NETFLIX ORİJİNAL BELGESEL DİZİSİ
Herkesin sadece bir hayatı var.
Ama kitaplarda sayısız hayat var. Sayısız şey var.
Bence muazzam zengin olmanın bir yolu. Belki bu yüzden parayı hiç umursamadım.
Çünkü okumaya başlar başlamaz zengin oluyorsunuz.
O derece zengin ki hep okuyabilseniz para düşünmeye vakit kalmaz.
Para teferruattır, okumak devasadır.
Boğucu bir politik doğruculuk içindeyiz der misiniz?
Boğucu bir politik doğruculuk içinde olup olmadığımızı soruyor.
Cevabım şudur, ben rahat nefes alıyorum.
Nereye oturayım?
Masa masa gezeceğiz. Masayı sen seçeceksin.
Sana en çok hangisi uyarsa.
-Şuraya çekelim. Nasıl oldu? -Güzel.
Gerçi yemekler berbat.
KÜTÜPHANE HİZMETLERİ
Okumak zevk işidir. Ben böyle olduğuna inanırım.
Zevk meselesidir.
Elinizin altında kitapların olduğu bir ortamda büyürseniz
ister evde olsun ister sizi kütüphaneye götürsünler
veya okulunuzdaki kütüphane olsun,
bazıları okumayı sevebilir, başlayabilir, bazıları da sevmeyebilir.
Sadece zevk meselesi olduğuna inanıyorum.
Okumak bana, onu öğrenir öğrenmez inanılmaz bir şey gibi gelmişti.
Dünya âdeta…
Öncesinde de mutluydum. Çocukluğum çok mutlu geçti.
Ama okumak şey gibiydi…
Dünyam milyarlarca kat büyüdü işte.
Okumanın amacı bir bakıma buydu ama artık değil.
Artık insanlar hep şöyle diyor…
"Benim gibiler hakkında kitap yok. Kitapta kendimi bulamıyorum."
Bana göre de şöyle…
"Kitapta kendini buldun mu?" Ben hep "hayır" diyorum.
Kitabın işlevi ayna olmak değil ki. Kapı açması gerekiyor.
Bence yani.
Bir kitapta kendimi bulabileceğimi hiç düşünmedim. Aklımdan bile geçmedi.
Çocukken bile hiç böyle düşünmedim. Okumayı öğrenince ona âşık oldum.
Eskiden "sıradan okur" diye hayalî bir kişilik vardı.
-Ne oldu ki ona? -Yerini "sıradan yazar" aldı.
Sence de öyle değil mi?
Bence insanlar eskiden kitaplara daha açıktı.
Sence de öyle mi? Gerçek anlamda soruyorum.
Evet, bence sorun etmezlerdi
veya belki de alternatif bir dünya veya evren
veya hayal gücü arayışı içindeydiler.
Bunu bana daha önce de söylemiştin ve sanırım sandığımdan daha doğru.
Çoğu okur gerçekten de kendi hayatının bir kopyasını arıyor.
Evet, kendisinin.
Bence okur bir bakıma…
Yazdığım kitapların okuru benim.
Sensin ama diğer okurlar değil. Sana bunu anlatmaya çalışıyorum.
Diğer okurların sen değiller.
Evet, öyleler.
Sen, "biz" diyorsun. Bana şöyle demiştin, "Fran, sen yazarken 'siz' diyorsun."
Bir yazımı vermiştim, tek öneri yaptın.
"Burada 'siz' demişsin ama 'siz' dememelisin.
'Biz' demelisin."
"Neden?" dedim. "Okuru içeriye davet eder." dedin.
"Okuru davet etmek istemiyorum ki." dedim.
"Ben bilerek 'siz' diyorum." dedim.
"Hostes değilim ki!" dedim.
"Hostes değilim, savcıyım." dedim.
Hostes sensin, okuru davet etmek istiyorsun.
-Evet. -Evet.
-Çok uğraşıyorum. Gelin! -Çünkü sence…
Hadi gelin.
Yakın zamanda bir stenografi sözlüğü satın aldım.
Belirli tür kitapları alabilirsem alırım.
Bir de sözlükleri. Düzinelerce sözlüğüm var.
Hiç stenografi sözlüğü görmemiştim.
Bildiğimden değil, bu sözlükten bende olmadığı için aldım.
Bazen buradayken, aynısı Strand için de geçerli,
eski kitap alınan bu iki yerde de kitaplar açılırken bulundum.
Bunda da Strand'de de.
Kitabın fiyatını sorduğumda bana şey derler,
"Bunu nereden buldunuz? Siz…"
"Şu masanın altına girdim." "Oraya girmemeniz gerekiyor."
Ama stenografi sözlüğünü bulup tezgâha götürdüğümde
kadın dedi ki, "Sizin alacağınızı tahmin etmiştim."
Bir kitapçıya gitmekle kitap sipariş etmek apayrı şeyler.
Bilgisayarım yok ama bir arkadaştan rica ediyorum,
"Amazon'dan şunu alır mısın?"
Ama kitabı bilmem gerekir ki aynı şey değil.
Kitapçıda dolandığınızda, "Bu ne? Şu ne?" diye düşünürsünüz.
Bir şeyler bulursunuz.
Hatırlıyorum da Fourth Avenue'da bir sürü sahaf vardı eskiden.
Muhtemelen sahipleri kadar ayakta kalmışlardır
-çünkü o adamlar kitap satmazdı. -Evet, öyleydi.
Tozlu kitaplarına gömülmüş tozlu adamlar.
Köşede otururlardı. İçeri girerdin, ters ters bakarlardı.
Mesela eline bir kitap alıp…
"Bu ne kadar?"
Fourth Avenue'da artık sadece Strand kaldı, başka yok.
Bu bina, bir bakıma bir direniş noktası… Bina hâlinde direniyor.
Kitapçının da sahibi olan bina sahiplerine
çok büyük paralar teklif ettiklerini biliyorum.
Milyonlarca dolar.
Kitap satarak o kadar para kazanılmaz,
1925'te satmaya başlamış olsanız bile.
Satmayı reddettiler.
Kitapçılık asla zenginliğe giden yol olmadı.
İnsanlar kitapları sevdikleri için kitapçı açıyorlardı.
O yüzden her kitapçının belirli bir tarzı vardı.
Bilinmesi gereken kitapçılar vardı. Yasa dışı olduklarından değil,
bir binanın beşinci katında olduklarından.
Biri şey derdi, "12th Street'teki şu binanın beşinci katında
komünist kitapçı var."
Tamam mı? Bu iş belli ki asla çok getirisi olan bir iş değildi
ve ben hiç komünist olmadım ama dedim ki, "Öyle mi? Kitaplarına bir bakayım."
Aldım da çünkü komünist kitabım yoktu.
"Evimde hiç komünist kitap yok." diye düşündüm.
Sonra okudum.
Komünizm, iyi yazarları yok diye de çöktü.
BİLGİ, IŞIKTIR.
HERHANGİ BİR KONUDAKİ BİR BİLGİ ÖZÜNDE IŞIKTIR.
KİTAPLAR, DÜNYANIN EN KIYMETLİ ZENGİNLİĞİ
VE NESİLLER İLE ULUSLARA BIRAKILACAK EN UYGUN MİRASTIR.
EVREN, HİKÂYELERDEN MEYDANA GELİR, ATOMLARDAN DEĞİL.
İnsanlarda hâlâ kitap olmalı. Artık…
Şöyle bir şey var, artık kimseye veremiyorsun.
Eskiden her yıl kitaplarımı tarardım.
İstemediklerimi kime versem alırdı.
Her okul, herhangi bir okulun kütüphanesi.
Artık kimse almıyor çünkü yer kaplıyorlar.
Ben kesinlikle, su götürmez şekilde, herhangi bir kitabı atmaktan acizim.
Hiçbir kitabı atamam. Benim için bir insanı atmak gibi bir şey.
Kitap yerine atmak isteyeceğim çok daha fazla insan var bu arada.
Bence bir insana en yakın olan şey bir kitaptır.
O yüzden kitap atamam.
-Bazen çöpte kitap görüyorum da korkunç! -Çok fena.
Hakkında berbat şeyler yazmış bir eleştirmen olsa da veremezsin.
Daha başından kitap olmaması gereken çöp olsa bile.
Onlardan da alıyorum bu arada, tepeleme yığıyorum.
Bana kim gelse onlara bakar, ben de…
Evimde bazı kitap tepecikleri var. "Al. Hangisini istersen, lütfen."
"Bu ilginçmiş." Aslında değil ama "Al!"
-Yeni, genç yazarları çok okur musunuz? -Okurum.
-Çok okur musunuz? -Okurum, evet. En çok yaptığım şeydir.
Âdeta bir kitap kurduyum.
Okuyacağınız kitapları nasıl seçiyorsunuz?
Sırf iyilerine bile odaklansanız okuyamayacağınız kadar çok var.
Gerçi gittikçe zorlaşıyor ama her zaman
"Ne? Onu okumadın mı?" diyen benden büyük arkadaşlarım olmuştur.
Söylerlerdi, okurdum.
Bir de eskiden kitapçılarda dolaşırdım ama artık pek kalmadı.
Sürekli aklımda bu soru vardır. Biri bir kitap önerirse
ve iyi bir öneri olduğunu düşünürsem onu alırım.
Biri bana bir kitap önerirse
ve ben o kitabı sevmezsem ya da hiç sevmezsem
önereni bundan mesul tutarım.
Mesela bir defasında birine bağırmıştım, arayıp bağırmıştım.
Bir kitaba yorum yaptığı için. Kitabı, o yorum yaptı diye almıştım.
Kitapçıdaydım, kitabı duymamıştım.
Çok iyi bir yazar olan o adamın yorumunu gördüm. Kitabı aldım.
Kitabı okudum. Korkunç bir kitaptı.
Adamı aradım, "Neyin var senin? Kitabı şimdi okudum." dedim.
"Yazarını tanıyorum da." demesin mi?
Dedim ki…
Dedim ki, "Bir dahakine beni ara.
'Fran, kitapta yorumumu göreceksin ama iyi değil.' de."
Bazı kitaplar var.
Özellikle, ısrarla çok önerilen bazı kitaplar oluyor.
Herkes yazarına dâhi falan diyor.
Kitabı alıyorum. Baskılara boyun eğiyorum.
"Nasıldı?" diyorlar. "Çok iyi değil mi? Okudun mu?"
O an fark edip diyorum ki, "Bir kısmını." "Ne? Beğenmedin mi?"
"Hayır." diyorum. "Daha da kötüsü, okumakta olduğumu unutmuşum."
Bence en kötüsü bu.
Bence okumakta olduğunu unutmak, öfkeyle kapatmaktan beter.
Ama öfkeyle kapatmadım, kenara koydum.
Telefon çaldı veya yemek vakti geldi işte neyse,
ve o sırada kitabı okumakta olduğumu unuttum.
Burası soybilim bölümü mü?
Soybilim, evet.
Ailen buraya ne zaman göçmüş? Birkaç kitap var.
Italians to America.
1910. 1909.
Nerede olduklarını unutmuşum, çok vardı.
-Norveçliler. Kimin umurunda? -Kimin umurunda?
40 yaşının altındaki insanların kesinlikle hiçbir şeyleri yok.
Hiç. Kitap yok, plak yok.
Şu aletlerde tutuyorlar. Hepsi o alette.
Hayır. Nerede gördüm ki onu?
-Mayflower Families. -Mayflower Families, 12 cilt.
O gemiyi hep küçük hayal etmişimdir.
-Çok küçüktü. -İçinde birkaç beyaz Anglosakson vardır.
Ailem o yüzden o gemiye binmemiş olmalı.
"Çok kalabalık!" demişlerdir.
"Biz iyisi mi birkaç yüzyıl bekleyelim. Doğruca Ellis Adası, New York'a gideriz."
Şurası. Nasıl oldu da…
-İşte. -İtalyanlar mı?
Evet. Italians to America.
-Neredesin? -1893, 1895.
-Hangi yıl geldiklerini biliyor musun? -1910 sanırım.
1903, 1904, 1905.
1905.
Maalesef çok yakın zamanda gelmişsiniz. Daha kayıtlara geçirmemişler.
Bitti. Masa oyunlarına bayılırım efendim.
Sakıncası yoksa, burada bulaşıcı hastalık ve rahatsızlıklara bakmıyor muydunuz?
Maalesef hanımefendi, zekâ yoksunluğunun genetik olarak aktarıldığı
bilimsel olarak kanıtlanmış durumda.
Yani bir nevi bulaşıcı hastalık.
Ortalamanın altındakilerin vatandaşlarımıza karışmasını engelliyoruz.
Pek modern bir vizyon.
-Yeni Dünya filmini bilir misin? -Evet.
-Çok iyiydi. -Bence de.
Göçmenler hakkında bilmediğim pek çok şey öğrendim.
Ellis Adası'ndaki girişin bu kadar zorlu olduğunu bilmiyordum.
Gerçi büyük büyükbabamın Rusya'dan geldiğinde
konjonktivit nedeniyle
orada bekletildiğini biliyorum.
Tabii mutlaka o güzelim gemide kapmıştır. Mayflower'da değil.
Tabii.
O zamanlar antibiyotikle tedavi ediliyor ama antibiyotik yok.
O yüzden ona, "Karantinada kalmalısın." demişler.
Bulaşıcı olduğunu biliyorlarmış.
"Şu kadar günde geçerse sorun yok. Geçmezse geri gidersiniz."
Evet.
Neyse ki iyileşmiş ve girmesine izin vermişler.
İnsanlar geri çevrilmiş ve hayatları değişmiş.
-Göz iltihabı gibi şeylerden. -Evet.
Aşağı bak.
Yukarı bak.
Aşağı.
Yukarı.
Lower East Side'dan dalgalar hâlinde göçmenler geçmiş.
Sırf Yahudiler de değil. İtalyanlar ve pek çok başka millet.
Ama şu an Lower East Side'da Tenement Museum diye bir yer var.
Kötü yaşam şartlarını sergileyen bir müze! İçinde verem salgını falan mı var? Nedir?
Ne koyarsın ki o müzeye? Anlatabiliyor muyum?
Kötü yaşam şartları müzesiymiş. Bu özleniyor mu? Sanmam.
Tamam da o evlerde küvet mutfaktaydı. Hadi ama…
Yani, bana şey gibi geliyor…
Bilemiyorum. Bana absürt geliyor açıkçası.
İnsanlar elbette ziyaret etsin bu arada.
Bu şartlardan bihaber olan gençler gidip görse fena mı olur?
Göçmenlerin, büyükannemlerin, annemlerin yaşamlarını.
Bu dönem hakkında o insanların yazdığı çok iyi roman ve kitaplar var.
Çok daha zengin bir resmini çiziyorlar. Tabii hiç resimleri olmasa da.
Müzede görebildikleri için iyidir herhâlde.
-Evet. -Yani, bir şeye bakmak
bir şeyi okumaktan daha kolay, daha rahattır sanırım.
Ama böyle bir müze, o deneyimin kendisi değildir.
Okumayacağınız yazar var mı?
Henry Roth'ın kız kardeşiyle yattığı ortaya çıktı.
Korkunç bir şeydi.
Ama bu, onu okumama engel olmaz. Tabii aynı hissiyatla okuyamazsınız.
Öte yandan, Henry Roth öncesinde de pastoral şiirler yazan sakin biri değildi.
Şöyle, bir yazarı okuduğumda ben bilirim ki…
Kurgu yazarı olsa bile, o düşüncelerin durduk yere çıkmadığını bilirim.
Şöyle değildi, "Henry Roth ne kadar da iyi bir adam."
Önceden de öyle düşünmüyordum. Ama bence büyük bir yazardır.
Onu okumayı bırakmam.
Hayatta olsa belki onunla konuşmayı keserdim.
Ama adam öldü
ve onu yine de okumalısınız.
Yani, mesela James Levine. Büyük bir sanatçı.
Çok ama çok büyük bir sanatçı.
Suçlamalara inanmadığımı söylemiyorum. Diyelim ki yüzde yüz doğru olsunlar.
Tamam, işi Metropolitan Opera'yı yönetmek olan biri olduğundan
evet, onu kovmak zorundalar. Bunu anlarım.
Ama kayıtlarını arşivden çıkarmak zorunda…
Neden?
İşte bunu anlamıyorum.
"Buradan yine para kazanacak." fikrinden ötürü mü?
Eserleri yine de çok iyi. Adam çok büyük sanatçı.
İşte…
İnsanları çalıştıkları yerden kovmak…
Kötü şeyler yapan insanlar kovulmalı.
Hele ki onun itham edildiği şeyleri.
Ama insanların kitaplarını okumamak ya da müziklerini dinlememek ya da…
Bana…
Çok anlamsız geliyor.
"Artık yaptıklarını düşünmeden kayıtlarını dinleyemezsin." diyorlar.
Siz dinleyemeseniz de ben dinlerim.
Ben daha küçükken, yedi sekiz yaşındayken,
annem bana bunu aldı.
Adı, Six Little Cooks olan bu kitabı.
Bunun bana ait bir şey olacağına inanamadım.
Bu düşünce beni hâlâ biraz sarsar.
Çünkü gördüğünüz gibi çok hoş, çok güzel.
Ayrıca, sanırım 1900'de yayımlandığı için de.
Bu kadar önemli gözüken bir şeyin bana ait olduğuna inanamıyordum.
Bana şu açıdan çok önemli gözüküyordu,
bir müze veya kütüphanede bulunacak bir şey gibiydi.
Bu kitabı çok seviyorum ve bu kitabın başına bir şey gelse
kalbim paramparça olur.
Yedi yaşında bir çocuğa ait mükemmel durumda bir kitap bu.
Kitaplarıma hep böyle özen göstermişimdir.
Hatırlıyorum da bir defasında, aynı yaşlardayken,
bir Nancy Drew kitabı okurken onu yere düşürdüm ve yerden alıp öptüm.
Annem, "Ne yaptın öyle?" dedi.
Ben de, "Kitabı yere düşürürsen öpmen gerekir." dedim.
"Kim söyledi sana bunu?" dedi.
Sinagogda söylemişlerdi.
Dua kitabını düşürürsen, adı neyse işte, onu öpmen gerekiyordu.
Annem, "Her kitabı değil." dedi.
İlk yazılarınızdan biri Interview dergisi için bir köşeydi
ve buna bir süre devam edip…
İsmi, I Cover the Waterfront mıydı?
Hayır, Interview için ilk köşem The Best of the Worst'dü,
film eleştirisi yapardım.
B sınıfı bile denmeyecek filmleri yazardım.
American International Pictures'ın filmleriydi çoğu.
Belirli bir tarz filmde uzmandılar, ben de o tarza âşıktım.
New York'ta dağıtımcılara gösterilirdi.
Bunlara ben de giderdim. Birkaç yıl bu köşeyi yazdım.
I Cover the Waterfront'a sonra başladım.
Daha kapsayıcıydı. Her konuda yazıyordum, sırf film değil.
O kitaptan bende var.
-Hangisi? -70'lerdeki Interview yazılarının olduğu.
-Film eleştirilerim var onda. -Doğru, evet.
-The Best of the Worst. -Evet, doğru.
-Bütün o AIP filmleri var. -Evet.
Onları New York'ta hiç göstermediler. Belki 42nd Street'te.
Araçla girilen sinema sahiplerine izletirlerdi.
Çünkü daha çok o sinemalarda gösterilirlerdi.
1600 Broadway'de gösterim olurdu.
-Hatırlıyor musun o odayı? -Harika odaydı.
-Çok kirliydi. -Adımı AIP'nin listesine yazdırmıştım.
Sırf bu filmleri izleyebilmek için. Sonra hep onları yazmaya başladım.
Çünkü onları yazmak daha eğlenceliydi. Çünkü derdim eleştirmen olmak değildi.
Derdim, yazacak eğlenceli bir şeyler bulmaktı.
-Öyleydiler. -İnanılmazdılar.
-Sen de yaptın bir tane. -Yaptım.
-Soygun ve Aşk. -Eleştirmiştim.
-İzledin mi? -Hayır.
Çok net hatırlıyorum çünkü Soygun ve Aşk'ı çektiğini
yakın zamanda öğrendiğimde, "Eleştirmiştim, hatırlıyorum." dedim.
Senin çektiğini bilmiyordum.
-Evet. -Interview'da yazma deneyiminizden
ve Andy Warhol'dan bahseder misiniz?
Yani, ne diyeceğimi pek bilemiyorum. Çok uzun zaman önceydi.
Interview'a yazmaya başladığımda çok gençtim. 20 yaşındaydım.
Interview'a sanırım 11 yıl boyunca yazdım. Oldukça uzun bir süre.
Andy ile hiç anlaşamazdım.
O da benimle anlaşamazdı.
Öldüğünden beri çok daha başarılı.
Nasıl mı biliyorum? Çünkü ölmeden iki hafta önce tüm Warhol'larımı sattım.
Dairemin bakım masraflarını ödemek için sattım.
Yani sadece emlak konusunda kötü karar almıyorum.
Bana sorarsanız, Andy bence o yüzden öldü.
Bahse varım şöyle dedi…
"Eh!"
Tabii ölür ölmez fiyatlar fırladı.
Bana kalırsa New York'taki değişimin en sembolik örneği şudur.
Bir zamanlar bütün gece, günde 24 saat, sonsuza dek açık kalan
Columbus Circle'daki koca gazete standının şu an bisiklet kiralamacısı olması.
New York'un görünümü tamamen değişti.
Eskiden New York'un her yerinden basılı gazete fışkırırdı.
Su olukları, çöp kutuları…
Times Square'da hepsinin biriktiği yeri hatırlasana.
İnsanlar attığı için tüm şehirden gazete fışkırırdı.
Milyarlarca gazete. İnsanlar her gün atardı.
Oluklarda birikirdi.
Bütün çöp kutuları gazeteyle dolardı.
Bütün metro koltuklarında olurdu. Yerlerde gezinirlerdi.
Artık metroda nadiren gazete okuyan birine rastlıyorsun.
-Eskiden her şey oydu. -Her şey. Evet.
Ama metroda gerçek kitap okuyanları görebiliyorsun.
Milyonlarcasını değil ama bazı insanları görüyorsun
ve bu insanlar genelde genç.
Çoğunlukla 20 yaşlarında gençler diyebilirim.
Çocukları o yaşta olan editörüme sordum.
"Çocukların, Kindle mıdır nedir, ondan mı kitap okuyor?"
"Hayır, çocuklarım kitap okuyor." dedi.
Dedi ki, "Okuyanlar daha çok…"
Kindle dışında bir şey daha var. Her neyse.
O aletten okuyanlar daha çok kırk veya ellilerinde.
Yani, bazen anlayamıyorum. İnsanlar ne okuyor, hep görmek isterim.
Bu, benim için son derece önemli. Ne okuyorsun?
Ama herhangi bir kitap olur. Kitaba bakıp, "Bunu kim okur?" desem bile.
Neyse, kitap okuyor.
Aman oku da…
Merhaba, buradan kitap alan oluyor mu?
Buradan mı? Hayır.
-Hayır. Almazlar tabii. -Hayır.
Times Square'da kitap satmak uygun olur mu?
-Kitaba haksızlık olur. -Evet, öyle.
-Gerçi kitaba laf düşmez sanırım. -İncitici olur.
Kitap satmıyorsan ki eminim satmıyorsun, niye buradasın?
Tişört mü satıyorsun?
-Çok çanta satıyoruz. Kitap da satılıyor. -Evet.
Harika bir kitaptır bu. Çocuklara hep alırım.
Çok iyi kitaptır.
Hanımlar beyler, karşınızda Fran Lebowitz!
Metropolitan Life mı, Social Studies mi önce?
-Metropolitan Life. -Sonra diğeri.
Nükteli denemelerden oluşan son derece eğlenceli derlemeler.
-İkisi de. -Doğru.
Peki kaç defa öyle veya böyle tekrar basıldılar?
-Farklı formatlarda üçer dörder defa. -Üç veya dört.
-Şimdi de çocuk kitabı. Bir ilk, değil mi? -Doğru.
Hiç yeni bir şey yazacak mısınız?
-Bu yeni. -Panda kitabı mı?
-Evet. -Ama çocuklar için.
-Roman yazıyorum. -Altı yıl önce de yazıyordunuz.
-Altı yıl önce… -Hayır.
Roman yazıyor olmam gerekiyordu ama somurtmak için on yıl ara verdim.
-Somurtmak için on yıl mı? -Evet.
Peki bu manada istediklerinizi gerçekleştirebildiniz mi?
Somurtmam bitmek üzere.
-Acaba şeyden muzdarip misiniz? -Evet.
Peki.
New York Public Library'nin bir buzdolabı mıknatısında alıntınız var.
-Yarım alıntı. -Yarım alıntı.
Yarım alıntı şöyle, "Konuşmadan önce düşün,
düşünmeden önce oku." Gerisi ne?
Çok eski olduğundan hatırladığım kadarıyla şöyle…
Bu, ta 1978'de Newsweek için yazdığım bir şey.
Tamam mı? Bu arada Newsweek 1978'de çok önemli bir yayındı.
Arkasında Sıra Bende adında bir sayfa vardı.
O sayfaya yazı yazması için farklı kişilere davet giderdi.
1978'de ilk kitabım çıktıktan sonra bana davet geldi.
Annemler buna inanamadı. Şey oldular…
"Senden mi istediler?"
Ailem Newsweek alırdı çünkü çoğu Yahudi Time almazdı.
Çünkü Time'ın sahibi Henry Luce'tu. Yahudi karşıtlığıyla bilinirdi.
Ama Life alırlardı, aynı kişiye ait olduğu gözlerinden kaçmış.
Ama Newsweek alırlardı.
Newsweek'in sayfasını ben yazacağım, dedim.
"Nasıl yani? Sen mi?"
Anlamlandıramıyorlardı.
Ergenlere hitaben yazdım.
Ergenler için farklı yönlendirmeler içeriyordu.
Yapmaları gereken farklı şeyleri yazdım.
Ve sanırım lafın tamamı şöyleydi…
"Konuşmadan önce düşün. Düşünmeden önce oku.
Kendi uydurmadığın bir şey üzerine kafa yorma fırsatı bulursun.
Her yaş için akıllıca bir adım, özellikle de 17 yaşındaysan
ve sinir bozucu çıkarımlar yapmaya en müsait dönemindeysen."
TONI MORRISON'UN DEĞERLİ HATIRASINA
Bulunduğumuz mekân olan The Players Club,
kendisi de aktör olan Edwin Booth tarafından satın alınmış
ve bir noktada The Players Club'a dönüştürülmüş.
Öldüğünde de binayı kulübe bırakmış.
Ama küçük kardeşi…
John Wilkes Booth'muş.
Yani kardeşi Abraham Lincoln'ı öldürmüş.
Ve yukarıda da bir mektup var…
Mektubun aslı değil, kopyası.
Mektubu bir gazete için kaleme almış.
"Sevgili yurttaşlarım" diye başlıyor.
Kardeşi adına özür diler gibi.
Bu mektubu okurken kendi kendime şöyle düşündüm.
"Kardeşlerinden şikâyetçi çok insan tanırım."
Hatta kardeşi olan hemen herkes şikâyetçidir.
Ama o mektubu okuduğumda şöyle düşündüm,
"Nasıl bir kardeşin olursa olsun…"
Mesela kendine şöyle diyebilirsin, "Evet, kardeşim borçlarını hiç ödemez."
ya da, "Kardeşim dedikoducudur." vesaire.
Ama her zaman kendine şöyle diyebilirsin,
"Hiç değilse kardeşim, Abraham Lincoln'ı öldürmedi."
Eminim Edwin Booth da arkadaşlarının kardeşlerinden yakınmasını dinlemiştir.
Kardeşi, Lincoln'ı öldürene dek.
Eminim ki o andan sonra ne zaman biri, "Kardeşim para ödünç…" dese,
"Sus. Kardeşi, Lincoln'ı öldürdü. O konuyu açma." diye araya girmişlerdir.
İşte o yüzden her zaman daha beter sorunları olan biri vardır.
-Tamam. -Bitti mi?
-Evet. -Anladım.
Devam et. Akmaya devam etsin.
İşte böyle devam et.
Soluna kayalım.
Evet, bir köprü daha.
Tamam, atlattın.
Manhattan'dan otoyol geçirecek şu adama ne oldu peki?
Robert Moses. Burayı o yaptı. Hepsi onun fikriydi.
-Tamamını mı? -Robert Moses maketten şaşmamalıymış.
Kendisi farkında değilmiş ama en iyi yaptığı şey minyatürmüş.
Evet.
Dünya Fuarında gidip buna bakmadım.
Dünya Fuarında o kadar çok inanılmaz atraksiyon vardı ki
kimin bundan haberi olurdu veya buna vakti olurdu?
Ama hâlâ burada olduğuna inanamıyorum.
Evet. Tamam.
Alt yazı çevirmeni: Yurdakul Gündoğdu