EEN NETFLIX ORIGINAL-DOCUMENTAIRESERIE
Als ik had geweten wat ik nu weet toen ik jong was…
…had ik deze fouten niet gemaakt. Slecht nieuws, je blijft fouten maken.
Je maakt niet alleen fouten als je jong bent.
Je blijft fouten maken, en je hebt minder excuses…
…want als je ouder wordt kun je niet vaak nieuwe fouten maken.
Dus je denkt: Ongelofelijk dat ik dit weer fout doe.
Want ik wist het. De eerste keer wist ik 't niet.
Dus dan ben je niet zo streng.
Maar dan denk je: dit is de 16e keer dat ik deze fout maak.
Die herhaalde fout. Steeds weer diezelfde fout.
Dat bewijst dat je daar slecht in bent, wat het ook mag zijn.
Ja?
Ben je bang voor de mogelijke ecologische apocalyps?
Nee. Ik ben niet jong meer. Als er een apocalyps is, dan is dat…
Ik kan het me veroorloven om nog vier jaar te leven.
Als ik wist dat er een apocalyps aankwam, nog één jaar.
Waren er toen zoveel lezingen?
Nee.
Nu is het 'n feest.
Bizar dat het negen, tien jaar geleden is.
Ik draai me om, tien jaar.
Zo snel ging het niet.
Nee. Maar zo voelde het wel altijd.
Zijn we al begonnen?
Ja. -Ja, alles. We blijven gewoon draaien.
Dat wist ik niet, sinds wanneer? -Sinds dat ding kapot viel.
Toen zij aan het praten waren en toen we aankwamen. We filmen alles.
Dat hoor je te vertellen.
KADASTER
Heb je een 'guilty pleasure'? -Nee, die heb ik niet.
Ik voel me nooit schuldig om plezier.
Ik vind het ongelofelijk dat er zo'n uitdrukking bestaat.
Tenzij je voor de lol anderen vermoordt.
Maar ik zou me nooit… Mijn genoegens zijn onschuldig.
Daarmee bedoel ik dat er niemand sterft. Er wordt niemand misbruikt.
Dan denk ik: nee, ik voel me niet schuldig als ik plezier heb.
Tegenwoordig voelen mensen zich niet schuldig voor moord…
…ze voelen zich niet schuldig voor het scheiden van kinderen en ouders.
Daar voelen ze zich niet schuldig voor, maar ik moet me schuldig voelen?
Omdat ik twee borden spaghetti neem? Omdat ik een mysterie lees?
De guilty pleasure van mensen is altijd het genieten van iets…
…wat geen hoge kunst is.
Dus als je zegt, 'Ik lees graag een You're A Wolf-boek'…
…dan moet dat een guilty pleasure zijn. Voor mij niet.
Wat plezier voor mij is…
Zeker nu ik ouder word, denk ik: als je plezier kunt hebben, ga ervoor.
Toe, geniet ervan.
Dat is hoe ik erover denk.
Ik was altijd al fan van plezier. Mensen moeten plezier maken…
…zolang het niet iets is wat anderen schaadt.
Als ik vraag, 'Waarom doe je dat?' en iemand antwoordt mij met…
…'Het is leuk,' dan is dat een goed antwoord.
Een slecht antwoord is, 'Je snapt niet hoe belangrijk dit is…
Dat is een slecht antwoord. Maar 'Het is leuk,' is goed.
Ik hou van feesten. Dat hoor je nooit iemand zeggen.
Iedereen haat feesten, zeker als ze op een feest zijn.
Ik geef niet zo om bals, maar ik ben gekomen voor de meisjes.
Mensen zeggen vaak over mij, terwijl ik erbij zit…
…'Fran houdt van feestjes,' alsof 't zo gek is.
'Fran houdt van feestjes.'
Ik hou van feestjes omdat ze leuk horen te zijn.
Net als films vroeger. Films zijn goed. Snoep is goed. Feestjes zijn goed.
Er is niks mis met feestjes.
De laatste keer dat ik The Leopard zag was een minder gerestaureerde versie.
Ik zag hem bij het Ziegfeld, en ik was de enige in het publiek…
…of een van de weinigen die geen regisseur was.
Net als de laatste keer dat ik Richard Pryor zag.
Bij Richard Pryor in Town Hall zat de hele zaal vol cabaretiers.
Bij The Leopard zat de zaal vol met regisseurs.
Hou je van films?
Ja, ik hou van films.
Ga je naar de bioscoop of kijk je ze thuis op dvd?
Zoals ik laatst zei ga ik niet vaak naar de bioscoop…
…want ik kan mijn medemens niet uitstaan.
Tegen het scherm praten? -Ja, praten.
Op hun telefoon praten, een driegangenmenu met steak eten.
Ik heb een dvd-speler gekregen van iemand.
Niet verbonden met de televisie? -Nee.
Ik heb hem van Mr. Scorsese gekregen.
Het is zo'n kleintje waarmee je op de bank kunt kijken.
Maar het is best ingewikkeld.
Hoe kennen jullie elkaar? -Hoe we elkaar kennen?
Zeg jij het? -Weten we dat?
Nee.
Mensen vragen vaak hoe ik Marty heb ontmoet, en we weten het niet.
Ik neem aan dat het op een feest was.
Waarom denk ik dat? Omdat ik naar veel feesten ga.
John Waters' 50e verjaardag?
Toen kende ik je al. -Je kende me al eerder.
Ik weet wel dat ik Marty lang kende voordat ik hem echt leerde kennen.
Ik ga veel vaker naar feesten dan Marty.
Dat is waarom Marty veel films maakt en ik niet veel boeken heb geschreven.
Maar het viel me wel op dat, als ik Marty tegenkwam op een feest…
…we de hele tijd met elkaar praatten.
Ik was de hele nacht wakker, omdat ik koffie had gedronken.
En die film waar ik je ooit naar vroeg…
…met Cary Grant, Penny Arcade, die was vannacht op tv.
Penny Serenade.
Ja, Penny Serenade. Heb je die gezien? -Nog nooit.
Er is geen film met Cary Grant waar Cary Grant minder Cary Grant is.
Maar destijds speelde hij juist rollen om uit het Cary Grant-imago te komen.
Hij kreeg maar 1 Academy Award-nominatie, voor None but the Lonely Heart.
Hoe dan ook, dat was een poging. George Stevens.
Ik heb hem ooit gezien. Ik liep op Madison Avenue.
In de jaren 80, denk ik. Hij was al oud.
Toen ik daar liep viel me op dat mensen stilstonden.
En daar kwam Cary Grant Madison Avenue oplopen…
…in een wit linnen pak met zijn witte linnen haar.
Hij gloeide gewoon.
Dus ik dacht, 'Is dat slecht?'
Ik bedoel…
Oké.
Draaien maar.
Toen ik klein was, was airconditioning zeldzaam…
…maar niet in bioscopen.
Bioscopen hadden zelfs spandoeken buiten hangen…
…met letters die leken op ijsblokjes.
En daar stond op, 'Luchtkoeling,' of 'Binnen airconditioning.'
Soms zeiden mensen gewoon, 'Het is zo heet, we gaan naar de film.'
Daarom ging je naar de film.
Ik ging heel graag naar de film, maar ik kan niet zeggen…
Ik kan nadrukkelijk zeggen dat ik ze niet beoordeelde.
Ik beoordeelde ze niet. Ik dacht: film.
Ik bedoel, goed.
Is er een film die je kunt blijven kijken als hij op televisie is?
Er zijn veel films die ik zo leuk vind.
Vroeger had je een programma genaamd Million Dollar Movie.
Daar lieten ze een week lang elke dag dezelfde film zien.
Dus ik keek naar de film The Boy with Green Hair.
Op maandag.
Precies om 19:30, een half uur nadat de film begon, moest ik naar bed.
'Mag ik alsjeblieft…' 'Nee, je moet naar bed.'
De hele week, vijf dagen, keek ik 't begin van The Boy with Green Hair.
Jaren later vroeg ik m'n moeder, 'Was het zo erg als ik verder keek?'
Ik was al in de 40 toen ik het eind van The Boy with Green Hair zag.
Ik ging tot mijn tiende om 19:30 naar bed, dat was vroeg.
Ik vroeg, 'Waarom moest ik zo vroeg naar bed?'
Dat is de oorzaak van mijn slapeloosheid. Ik ging nooit naar bed als ik moe was.
'Waarom moest ik zo vroeg naar bed?' Ze zei, 'Om eerlijk te zijn, Francie…
…kon ik je om 19:30 niet meer aanhoren.'
Hé, opa.
Ja, jongen?
Mijn haar is groen.
Afgelopen jaar zag ik in de lift van mijn appartementengebouw…
…een jongen met groen haar.
Geen tiener die z'n haar had geverfd.
Maar een jongen die niet alleen The Boy with Green Hair mocht zien…
…maar ook groen haar mocht.
Hij was zeven of zo.
Ik keek hem aan en zei, 'Leuk haar.' Hij zei, 'Bedankt.'
Ik zei, 'Er is 'n film die The Boy with Green Hair heet.'
Hij keek me aan en zei, 'Niet waar.'
Ik zei, 'Echt wel.' Hij zei, 'Helemaal niet.'
Een paar dagen later zag ik 'm weer. 'The Boy with Green Hair bestaat wel.'
Hij zei, 'Geloof ik niet.'
Dus ik zei, 'Je hebt vast zo'n modern apparaat. Zoek het maar op.'
Ik heb 'm nooit meer gezien.
Dit heb ik echt gezien.
Ik zag een klein jongetje. Hij was een jaar of vier.
Dat vind ik te oud voor een kinderwagen.
Hij had een of ander apparaat vast, en zijn moeder duwde hem.
Zijn echte moeder, geen kindermeisje, duwde hem.
Hij zocht blijkbaar de weg, en hij zei, 'Nee, het is 23rd Street.'
En ik wilde zeggen, 'Pardon…
…als uw zoon kan navigeren is hij te oud voor de kinderwagen.'
Ik heb er niks op tegen dat kinderen dit doen.
Kinderen doen dat natuurlijk omdat ze ermee opgroeien.
Ik denk niet dat het ze verandert, want ze kunnen nog niet veranderd worden.
Mijn vader zei vroeger altijd, 'Wij hadden geen tv.'
Dat interesseerde mij niet. 'Je had geen tv, nou en?
Ik wel.' Zo simpel was het.
Wat vind je van jonge mensen?
Hangt ervan af.
Kleine kinderen vind ik heel leuk, maar dat bedoel je vast niet.
Het verbaast mensen altijd hoe leuk ik kinderen vind.
Omdat ik het de minst irritante groep mensen vind.
Anderen vinden ze irritant. Ze kunnen irritant zijn, herrie maken.
Maar ze zijn het minst irritant omdat ze het minst geneigd zijn…
…om iets te zeggen wat je al zo vaak hoort.
Ze zijn nog niet gevuld met clichés, snap je?
Dus ze zijn origineler dan volwassenen.
Dat wordt er al snel uitgehaald.
Ze weten nog niet echt wat dingen zijn, dus ze verzinnen het…
…of ze stellen vragen.
Ze proberen je niet wijs te maken dat ze iets weten wat ze niet weten.
Ik vind ze gewoon heel interessant.
Als je het hebt over twintigers, daar heb ik nooit over nagedacht.
Zelfs niet toen ik zelf die leeftijd had.
Ik werd ooit aangesproken door een jongen die zei…
…'Als je wil weten wat millennials denken, hier is m'n email. Email me maar.'
En ik zei, 'Waarom zou ik dat willen weten?'
Hij zei, 'Veel mensen willen dat.'
Ik: 'Mensen die iets willen verkopen. Ik verkoop niks.
Als bedrijf dat kleding wil verkopen wil ik weten wat je denkt.
Maar waarom zou jij degene zijn uit al die mensen van 20?
Ben jij de aangewezen 20-jarige?'
Oud zijn heeft weinig voordelen, maar er is er één.
Als je leest dat het water in 2015 op is, dan denk je eerst: o, mijn God.
En dan denk je: 2050? Dan ben ik dood.
Dat is niet mijn probleem.
Ik weet niet of ze dat bij jou ook doen, je eigen kind.
Niet een klein kind, maar een tiener.
Maar mensen van die leeftijd, de leeftijd van je dochter en iets ouder…
…vragen mij vaak om mijn mening over wat ze moeten doen met hun leven.
Dan denk ik altijd: het interesseert me niet wat jij doet.
Ze zijn die aandacht gewend van hun ouders.
Dus ze denken dat iedereen die ouder is ze wil helpen.
Maar dan zit je bij mij fout.
Ze vragen altijd wat voor kunstenaar ze moeten worden.
Ze zeggen altijd, 'Moet ik schrijver of regisseur worden?'
Als ik jong was zou ik naar water zoeken.
Word iemand die zoekt naar water, hoe dat ook heet…
…want blijkbaar…
…geen idee waarom, maar blijkbaar is het water op.'
We hebben niks overgelaten voor jullie.
we spraken af om negen uur
we spraken af om acht uur
ik was op tijd
nee, je was te laat
ja, ik weet het nog goed
we spraken af om negen uur -we spraken af om acht uur
ik was op tijd -nee, je was te laat
ja, ik weet het nog goed.
Het Xerox typsysteem…
…laat u informatie creëren en herzien op het scherm…
…voordat het op papier staat…
…en het onthoudt het allemaal, zelfs als u dat niet doet.
ja, ik weet het nog goed.
Met appen…
…netwerken, e-mailen, bellen, hoe sta jij daarin?
App je of bel je liever?
Allemaal niet.
Niks? -Nee, ik heb geen computer.
Ik heb geen iPhone of mobiel, iPad.
Geen mobiel? -Ik heb een vaste telefoon en 'n adres.
Dat is genoeg.
Toen computers werden uitgevonden…
Computers voor thuis bedoel ik.
Dat noemden ze tekstverwerkers.
Een vriendin had er een en zei, 'Dit moet je zien.'
Ik naar haar toe, en ze liet 'm zien.
Dat zag eruit, en dat was het toen ook, als een snelle typemachine.
Maar ik had geen typemachine. Ik had die oude apparaten ook niet.
Ik gebruikte een balpen. Ik dacht: ik hoef geen snelle typemachine.
Ik heb ook geen typemachine. Ik kan niet typen, ik begin er niet aan.
Ik wist natuurlijk niet dat de hele wereld in die machine zou duiken.
Maar dat ging geleidelijk. Ik had het niet door.
Nu zit de hele wereld erin, en nu zeggen mensen…
…'En nu weet je niks van dit alles.'
Dat is niet zo, mensen vertellen me er constant over.
Ik weet het wel. Ik weet genoeg.
Ik weet meer dan ik wil weten. Voor mij is het net als de Kardashians.
Ik heb de Kardashians nog nooit gezien, maar ik ken de Kardashians.
Zo zie ik het internet.
En ik weet dat er een verband is met de Kardashians.
Alles wat ik weet over het internet…
…zijn dingen die mensen me hebben verteld of laten zien, omdat ze denken…
…arme Fran, ze kan dit niet ontdekken. Ik laat 't je zien.
Ik ken die mensen vaak niet eens, dus heel fijn dat mensen me zo benaderen.
Afgelopen week waren er twee mensen die jonger waren…
…de één amper jonger dan ik, de ander veel jonger…
De ene vertelde me wat Instagram was…
…en de ander wat Twitter was.
Het maakte me zo boos dat ik zei…
…'Ik zal je iets vertellen.
Het is niet dat ik 't niet heb omdat ik niet weet wat het is.
Ik heb ze niet omdat ik wel weet wat het is.
Daarom heb ik ze niet.'
Ik was pas bij een diner waar ook een kunsthandelaar was.
Het was zijn diner.
Hij vertelde dat mensen kunst kopen op 't internet en dat dat belachelijk is.
Via het internet krijgen ze niet de ervaring van de kunst.
Dat is geen kunstervaring. Ik zei, 'Dat is het voor jou niet.
Voor die mensen is dat hun ervaring. Dat is wat ze belangrijk vinden.'
Dit zijn nieuwe mensen. Andere mensen.
Ze hebben vrienden die ze nooit hebben gezien.
'Dat zijn geen echte vrienden.' Voor hen wel.
We hadden hier een enorm seksschandaal met Anthony Weiner.
Er was helemaal geen seks. Hij verloor z'n baan in 'n seksschandaal…
En hij had niet eens seks. -Hij had geen seks.
Dat vond ik verbijsterend.
Als je je baan dan verliest…
…dan heb je bij een seksschandaal tenminste nog seks.
Ja, dat is waar.
Seksschandalen zonder seks, vriendschap zonder vrienden…
…kunst die ze niet zien.
Dit is gewoon een totaal ander soort persoon.
Ik heb een zusje van bijna drie, en zij heeft een eigen iPad…
…waar ze constant op zit. Zelfs ik heb geen iPad.
Denk je dat dit afbreuk doet aan hoe ze straks met mensen omgaat?
Is dit een voorafschaduwing van de toekomst?
Dus haar zusje van twee heeft een iPad, terwijl zij geen iPad heeft.
Je ouders mogen haar meer. -Weet ik.
Oké? Ik maak me niet zo'n zorgen om de mensen die twee zijn.
Ik heb geen last meer van de mensen die nu twee zijn.
Ik maak me meer zorgen om de mensen die 22 zijn.
Dus, ja, ze zal anders zijn. Dat klopt. Maar misschien niet slechter.
Misschien wel beter. We weten 't niet. Het kan dat ze hier beter van worden.
Het maakt ze beter in de wereld van iPads, en dat is hoe de wereld zal zijn.
Ik geloof dat je alleen je tijdgenoten echt kunt begrijpen.
Dat je andere mensen niet echt kunt begrijpen.
Dus je kunt…
Ik begrijp mensen van mijn leeftijd.
Alleen door naar ze te kijken.
Met mijn leeftijd bedoel ik binnen tien jaar ouder of jonger.
Ik weet wat hun kleren zeggen en wat ze denken dat hun kleren zeggen.
Ik weet wat ze bedoelen als ze vertellen over hun favoriete muziek of boeken.
Bij jonge mensen niet.
Het ding met jonge mensen is dat ze allemaal jong lijken.
En dat is een belachelijke manier om iemand te categoriseren.
Vroeger reisde ik veel. Dat vond ik toen leuker dan nu.
Ik ging ooit naar Alaska…
…en daar gingen we naar het Glacier National Park.
Dus ik huurde iemand in, Bruce heette hij, die een berenjachtgids was…
…of als je gewoon wilde wandelen en beren wilde zien…
…kon je Bruce ook inhuren, zonder de beren te doden.
Dus we begonnen aan de wandeling. We waren met z'n achten.
Ik was misschien het minst atletisch…
…maar het waren niet de meest fitte mensen op aarde.
En Bruce riep ons bij elkaar en vertelde over de beren.
'Als je een beer ziet,' zei hij, 'ren dan niet weg…
…want beren rennen,' geen idee meer, '90 km per uur.
Dat win je nooit.
Dan pakt de beer je en eet hij je op, dus ren niet weg.
Blijf gewoon staan…
…ga op je tenen staan, steek je handen in de lucht en zing.'
Het zingen zorgt ervoor dat de beer denkt: wat is dit?
Dat heeft niks te maken met hoe goed je kunt zingen.
'En dan gaat de beer weer weg,' zei Bruce.
Dus ik zei, 'Bruce.
Ik verzeker je dat ik wegren als ik een beer zie.
Ik heb niet de tegenwoordigheid van geest. Je hebt veel discipline nodig…
…om te gaan zingen als je een beer ziet. Dat heb ik niet. Ik ren in paniek weg.'
Hij zei, 'Dan valt de beer je aan.'
Bruce had een enorm pistool in zijn holster. Geen grap.
Een holster, een groot pistool.
Dus we gingen op pad.
Het was de tijd van het jaar…
…waarin zalmen een bepaalde richting op zwemmen.
En de beren eten de zalm op. -Iets groots.
En die beken lagen vol met verscheurde zalmen.
Aan de ene kant was het een soort natuurlijke Russ & Daughters.
En aan de andere kant zag je dat beren net als mensen zijn.
Als ze zoveel extra hebben, zeggen ze, 'Ik wil dit stukje.'
Ze waren verscheurd, van, 'Dit stukje hoef ik niet.'
Zo van, 'Nee, dat hoef ik niet. Wil jij dit stuk? Ik wil het niet.'
Er lagen honderden verscheurde zalmen.
Het was angstaanjagend, maar op een gegeven moment…
…zei ik steeds, 'Zie je een beer, Bruce? Die zalmen zijn verscheurd door een beer.'
Ik was totaal in paniek. Echt bang.
Dus ik hield me vast aan Bruce.
Ik had m'n hand op zijn schouder. Mijn andere hand om zijn middel.
Als hij stopte, stopte ik. 'Bruce.'
Als hij een halve meter wegliep, zei ik, 'Bruce, waar ben je?'
En toen zei Bruce, 'Fran…'
Hij ergerde zich nogal aan me.
Hij zei, 'Fran, ik moet je iets vertellen.'
Ik dacht: mijn god, er staat een beer.
'Ik moet je iets vertellen. Ik ben getrouwd.'
Ik zei, 'Wat?' 'Je moet weten dat ik getrouwd ben.'
Ik zei, 'Ik hou je niet vast omdat ik je onweerstaanbaar vind.
Je hebt een pistool.
En ik denk dat, als we een beer zien…
…jij niet gaat staan zingen, maar hem neerschiet.
Dat wil ik als ik een beer zie.'
Ik wil niet dat mijn dood voor anderen vermakelijk is.
Ik weet dat als ik zou worden opgegeten door een beer…
…mensen, als ze 't zouden horen, niet denken: wat vreselijk.
Dan denken ze: hilarisch, Fran is opgegeten door 'n beer.
Uitgerekend zij is opgegeten.
En ik dacht: ik wil niet dat mijn dood hilarisch is.
Ja, het zou grappig zijn.
En als ik niet Fran was dan zou ik ook denken: dat is hilarisch.
Maar zo wil ik niet sterven.
Geen idee wat je vroeg, maar dat is 't verhaal van de beer.
Mensen die nog op school zitten…
…beseffen niet dat ze lelijk zullen worden.
Dat komt pas als het al zover is.
Als ik iemand zie die ik lang niet heb gezien…
…dan denk ik: wat is er met jou gebeurd?
En dan besef ik me dat diegene hetzelfde denkt over mij.
De reden dat ik dat zelf niet denk is dat ik mezelf elke dag zie.
Zo kort mogelijk, maar ik bedoel…
Ik vond de contactafdrukken van een shoot voor Vogue.
En ik had eroverheen geschreven, en ze teruggestuurd naar Anna Wintour.
'Deze foto's zijn vreselijk. we moeten nieuwe maken.'
En ik dacht: als ik vandaag zo wakker zou worden, zou ik dolblij zijn.
Ondertiteld door: Sander van Arnhem