NETFLIX — ORYGINALNY SERIAL DOKUMENTALNY
Gdybym w młodości wiedziała to, co wiem teraz, nie popełniłabym…
tych samych błędów.
Mam dla ludzi złe wieści: błędy popełnia się cały czas.
Na starość się nie przestaje.
Błędy popełnia się dalej, ale ma się coraz mniej wymówek.
Z wiekiem maleją szanse na popełnienie nowego błędu.
Stwierdzasz wtedy: „Nie wierzę, znowu to samo.
Przecież wiedziałam, żeby tego nie robić”.
W końcu sobie odpuszczasz i myślisz:
„Spójrzmy prawdzie w oczy, robię ten sam błąd po raz 16”.
To powtarzany raz za razem błąd udowadnia,
że jesteś kiepska w tym, co akurat robisz.
Tak?
Stresuje panią potencjalna apokalipsa środowiskowa?
Nie, bo nie jestem już młoda.
W razie czego…
Stać mnie jeszcze na cztery lata życia.
A ze świadomością apokalipsy? Na rok.
Przy Wystąpieniu też było tyle osób?
- Nie. - Nie.
Mamy tu imprezę.
Nie wierzę, że minęło dziesięć lat.
Ledwo się obrócę i już.
Nie takie znowu ledwo.
Ale zawsze czuję tę nieuchronność.
Kręcimy? Zaczęliśmy już?
- Tak. - Będziemy ciągle kręcić.
- Nie wiedziałam. Kiedy zaczęliśmy? - Kiedy coś tam stłukli.
Oni gadali, a my zeszliśmy na dół. Wszystko nagrywamy.
Powinno się o tym wspomnieć!
ARCHIWUM
- Masz winne przyjemności? - Nie, nic takiego.
Nie czuję winy przez przyjemności.
To niewiarygodne, że tak się mówi.
Chyba że od twoich przyjemności giną ludzie.
Moje przyjemności są całkiem łagodne.
Nikt od nich nie umiera i nikogo nie trzeba molestować.
Przyjemności nie sprawiają, że czuję się winna.
Żyjemy w świecie, w którym ludzie nie czują winy za morderstwo
albo za wsadzanie dzieci do klatek na granicy.
Oni nie czują winy za tamte rzeczy, więc czemu ja mam ją czuć?
Bo zjadłam dwie miski spaghetti? Bo przeczytałam kryminał?
Tego typu przyjemność zawsze jest czymś,
co nie należy do sztuki wysokiej.
Jak czytanie tego poradnika You're A Wolf.
To przyjemna lektura, nie czuję z jej powodu winy.
Im jestem starsza, tym częściej myślę o przyjemności.
Kolego, baw się, jeśli tylko możesz.
Do boju.
Takie mam zdanie.
Zawsze byłam fanką rozrywki.
Ludzie powinni się bawić,
jeśli tylko nie robią krzywdy innym ludziom.
Jeśli odpowiedź na pytanie „Czemu to robisz?”
brzmi: „Bo dobrze się bawię”, mnie to wystarczy.
Złą odpowiedzią jest: „Nie rozumiesz, jakie to istotne…”.
To zła odpowiedź. Dobra odpowiedź to: „Bo dobrze się bawię”.
Lubię przyjęcia. Nikt nigdy tego nie mówi.
Ludzie nienawidzą przyjęć, zwłaszcza gdy są na przyjęciu.
Nie przepadam za tymi balami, ale trzeba było przyjść dla dziewcząt.
Ludzie często mówią o mnie: „Fran lubi przyjęcia”.
Jakby to było coś dziwnego.
„Wiesz, Fran lubi przyjęcia”.
Lubię przyjęcia, bo przyjęcia mają być zabawą.
Jak chodzenie do kina w dzieciństwie.
Słodycze są fajne. Przyjęcia są fajne. Nie ma nic złego w przyjęciach!
LAMPART REŻ. L. VISCONTI
Ostatni raz widziałam Lamparta w mniej odnowionej wersji w Ziegfeld.
Gdy poszłam go zobaczyć do Ziegfeld, byłam jedną z nielicznych osób na sali,
która nie zajmowała się reżyserią.
Jak na ostatnim występie Richarda Pryora.
Gdy byłam na występie Pryora w Town Hall, na widowni byli tylko komicy.
Seans Lamparta? Sami reżyserzy.
Lubisz kino?
Uwielbiam je.
Chodzisz do kina, czy oglądasz filmy w domu na DVD?
Jak już mówiłam, rzadko chodzę do kina,
bo nie znoszę innych ludzi.
- Gadają do ekranu? - Tak, gadają.
Rozmawiają przez telefony, jedzą trzydaniowe kolacje.
Dostałam od kogoś odtwarzacz DVD.
- Nie jest podpięty do telewizora? - Nie.
- Dostałam go od Scorsese. - No tak.
Taki malutki, który można oglądać na kanapie,
ale jest dość skomplikowany.
Jak się poznaliście?
Jak się poznaliśmy?
- Powiesz jej? - A wiemy to?
- Nie. - To nie.
Ludzie często pytają, jak poznałam Marty’ego, ale nie pamiętam.
Zakładam, że na jakimś przyjęciu.
Dlaczego tak zakładam? Bo często na nich bywam.
- Pięćdziesiątka Watersa? - Wtedy już cię znałam.
- Wcześniej. - Tak.
Wiem, że znaliśmy się dość długo, zanim poznałam go dobrze.
Chodzę na więcej przyjęć niż on.
To dlatego on nakręcił wiele filmów, a ja nie napisałam wielu książek.
Gdy spotykaliśmy się na przyjęciu,
rozmawialiśmy tylko ze sobą.
Całą noc nie spałam, bo piłam kawę.
A ten film, o który pytałam,
ten z Carym Grantem, Penny Arcade, leciał w środku nocy.
- Penny Serenade. - No tak, Penny Serenade.
- Widziałeś go? - Nie.
Nie ma filmu, w którym Cary Grant mniej przypominałby siebie.
Rzecz w tym, że w tym okresie brał takie role,
żeby odejść od persony Cary’ego Granta.
I jedyną nominację od akademii dostał za Nic oprócz samotnego serca.
Ale próbował z George’em Stevensem.
George Stevens.
Widziałam go kiedyś, spacerując na Madison Avenue.
To musiało być w latach 80. Był już starcem.
Zauważyłam, że ludzie stanęli w miejscu.
Po Madison Avenue szedł Cary Grant.
W białym lnianym garniturze i z siwymi włosami niczym len.
Roztaczał wokół siebie łunę.
Pomyślałam wtedy: „Co w tym złego?”.
No wiesz…
Dobrze.
Włączaj.
Gdy byłam mała, klimatyzacja poza kinem nie była czymś popularnym.
Kina wywieszały na zewnątrz banery
z literami stylizowanymi na kostki lodu.
- Pisali: „Mamy klimatyzację”. - „Chłodzone klimatyzacją”.
Czasem ludzie mówili:
„Ależ upał, chodźmy do kina”.
Po to szło się na film.
Uwielbiałam chodzić do kina, ale nie mogę powiedzieć, że…
Stanowczo stwierdzam, że nigdy ich nie oceniałam.
Nie oceniałam, po prostu lubiłam filmy.
Były fajne!
Czy jest film, którego nigdy by pani nie przełączyła?
Na pewno jest sporo takich filmów.
Z dzieciństwa pamiętam program Million Dollar Movie.
Codziennie puszczali ten sam film.
Przez cały tydzień jeden tytuł.
W poniedziałek włączyłam Chłopca z zielonymi włosami.
O 19.30, czyli po pół godziny filmu, musiałam iść spać.
„- Błagam, mogę… - Nie, do spania”.
Pięć dni z rzędu oglądałam pierwsze pół godziny tego filmu.
Ostatnio wreszcie spytałam mamy: „Nie mogłaś pozwolić mi go dokończyć?”.
Chłopca z zielonymi włosami dokończyłam po czterdziestce.
Mama wysyłała mnie do spania o 19.30, dopóki nie skończyłam 10 lat.
Spytałam ją, dlaczego to robiła, bo tu widzę przyczyny mojej bezsenności.
Nie kładłam się zmęczona, przecież była dopiero 19.30.
Spytałam ją, a ona powiedziała:
„Francie, będę z tobą szczera.
O 19.30 nie mogłam cię już dłużej słuchać”.
Hej, dziadku!
Tak, chłopcze?
Mam zielone włosy.
W tym roku spotkałam w windzie chłopca,
który miał zielone włosy.
To nie był nastolatek.
To chłopczyk, któremu mama pozwoliła zarówno oglądnąć ten film,
jak i zafarbować włosy.
Siedmiolatkowi.
Powiedziałam, że ma ładne włosy, a on podziękował.
Spytałam, czy zna film Chłopiec z zielonymi włosami.
On na to: „Nie ma takiego filmu”.
Mówię mu, że jest, a on znowu: „Nie ma”.
Po paru dniach znów mówię: „Jest film Chłopiec z zielonymi włosami”.
Powiedział, że mi nie wierzy.
Stwierdziłam, że może go wyszukać na jednym z tych nowoczesnych urządzeń.
I tyle go widziałam.
To prawdziwa historia z życia.
Widziałam chłopca, musiał mieć ze cztery lata,
czyli za dużo na jazdę w wózku.
Miał w rękach jakieś urządzenie, a mama wiozła go w tym wózku.
Matka, nie niania.
Musiał patrzyć na mapę, bo powiedział: „O nie, 23. ulica!”.
Chciałam powiedzieć: „Przepraszam,
ale jeśli jest w stanie nawigować, to jest za duży na wózek”.
Nie mam problemu z faktem, że dzieci się tym bawią.
Cały czas bawią się sprzętem, bo mają do niego dostęp całe swoje życie.
To chyba ich nie zmieni, bo nie są jeszcze podatne na zmianę.
Mój tata zawsze powtarzał: „My nie mieliśmy telewizji”.
Nie obchodziło mnie to.
Wy jej nie mieliście.
A ja ją mam. To tyle.
Jak dogadujesz się z młodymi?
To zależy.
Bardzo lubię małe dzieci, choć pewnie nie o to pytasz.
Ludzi zawsze szokuje fakt, że lubię małe dzieci.
Lubię ją, bo są najmniej upierdliwe.
Ludzie myślą, że są irytujące, bo czasem takie bywają, bo hałasują.
Ale są najmniej upierdliwe, bo jest bardzo niewielka szansa,
że powiedzą ci coś, co słyszałeś milion razy.
Nie są jeszcze pełne banałów.
Są bardziej oryginalne niż dorośli.
Choć to szybko się zmienia.
Nie wszystko wiedzą, więc zmyślają
albo zadają pytania.
Zazwyczaj nie próbują cię przekonać, że wiedzą coś, czego nie wiedzą.
Moim zdaniem są bardzo interesujące.
Ale jeśli pytasz o dwudziestolatków,
to nigdy o nich nie myślałam.
Nawet kiedy sama byłam w tym wieku.
Kiedyś przed restauracją podszedł do mnie jeden i powiedział:
„Proszę napisać mi e-mail, jeśli chce pani znać zdanie milenialsów”.
Spytałam go, czemu miałabym chcieć je znać.
Powiedział, że wiele osób chce.
Uświadomiłam mu, że chcą je znać, jeśli coś sprzedają.
Sprzedajesz ubrania młodym ludziom? To powinieneś znać ich zdanie.
Ale czemu akurat ty miałbyś być tą osobą? Ty spośród milionów ludzi w tym wieku?
To modelowy dwudziestolatek?
Jak wiemy, starość nie ma zbyt wielu zalet.
Gdy czytasz, że do roku 2050 nie będziemy mieli wody,
najpierw myślisz: „O Boże!”.
Potem pamiętasz, że do tego czasu umrzesz.
Niech inni się tym martwią.
Nie wiem, czy też się z tym spotykasz, bo masz własne małe dziecko.
Nie dziecko, nastolatkę.
Ludzie w jej wieku i może trochę starsi
często pytają mnie,
co powinni robić ze swoim życiem.
Będę szczera: mam to gdzieś.
Są przyzwyczajeni do bycia w centrum uwagi rodziców,
więc widząc kogoś w tym wieku, myślą: „Może mi pomoże”.
Ale w moim wypadku to błąd, bo…
Zawsze pytają, jaką dziedziną sztuki mają się zająć.
Pytają: „Powinnam pisać czy robić filmy?”.
Zawsze myślę: „W twoim wieku szukałabym wody.
Powinnaś być kimś, kto szuka wody,
bo wychodzi na to, że…
Nie wiem, jak to się stało, ale chyba wszystko wypiliśmy.
Nic wam nie zostawiliśmy”.
Spotkaliśmy się o dziewiątej
Spotkaliśmy się o ósmej
Byłem na czas
Nie, spóźniłeś się
Tak, bardzo dobrze pamiętam
- Spotkaliśmy się o dziewiątej - O ósmej
- Byłem na czas - Nie, spóźniłeś się
Tak, bardzo dobrze pamiętam
Edytor tekstu Xerox
pozwala ci nanosić poprawki na ekranie, zanim na stałe przeniesiesz je na papier.
Zapamięta wszystko, nawet jeśli ty zapomnisz.
Tak, bardzo dobrze pamiętam
Co sądzisz o SMS-ach, telefonach, mediach społecznościowych i e-mailach?
Wolisz pisać czy dzwonić?
Nic z tych rzeczy.
- Nic? - Nie mam komputera.
Nie mam komórki, iPhone’a ani iPada.
- Komórki? - Mam zwykły telefon.
Mam też adres. To wystarczy.
Gdy wynaleziono komputery…
To znaczy komputery domowe.
Nazywano je edytorami tekstu.
Przyjaciółka kupiła sobie jeden z nich, więc odwiedziłam ją, żeby go zobaczyć.
Wtedy była to szybka maszyna do pisania i tak też wyglądał.
- Fakt. - Nie miałam maszyny.
Nigdy nie miałam starej maszyny.
Pisałam długopisem.
Uznałam, że go nie potrzebuję.
Nie umiem pisać na maszynie, bo jej nie mam.
Nie weszłam w to.
Nie wiedziałam wtedy,
że cały świat będzie z nich korzystał.
Wszystko zmieniało się powoli, nie zauważałam tych zmian.
Teraz jest w nich wszystko, a ludzie mówią mi:
„Nie znasz się na tym wszystkim”.
To akurat nie jest prawda, bo ciągle o tym słyszę, więc coś wiem.
Wiem tyle, ile chcę wiedzieć.
Wiem nawet więcej. Dla mnie to jak Kardashianowie.
Nigdy ich nie widziałam, ale wiem, że istnieją.
Tak widzę internet.
Wiem też, że w jakiś sposób internet ma związek z Kardashianami.
O internecie wiem tyle,
ile ludzie mi powiedzą albo pokażą.
Każdy robi to samo:
„Biedaczka niczego się nie dowie. Pozwól, że ci pokażę”.
Połowy z tych ludzi nie znam,
więc obserwuję to z radością.
W zeszłym tygodniu dwie różne młodsze ode mnie osoby,
jedna dużo młodsza, druga tylko trochę młodsza…
Pierwsza wyjaśniła, czym jest Instagram,
a druga czym jest Twitter.
Zdenerwowałam się i odparłam:
„Wyjaśnię wam coś.
To nie tak, że nie wiem, czym to wszystko jest.
Doskonale znam te rzeczy i właśnie dlatego z nich nie korzystam”.
Byłam na proszonej kolacji
zorganizowanej przez marszanda.
Mówił, że to niedorzeczne, że ludzie kupują sztukę w internecie,
bo przez to tracą prawdziwe doświadczenie zakupu.
Powiedziałam mu, że w jego przypadku to prawda,
a dla tych ludzi jest to doświadczenie, którego chcą.
To nowi ludzie. To inni ludzie.
Mają przyjaciół, których nigdy nie spotkali.
Mówi: „To nie przyjaciele”. Dla nich owszem.
Mieliśmy wielki skandal seksualny z Anthonym Weinerem.
Nie doszło do seksu.
- No tak. - A stracił karierę.
- Nawet nie poruchał. - Nawet nie uprawiał seksu.
Dla mnie to zdumiewające.
Skoro masz stracić karierę…
na skutek skandalu, to przynajmniej z kimś spałeś.
To prawda!
Skandale seksualne bez seksu,
przyjaźnie bez przyjaciół, sztuka, której nie widzą.
To są zupełnie inni ludzie.
Moja siostra skończy niedługo trzy lata i ma już swojego iPada,
którego ciągle używa.
Ja nie mam iPada.
Myśli pani, że w przyszłości to źle wpłynie na jej interakcje z ludźmi?
Że jest to zapowiedź przyszłych pokoleń?
Ma dwuletnią siostrę, która ma iPada, choć nawet ona sama go nie ma.
- Rodzice wolą siostrę. - Wiem.
Nie martwię się o ludzi, którzy mają dwa lata,
bo nie będę musiała się z nimi zadawać.
Bardziej martwią mnie ci, którzy mają 22 lata.
Tak, będzie inna. To prawda. Ale niekoniecznie gorsza.
Może będzie lepsza, tego nie wiemy.
Możliwe, że to im pomoże.
Pomoże żyć w świecie iPadów, który będzie ich światem.
Wierzę, że w pełni możemy zrozumieć tylko ludzi nam współczesnych.
Innych nie zrozumiemy.
I właśnie dlatego…
dogłębnie rozumiem ludzi w moim wieku.
Wystarczy, że na nich spojrzę.
W moim wieku, czyli plus minus dziesięć lat.
Wiem, co znaczą ich ubrania.
Wiem, co znaczą w ich mniemaniu.
Wiem też, co w ich mniemaniu znaczą ich gusta muzyczne
albo literackie.
Ale nie wiem tego o młodych ludziach.
Wszyscy młodzi ludzie wydają się być po prostu młodzi.
To absurdalny sposób klasyfikacji ludzi.
NIEDŹWIADEK REŻ. J. J. ANNAUD
W młodości sporo podróżowałam.
Sprawiało mi to większą przyjemność.
Podczas wycieczki na Alaskę poszliśmy do parku narodowego Glacier.
Zatrudniłam faceta imieniem Bruce,
z którym można polować na niedźwiedzie,
ale jeśli chcesz je tylko pooglądać,
to też możesz go zatrudnić i nie zabijać żadnego niedźwiedzia.
Więc poszliśmy w osiem osób na wycieczkę.
Byłam tam jedną z najmniej wysportowanych osób,
ale też nie była to najsilniejsza grupa świata.
Bruce zebrał nas razem, żeby wyjaśnić nam kwestię bezpieczeństwa.
„Nie uciekajcie na widok niedźwiedzia.
One są w stanie biec ze sto na godzinę.
Nie uciekniecie im.
Dorwą was i zjedzą, więc nie uciekajcie.
Stójcie w miejscu,
stańcie na palcach,
podnieście ręce w górę i śpiewajcie”.
Śpiew ma je zdezorientować.
Twoje umiejętności wokalne nie mają tu nic do rzeczy.
Bruce dokończył: „Wtedy niedźwiedź sobie pójdzie”.
Powiedziałam mu:
„Zapewniam cię, że na widok niedźwiedzia zacznę biec,
bo nie starczy mi przytomności umysłu.
Trzeba wykazać się niesamowitą dyscypliną, żeby na widok niedźwiedzia zacząć śpiewać!
To nie ja. Ja spanikuję. Ja ucieknę”.
Skwitował, że wtedy mnie zaatakuje.
Bruce miał w kaburze ogromny pistolet. Nie żartuję.
Kabura z wielkim pistoletem.
Więc ruszyliśmy.
To była pora roku,
w której łososie płyną w konkretnym kierunku.
- A niedźwiedzie je jedzą. - Ważna rzecz.
Woda była pełna rozszarpanych łososi.
Z jednej strony czułam się jak w nowojorskiej kawiarni,
a z drugiej zrozumiałam, że niedźwiedzie są jak ludzie.
Gdy mają czegoś tak dużo, jedzą tylko to, na co mają ochotę.
Łososie były poszarpane. „Za tą częścią nie przepadam”.
Jakby jadły i rozmawiały: „Nie mam ochoty na to. Dokończysz?”.
Setki rozszarpanych łososi.
To było przerażające, ale w pewnym momencie zaczęłam pytać:
„Bruce, widzisz niedźwiedzie?
Bruce, rozszarpane łososie to dzieło niedźwiedzia”.
Wpadłam w histerię.
Przykleiłam się do Bruce’a.
Jedną rękę trzymałam mu na ramieniu, a drugą objęłam go w pasie.
Gdy stawał, krzyczałam: „Bruce!”.
Jeśli oddalił się na pół metra, pytałam: „Bruce, gdzie jesteś?”.
W końcu powiedział: „Fran…”.
Miał mnie dość.
„Fran, muszę ci coś powiedzieć”.
Myślałam, że w okolicy jest niedźwiedź, a on mówi: „Fran, jestem żonaty”.
Zdziwiłam się, a on powtórzył: „Mam żonę”.
Powiedziałam mu:
„Przykleiłam się do ciebie nie dlatego, że mnie pociągasz,
ale dlatego, że masz broń.
Sądzę, że jak zobaczysz niedźwiedzia,
to go zastrzelisz, zamiast śpiewać na paluszkach.
Tego oczekuję w takiej sytuacji”.
Nie chcę, żeby moja śmierć była zabawna.
Wiem, że gdyby zjadł mnie niedźwiedź,
ludzie nie mówiliby: „To straszne”.
Wszyscy powtarzaliby: „Przezabawne! Zjadł ją niedźwiedź!
Trafiło akurat na nią!”.
Uznałam, że nie chcę śmiesznej śmierci.
Bo byłoby to zabawne.
Gdybym nie była sobą, uznałabym, że to przezabawne.
Nie chcę tak umrzeć.
Nie pytałeś, ale to historia o niedźwiedziu.
Nikt na tyle młody, by być w szkole,
nie zdaje sobie sprawy, że uroda przeminie.
Zrozumiesz dopiero po fakcie.
Jeśli widzę kogoś po dłuższym czasie,
myślę: „Co ci się stało?”.
I wiem, że ta osoba też zadaje sobie to pytanie.
Sama o sobie tak nie myślę, bo widuję się każdego dnia.
Nie przyglądam się, ale i tak…
Znalazłam stykówki z sesji dla Vogue’a.
Jest na nich pełno moich notatek.
Odesłałam je do Anny Wintour, pisząc:
„Anna, te zdjęcia są okropne. Musimy powtórzyć sesję”.
A gdybym teraz tak wyglądała, byłabym absolutnie zachwycona!
Napisy: Jędrzej Kogut