‎LOẠT PHIM TÀI LIỆU CỦA NETFLIX
‎Trái đất, ngôi nhà của muôn loài.
‎Nhưng liệu có sự sống... ở nơi xa xôi?
‎Các nhà thiên văn học đã khám phá ‎ra hàng nghìn hành tinh
‎ngoài hệ mặt trời của chúng ta.
‎Họ tin rằng ‎có hàng nghìn tỷ hành tinh nữa.
‎Chỉ cần sự sống tồn tại ở một phần nhỏ,
‎thì vũ trụ chắc hẳn... đang sống.
‎Mọi sinh vật đều có chung một nhu cầu:
‎Ăn...
‎sinh sản...
‎và tiến hóa.
‎Nếu áp dụng quy luật sự sống trên Trái Đất
‎cho phần còn lại của vũ trụ...
‎ta có thể hình dung ra
‎những gì có thể sống...
‎trên các hành tinh khác.
‎ĐÀI THIÊN VĂN LICK, CALIFORNIA, MỸ
‎Theo ngôn ngữ thiên văn, hành tinh ngoài ‎hệ Mặt Trời được gọi là ngoại hành tinh.
‎Chúng cách xa Trái Đất ‎hàng nghìn tỷ cây số.
‎Tuy nhiên, ta có thể nhận thấy dấu hiệu ‎le lói của sự sống
‎từ ánh sáng của các ngôi sao ‎chúng xoay quanh.
‎Mọi ngôi sao đều gửi đến chúng ta ‎thứ ánh sáng đủ màu sắc.
‎Nếu chúng ta hứng ánh sáng ‎qua kính viễn vọng
‎và đặt nó qua một dụng cụ ‎khúc xạ ánh sáng thành cầu vồng,
‎rồi nhìn thật kĩ chiếc cầu vồng đó,
‎ta sẽ tìm ra dấu vân tay hóa học
‎của các nguyên tố trong khí quyển ‎của ngôi sao đó.
‎Đây là một trong những cầu vồng ‎lấy từ kính viễn vọng của một ngôi sao
‎cách đây 12 năm ánh sáng, ‎ngôi sao Tau Ceti.
‎Chúng ta có thể thấy những vạch đen này, ‎từ hydro trong khí quyển của ngôi sao.
‎Dưới đây, chúng ta thấy ‎ba vạch đen đặc trưng của ma-giê.
‎Đây là tầng khí quyển của ngôi sao,
‎nhưng điều ta muốn là bắt được ánh sáng
‎đi qua bầu khí quyển ‎của một ngoại hành tinh,
‎để bằng cách đó nắm được ‎dấu vân tay hóa học của khí quyển.
‎Năm 2012, người ta nhìn thấy loại vân tay ‎hóa học này trong hệ Mặt Trời.
‎Khi Sao Kim đi qua Mặt Trời,
‎nó đã tự rọi bóng chính mình.
‎Trong chớp nhoáng, một vầng hào quang nhỏ ‎xuất hiện: khí quyển của Sao Kim.
‎Đó là mảnh ánh sáng ‎mà các nhà thiên văn học đang tìm kiếm.
‎Nếu họ có thể phân tích khí quyển ‎của các ngoại hành tinh,
‎rọi bóng những ngôi sao xa xôi,
‎họ có thể sẽ tìm thấy ‎bằng chứng về sự sống.
‎Chúng tôi suy nghĩ rất kỹ ‎xem dấu hiệu của sự sống sẽ như thế nào.
‎Vì thế chúng tôi nhìn quanh ‎và xem có gì trong khí quyển
‎có thể được phát hiện ra ‎dù ở cách xa hàng năm ánh sáng.
‎Câu trả lời luôn là duy nhất một loại khí:
‎Ôxy.
‎Khoảng 50 đến 70 phần trăm ôxy trong ‎khí quyển thật ra đến từ đại dương...
‎lá phổi của Trái Đất.
‎Quá trình thúc đẩy sự phát triển ‎của tảo bẹ khổng lồ trong đại dương
‎và những khu rừng ‎chúng ta nhìn thấy trên đất liền
‎là sự quang hợp.
‎Nhắc tới quang hợp, điều khiến tôi ‎hứng thú nhất là phần rác được thải ra.
‎Đó chính là khí ôxy đi vào khí quyển.
‎Chúng tôi nghĩ rằng gần như toàn bộ ôxy ‎trong khí quyển được tạo ra từ quang hợp,
‎từ sự sống trên Trái Đất.
‎Nếu bạn có cái nhìn toàn cảnh, ‎bạn sẽ thấy Trái Đất là một thế giới sống.
‎Trong số hàng nghìn tỷ thế giới ngoài kia,
‎thế giới nào càng có nhiều ôxy ‎càng có khả năng duy trì sự sống.
‎Hãy tưởng tượng... một hành tinh ‎như Trái Đất
‎quay quanh không chỉ một ngôi sao...
‎mà tận hai.
‎Đây là Eden.
‎Ánh sáng từ cặp sao sinh đôi của nó ‎đẩy mạnh sự quang hợp...
‎bơm ôxy vào khí quyển...
‎giúp cho sự sống sinh sôi.
‎Thú ăn cỏ ăn nấm thấp...
‎nhưng chúng luôn cảnh giác với nguy hiểm.
‎Tán cây là nơi trú ngụ ‎của những kẻ săn mồi...
‎tiến hóa hoàn hảo ‎để sống giữa những hàng cây.
‎Rình rập thời khắc để tấn công.
‎Trên mặt đất, thú ăn cỏ có lợi thế.
‎Nó chạy trốn nhanh hơn.
‎Nhưng kẻ săn mồi ‎đã phát triển loại vũ khí đặc biệt.
‎Lần này, thú ăn cỏ bỏ chạy thành công...
‎và thú săn mồi vẫn giữ được năng lượng.
‎Ở bất kỳ hành tinh nào, ‎năng lượng cũng vô cùng quý giá.
‎Ánh sáng từ ngôi sao ‎là một nguồn gần như vô tận.
‎Nhưng bí quyết nằm ở việc ‎biến ánh sáng thành sự sống.
‎Chúng ta đang ở rừng mưa nhiệt đới.
‎Ở đây có nhiều loại thực vật và động vật ‎hơn bất cứ nơi nào khác trên Trái đất.
‎CÔNG VIÊN VERDE Y AGUA, COLOMBIA
‎Cây cối hấp thụ năng lượng của mặt trời.
‎Nhờ phép màu của quang hợp, ánh sáng ‎được chuyển thành năng lượng glucôzơ,
‎hay còn gọi là đường.
‎Bạn có thể thấy và thậm chí nếm thử.
‎Bạn có thể nếm năng lượng từ mặt trời.
‎Thực vật hoạt động như pin,
‎thu năng lượng ‎từ mặt trời dưới dạng glucôzơ.
‎Động vật ăn cỏ thì ăn thực vật.
‎Động vật ăn thịt lại ăn động vật ăn cỏ.
‎Mọi liên kết trong chuỗi thức ăn
‎đều phụ thuộc ‎vào sự chuyển hóa năng lượng của glucôzơ.
‎Trong khu rừng này, ‎có một loài vật không đủ thức ăn:
‎Con chim ruồi.
‎Chim ruồi có thể đập cánh ‎hơn một trăm lần một giây.
‎Bạn có thể cảm nhận được ‎chúng tốn năng lượng chỉ để ở yên một chỗ.
‎Kiểu hoạt động điên cuồng này
‎được tiếp sức bởi mật hoa giàu glucôzơ.
‎Đây là một thiết bị ‎đằng trước trông giống một bông hoa,
‎và chim ruồi đến kiếm ăn từ đó.
‎Có một con này.
‎Nó cứ bay qua bay lại. ‎Cố lên, làm được mà.
‎Được rồi, giờ nó đang uống.
‎Thiết bị này đo lượng mật hoa ‎con chim đang uống
‎và lượng ôxy nó đang thở.
‎Chúng tôi tính toán ‎năng lượng có từ mật hoa
‎và năng lượng từ ôxy
‎và chúng tôi có thể tính toán chính xác ‎năng lượng mà nó sử dụng.
‎Một con chim ruồi lơ lửng tiêu thụ ôxy ‎ở mức đáng kinh ngạc:
‎gấp mười lần ‎một vận động viên Olympic chạy nước rút.
‎Càng nhiều ôxy vào trong tế bào, ‎glucôzơ càng nhanh bị đốt,
‎mở khóa cho năng lượng tiềm tàng.
‎Trên Trái Đất, ‎hai mươi mốt phần trăm khí quyển là ôxy...
‎thúc đẩy sự đa dạng ‎của sự sống quanh chúng ta.
‎ÔXY TRONG KHÍ QUYỂN
‎Ở Eden, lượng ôxy nhiều hơn mười phần trăm ‎so với trên Trái đất...
‎nên cuộc sống ở đây có thể đa dạng hơn...
‎năng động hơn...
‎cạnh tranh hơn.
‎Mùa hè là mùa sinh sản của thú ăn cỏ.
‎Do luôn sợ hãi những kẻ săn mồi, ‎chúng không dành thời gian tìm bạn tình.
‎Thay vào đó, chúng tạo ra buồng trứng ‎hình dạng con sâu.
‎Mỗi con cần phải gắn kết với nhau
‎để tạo ra một phôi thai.
‎Để tự bảo vệ, chúng tạo một cái kén.
‎Khi được cao lơ lửng trên mặt đất, ‎các phôi thai có thể lớn lên,
‎tránh xa khỏi kẻ săn mồi.
‎Ở Trái Đất, mối đe dọa tính mạng ‎là một yếu tố quan trọng
‎trong sự tiến hóa của sự sống.
‎Kẻ săn mồi khắp mọi nơi.
‎Không có sinh vật nào
‎không có nguy cơ ‎bị một sinh vật khác ăn thịt.
‎Điều tôi hứng thú là cách mà việc săn mồi ‎làm biến đổi quá trình sinh sản.
‎THUNG LŨNG ARIMA, TRI-NI-ĐÁT
‎Chúng sắp tới đây rồi.
‎Con sông này hoàn hảo ‎cho việc nghiên cứu cá bảy màu...
‎và mô hình sinh sản của chúng.
‎- Phải. ‎- Lại một con đực nữa.
‎Đây là khu dễ sống.
‎Ở đây, cá bảy màu chỉ sống ‎với một loài cá khác,
‎và nó là loài cá hiếm khi ăn ‎hay quấy rối cá bảy màu.
‎Chúng có thể bơi tới bất cứ nơi nào ‎chúng muốn mà không sợ bị ăn thịt.
‎- Được rồi. Đây rồi. ‎- Đây rồi.
‎Chúng tôi bắt được vài con sơ sinh. ‎Ở đây có năm con.
‎Trông thì nhỏ nhưng chúng khá to ‎so với cá bảy màu mới sinh.
‎Cá bảy màu ở đây dành nhiều công sức ‎nuôi số lượng ít con cái.
‎Hạ lưu, là một câu chuyện khác.
‎Được rồi.
‎Chà.
‎Tảng đá này là một rào chắn tự nhiên, ‎chia cắt dòng sông.
‎Bên dưới nó, ẩn chứa sự nguy hiểm.
‎Cuộc sống của cá bảy màu ở đây ‎như cuộc sống của một kẻ chạy trốn.
‎Ta luôn phải chạy trốn kẻ săn mồi. ‎Nếu một con cá bảy màu bơi ra đây...
‎nó sẽ không sống nổi.
‎Cách phòng vệ duy nhất của cá bảy màu ‎là sinh ra thật nhiều con cái...
‎với hi vọng một số con sẽ sống sót ‎đến tuổi trưởng thành.
‎Được rồi, tôi có hai con từ thượng lưu, ‎nơi mà cá bảy màu sống yên bình,
‎và bốn con ở dưới này, sống chung ‎với lũ săn mồi.
‎Có sự khác biệt lớn về kích thước. ‎Những con ở đây nhỏ hơn nhiều
‎so với những con tôi bắt trên rào chắn.
‎Các bà mẹ không có hi vọng sống lâu, ‎dù có làm gì đi nữa.
‎Chiến lược tốt nhất ở đây ‎là sinh ra nhiều con cái.
‎Cá bảy màu đã phát triển hai cách sinh:
‎sinh ra vài con cỡ lớn...
‎hoăc nhiều con cỡ nhỏ.
‎Yếu tố quyết định là mối đe dọa ‎từ những kẻ săn mồi.
‎Nếu bạn là con mồi, bạn sẽ chết sớm thôi, ‎nên hãy sống thật nhanh.
‎Tốt hơn hết là con nên có nhiều con, ‎vì nếu không, bạn sẽ tuyệt chủng.
‎Chiếc lược đó sẽ được áp dụng ‎trên bất kỳ hành tinh nào
‎nơi có những cuộc rượt đuổi săn mồi.
‎Trên Eden, thú ăn cỏ đã tiến hóa ‎để sinh sản nhanh.
‎Chúng sinh ra càng nhiều con ‎càng nhanh càng tốt...
‎để đảm bảo sự tồn tại của giống loài.
‎Nhưng trong rừng, chúng không bao giờ ‎thực sự an toàn.
‎Khi mùa hè kết thúc,
‎nấm mọc ra quả màu cam...
‎thu hút thú ăn cỏ.
‎Các bào tử trong quả ‎lan truyền bệnh truyền nhiễm.
‎Khi những kẻ săn mồi tấn công,
‎những con bị nhiễm không chạy trốn.
‎Chúng đã mất đi bản năng sợ hãi.
‎Đó là một bữa ăn dễ dàng...
‎nhưng độc hại.
‎Cây nấm dùng lũ thú ăn cỏ để lây nhiễm ‎và giết chết những kẻ săn mồi.
‎THUNG LŨNG GREAT RIFT, TAN-DA-NI-A
‎Những mỗi quan hệ giữa các loài ‎trên Trái Đất thật phức tạp...
‎không phải tất cả đều chết chóc.
‎Người Hadza là những kẻ săn bắt hái lượm, ‎sống ở vùng đất hoang.
‎Tên tôi là Palango.
‎Là đàn ông, công việc của tôi là đi săn.
‎Tôi luôn mang cung tên
‎để phòng vệ...
‎vì bụi cây
‎có nhiều loài động vật nguy hiểm.
‎Có một thực phẩm giàu calo ‎được đánh giá cao hơn tất cả:
‎Mật ong.
‎Nhưng tìm mật ong tươi rất khó.
‎Những con ong di chuyển tổ của chúng ‎từ mùa này sang mùa khác.
‎Vậy là, người Hadza kêu cứu.
‎Chim báo mật là loài chim rất thông minh.
‎Chúng biết mật ong ở đâu ‎và chúng sẽ đưa bạn đến đó.
‎Nó hót rất đặc biệt...
‎và tôi huýt sáo lại.
‎Nếu tôi đi theo, nó sẽ dẫn tôi ‎đến chỗ mật ong.
‎Chim báo mật đúng như tên gọi của nó.
‎Nó dẫn họ đến một tổ ong ‎trong một cây bao báp.
‎Các thợ săn cần con chim để tìm con ong.
‎Và con chim cần thợ săn ‎để tiếp cận mật ong.
‎Chim báo mật đưa chúng tôi đến chỗ lũ ong.
‎Nhưng lũ ong rất hung dữ.
‎Nên nó cần chúng tôi giúp.
‎Leo lên một cây bao báp...
‎rất khó khăn và nguy hiểm.
‎Có một hôm tôi bị ngã.
‎Chúng tôi dùng khói để làm lũ ong bị say
‎và đuổi chúng ra khỏi tổ.
‎Đáng để gặp rủi ro đấy.
‎Mật ong tươi, đậm đà.
‎Palango đảm bảo con chim có phần của nó.
‎Đôi bên cùng có lợi.
‎Mối quan hệ phức tạp giữa các loài
‎được gọi là cộng sinh.
‎Hệ sinh thái càng phong phú, ‎mối quan hệ càng phức tạp.
‎Ở Eden, sự cộng sinh ba chiều chết chóc ‎đã tiến hóa...
‎tập trung xoay quanh nấm.
‎Đầu tiên, chúng cho thú ăn cỏ ăn.
‎Rồi lây nhiễm chúng....
‎để đầu độc những kẻ săn mồi.
‎Và loài nấm làm tất cả điều này ‎để sinh trưởng thế hệ tiếp theo...
‎được nuôi sống nhờ xác chết ‎của lũ săn mồi.
‎Trên Trái Đất, nấm có một vai trò ‎quan trọng nhưng vô hình
‎trong cuộc sống của mọi khu rừng.
‎Phía sau hậu trường.
‎RỪNG ROTHIEMURCHUS, SCOTLAND
‎Tôi thấy mọi người đều nghĩ ‎sự sống phức tạp đầu tiên trên hành tinh
‎là thứ như côn trùng, ‎hoặc thậm chí là khủng long.
‎Nhưng thật ra, ‎hàng trăm triệu năm trước đó,
‎những sinh vật đa bào phức tạp đầu tiên ‎là chúng:
‎Nấm.
‎Chúng ta biết ít nhất 140.000 loài,
‎nhưng đó có thể chỉ chiếm ‎dưới mười phần trăm tổng số loài.
‎Có thể có hàng ngàn loài nấm khác nhau
‎chỉ ở trong khu rừng này.
‎Được rồi, chúng ta có ba cây nấm ở đây.
‎và bạn có thể thấy những đốm này ‎rải rác khắp khu rừng.
‎Nhưng điều tuyệt vời ‎là chúng chỉ là bề nổi.
‎Khi ta nhìn xuống dưới,
‎hầu hết các loại nấm ‎đều nằm trong những sợi nhỏ li ti này,
‎lan ra khắp mặt đất.
‎Và đây gọi là thể sợi, và nó kết nối ‎tất cả các loại nấm trong khu vực này.
‎Có thể có hàng chục ki-lô-mét nấm siêu nhỏ
‎lan ra khắp mặt đất.
‎Cây cần những sợi này để tồn tại
‎bởi vì cây có thể hút cacbon từ khí quyển,
‎và cung cấp carbon cho nấm.
‎Ngược lại, nấm tiếp cận ‎với nitơ và phốt pho từ đất,
‎mà chúng trao đổi để lấy khí carbon.
‎Nên thực sự đó là sự hỗ trợ bình đẳng ‎có lợi cho cả hai sinh vật.
‎Có lẽ điều đặc biệt nhất
‎về hệ thống thể sợi này ‎là sự liên kết của nó.
‎Nấm bám vào rễ cây này
‎cũng sẽ được liên kết với rễ cây kia,
‎và cái cây đằng kia,
‎và chúng cũng sẽ liên kết ‎với hàng xóm của chúng
‎thông qua cùng một hệ thống thể sợi ‎đi từ cây này sang cây khác.
‎Mạng lưới thể sợi giống như một mạch điện ‎gồm dây và các điểm chập
‎qua đó thông tin được truyền đi.
‎Nhờ mạng lưới đó,
‎nấm có thể duy trì khu rừng.
‎Nếu ta có một cái cây đang chết dần,
‎mạng lưới có thể phân bổ thêm ‎chất dinh dưỡng cho cây đó,
‎để cây có thể khỏe hơn, và kết quả là,
‎hệ thống nấm cũng khỏe hơn.
‎Tương tự, nếu có nhiễu loạn ‎ở một phần của mạng lưới nấm,
‎nó sẽ lấy đi chất dinh dưỡng
‎để giảm thiểu tác động của nhiễu loạn đó.
‎Chính những kỹ sư hệ sinh thái vô hình này
‎đang giữ cho toàn bộ hệ thống ‎hoạt động một cách lành mạnh.
‎Hệ thống này được biết đến ‎với tên Mạng Lưới Rừng,
‎nghe như đùa, nhưng thật ra, ‎nó không quá khác so với mạng Internet,
‎giúp tất cả các sinh vật ‎được liên kết trong hệ thống rừng.
‎Quá trình này đang diễn ra
‎trên khắp hành tinh, ‎trong mọi hệ sinh thái ta nghĩ tới.
‎Nếu chúng ta có một hệ sinh thái tươi tốt ‎trên hành tinh khác,
‎tôi cá là nó cũng được củng cố bởi một thứ ‎giống hệ thống thể sợi khổng lồ này.
‎Cuộc sống trong các khu rừng của Eden ‎là sự đánh đổi
‎giữa nấm, thú ăn cỏ và thú săn mồi.
‎Nhưng có những lực lượng thiên thể lớn hơn ‎đang hoạt động.
‎Mùa trên Eden mạnh hơn trên Trái đất.
‎Anh sáng và nhiệt độ từ ngôi sao ‎sinh đôi của nó dao động lớn hơn.
‎Khi mùa đông đến,
‎những kẻ săn mồi còn lại di cư...
‎theo ánh sáng.
‎Những con thú ăn cỏ còn lại sẽ chết.
‎Mùa đông nào cũng vậy.
‎Không có gì mọc trong khu rừng tối tăm...
‎trừ những phôi thai trong kén của chúng.
‎Ngay lúc giao mùa...
‎thú ăn cỏ ra đời...
‎sau khi nhận tín hiệu từ sự trở lại ‎của cặp sao sinh đôi.
‎Trên Trái Đất, sự sống cũng như vậy,
‎các mùa như chiếc đồng hồ.
‎Đang là giữa hè,
‎là ngày dài nhất trong năm.
‎SÔNG YELLOW BREECHES ‎PENNSYLVANIA, MỸ
‎Có nhiều người câu bằng ruồi nhân tạo ‎tầm này
‎vì đây là thời điểm mà cá cắn câu,
‎do có một nguồn thức ăn dồi dào trên sông.
‎và nguồn thức ăn đó là những kẻ này, ‎nữ thần bọ phù du.
‎Ta nghĩ loài bọ phù du ‎là một loài bay lượn trên đất liền,
‎nhưng chúng dành phần lớn vòng đời
‎sống dưới đáy sông, phát triển, lớn mạnh,
‎và mọi thứ đều là để phục vụ thời điểm này ‎trong năm, nơi tất cả sẽ xuất hiện.
‎Sông Yellow Breeches
‎đổ ra sông Susquehanna.
‎Dưới vùng nước này,
‎hàng triệu con bọ phù du ‎đã trưởng thành và sẵn sàng di chuyển.
‎Và khi mặt trời lặn, chúng nổi lên...
‎rất đông.
‎Có rất nhiều côn trùng dường như bay ra ‎từ hư không.
‎Trông như cuộc xâm lược ‎của người ngoài hành tinh.
‎Loài bọ phù du sống lâu nhất ‎là trong hai ngày.
‎Trong lúc đó, chúng phải tìm một người bạn ‎để truyền gen.
‎Chúng có một cơ hội, và nếu bỏ lỡ,
‎cuộc chơi sẽ kết thúc.
‎Khi đã giao phối,
‎con cái trở về sông để đẻ trứng,
‎và chết.
‎Mỗi chấm trắng nhỏ này là một con bọ
‎thành công trở về nước và đẻ trứng.
‎Chúng ập đến cả ngàn, cả trăm ngàn con.
‎Chúng đã bắt đầu thế hệ tiếp theo
‎và sẽ tiếp tục làm như vậy vào năm sau
‎vào đúng khoảng thời gian này.
‎Nhịp điệu của các mùa luôn được quyết định
‎bởi độ nghiêng của một hành tinh ‎về phía ngôi sao của nó.
‎Trái đất nghiêng một góc 23,5 độ.
‎Eden nghiêng góc 40 độ
‎Nên có nhiều ánh sáng ‎trải khắp bề mặt hành tinh hơn.
‎Và nhiều ánh sáng hơn ‎nghĩa là nhiều sự sống hơn.
‎Đang là mùa xuân, và thức ăn có sẵn...
‎nhưng những con thú ăn cỏ ‎cần phát triển nhanh nhất có thể...
‎trước khi những kẻ săn mồi trở về...
‎và vòng đời lặp lại.
‎Những sinh vật kỳ diệu...
‎ăn glucôzơ...
‎thở bằng ôxy...
‎được nuôi dưỡng bởi ánh sáng.
‎Những gì có thật ở Eden có thể có thật ‎trên toàn vũ trụ...
‎rằng sự sống đều phụ thuộc ‎vào dòng chảy của năng lượng.
‎Làm sao để sự sống thích nghi ‎ở một thế giới khác?
‎Nơi những sinh vật khôn ngoan cư trú.
‎Đủ thông minh để tạo nên ‎một ngôi nhà mới...
‎giữa các vì sao.
‎Biên dịch: CT