NETFLIX ORİJİNAL KOMEDİ DİZİSİ
Küfürler Tarihi'ne hoş geldiniz kaltaklar.
Bu küfrü söylemek biraz garip, "kaltak."
Ben kibar bir centilmenim sonuçta.
Neyse ki bu küfrü, bir kadına hakaret etmeden
söylemenin birçok yolu var.
Mesela şöyle diyebilirim.
"Hava yolculuğu tam bir kaltaktır.
Ama düşününce uçaklar çok da iyidir!"
-Uç! -Yapamam!
Uç, kaltak!
Bu küfür büyük güç taşıyor, inkâr edemeyiz.
Büyük güç büyük sorumluluk getirir.
KALTAKSIN
Kaltak argodur.
"Kaltak, bu evin erkeği benim." dedim.
Kontrol edilemeyen, gürültülü ve dik kafalı kadınlara söylenir.
Kimse suratıma kaltak demedi.
Seni kaltak!
Arkamdan demişlerdir.
Bence kadınlara karşı düşmanca, ezici ve sert bir kelime olabilir.
Karına kaltak mı dedin?
Darryl? Neredeler?
Heteroseksüel erkeklere tavsiyem, asla bir kadına bunu demeyin.
Ben onu söylemem. "K-kelimesi" derim.
Güçsüzleştiren bir kelime ama güç de verir.
Evet, kendime kaltak derim. Kız arkadaşlarım bana diyebilir.
Büyükannem bile istiyorsa diyebilir.
Ama bir erkek derse
evini başına yıkarım.
KALTAKLAR HALLEDER
Bu kelimenin çıktığı yeri ve etkisini incelediğimiz
bu macerada bana eşlik edin.
"Kaltak."
Cinsiyetçi, ırkçı, güç verici, hakaret ve komik olabilir.
Hepsini yapabiliyor.
NASIL KULLANILIYOR?
İnsanlar günümüzde kaltak kelimesini farklı sebeplerden kullanıyor.
Kadınlara hakaret olarak kullanılıyor.
Aşağılamak için.
Seni lanet kaltak!
Kadınları küçültmek için kullanılıyor.
Olgunlaşmamış bir kaltak olmak istiyor.
Hâlâ kötü niyetli ya da otoriter kadınlar için kullanılıyor.
Sevdiğine bunu yapan zalim, kalpsiz bir kaltak olabilir.
Benim adım Mireille Miller-Young, UC Santra Barbara'da
feminist çalışmalar profesörüyüm.
Uzmanlık alanım cinsellik ve ırk.
"Kaltak" kadınları güçsüz kılmak için kullanılıyor.
Birine kaltak diyerek onun gücünü elinden alıyorsunuz.
Seslerini bastırıp susturuyorsunuz.
Kadınlar bu hakaretten nefret eder çünkü çok küçümseyici bir laf.
Hakkımızı aradığımız için bizi cezalandıran bir kelime.
Eğer bir kadına kaltak deniyorsa hakaret olarak kullanılır.
Erkeğe kullanıldığında...
Seni pis kaltak, seni mahvedeceğim.
...o erkeği karalıyor. "Sen kötüsün."
Aynı zamanda bir kadına benzer şekilde kötü demek.
Yani hem erkeği hem de tüm kadınları aşağılıyor.
Kadın olmanın kötü olduğu ifadesini çıkarıyor.
Yani temelinde çok sert bir kelime. Herkesi vuruyor.
KAREN BİR KALTAK
"Kaltak" kelimesini duyduğumuzda
aklımıza ne geliyor?
Tamam, adını yüksek sesle söylemeyeyim. Belki kadın bile değildir.
Erkekler de kaltak olabilir, erkekliklerine hakaret ettiğimiz zaman.
Bu kelime nasıl oldu da
İngilizce dilinin en cinsiyet ifade eden kelimesi oldu?
NASIL HAKARETE DÖNÜŞTÜ?
Bitch kelimesi çok eski.
İlk kullanımı M.S. 1000 yılına dayanıyor. Yaklaşık 1000 yıllık.
Eski İngilizce bir kelime olan bicce'den geliyor. Dişi köpek demek.
Sanırım küçükken hepimiz
dişi bir köpek gördüğümüz zaman
"Kaltağa bakın." derdik.
"Kötü bir şey demedim ki!" derdik.
"Kelimenin anlamı bu."
Köpekleri severim.
O yüzden beni rahatsız etmiyor. Sorun yok.
Köpeğim bir kaltak.
Gerçekten öyle ama ona böyle demem.
Amcık derim.
Ancak, kelimenin köpekten kadına evrimi
bu karışık hikâyenin sadece başlangıcı.
Bitch kelimesinin tarihine göre düşündüğümüz şey,
bu kelimenin köpeklerden kadınlara geçişi
azgınlık dönemindeki köpeklerden gelmiş.
Yaklaşık 1400'lü yıllarda yeni bir anlam taşımaya başladığı görülüyor.
Azgınlık dönemindeki köpeği düşününce,
biraz kelime oyunu ve espri katınca
bu kelimenin nasıl kadınlara geçtiği anlaşılıyor.
Ahlaksız ya da seks yapmayı çok seven kadınlar için kullanılmaya başlanmış.
Ondan sonra daha da büyüyerek başka bir anlam kazanmış.
Kontrol edilemeyen kadın anlamı kazanmış.
Gürültülü, güçlü ve inatçı kadınlar.
Kaltak kelimesinin kullanımı
20. yüzyılda ABD'de kadınların seçme seçilme protestosuyla arttı.
Daha sonra feminizmin ikinci dalgasında.
60'lı ve 70'li yıllarda artışlar görülüyor.
Bu kelimenin özellikle feministlere kullanıldığı görülüyor.
"Kaltak demenin sorun olmadığını söylemiştiniz." diye.
Zaman içinde "kaltak" kelimesi
sevmediğimiz kadınları tanımlamak için kullanılmaya başlandı.
Cinsiyetçi bir küfür.
KALTAK LAFINDAN NASIL KAÇINILIR?
Kaltak küfrünü yememek çok da zor değil.
Sadece... Gülme, konuşma.
Çok güzel olma, müdürle görüşmek isteme.
Bir erkeği geri çevirme.
Sokakta kendinden emin yürüme.
Çalışma, evde çocuklara bakma.
Gürültülü olma. Sessiz olma.
Kaba olma, hakkını savunma.
Milletvekili ol. Milletvekili olma.
Ayağa kalkma.
Oturma.
Araba sürme, kaşlarını çatma. Şair miyim ben?
Kaltak.
Dişi köpek.
İnsanların %99,99'un bu kelimeyi kullanış tarzından bahsedilmiyor.
Bu hangi yıldan? 1885 mi? Hayır, 2015'ten.
Evet.
Merriam-Webster sözlüğü bitch kelimesini hakaret olarak almıyordu.
Twerk kelimesinin eklendiği yıla dek.
SÖZLÜK
Sözlükbilimciler sadece yeni sözcük eklemekle kalmaz.
Ayrıca sözlükte olan kelimeler yeni anlam kazandığında
bunları da sözlüğe katarlar.
Ben Merriam-Webster'da çalışırken bitch kelimesinin
sözlükte etiketi olmadığını fark ettim.
Bu kelimenin karşılığı olarak
"dişi köpek" ve "otoriter kadın" yazıyordu.
Bunun bir küfür olduğu yazmıyordu.
Aşağılayıcı ya da ezici bir kelime olduğu yazmıyordu.
Bu da benim bitch kelimesi içinde kaybolmama sebep oldu.
Sözlükte nasıl olur da bir etiketi olmaz diye.
Şu an var, ben koydum.
AŞAĞILAYICI BİR KELİME
Sözlüğün bu kelimeyi gerçek anlamıyla tanımasının vakti geçmiş bile.
Binlerce yıldır
sevmediğimiz insanları tanımlamak için kullanıyoruz.
O zaman geçmişimizdeki en büyük kaltakları hatırlayalım!
Nefertiti, Kemet Kraliçesi. M.Ö. 14. yüzyıl.
Meşhur kaltak kraliçe.
İnsanlık tarihinde en nefret edilen kadın.
Elizabeth Báthory. Ünlü, çılgın kaltak.
Gerçek bir Macar asili.
Bram Stoker'ın Dracula karakterinden daha çok insan öldürdü.
Ama havasını atmıyor.
Lizzie Borden.
Baltalı katil kaltak. Suçsuz bulundu.
Tam bir kaltaklık.
Anna Wintour.
Vogue'un efsanevi editörü. Tam bir liseli kaltak.
BİR KÜFÜR GERİ KAZANILIR MI?
Kaltak küfrü geri kazanılma sürecinde olan bir küfür.
Bir dilde geri kazanma hareketi deneyimler, baskılar ve ayrımcılık ile
kadınları güçlendirmeyi amaçlar.
Arkadaşlarım eğer sevgiyle söylüyorlarsa kaltak diyebilirler.
Eğer terfi falan aldıysam mesela, "Kaltağa bak, harika!" diyebilir.
Sahnedeyken bir grup kadına "kaltaklar" dediğimi hatırlıyorum.
Biri bana "Kaltak de, severler." dedi.
"Hayır, sevmezler." dedim ama sevdiler.
"Kaltaklarım benim."
"Evet kaltaklar, ses çıkarın."
Feminizm anlayışım oluşuyordu. "Asla kaltak kelimesini kullanmam." dedim.
"Asla kimsenin kullanmasına müsaade etmem, kimse diyemez."
Şimdi en çok kullandığım kelimelerden biri.
Güçlü, feminist, seksi, hızlı ve enerjik bir kelime.
İstediğiniz yere ekleyebilirsiniz.
Bitch kelimesi İngilizce için çok önemli.
Yok etmeyin.
Kendinize deyince...
-Kaltağım. -Fena bir kaltağım.
Bir kaltağım.
İnsanlar bunu söylediğinizi duyunca "Sanırım o kadar da kötü değil." diyor.
Bir kadın olarak bir erkeğin kaltak olduğunu görürseniz
o zaman kaltak derler.
Tam bir kaltaksın.
Bence küfürlerin ilginç bir gücü var.
Sadece o kelimenin hedefi hâline gelenler
o kelimeyle oynayabilir ve bir anlam kazandırabilir.
Bitch kelimesi 20. yüzyılda
çok da negatif olmayan bir anlamda kullanılıyordu.
Ernest Hemingway annesinin gücünü tarif etmek için kullanmıştı.
Hemingway için bitch kelimesi kadınları erkeklerden ayırıyordu.
"Erkekler şu tarz insanlar, kadınlar kaltak." gibi.
Aynı zamanda yasak ve saygısız bir kelime de olabilir.
Kaltak tanrıça vardı.
Onun için tescilli bir şey gibi olmuştu.
Kadınların varlığını kabul etmek için kullanırdı.
Güç temsil ediyordu, etkilemişti.
Kaltaklar kaltaktır. İdeal Amerikan maskülenliği fikrine
ve bunun yüceliği fikrine çok fazla bağlanmıştı.
Hiçbir şey yarışamıyordu.
Bu beyaz Amerikan erkek maskülenliği tabii ki.
Bundan başka her şey ikinci sınıftı.
Eğer şanslıysanız kaltak tanrıça olurdunuz.
Kaltak kelimesi tanrıça ile eşleşti.
Değişebilen ve rahatsızlık veren demekti.
Kadere kaltak tanrıça denirdi.
Bunu erkekler ve küfür olarak kullanan kişiler kullanıyordu.
Tam da geri kazanım sayılmaz.
Geri kazanıma yer açabilecek bir kullanım alışkanlığı.
Kaltak kelimesini kullanarak kendini güçlendiren kadınlar
bunu müzikte yaptılar.
Küfürler, siyahi toplumunda nesillerdir kullanılıyor.
Sokak köşelerinde, caz kulüplerinde.
20'li, 30'lu yıllarda bile.
İstedikleri şeyleri söyleyebildikleri bir yerdi.
İstediğini söyleyebilmenin anlamı
kadınların kendilerine kaltak diyerek cinselliklerini kucaklamalarıydı.
Bunun büyük bir örneği Lucille Bogan.
Herkes bilir, Ben Baltimore'dan bir kaltağım
Blues seven herkes
onu ve şarkılarını bilir.
The Rolling Stones'un şarkısı "Start Me Up"ın son satırı
"Ölü adamı bile boşaltırsın."
Lucille Bogan'ın şarkısı "When the Cows Come Home"a atfedilmiştir.
Sikimi sikebilir, yarağımı emebilirsin Bebeğim, inekler eve gelene kadar
Bir Lucille Bogan şarkısından sonra
bir sigara yakmak istersiniz.
Kendini tamamen kabul etmiş biriydi.
Kim olduğunu ve yapabileceklerini söylerdi.
Eğer amcığımı yalarsan bebeğim, Yarağını yalarım
Öyle fena yaparım tatlım, Sen altına edene kadar
Hangi yıldan bu?
Büyükannemin porno çekmesi gibi.
Cardi B bile utanır bundan!
Eğer bitch sevişen kadın demekse o tam öyleymiş.
Sabah olana kadar sevişelim
Bitch kelimesinin tam geri kazanımı 1960'larda oldu.
1968'de Jo Freeman The Bitch Manifesto'yu yayımladı.
Kaltak olmak ne demektir? Kaltaklıkla yaşamak ne anlama gelir? Bunları işledi.
Sonrasında 90'lar ve 2000'lerde
bu kelimenin TV ve müzikte olumlu kullanıldığını gördük.
Meredith Brooks'un "Bitch" şarkısı var.
Çok heyecan vericiydi.
"Ben kaltağım, âşığım, bir çocuğum ve anneyim.
Günahkârım, azizim,
cehennemin ve hayalinim, arasında kalan hiçbir şeyim."
"Bitch" zekice bir şarkı.
Bu şarkıyı 19 yaşındayken yazamazdım.
Söyleyip azar işitmiyorsunuz çünkü "Şarkıda geçiyor anne!"
Eğer kaltak denmek istemiyorsanız 90'lardan rap ya da rock dinlemeyin.
90'lar ve 2000'lerde rap müziğinin çoğu erkek merkezliydi.
Bence hip-hop, böyle bir dil kullanıldığında
hoşgörü kazanıyor.
Snoop Dog ya da Tupac'ın herhangi bir şarkısı...
"Kaltağı tokatla..."
Niye bunu dedim ki? Bu çok fena.
Bu şarkıyı onaylamıyorum. Çok kötü bir şarkı!
Erkekler, kadınlara karşı güç göstermek için "kaltak" derler.
Bu yönle kadın düşmanlığı ifade eder.
Hip-hop sözlerinin çoğu ezici nitelikte.
Bu kelime bazı zamanlarda hakaret olabiliyor.
Bence normal şartlarda, medya ya da sohbet sırasında
böyle laflardan hazzetmeyenler, hip-hop olunca sorun etmiyor.
Böyle olunca bazı yönlerden rahatsız oluyorum.
Acaba bunun ırkçılıkla ilgilisi var mı diye düşünüyorum.
Ben kadınları aşağılayan biri değilim.
Bazen hip-hop müziğinin tarzı olarak düşünmeliyiz.
Sanırım ben insanların bunu böyle düşünmesini istemiyorum.
Hip-hop müziğinin ilk zamanlarındaki kadınlar
bunu üstleniyorlar.
90'ların ortalarında feminist rap müzikte kadınların bu kelimeyi geri kazandırdılar.
Biraz öne itildi.
İlk hatırlanan elbette Queen Latifah'ın "U.N.I.T.Y" şarkısı.
Çok güçlü şark sözleri var.
"Kime kaltak diyorsun?"
Ben de "Evet!" diyordum. Küçüktüm ama "Haklı!" diyordum.
Queen Latifah'tan sonra kaltak kelimesinin evrim geçirdiğini gördük.
Bana kızgın olan biri kaltak dediğinde hoşuma gidiyor
çünkü kendimi savunduğum anlamına geliyor.
DNA testi yaptırdım, Görünüşe göre ben %100 o kaltağım
Lizzi "%100 o kaltağım." diyor.
Sadece kaltak deseydi olumsuz bir şey olurdu.
Bir kaltak olmak kötüdür ama o kaltak olmak iyidir.
O kaltak DNA testim geldi.
Sonuca göre ben %92 o kaltağım.
%8 de empati kuran, nazik ve hoşgörülü,
tatlı ve çekiciyim.
Ben %50 o kaltağım. Harika.
%30 bir fahişeyim.
%20 de Cherokee.
Aman Tanrım, bilmiyordum. Harika.
Kelimenin geri kazanılması gay erkekler için de oldu.
Hakaret olarak kullanılan bir kelimeyi aldılar.
Toplum ve arkadaşlık gücüne destek olan bir şeye dönüştürdüler.
Büyürken bana sürekli kaltak dendi.
Bana ibne demek istemeyen insanlara için çözüm gibiydi.
Homoseksüel erkek toplumunda
son 40 yıl içinde farklı bir anlam kazandı.
Bir diğer homoseksüel erkek için sevgi gösteren bir kelime oldu.
"Seni anlıyorum." demek gibi.
"Büyürken aynı şeyleri yaşadık."
"Sana da kaltak dendi, bana da."
Gay arkadaşlarım arasında
çoğu gerçekten kadınlara tapıyor.
Kadınları idol görüyorlar.
İyi arkadaşlarımın hepsi öyle. "Harika iş çıkardın seni kaltak."
"Sen her gün çalışıyorsun, bu iş yeri senin sayende harika kaltak."
Gay bir erkeğin size "kaltak" demesi harikadır.
"Kaltak" kelimesi feminizmle birlikte ilginç bir yolculuğa çıktı.
Geri kazanımı konusunda bir tartışma var.
Kızım ve oğlum var, sürekli "kaltak" derler.
"Kaltak!" derler. Arkadaşlarına öyle diyorlar.
Benim için hâlâ kötü bir kelime, kadınlara karşı söylenmez.
Eski nesilleri rahatsız ediyor.
Saygı görmek için savaşmak gerektiğini düşünüyorlar
ve "kaltak" kelimesinin saygısızca olduğunu düşünüyorlar.
Bence "kaltak" kelimesi tamamen geri kazanılamaz.
Çünkü erkek dünyasındayız. Geri kazandığımızı sanabiliriz
ama erkekler kendi aralarında arkadaşlarına söylerler.
Lizzo ve benim gibi insanlar bunu iyileştirmeye çalışıyor.
EN İYİ KALTAKLAR
"Kaltak" için sonuç ne oldu şimdi?
Kullanabiliyor muyuz? Birisi buna net cevap verebilir mi acaba?
GEÇTİĞİ YER ÖNEMLİ Mİ?
Dilbilimde geri kazanımı inceleyen alanın adı göstergebilim.
Konuşmacının amacı ve dinleyicinin algısıyla alakalı.
"Kaltak" dendiğinde bir kişiye göre ve bir konuya göre
farklı anlam ifade edebilir.
Aynı kişi söylediğinde tamamen farklı bir anlam da ifade edebilir.
İkinci bir dinleyici, aynı konuda farklı anlayabilir.
Yakın bir arkadaşıma şunu diyebilirim.
"Kaltak, sana bir şey diyeceğim."
Ama tanımadığım bir kadın
dedikodu yapmak için bana gelip de "Kaltak, ben..."
Ben onu durdurup "Seni tanımıyorum." derim.
Kendi aramızda kullanabiliriz.
Birbirimize güç verebiliriz
ama erkekler rahat bir şekilde bunu asla kullanamaz.
"Sağ ol John." diyemem.
KALTAK
Bence "kaltak" bir kelime değil.
Bu bir an, bir deneyim.
"Bok, "siktir" ya da "lanet" gibi diğer küfürler
tepkisel ve evrensel kelimeler.
Ama "kaltak" bir silah olarak kullanılabiliyor.
Kişisel bir şey.
Ben "kaltak" derim.
Ama eskiye göre daha az kullanıyorum.
Dil bir düzene sahiptir ve bunun kadınlara karşı
bir hakaret olarak kullanıldığı zaman
bu düzeni unutmak çok fazla bilinçli çaba gerektiriyor.
Bu hakareti alan kişi olsanız bile.
"Kaltak" kelimesi yerine kadınlara "kraliçe" denmesini tercih ederim.
Ama "kaltak" da ayrı bir yere sahip.
Bir kavga görseniz "Kaltak, fena kavga ettiler." dersiniz.
"Kraliçe, çok fenaydı." diyemezsiniz. Bu uymuyor.
Anlıyor musunuz? Duruma göre kullanmalısınız.
Eğer bir kızım olursa
iyi bir kız olarak tanımlanması yerine kaltak olmasını tercih ederim.
Sanırım en iyisi iyi bir kaltak olması.
Malala gibi.
Benim grubumda 11 gay erkek var.
Yedisi benden nefret ediyor, üçü ile çok yakınız.
Kullanmaya devam edecek miyim? Evet, muhtemelen.
Bitch kelimesi bir macera yaşadı. Dişi köpek anlamından...
ahlaksız kadın anlamına geldi.
Şimdi de benim gibi harika kadın demek.
Buna bayıldım, bir macera. Gerçekten büyüme göstermiş.
İşte bu büyümektir. Harikasın kaltak!
Köpek olarak başladın ve şimdi Cardi B oldun.
Harikasın!
Alt yazı çevirmeni: Gökay Örsel