
-"Bu odadayım…" diyorsunuz. -Evet.
"Bir zamanlar şunlar vardı."
Bu size Abbey Road tarihinin
-parçası olabileceğinizi hissettiriyor. -Evet.
Çok heyecanlıyım.
Bana kalırsa kayıt böyle iyi. Böyle kalsın.
Teşekkürler!
-Güzel başlangıç. -Güzel ama.
Evet. "Tanrım!"
Bu filmi yapmak ve bu hikâyeleri toplarken
sanatçıların, bu duvarların içinde sınırlarını zorladıklarını gördüm.
1981 ABBEY ROAD'UN 50'NCİ YAŞ GÜNÜ
Mesela burada üçüncü albümünü yapan Kate Bush,
kendi prodüktörlüğünü yapabileceğini gördü.
İkinci Stüdyo'da çalışıyorduk.
KATE BUSH'UN SESİ
The Beatles'ın kullandığı masa hâlâ oradaydı.
Canlı kayıt odasına onlardan beri dokunulmamıştı.
Oda boyatılsa bile sesin değişeceğine dair
içten bir korku vardı.
İKİNCİ STÜDYO, 1981
İkinci Stüdyo'da "Sat In Your Lap"a klip çektik.
İnsanların çalıştığını gördüm Onlar için çalışıyorlardı
Onlara katılmak istedim Ama bu bana zarar verdi
Çok eğlenceliydi ve ilk kez yönetmenlik yaptım.
Birçok stüdyo kepenk indirdi.
Ama Abbey Road ayakta durmakla kalmadı, evrilmeye devam ediyor.
Birinci Stüdyo orkestra performansları için kurulmuştu.
İlk canlı kayıt Edward Elgar ve Londra Senfoni Orkestrası'ndandı.
70 yıl sonra Kanye West ve John Legend aynı şeyi yaptı.
İstiyor musun?
Abbey Road'un tarihinin farkındaydım.
KANYE WEST'İN SESİ
Bu yüzden çok önemli hissettirdi.
Bu yüzden çok fazla emek verdik…
Çok önceden geldik ve çok fazla pratik yaptık
çünkü hakkını vermek istedik.
Bu efsanevi stüdyodaki esrarengizliğin hakkını vermek istedik.
Bugün benden iş bulmamı İstemeden önce
En azından maaşımı Asgari ücret yapalım mı?
Biliyorum, hükûmet Ağır konuşmamamı istiyor
O zaman dua edelim Bakanın dediği gibi
BİRİNCİ STÜDYO, 2005
Allahu ekber Havalı arabaları ona gönder
Ekranda gördüğümüz şey Bizim değil
Mahalledeki ***'ler Hayaller çok uzakta değil
Benim geldiğim yerde Kıyak çocuklar yıldız
Ama polis arabası görmeden Çalamazlar araba
Tek istedikleri Atmak bizi parmaklıklar ardına
Biliyorum
Onları duydum
Abbey Road'da şarkı söylemek…
Bir müzisyen
ya da rapçi olarak hayal ettiğiniz şeylerden biri.
Bunu kavrayamazsınız bile.
Bu olduğunda da "Vay! Bunu yapabiliyor muyuz?" dersiniz.
Çok fazla orkestrasyon yaptık.
Kolay bir karar verip telli çalgılarla çalıştık.
Performansı başka bir seviyeye çıkaracağını düşündüm.
Başka seviyede bir hip-hop işi oldu.
…onu görürsün
Sonra izinden yürürsün Onun gibi olmaya çalışırsın
Şeytan hâlâ yaşıyor Duyuyorum, nefes alıyor
Abbey Road'da şeker dükkânındaki bir çocuk ya da sanat mağazasındaki sanatçı gibiyim.
Boyalara bakıp "Şunu yapabilirim! Bunu yapabilirim!" diyorsunuz.
John orada, piyanoda olunca,
enstrümantasyon, orkestrasyon…
Bütün bunları düşünmek içime heyecan kattı.
Teşekkürler!
BİRİNCİ STÜDYO, 2021
Buraya ilk geldiğimde ufkum açıldı.
Bir şeyi ilk kez yaptığınızda onu unutamazsınız ve…
Buradan birçok insan geldi geçti,
bir insanı ya da bir insanın bir şeye
bakış açısını değiştiren çok önemli müzik parçaları yaptı
Bu durum bir yerde performansınızı yükseltmek için size cesaret veriyor.
Bu mekânla ilgili bir şey.
Ondan anlam çıkarırsanız, onu alırsanız
gerçekten duygulandırıcı ve güzel bir şey yapabilirsiniz
bence.
Duy sesimi
Duy hayallerimi
Çok fazla tarihi olan bir yere geldiğinizde
bir nevi kutsal bir şey oluyor.
Sizden önce olan onca şey…
İnsanlar buraya gelmek, kayıt yapmak istiyor.
Abbey Road'un sesini istiyor.
Duy kelimelerimi
Bu anları sadece zaman geçip giderken yaşarsınız.
Önemli insanlarla bağ kurarsanız,
duyguyla, sevgiyle falan dolarsanız olur.
Bunlardan bazıları Abbey Road'da yaşandı. Çok özeldi.
Sanki İkinci Stüdyo'nun köşesinde doğmuşum
ve Abbey Road bana can vermiş, bunu yapmayı öğretmiş gibi hissediyorum.
Burada başladı ve bir gün burada bitebilir. Bilmiyorum.
Ama bu benim için çok önemli.
Umut ve arzu
Onları serbest bıraktım
Stüdyolar, aynı kafadan insanlar için güzel bir buluşma noktasıdır.
Müzik mağazaları, publar,
futbol stadyumlarıyla aynı.
Ve orada
diğer müzisyenlerle takılıp onlarla müzik yapabilirsiniz.
Bu çok özel bir şey. Bunun önemini yeterince anlatamayız.
Duy hayallerimi
Abbey Road'daki geleneği görmezden gelemezsiniz.
Bunu şuna benzetiyorum. Çaydanlığınızı hiç yıkamazsınız.
Çayın kendisini orada bırakmak gerektiğini bilirsiniz
çünkü çay o zaman demlenir.
Stüdyolar da biraz böyledir.
İkinci Stüdyo'ya girdiğinizde
harika müziğin duvarlara nüfuz ettiğini hissedersiniz.
Burada kaydettiğimiz şarkılar…
…inanılmaz anılardı.
Çalıştığımız insanlar şahaneydi.
Çok harika anılarım var.
Şu duvarların dili olsa da şarkı söylese.
Duy sesimi
Burada sevineceğin biri var.
-Merhaba? -Merhaba!
Merhaba çocuklar.
-Nasıl gidiyor? -Merhaba.
-İyi gidiyor. İşimiz bitti. -İyi!
-Bitti mi? -Evet. Al işte.
Seni seviyorum. Kendine dikkat et.
-Ben de seni. -Hoşça kal.
-Görüşürüz. -Hoşça kal.
O müziklerin hayranı mıydın?
-Merhaba. -Tekrar sor.
-Süper. -Şey diyecektim…
Bayıldım.
Hepsi harika insanlar.
Benimki nerede?
İnanmıyorum, ezecekti!
Elektrik gitti. Böyle bir ortamda çalışamam.
-Önce 15 ampe, sonra da oynatmaya bas. -Zaten… Pardon.
Bu senin payın.
Alt yazı çevirmeni: Samet Konuksal