ANG KUWENTONG ITO
AY MAY PAGBANGGIT SA PAGPAPATIWAKAL
AT DEPIKSIYON NG PANANAKIT SA SARILI.
IPINAPAYO ANG DISKRESYON NG MANONOOD.
Squirrel iyon.
Ang squirrel na iyon ay…
Kunin mo. Kunin mo.
Kunin mo.
Squirrel iyon.
Sige na.
'Wag mong paglaruan.
Kukunin ko. Kukunin ko.
Kainin mo.
Mabangis na hayop tayo.
Tayong dalawa, mabangis tayo.
LIMANG ORAS SA PINAKAMALAPIT NA BAYAN
Halika.
Halika rito.
Okey, sakay ka.
Isang rason ng reintroduction ay
muling ibalik ang isang wild cat sa kasukalan.
Pero mahirap iyon.
Mahirap magpakawala ng mahal mo.
Lalo na kapag pakakawalan mo sila
sa isa sa pinakamapanganib na lugar sa mundo.
PITONG TAON ANG NAKARARAAN
Disi-otso lang si Private Harry Turner, isa sa mga pinakabatang sundalo rito.
Katatapos niya lang sa training ng Marso, sinabak na nang 6 na buwan.
Medyo nagulat ang nanay ko
kasi akala niya, dalawang linggo lang akong mawawala.
Pero ngayon, ang mga magulang ko, suportado na nila ako.
Na-discharge ako dahil sa pabalik-balik kong depression
at PTSD.
Pagkatapos sa Afghanistan, nahirapan talaga ako.
Parang 'di na ako dapat mabuhay,
at baka mas maiging maglayas ako
at pumunta sa lugar na walang nakakakilala sa akin.
Walang nakakaalam kung buhay ako, o kung patay na ako.
Tapos, nang makilala ko si Sam,
doon talaga nagbago ang buhay ko.
Nang makilala ko si Harry, talagang hindi siya maintindihan ng iba.
Pumunta sa digmaan ang batang ito sa halip na sa kolehiyo,
na siyang nakikita ng tao kapag tinitingnan siya.
Pero may nakita akong napakaespesyal sa kanya.
Naglagi siya sa kagubatan,
nagboboluntaryo at tinutulungan ako sa layuning ito.
Nagbubuhat lang ng sloth sa kagubatan.
Ibabalik ko siya, bibigyan ng pagkain.
Ibabalik sa puno.
Puwedeng manatili sa bahay si Sam at mag-aral sa unibersidad.
'Yong karaniwang gawain.
Pero nandoon siya, nasa kagubatan, pisikal na nagtatrabaho.
Sinimulan ko ang Hoja Nueva sa unang punta ko sa Peru.
Dumating ako bilang estudyanteng nag-aaral ng wildlife research,
at nanatili ako dahil
nakita koa ng pangangailangan, 'di lang sa pananaliksik,
kundi sa pagiging bahagi ng kabuuang pagpapanatili nito.
Sabi ko, magbibigay ako ng $5 kada sample ng nakolektang dumi ng pusa.
Ganoon magbigay ng motibasyon, tama? Tama ba ako?
At lumaki na lang iyon bigla.
Bilang NGO,
sinusubukan naming pigilan ang pagkakalbo ng gubat at pangangaso.
Peruvian NGO ito, at isang lugar
na pinupuntahan ng mga hayop na wala nang ibang pag-asa.
Hi!
Hi, ako si Samantha. Mabuti naman ako. Ikaw?
Masaya akong makilala ka.
May pamilya ka ng mga hayop. Gusto ko ito.
Para ko na itong pamilya.
Mukhang matatagalan bago siya maging mabangis ulit,
pero kung paunti-unti, kaya niya.
Tingnan natin.
Saging.
Akin na? Sige.
Dumarating sila dahil sa pagtotroso, pagmimina, pagbebenta ng wildlife,
pagbebenta ng mga hayop,
at kailangan naming i-rehabilitate ang mga batang hayop.
Bawat isa, may sariling teritoryo.
Ang ibang pagpipilian nila, mabuhay sa sementong kahon
o i-euthanize.
Ayos ka lang?
O mamatay sa mas masahol na paraan.
Lilly.
Namumuhay sila rito sa mas malaking grupo sa kabilang bahagi ng ilog.
Pero susubukan pa rin naming i-reintroduce siya
dahil mas madali sa mga baboy iyon.
Wala siyang ina. Malalaman mo iyon.
Masasabi mo agad kung wala siyang ina.
Ang gandang bata.
Baby pacarana.
Ano'ng ginagawa mo?
Mahirap ipaliwanag
ang pakiramdam na tumira sa lugar na ganito kaganda.
Ang mapalibutan ng mga hayop, ng kalikasan.
Wala gaanong mga tao.
Uy, ano'ng tinitingnan mo?
May dahon ka sa ulo.
Diyos ko!
Nakita ko na kung paano baguhin ng gubat ang mga tao.
Isa, dalawa,
tatlo.
Naging pangkat na kami.
Matalik na magkaibigan, mag-partner at…
Nang dumating si Khan sa amin,
doon talaga nagkaroon ng kahulugan ang buhay ko.
Kahapon, ni-rescue namin siya
mula sa mga ilegal na magtotroso.
Nasa puno siya na pinutol nila.
Pinangalanan namin siyang Khan.
Susubukan namin siyang isailalim sa isang reintroduction program.
Masarap sa pakiramdam na ang hayop na ito
ay 'di mauuwi sa black market.
Na hindi puputulin ang mga kuko niya
O pupudpurin ang mga ngipin niya.
Wala nang kagatan ng mukha.
Ang ganda.
Khan.
-Punta ka kay Papa? -Khan.
ISANG BUWAN 17 BUWAN BAGO PAKAWALAN
Mabuting bata.
Ang layunin talaga, magiging mabangis na ocelot si Khan.
Mas maigi na iyon kaysa mabuhay sa zoo.
Mabuting bata.
Sinimulan kong magsaliksik para makagawa ng reintroduction plan.
Samahan mo si Mama sa puno.
Mabuting bata.
Ang pinakamalaking hamon, wala pang nakagawa nito noon.
Wala pang may nakasamang wild cat
nang isa't kalahati o dalawang taon at ni-reintroduce iyon.
Hindi pa nagagawa iyon.
Ang daming lamok ngayon.
Pero nakita ko ang bubwit na ito.
Khan.
Nandito siya.
Nasaan na?
Nawala mo ba?
Sige. 'Pag may nakita ka, patayin mo.
Kailangan.
Kung hindi, mamamatay ka rito.
Hindi ko alam kung puwede iyon.
Pero nagtitiwala sa akin si Sam.
Wala nang mas babagay pa sa proyektong ito.
Hindi na mahalaga kung meron ka mang master's o PhD.
Maraming tao, 'di kayang mabuhay rito.
Maraming taong pumupunta at nagsasaliksik sa loob lang
ng tatlong buwan at madalas na hindi nakatatagal,
araw-araw na namumuhay sa Amazon Rainforest, kaya…
sa kasaysayan at karanasan ni Harry sa matitinding lugar,
bagay na bagay siya sa proyektong ito.
LIMANG BUWAN
May naaamoy ka ba?
13 BUWAN BAGO PAKAWALAN
Kailangan ko nang turuan si Khan na ang caiman na ito
ay puwedeng pagkain.
Gumagalaw.
Okey.
Nakagat nito si Khan, kaya medyo takot siya ngayon.
Hindi niya alam ang gagawin.
Khan, sunggaban mo sa leeg.
Hawak ko na siya.
Mabuting bata.
Gusto kong magpasalamat sa dami ng sumuporta sa amin
sa Khan Rewilded Project.
Hindi namin magagawa ito kung wala kayo.
At napakabilis niyang lumaki.
SIYAM NA BUWAN SIYAM NA BUWAN BAGO PAKAWALAN
Lumalakas na ang loob niya
at sana kaya na niyang mag-isa sa kasukalan sa susunod.
Tingnan n'yo kung gaano kataba ang isang ito.
Tingnan mo ang tiyan mo.
Napapaisip na lang talaga ako, "Maayos ka naman," alam n'yo iyon?
Ang mundong ginagalawan mo…
ay hindi ganoon kasama.
Nililigtas niya ako, at nililigtas ko siya.
-Mabuting bata. -Khan.
Tainga ko iyan.
Ang mga kukong ito,
ang laki nito kapag bumaon sa 'yo.
11 BUWAN PITONG BUWAN BAGO PAKAWALAN
Pucha.
Kinamras niya ako sa mukha.
Ang tainga ko.
Lintik!
Nirerekord ko ito para…
Hindi, sumbrero ko iyan!
Dahil…
kapag nangulila ako sa 'yo, pagbalik ko sa England,
babalikan ko ang bidyong ito
at aalalahanin kung gaano siya kapilyo.
Khan, nasaan ka?
Lintik.
Ayos ka lang.
Kawawa ka naman.
Sugatan siya.
Nakalawit ang isang kamay niya.
Ayos lang.
Parating na ang mga vet.
Naglalakad kami ni Khan,
may baril na may tali
na pumuputok kapag may naglakad sa harap niyon,
na inihanda ng mga mangangaso.
Natamaan ang kamay niya.
Sinusubukan kong maging positibo, pero galit at malungkot ako ngayon.
Iniisip ko,
magiging ayos lang siya. Magiging ayos din siya.
Hindi ko alam ang gagawin.
MAKALIPAS ANG ISANG TAON
Nang mamatay si Khan, naging tahimik ako.
Sabi niya, hindi na siya magkakaroon ng kakayahang magmahal ulit
gaya ng pagmamahal niya kay Khan.
Oo, lagi siyang nagsusulat dati.
Parang walang isang araw na wala akong mauuwiang
tula o liham na naghihintay sa kama ko.
Parang dahil sa pagkamatay ni Khan, nawala ang kahit anong kaligayahang
binuo niya nang dalawang taon bago iyon.
Ibang-ibang tao na siya ngayon.
Inabot ako ng
dalawang oras para bumangon sa kama.
Napagtanto ko lang
na mas may malalim pang kadiliman.
At iyon ang ang pinakanakapagpaalala sa aking
may gagawing masama si Harry sa sarili niya.
Nakatanggap kami ng mensahe sa sat phone mula sa isang kaibigan sa Lucerna.
Meron daw silang baby ocelot
na nakuha nila mula sa mga magtotrosong dumaan sa ilog.
Ito ang unang pagkakataong
nakatanggap kami ng ganoong tawag mula nang mawala si Khan.
Hello!
Salamat.
1.64 pounds.
Sige, makakakuha siya ng buong 0.5 mil ng pareho, kaya…
Hi.
Ang isang ito ay si Keanu,
at siya ang ikalawa naming ocelot na rescue.
ISANG BUWAN 17 BUWAN BAGO PAKAWALAN
Ire-reintroduce siya sa gubat pagkatapos ng isa't kalahating taon,
at magiging agresibong wild cat siya.
Dahil sa nangyari kay Khan, plano naming ilipat si Keanu.
Ilipat siya sa mas malaki, mas ligtas, at mas tagong lugar.
Sige.
Dito na ako titira mula ngayon. Ito ako.
Permanente ito. At mananatili ako rito hanggang…
Hanggang umalis si Keanu.
Heto ang bago mong bahay.
Gusto mo ba rito?
'Wag kang susuko. 'Wag kang susuko.
Hawak na kita.
Gusto mo ng gatas?
Alam kong magiging mahirap ang buhay ko sa loob ng mga susunod na buwan,
dahil lalaki at lalakas siya, at…
Umaasa akong kaya ko ring maging malakas para sa kanya.
Nasaan na siya?
'Ayun siya.
Uy, Keanu.
-Maglakad-lakad tayo. -Tara.
Tara.
Parang magtatagumpay ang Keanu project dahil kay Khan.
Lahat ng natutuhan ko kay Khan,
magagamit na kay Keanu.
Pero, syempre, iba pa rin si Keanu.
Umutot ka.
Mahal na mahal kita, pero ang baho mo.
Napakaliit na kuting, tumatakbo sa kagubatan
at nang-aatake ng mga dahon.
Hindi na ako makapaghintay kapag…
Kapag tumanda pa siya nang tatlong buwan,
kapag sumusunod na siya sa hayop.
Magiging malupit ito.
-Malaking lalaking ocelot. -Lintik.
Ang laking lalaki.
Tingnan mo ang mga kamay niya.
Tingnan mo ang laki ng itlog niya.
Lintik.
Magiging problema siya.
Alam naming ang breeding programs at pagpapalaya ng mga pusa
sa kagubatan ay hindi gumagana.
Kaya kung magtagumpay ito at mabuhay si Keanu,
tingin ko, igagalang ng mga tao kaming mga carnivore scientist,
bilang mga taong direktang nakikipamuhay sa mga carnivore
at sana'y mga unang taong tatawagan nila, iisipin nila
kapag nakahuli sila ng ganoong hayop.
Ayos na. Halika na.
May protocol ka ba?
Oo.
Kailangang meron dahil wala noon.
Walang ganoon.
Mahilig siyang maglakad,
kaya dalawa o tatlong beses silang naglalakad ni Keanu tuwing araw at gabi.
Kahit sa gabi?
Oo, mga pitong oras silang naglalakad kada araw at gabi.
At hindi siya nakakawala?
Hindi, dahil gusto niyang natututo mula kay Harry
at komportable siya kay Harry.
Bumalik na ba tayo?
Tara.
Lumaki akong iniisip na pag-aaralan ko ang mga lobo
at magkakaroon ng PhD sa wolf ecology
at poprotektahan ang mga lobo sa Estados Unidos.
Tapos, unti-unti mong matatanto…
kaunti lang talaga ang magagawa mo
dahil sa politika at kung ano-ano pa,
habang may magagawa ako rito bilang indibidwal.
Samantha!
Ano iyon?
May mga garapata sina Lola, Neron, at Bobby.
Gamitin mo ito para sa mga garapata.
Ilagay mo sa likod nila.
Salamat, Sam.
-Tingnan mo. -Kuting!
May impeksyon ang mata niya,
kaya kailangan mong linisan gamit ang maligamgam na tubig.
Hindi na kita gaanong nakikita ngayon.
Ano'ng nangyayari sa buhay mo?
Kailangan kong dalasan ang pagpunta sa Amerika ngayon
dahil may isang taon na lang ako para tapusin ang doctorate ko.
At sabi nila, "Samantha, kailangan mong magsulat,
'di puwedeng lagi ka na lang nasa Peru."
Nakuha ko ang PhD na sinusubukan kong tapusin ngayong taon,
at gusto ng advisory committee kong full-time akong manatili sa Seattle,
kaya parang kung saan-saang direksyon ako hinahatak ngayon at
ang sama lang sa pakiramdam na di ako makakapaglagi nang buong taon dito.
Gaano katagal mong gagawin iyan?
Akala ko, naglalaro tayo ng, "Gaano katagal kang hahalik?"
Apat na segundo.
Sabihan mo ako kapag nakarating ka na sa Amerika, ha?
Ingat ka.
Tingnan mo ang dinala ko para sa 'yo.
Ito.
Masarap na pagkain ito, magandang protina.
APAT NA BUWAN 14 NA BUWAN BAGO PAKAWALAN
Lumalaki na siya.
Gumaganda na siya.
At sana sa susunod na buwan,
mailabas ko na siya para makakain na siya sa labas ng enclosure
at makahuli ng mga hayop.
Tuturuan kitang pumatay ng hayop.
Okey?
Amazon tree boa.
Tandaan mo 'to. Karaniwang ahas.
Ito ang ahas.
Kita mo?
Naaamoy mo. Hawak ko.
Tingnan mo 'to.
Ang insektong ito.
Dito.
Tingnan mo. May palaka riyan.
Palaka. Diyan.
Kakalaba ko lang.
Kasi may araw kanina.
Uy, Keanu. Dito.
Halika.
Dito.
Alam mo ano ang nasa tubig?
ANIM NA BUWAN 12 BUWAN BAGO PAKAWALAN
Alam mo kung ano'ng nasa tubig?
Caiman.
At tuturuan kita kung paano pumatay ng caiman balang-araw.
Sinusubukan kong turuan si Keanu na puwede niyang kainin 'to, alam n'yo?
Naglalaro lang siya. Hindi ko maintindihan...
Sakmalin mo sa ulo.
Ganoon ang gawin mo. Kunin mo.
Ano 'to?
Ano'ng ginagawa mo?
Pagkain iyan.
Nagulo ko ang lahat.
Masayang bata ako noon.
Mukhang binago iyon, ano?
Inaatake ng mga bubuyog ang mga mukha namin.
Binabalot kami.
Mga 25 minuto na niyang
pinaglalaruan ang patay na mouse opossum na ito,
at ang mga lamok ay…
Nababaliw na ako sa kanila.
Kainin mo na.
Kainin mo.
Kainin mo na lang kasi.
Pagod na pagod na ang katawan ko.
Lagi akong may sakit.
Tae yata iyon.
Naku, hindi.
Parang natae ako.
At may ilang buwan pa ako.
Keanu, halika rito.
Kailangan nating bumalik dahil hindi maganda ang lagay ni Harry.
Uy, halika. Huwag mong higaan.
Sundan mo ako.
Mabuting bata.
Mga 15 buwan ko nang hindi nakikita ang kapatid ko.
'Di ko alam kung gaano na siya katangkad ngayon.
'Di ko na alam ang sukat ng paa niya.
Masasabi kong, "Ang saya ng mga ginagawa ko sa kagubatan,"
pero ang dami ko ring napalalagpas.
Ang dami kong napalalagpas sa mga buhay ng mga mahal ko.
Base sa notes ko at ilang habitat data, ginawa ko ang road versus trail in…
Ang mas malalaking preadators, mas nagpapa-stabilize ng ecosystems.
Pinalalawak nila ang biodiversity.
Ang proceeds ngayong gabi ay para sa Hoja at sa trabaho namin.
Ako si Samantha Zwicker. Ako ang founder ng Hoja Nueva.
Ang nagdala sa akin sa Amazon ay ang wildlife.
Matagal na akong nai-inspire at nakararamdam ng ugnayan sa wildlife.
Siguro nang gawin ko ito, syempre, mahal ko ang lahat ng hayop,
at may hilig ako sa mga pusa, pero
noong puntong iyon, hindi ko alam ang gusto kong gawin sa conservation.
Mahilig ako sa biology. Akala ko, magiging biologist o zoologist ako.
Kapag kasama ko ang mga hayop, parang
kaya kong maging ang sarili ko at maging masaya, habang…
Sa pamilya ko, lagi akong nag-iingat
kung ano'ng mangyayari noong gabing iyon.
Mahal ni Sammy si Harley?
Halikan mo si Harley.
Siguro, habang lumalaki, mayroon akong
ugnayan sa bawat hayop na nakasama ko
na naging dahilan para magtiwala ako sa kanila higit sa mga tao sa buhay ko.
Nagrerekord ka ba?
-Sammy. -Mama, ano ito?
Sammy.
Mace.
Puwede mo bang sabihing, "Mahal kita, Papa"?
Mahal kita, Papa.
Sammy.
-Ano? -Sabihin mo, "Mahal kita, Papa."
Mahal kita, Papa.
Dapat lang.
Habang lumalaki, ang hirap makasama sa pagkain ang tatay ko,
naghahagis siya ng kung ano-ano,
natatamaan ako habang nasa mesa,
mga pangit na karanasan.
Simple lang namang kumain kasama ang pamilya.
Dahil sa alkoholismo, kung ano-ano talaga ang nasasabi at nagagawa ng mga tao.
Uy.
Naglalaro kami dati, bibilangin namin ang tagay ng tatay ko,
at lagi siyang nakaka-27 kada gabi.
Pero napakamapaglaro din niyang ama,
lagi kaming nakikipag-wrestling sa kanya. Lagi siyang nakikipaglaro.
Tingnan mo 'to. Grabe.
Tingnan mo 'yan.
Takot ako sa kanya, pero alam ko ring hindi siya iyon.
Mula pagkabata, mapag-iiba ko na
kung sino siya kapag lasing at kung sino talaga siya.
'Ayun siya. Ang babaeng pinapangarap ko.
Pero pareho kami ng nanay ko,
may nagsasabi lagi sa aming 'wag sukuan ang isang tao,
dahil may maliit na tsansang magkaroon ng pagbabago sa ginagawa mo.
At, oo. Iyon ang huling sinabi sa akin ng tatay ko,
"Salamat sa hindi pagsuko sa akin."
-Hello? -Hi.
Ayos ka lang? Ano'ng nangyayari? Nag…
Hindi ko alam.
Na…
Nahihirapan ako.
Tingin mo, makakarating ka pa rin dito nang Biyernes o Sabado?
Pasensya na, naputol.
Harry, naririnig mo ba ako?
Noong nasa Afghanistan ako,
kinailangan kong harangin 'yong isang tao na ilibing ang anak niya.
At nang iangat ko ang kumot,
nakita kong puno ng dugo ang kamay ng maliit na bata.
At hayun ang mga kamay ko. Inangat ko ang kumot, suot ko
ang gloves ko, may baril ako,
may mga granada at kung ano-ano pa.
At ang kawawa at inosenteng batang iyon, nasa bisikleta, at naisip ko…
"Wala akong karapatang mapunta rito."
Naisip ko ngayong kahit saan man ako magpunta,
sino mang kasama ko, anumang gawin ko,
palagi akong magkakaroon ng problema rito.
Nandito ako sa napakagandang lugar sa mundo
at hindi ko kayang maging masaya.
-Na-miss kita. -Na-miss kita.
Ma, gising!
Ma, ingungudngod ko ang puwit ko sa mukha mo, gising!
Ma, gising.
Okey, gising na ako, Max.
PITONG BUWAN 11 BUWAN BAGO PAKAWALAN
Kiki? Nandito na si Mama.
'Yan ba ang baby ko?
Iyan na ba siya?
Mas malaki ka na?
Pagbalik ko ngayon,
nakita ko kung gaano na siya kalaki at kakumpiyansa at hindi lumalapit,
gusto naming umabot sa puntong hindi na niya ako gustong makita,
ayaw na niya akong makilala, ayaw na niyang makiugnay sa akin.
Nagiging independent na siya na mas maiging
ang tanging relasyon na lang niya ay sa isang tao, sa akin.
Kailangan naming gumawa ng harang,
"Isa lang ang puwede mong pagkatiwalaan,"
kasi kailangan niyang matantong mapanganib ang mga tao.
May paraan na siya ng pakikipag-usap kay Keanu
at pagtuturo sa kanya, at makikita mo ang relasyon ng ina sa anak.
Keanu.
Halika rito.
Mabuting bata. Kumusta ka?
Gutom ka ba?
Gutom ka, ano?
Ayos lang, kukuha tayo ng pagkain.
Manghuli tayo ng mga daga. Halika, tara.
'Wag mo akong kakagatin, ha?
Umihi sa akin.
Ayos iyan.
Sige na, Keanu.
Bilisan mo pa.
Keanu.
Doon.
Keanu.
Muntik nang mahuli ni Keanu ang una niyang daga.
Sinundan niya, pero hindi niya nakuha.
Pero malapit na siya.
Nahuli niya ang una niyang daga.
Ang saya ko.
Masarap?
WALONG BUWAN 10 BUWAN BAGO PAKAWALAN
Mabuting bata. Proud ako sa 'yo.
Mahal kita.
Salamat sa halik na iyon.
Sige, babalik na tayo.
Subukan nating maghanap ng pagkain.
Naghahanap ka ba?
Oo.
Keanu, wandering spider iyan.
Diyos ko po.
Hindi… Mapanganib iyan.
Wandering spider iyan.
Kita mo ang panganib niyan?
Delikado iyan.
Ayos ka lang? Natamaan ka sa ilong?
Keanu.
Uy.
Ayos ka lang?
Keanu.
Kausapin mo ako.
Ayos ka lang?
Ayos lang.
Ayos lang. Pupuntahan ko si Mama, okey?
Pupuntahan ko si Mama.
Pucha.
Babalik ako.
Sandali lang, okey.
Babalik ako.
Pucha.
Kinagat si Keanu ng isang Brazilian wandering spider,
at nagkaroon siya ng partial paralysis
at paghina ng paghinga,
at napakabilis ng tibok ng puso niya.
At pagkatapos ng isa't kalahating oras,
unti-unti na siyang gumagaling.
Ito ang pinakamatinding takot namin
mula nang simulan namin ang proyekto.
Ayos ka na?
Okey. Alam ko, masakit pa rin.
Parang sobra-sobra ang ibinibigay niya sa proyekto kay Keanu
na parang pagtubos na niya ito.
At may parte sa aking,
syempre, gusto kong magtagumpay si Keanu sa maraming kadahilanan,
pero isa sa mga dahilan
ay dahil gusto kong maka-move on na sa wakas si Harry.
Kagabi, may narinig akong putok ng baril. Ngayon, may narinig ulit ako.
Kailangan kong malaman kung sino iyon.
Kailangan kong malaman kung saan sila nangangaso. Kung ano'ng hinuhuli nila.
Ayoko na ng putok ngayon.
Shotgun, panigurado.
Alam naming gumagamit sila ng mga ilegal na shotgun trap.
Marami pa ring ganito na pagkatapos
ng nangyari kay Khan, mas takot na kami rito ngayon,
at napakahirap talagang magtrabaho sa 'di protektadong lugar.
Ang rehiyong ito ay kilala sa pagkakalbo dahil sa mga pagtotroso,
at 89% roon ay ilegal.
Dinig n'yo 'yong chainsaw?
Napakalapit niyon sa border natin.
Narinig ko ang chainsaw at lumapit ako rito. Tumigil ang chainsaw.
Ito ang mahahanap mo rito.
Puno ng shotgun shells.
May nakita kaming grupong nagtotroso.
Sabi ko, lupa namin ito at kailangan nilang umalis.
Pero huli na ang lahat, syempre.
Halos 1,000 taon na ang Lupuma na ito na pinutol nila.
Ang pinakamabilis na paraan para kumita ng pera dito
ay kadalasang pagmimina o pagtotroso,
at hindi ka talaga makakaturo ng mga taong nagtotroso
dahil hindi naman talaga sila ang sangkot
sa mga bentahan sa ibang bansa.
Napakaraming hamon kang haharapin sa conservation, at isa ito sa mga iyon.
Dinig ko pa rin ang chainsaw sa kanluran.
Pucha, lumalakas na ang chainsaw.
Ibabalik ko na siya, kahit ayaw pa niya,
dahil mas mahalaga ito.
Babalik ako. Maglalakad tayo mamayang gabi.
Hindi ko alam.
Hindi ko alam kung saan galing ang chainsaw na ito.
Para akong…
Ni hindi ko maipaliwanag.
Parang hindi ko na kontrolado ang sarili ko ngayon.
Hindi makontrol ang galit o muhi ko…
Wala akong makontrol ngayon.
Gusto kong saktan ang sarili ko.
Naniniwala siyang ang pagsugat sa sarili niya,
kapag nakakita siya ng dugo,
kapag naramdaman niya ang sakit at hapdi,
iniisip niyang, makatutulong ito sa kanya sa panic attack niya.
O makatakas sa galit niya.
At para sa akin, nag-aalala akong baka lumala pa iyon
kung hindi siya kakalma.
Pagkatapos ng Afghanistan,
napakasama ng lagay ko, hindi ko iniisip ang ginagawa ko,
at sinubukan kong magpakamatay sa kuwarto.
Oo. At nagising na lang ako at natatawa sa sarili ko.
Ayokong makita ng kapatid kong patay na ang kuya niya.
-Mag-hello ka, Jayden. Hello! -Hello, Jayden.
Noong 13 taong gulang ako, dumating ang kapatid ko.
Malaki at malakas na tigre.
At binago niya talaga ang buhay ko.
Gusto ko talagang hangaan niya ako,
at gusto ko siyang alagaan.
Harry Potter and the Half-Blood Prince!
Tingnan mo!
Masaya ka ba?
Oo?
Mabuti.
Ayokong makita ng kapatid kong nasasaktan ang kuya niya.
Kaya ako kumuha ng flight patungo sa kagubatan.
Inis na inis lang ako at gusto kong masaktan.
'Di naman ako nagdurugo. Ayokong magdugo, ayokong laliman ang sugat ko.
Malinaw na
dismayado ka sa akin.
Hindi ako dismayado, Harry.
Nag-aalala lang ako sa 'yo.
Lidia! Iiwan ko ang bote ng alak na ito.
Para sa mga magulang ni Harry.
Unang beses silang bibisita bukas.
Kasama nila ang kapatid niya.
Trese anyos siya.
-Bukas sila darating? -Bukas sila darating.
Sige, ayos. Salamat.
Magkita tayo bukas.
Sa loob ng isa't kalahating taon, boses lang nila ang dinig ko
sa satellite phone.
At isang beses lang kada buwan iyon.
Ano sa tingin mo ang mangyayari kapag nakita mo sila?
Magiging masaya iyon.
Ito na yata ang pinakamalayong paglalakbay namin sa sibilisasyon.
-Oo nga. -Panigurado.
Pero magiging masaya iyon kapag nakakita ng anaconda ang kapatid ko.
Mahilig din siya sa mga insekto,
kaya humuli ako ng malaking tarantula noong isang araw,
at ang iniisip ko lang, magugustuhan talaga iyon ni Jayden.
Si Mama ang unang yayakap.
-Kumusta ka? -Ayos naman, kumusta ako?
Mabuti naman ako.
Diyos ko, Harry, nakakabilib.
12 taon sa navy, at di pa ako nakakita ng ganito.
-Ayos ka lang? -Oo.
Atin ang master bedroom? Tama ba?
Buti may mga pader tayo.
Kaunting privacy.
Dito, kapag magbabanyo ka,
at ayaw mong samahan ka, puwede mong isabit itong
-tali na ito rito. -Okey.
Pucha.
Jay, ginawan kita ng pangisda.
-Salamat. -At itong machete na ito.
Teka, ano'ng ibig mong sabihing "ginawa" mo iyon?
Sira kasi ito dati, kaya ginawa kong maliit na machete.
-Ang laki. -Ano'ng "ang laki"?
Ganito ito kahaba nang maputol. Kaya…
Pinaliit ko ito gamit ang martilyo at ginawa kong maliit para sa 'yo.
Salamat.
-Puwede kong buksan ang ref? -Sige. Okey.
Ilalakad ko si Keanu at baka matulog na kayo.
'Di ko alam kung kailan ako babalik, kaya good night.
Pakakainin kita
para bukas, puwede tayong lumabas at kumuha ng mga bidyo,
para maipakita ko sa pamilya ko.
Nandito ang pamilya ko.
Narito ang lolo't lola mo.
May malaking caiman dito.
Baka mapanganib.
Huwag. Huwag.
Huwag.
'Wag mong ituloy.
Pucha!
Pucha! Nanginginig ako.
Ayos ka lang?
Tinakot mo ako.
Tinakot mo talaga ako.
Ano'ng sabi ng mga kaibigan mo nang malaman nilang pupunta ka rito?
Tinawag na nila akong Mowgli.
Mowgli.
-Hindi bagay ang buhok mo. -Alam ko.
Inggit sila?
Hindi naman. Sabi nila,
"Bakit ka pupunta sa lugar na walang Internet,
"walang kahit ano. Mas gusto ko pa sa Florida."
-Lintik na henerasyon, ano? -Oo nga.
-Dala mo ang iPhone mo? -Hindi.
-Iniwan mo. -Nagdala ako ng iPod
para makapakinig ng music.
Dinig mo 'yong… Dinig mo 'yon…
Hummingbird iyon.
Lumilipad sila sa taas.
Ano iyon?
Punso ng anay.
Mga anay sa puno.
Nagkalat ang mga anay.
Nilagyan namin ng langis ang ilalim nito
dahil puputaktihin ito ng mga anay.
Ano ang mga ito?
-Mga peklat? -Oo.
Ang mga nandito, mga sugat mula kay Keanu.
Ito, itong peklat dito,
dito ako nasunog ng acid.
-Gumaling naman ba? -Oo, gumaling naman.
Nakagat ako dati na naimpeksiyon, pero…
Paano mo nakuha ang mga iyan?
Ang iba, kay Keanu. Ang iba, sa sarili ko.
-Masakit? -Oo.
Hindi ko alam kung gusto n'yong mangisda.
-Gusto mong mangisda, Jay? -Oo.
-Astig. -Sige. Ayos.
Bilis.
Babangga ba tayo?
Kita n'yo? Ayos.
Iyan ang hapunan ni Jayden.
Hawakan mo ang kaliskis nang ganyan.
-Magiging ayos ka lang? -Oo.
Ano?
Lumulubog ako.
Sige lang. Mag-dive ka.
Hindi.
Sige.
-Diyos ko. -Diyos ko po.
Diyos ko, grabe.
Mag-iiba na talaga ang Disneyland pagkatapos nito, ano?
Ang lulupit ng mga insekto rito.
Teka, praying mantis ito.
Ni hindi pa ako nakakakita ng praying mantis sa pet shop.
Talaga?
Diyos ko.
-Mapanganib ba iyan? -Hindi.
Blunt-headed tree snake ang tawag dito.
Okey, opisyal nang ito ang pinakaastig na araw sa buhay ko.
Tingnan mo iyan.
-Uy. -Kumusta?
Wala kaming nakita.
Wala.
Ang mga nakita lang namin, dalawang uri ng ahas,
-apat na uri ng tarantula… -ano?
Palaka, whip scorpion.
Tuwang-tuwa siya.
Oo. Tingnan n'yo ito.
-Ano iyan? -Tarantula.
Kinuha niya, at tinapon sa akin.
Ang lungkot na aalis na kayo bukas.
Malungkot akong aalis na ako.
Pinakamasayang holiday ng buhay ko.
Aalis na kayo, kaya…
-Masaya akong makita ka ulit, bata. -Ako rin.
-Mahal kita. -Mahal kita.
-Ingat. -Oo naman.
Mahal kita.
Proud talaga ako sa 'yo.
Masaya akong natuwa kayo.
-Natuwa talaga ako. -Oo.
-Ang ganda. -Masaya ako sa natamo mo.
Napakagandang kuwento.
-Salamat, Jay. Kita tayo ulit. Okey? -Kita ulit tayo.
Pero puwedeng magtanong?
Pagbalik ko, puwede mo akong gawan ng chicken pie?
-Kasi iyon lang ang hinahanap ko. -Syempre.
Ang nakakatawa, 'pag naghihiwa ako ng sibuyas at bawang,
nag-aamoy chicken pie ang daliri ko at naglalakad ako habang hawak ang ilaw ko
malapit sa mukha ko, inaalala ang lasa ng chicken pie mo.
Huwag ka nang malungkot.
Magkikita tayo ulit, ha?
-Mahal kita. -Mahal din kita.
Mag-ingat ka, ha?
Syempre.
Bawal umiyak. Mapapaiyak din ako.
Hindi ako umiiyak.
Di ako iiyak.
Napasaya n'yo siya sa pagdalaw n'yo.
Ako nang bahala rito, 'wag kayong mag-alala.
Sulitin n'yo ang susunod n'yong linggo.
-Paalam. -Ingat sa biyahe.
Ingat sa biyahe.
-Tingnan mo si Jay, kumakaway pa rin. -Kumakaway pa rin.
12 BUWAN ANIM NA BUWAN BAGO PAKAWALAN
Halika.
Mga 14 buwan sila nagsisimulang humiwalay sa ina nila.
Nakikita ko ang mga susunod na buwan na mahirap na panahon ng paghihiwalay.
Mami-miss kita.
Mami-miss kita nang sobra.
Agresibo siya, mabangis, at ganid.
Ingat!
Ingat, kakagatin ka niya.
13 BUWAN LIMANG BUWAN BAGO PAKAWALAN
Ingat.
Kumakain siya, nangangaso, ginagawa ang gawain ng isang ocelot.
Christian, Niery.
Bukas, pupunta ako sa Estados Unidos.
Posibleng sa Setyembre pa ako babalik.
Kung may kailangan kayo, sabihan n'yo lang ako.
Sige, paalam!
Kita tayo ulit.
Paalam sa inyo.
Ingat kayo.
Para maging mabangis talaga siya, kailangang mag-isa siya.
14 BUWAN 4 NA BUWAN BAGO PAKAWALAN
Kailangan ko siyang bigyan ng kalayaan.
May itlog para sa 'yo riyan.
Pero iyan na iyon. Wala na.
At 'wag mo akong sundan.
Kainin mo 'yang itlog. Wag mo akong sundan.
Ito ang unang magdamag niya sa labas ng enclosure. Magdamag.
Medyo nalulungkot ako.
At wala na siya.
Sa ngayon.
'Yong pagkakaroon kasi iyon
ng isang bagay sa buhay mo sa loob ng maraming buwan
na umasa sa 'yo noon, at ngayon, matanda na siya para umalis.
Paano kung ito na ang huling beses na makikita ko siya?
Walang guidelines para sa ganito.
Kailangan mo lang makaraos.
Mahirap malamang hindi na ako ang kaligtasan niya.
Wala siya rito. Hindi pa siya bumabalik.
Iyan ang lalaking naging problema natin.
At nandito siya kagabi.
Ako.
Pucha.
Nandito lang ang isa pang kamera.
Narito si Keanu nang 7:21 ng umaga.
Kiki?
7:21.
Alam kong siya iyon.
Maglalakad ako sa stream trail.
Uy, Keanu.
Hello, kaibigan.
Hello.
Ang galing mo.
Diyos ko.
Mahal na mahal kita.
Grabe.
Sabihin mo, ang tanga ko.
Naku po.
'Wag ang laptop ko.
Magdamag ka rito, kaibigan.
Proud na proud ako sa 'yo.
Uulitin natin ito mamaya.
Cristian.
Mahabang biyahe, ano?
Kumusta ka?
Pininta mo ba 'yang nasa labi mo?
Bigote ko ito.
Nagpapatubo ako ng bigote, at 22 araw na ito.
-Ewan ko sa 'yo. -Bakit?
Pininta mo iyan. Imposibleng mapatubo mo iyan.
-Oo. -Diyos ko.
Movember ko ito. Sisimulan ko nang Agosto.
Okey. Sige, ayos.
Ito ang bidyo ni Keanu sa cam trap. Magdamag siyang nakawala.
-Okey, 7:21. -Nandoon siya nang 7:21.
Tapos, dumating ako at tiningnan iyon nang 8:17.
Tapos, naglakad ako sa trail, doon ko siya nakita.
-Grabe. -Oo.
-Gusto ko, ayos lang. -Hindi mo gusto.
Nang ilabas na niya si Keanu habang maliwanag,
mahalaga iyon.
Mahalagang makawala si Keanu sa kasukalan ng gubat.
Matindi iyon, kasi hindi kami umabot doon kay Khan.
Malapit na siya roon noon. Isang linggo na lang iyon,
pero hindi kami umabot.
Sige, kita tayo sa loob ng 15, 20 minuto.
Narinig mo siya, 'di ba?
Narinig ko siya.
Hinahanap niya lang siguro si Harry.
Harry!
Kiki, sige na.
Hindi ka dapat nandito. Alam mo iyan.
'Di ka dapat kumakain ng tanglad.
Ang wirdo lang na wala siya sa enclosure niya ngayon,
alam na niya kung saan nakatira si Harry.
Grabe ito.
Harry!
Mahirap ang kagabi.
Balik nang balik sa amin si Keanu.
Baka kaya siya bumabalik para sabihin sa aking gutom siya.
Hindi na ako puwedeng maging ganoon para sa kanya.
15 BUWAN TATLONG BUWAN BAGO PAKAWALAN
Kailangan niyang malamang di na ako ang taong iyon.
'Di ko alam kung paano sabihin sa kanya. 'Di ko alam kung paano siya itataboy.
Iiwan na kita.
Ito ang nararamdaman ko.
Ito ang nararamdaman ko 'pag pumupunta ka sa amin, okey?
Oo, alam kong galit na mabangis kang hayop,
pero kailangan mong magsimulang umarteng mabangis na hayop.
Mangaso ka.
Kailangan mo pang mangaso.
Brutal ang nanay na ocelot, "Handa ka na. Paalam.
"Makikipag-mate ako, at mag-aanak ulit ako."
Ibang-iba ang relasyong iyon.
'Di mo makukumpara.
Naku po.
Paanong hindi natin siya narinig?
Pabalik-balik lang siya sa bahay.
Pumunta siya sa basurahan at kumain ng maraming plastik.
Pumunta ako sa gubat para hanapin siya noong isang araw,
at may nakita akong sukang puno ng nginuyang plastik.
Tapos, kinuha niya ang tuwalya ko, at binutasan niya iyon.
Bawat ingay, iniisip ko, siya ba iyon?
17 BUWAN HANDA NANG PAKAWALAN
Sige na.
Handa na siyang umalis mag-isa.
Pero ayaw niya at 'di ko alam kung saan ako nagkamali.
Oras na.
Nasa edad na siya kung kailan kailangan na niya akong iwan.
Kailangan kong gawin ang lahat,
kung kailangan man ng puwersa
o kailangang magalit o takutin siya.
Masama ito.
'Wag ka nang babalik dito.
Keanu! Alis!
Alis!
Umalis ka na!
Alis!
Alis na! Ngayon na!
Alis na!
May mga sandali siya ng matinding galit.
Bale, sinasabi mong
di tama ang ginagawa ko, na mali ako.
Sawa na ako at kinuha ko ang baril dahli gusto kong magpakamatay.
Pero iniisip ko si Jayden.
Iniisip ko ang nanay ko, ang tatay at kapatid ko.
At iniisip ko si Keanu, higit sa lahat.
Iniisip ko kung paano ka maaapektuhan, kung gaano ako kamakasarili.
Kailangan kong mag-isip na parang dalawang magkaibang tao sila.
Kasi magkaiba talaga sila.
Layas!
Layas na!
Layas!
Nag-aalala akong 'di niya kayang mabuhay mag-isa.
At kung 'di niya kayang mag-isa…
Ang nakaraang…
Ang nakaraang 16 na buwan…
Pumalpak ako.
Pakiusap, Harry.
Kailangan kong gawin iyon.
Kailangan.
Kailangan, Sam.
Iwan mo ako.
Kailangan kong maramdaman 'yong sakit, 'yong adrenaline.
Harry.
Iyon ang kailangan ko.
Tumawag ka sa National Suicide Prevention Lifeline.
Narito kami para tumulong.
Hi. Ito ang Lifeline.
Hi. Ako si Samantha.
Tumatawag ako para sa kaibigan ko.
Ano'ng nangyayari, Samantha?
Oo, dati pa niyang sinasaktan ang sarili niya sa iba-ibang paraan,
at naisip kong ang unang senyales na nagbabago ang lahat
ay nang magbago ang lokasyon ng pananakit niya sa sarili mula sa braso,
at ngayon, nasa pulso na,
at mas agresibo na rin siya ngayon.
Noong isang linggo, nabanggit niyang magpapatiwakal siya
at iinumin ang lahat ng pills na makikita niya
sa bahay kung saan siya tumutuloy.
At ilang taon na siyang hindi nagsasalita nang ganoon.
Kaya…
Kung sinasaktan niya ang sarili niya at nagbabanggit na magpapakamatay,
kailangan niya ng magbabantay sa kanya.
Kailangan mo siyang kausapin at magtakda ka ng mga hangganan.
Binibigyan ka rin niya ng emotional trauma
sa hindi paghingi ng tulong.
At hindi iyon tama para sa 'yo.
Oo.
Hindi ko alam kung paano siya maaalis diyan,
pero sa huli,
ayaw mo siyang suportahan sa pagkilos niyang ito.
Gusto mo siyang suportahan sa paghingi ng tulong.
Marami siyang mga problema ngayon,
mga sinasaloob na problema
na ayaw niyang ikuwento sa iba.
Posibleng
kapag hindi siya pumayag na umalis sa mga susunod na linggo,
sasabihin ko sa kanya, bilang kaibigan,
pero bilang tao ring in charge sa proyektong ito,
na kailangan niyang umalis
dahil hindi siya mentally stable.
Hindi, hindi ko gagawin iyan
dahil si Keanu ang pinakamahalaga
sa lahat ng nagawa ko sa buhay ko.
Barilin mo ako.
Sinasabi niya, "Hindi ko alam kung bakit ka tumawag sa hotline na iyon.
"Hindi iyon big deal.
"Baka maganda iyon para sa 'yo at iyon ang kailangan mong gawin.
"Pero sana hindi mo na sinabi sa akin,
"dahil lalo akong nagalit."
At hindi iniisip na…
Alam niyang may problema siya, pero wala siyang ginagawa roon ngayon.
At hindi siya handang umalis at walang makapagpaalis sa kanya.
Isang bagay lang…
Nakipag-away ka dahil sa isang bagay. Sa isang walang kuwentang bagay.
Hindi ako nakipag-away nang dahil sa kahit ano.
'Wag mong guluhin ang lahat.
Guguluhin ko ang kahit anong gusto ko.
Hindi.
Hindi mo puwedeng sirain ang kahit ano.
Siya ang pinakamahalaga para sa akin ngayon.
At alam mo, kapag namatay siya ngayon,
kapag umalis siya at di ko na nakita pa, alam mo kung paano ako maaapektuhan?
Nawalan na ako ng isa.
Okey?
Ako rin naman.
Hindi mo iyon nakita.
Narinig mo lang sa boses ko at sa luha ko.
Tingin mo, hindi sapat iyon?
Tingin ko, hindi mo alam kung gaano ako nasaktan niyon.
Lahat ng inakala kong nabalik ko na, nawala lang din lahat.
Nawala ang malaking bahagi ng sarili ko noong nasa militar ako
at nakita ko ang mga patay na bata.
Nakita ko kung paano pinatay ang batang iyon sa harap ko.
At pumunta ako rito at milagrong nahanap ko ang magpapasaya sa akin.
Ikaw, ang gubat, dalawang bagay na nagpapasaya sa akin.
At litong-lito ako ngayon.
Akala ko, may kaibigan ako sa gubat, wala pala.
Kasi…
Ayaw mo na ako rito.
Sabi mo, kung wala rito si Keanu,
umalis na ako at iba na ang buhay mo.
Kapag binabastos ako ng tao at walang paggalang gaya mo,
parang ayokong maparito at parang hindi mo ako kaibigan.
At hindi ko rin ramdam na kaibigan kita.
Sawa na akong maramdaman ang ganito sa piling mo.
Parehas tayo.
Lahat ng gawin ko, nasasaktan siya.
Lahat ng ginagawa niya, nasasaktan ako.
Parang lahat ng sinasabi namin sa isa't isa,
naninisi o nananakit sa isa pa.
At ang mga bagay na kailangan kong sabihin sa kanya sa sandaling ito,
hindi rin nakatutulong. Kaya sinasarili ko na lang.
Matagal na kaming magkasama,
at napakahirap niyon.
At ngayon, gusto ko na lang kumaliwa at gusto ko na lang siyang kumanan.
Kay Harry, pakiramdam ko, palagi kong sinusubukang
iligtas siya o ang relasyon namin.
At hindi iyon nakabubuti.
Keanu.
Kaibigan. Nasaan ka?
Dalawang gabi na. Hindi siya pumunta rito.
Bakit bigla siyang nagbago?
Sana ayos lang siya.
Saan siya nagpunta?
Keanu.
Pucha.
Keanu.
Uy, Keanu.
Ano'ng pinagkakaabalahan mo?
Limang araw kitang hindi nakita.
Ayos din ito, limang araw kang nawala.
Masaya akong ayos ka lang.
Masayang makita siya.
Parang may nagawa akong mabuti.
Nakaka…
Buwisit talagang nalulungkot ako rito, pero...
Pucha.
Parang may nagawa akong tama.
Umayos ka nga, gago.
Sige.
Okey.
Nakarekord na.
Mami-miss kita, pare.
Seryoso.
Walang dadaang minuto
na hindi kita maiisip.
Pero kailangan kong umalis.
Aalis na ako.
Pero baka makita kita ulit.
Pero kung hindi, tandaan mong mahal kita.
Kasi mahal kita.
Mahal na mahal kita.
Nakakatuwa ito.
Salamat.
Uy.
Ang laki na ng ngipin mo para riyan, hayop ka.
Paalam.
Ano'ng oras na?
Oras na para umuwi.
Pucha.
Diyos ko, ang lamig.
Hindi ako sanay sa ganitong lamig.
Sila na yata iyon.
Oo, sila nga.
Kita mo kung gaano sila kagulat.
Uy, pupunta kayo sa Pizza Hut nang wala ako?
Ano'ng…? Ano'ng ginagawa mo rito?
Diyos ko.
-Kumusta ka? -Hulaan mo kung saan kami pupunta.
-Pizza Hut. -Oo. Nang wala ako.
Pupunta kayo nang wala ako.
Ano'ng ginagawa mo?
Diyos ko.
-Ayos lang kayo? -Akala ko, susunod na linggo pa.
Oo, nagsinungaling ako.
-Pasensya na, Ma. -Kumusta ka?
'Wag mo nang uulitin iyon.
Ayos ka lang?
Masaya akong makita kayo.
Oo.
Masuwerte ka, hindi ka nawalan ng daliri.
-Isa, dalawa, tatlo. -Isa, dalawa, tatlo.
Pero kaya lagi kong tinitingnan ang gilid.
Ayokong makapatay.
Kung maghihintay ka ng 15 minuto, baka masalba mo pa.
Nandito pa rin.
Nakapag-isip-isip ako.
Natanto kong hindi ako magaling
sa pagbitaw sa mga taong hindi nakabubuti sa akin.
At habang binabalikan ko,
ang pagkakaroon ng tatay na mapang-abuso sa salita at gawa,
at pagkakaroon ng napakabait at napakakalmadong tatay
kinaumagahan
ang nagpasabi sa akin ng "Patawad" at
nagpakita talaga sa akin kung sino siya o ang akala kong sino siya.
At parang inulit ko iyon ngayong malaki na ako.
Medyo mabigat.
Pagkaalis ni Harry noong Disyembre, tumigil na kami sa paglinis.
Hinayaan naming tumubo ang lahat.
Kinain na iyon ng kagubatan.
Kinain ang nakaraan.
May mga kamera kaming naka-set up sa trail na ito at sa harapan
para makita kung babalik si Keanu habang wala kami rito.
Parang napakaraming nakatago sa lugar na gaya nito
at tingin ko, sa personal na lebel, gusto ko lang talagang
magkaroon ng espasyong makapagsimula ulit.
NAGTAYO SI SAMANTHA NG BAGONG RESCUE FACILITY
AT PINALAWAK ANG KANYANG TEAM KASAMA NG MGA SIYENTISTA AT BETERINARYO.
HIGIT 120 HAYOP NA ANG NA-RESCUE NG KANYANG TEAM
AT SA KASALUKUYAN AY PINOPROTEKTAHAN ANG 7,000 ACRES NG KAGUBATAN.
Sino'ng mabait?
ANG HOJA NUEA ANG UNA AT TANGING RESCUE CENTER SA PERU
NA ESPESYALISTA SA MGA CARNIVORE.
Masayang malaman.
-Babae o lalaki? -Babae.
Babae.
Ang una kong babae.
Ang una mong babae.
LABINGTATLO ANG WILD CATS SA MGA RESCUE.
Ang husay mo.
Pinangalanan namin siyang Cleo, pinaikling Cleopatra,
dahil malakas ang awra niya,
at naisip naming tama lang iyon.
Sa ngayon, maganda ang lagay ng isipan ko.
Kapag pakiramdam ko, huling beses na ang yakap ko sa pamilya ko,
huling yakap lang iyon sa ngayon.
Lintik!
Ngayon lang ako nakakita ng ganito
Para akong nasa panaginip.
PAGKATAPOS NG WALONG BUWAN SA UK, PUMUNTA SI HARRY SA ECUADOR
PARA MAG-VOLUNTEER SA ISANG REPTILE AT AMPHIBIAN CONSERVATION PROGRAM.
May mga negatibo pa rin akong naiisip at may masasamang araw pa rin.
Pero kapag ganoon, iniisip kong, "Harry, masaya ka."
"Kaya mong maging masaya."
'Wag kang umasa sa akin, magrelaks ka lang.
Kapag parang malalaglag lang ako.
NAGPATULOY SIYANG MAGLAKBAY AT NANATILING MALAPIT SA PAMILYA NIYA.
Ang ganda!
Ganda.
Pero araw-araw ko pa rin siyang naiisip.
Umaasa ako sa puso kong naroon pa rin siya.
Nakipag-mate na siya sa babae,
at may iba nang maliliit na Keanu roon.
Natutuwa akong nakasama ko siya
hanggang sa puntong umalis na talaga siya.
LABINGWALONG BUWAN NA NAKASAMA NINA HARRY AT SAMANTHA SI KEANU.
NAKITA SI KEANU SA TRAIL CAMERA ANIM NA BUWAN PAGKATAPOS ITONG PAKAWALAN.
MALUSOG AT MABANGIS.
BILANG PAGGUNITA SA ALAALA NI KHAN
Ang pagsasalin ng subtitle ay ginawa ni Jessica Ignacio
Mapanlikhang Superbisor Reyselle Revita