NETFLIX DİZİSİ
Nasıl, ne, nerede, neden? Ne, nerede, neden?
Bilim İnsanı Ada Arı
Cevabı bulacak
Burada, şurada
Bilim baktığın her yerde
Mimar Iggy Peck
Ve mühendis Rosie Revere ile
Yapacak çok şey var, Sen de yardım et
Gizem, bulmaca, yapboz veya görev
Çözecek mucizeler Test edecek hipotezler var
Yok bilim gibisi
Bilim İnsanı Ada Arı
Cevabı bulacak
Nereye baksa bilim Hipotez kuruyor
Noktaları birleştiriyor Çünkü o, Bilim İnsanı Ada Arı
Berbat Koku.
Hadi, lütfen beş gelsin.
-Tüh. -İki geldi. Beşten üç eksik.
Bunun anlamı…
Kurt adama dönüştün Iggy.
Goblin ve Ejderhalar kurallarına göre sıran gelmeden konuşamazsın.
-Kurt adam gibi uluyabilirsin. -Sadece ulumak mı?
Yani…
Iggy, kurt adamlar daha gür sesle ulur. Kendini göster.
İğrenç.
Goblin nefesi gibi koku var.
Bu koku çok berbat.
-Korkunç. -İç gıcıklayıcı.
-Ne olduğunu bulmalıyız. -Ne dedin?
Bu leş koku bir gizem, bulmaca, yapboz, bir görev.
Biz de bunu çözeceğiz.
Kokuyu almıyorum. Nereye gitti?
Şimdi bir şey kokuyor. Şey gibi…
Gelmiş geçmiş en leziz şey gibi.
Ünlü sebze çorbam güzel mi kokuyor?
-Çok güzel. -Enfes.
Hangi sebzeleri koydun baba?
Havuç, kereviz, domates, soğan, ekstra lezzet için sarımsak.
Salataya da aynıları.
Çorbadakilerle aynıları ama bunlar hiç kokmuyor.
-Leş koku geldi. -Evet!
Burnumuzu takip edelim.
Halılar halı gibi kokuyor ama leş gibi değil.
Okumak gibi kokuyor.
Mooshu'nun kumu değil.
Şaşırtıcı derecede iyi kokuyor.
Kedi kumu kötü kokuyu emecek şekilde tasarlanmıştır.
Arthur'la sırayla her gün temizleriz.
Leş kokunun kaynağı. Arthur'ın tenis ayakkabıları.
-Leş kokunun grand slam'i. -Ne yapıyorsunuz?
Müthiş bir keşif yaptık. Ayakkabıların leş gibi kokuyor.
Aynen, teniste giyerken kokmuyorlar. Çıkarınca kokuyorlar.
Harika gözlem Arthur. Leş kokan ayakkabıları sever misin?
Hayır, ayakkabılarımın evi kokutmasını istemem.
Bu yüzden bunu deniyorum. Annem güzel kokmak için parfüm kullanıyor.
-Ayaklarımı da güzel kokutabilir. -Test. Gözlemleyebilir miyiz?
Olur galiba.
Gerçekten annem gibi kokuyor.
Ama parfüm şimdi berbat kokuyla karıştı.
Yani annen ve leş koku gibi kokuyor.
Leş kokuyu ayakkabılardan çıkarmam imkânsız.
Bilimle bir problemi çözmenin daima bir yolu vardır.
Bunu çözebilecek miyiz bakalım.
-Beyin fırtınası mı? -Doğru bildiniz.
Süper çünkü bir fikrim var.
Ben leş kokunca annem banyo yaptırır.
-Ayakkabıları yıkayabiliriz. -Banyoya bayılırım.
En iyi sorularımı orada bulurum.
Islak, kaygan ayakkabılar tehlikeli olabilir.
Doğru. Kurutucuya koysak.
Ayakkabıları mahvedebilir. Neyse ki bir fikrim daha var.
Kedi kumu kötü kokuları emiyorsa ayakkabıya döküp leş kokudan kurtuluruz.
İyi fikir ama Mooshu, Arthur'un ayakkabılarını kumu sanırsa?
-Hayır. -Bakamayacağım.
Bir fikrim daha var.
Kokuyu giderecek özel sprey yapalım.
-Parfüm gibi. -Evet.
Güzel bir şey gibi kokutmak yerine
hiçbir kokusu olmaz.
-Boş-füm mü? -Aynen.
Ama Arthur'un ayakkabısını mahvetmeyelim. Bu yüzden bunda test edelim.
Geçen sene küçük geldi. Annem bilim için kullan dedi.
Kullanmadan önce leş gibi kokutmalıyız.
Laboratuvarı kuruyorum.
Başarı gibi kokuyor.
Çok leş.
Burnum bu kadar başarıyı kaldıramayabilir.
Buna gerek olmayabilir.
Bazen bilim insanları belli işler için özel ekipman kullanır.
-Şimdi hazırız. Başlayalım. -Evet!
Olamaz.
Gördüğüm en yapış yapış sıvı. Yapvı bu.
Veya Sıvış. Belki Arthur haklıdır. Kokuyu çıkarmak imkânsızdır.
Pardon, karnımdan çıktı.
Yemek ne zaman? Babanın çorbası çok güzel kokuyordu.
Aynen, salata da lezizdir.
Çorba kadar güzel kokmasa da. Bir dakika, neden güzel kokmuyor?
-Malzemeler aynı. -Niye farklı kokuyorlar bilmiyorum.
Tek bildiğim sıcak, leziz bir çorba karnımı sımsıcak yapar.
Çorbalar sıcaktır. Salatalar da soğuk.
O bakışı biliyorum. Hipo-bilmem ne mi var?
Evet.
Bir hipotez çıkardım
-Bu -Gözlem
-Bu anlama mı -Geliyor?
Yanlış veya doğru Cevabı bulalım
Doğru olmayabilir Ama bu teoriyi
Çözeceğiz
Bir tahmin Testimizi geçebilir mi?
Evet, hipotez bu demektir
Bir hipotez çıkardım
Ne kadar doğru hadi bulalım
Hadi!
Hipotezimize göre sıcak şeyler soğuklardan daha çok kokar.
Sıcaklık farklı kokmaya neden olabilir mi?
Sıcak olunca moleküllerin çok hızlı hareket edip böyle seker.
Ateş topu atan kertenkele gibi.
Aynen.
Soğukta da hava molekülleri daha yavaştır,
tıpkı böyle.
Yani sıcak olunca koku havada daha hızlı hareket eder.
Öyle düşünüyorum ama öğrenmenin bir yolu var.
Serin şeyler düşünün çünkü burası ısınacak.
Güneşe mi ışınlandık?
Suya ihtiyacım var. Çok susadım.
Kuru havaya bayılırım.
Hipotezimizi test etmek için yeterince sıcak.
-Koku testine hazır mısınız? -Daha ne kadar leş koku kaldırabilirim?
Başarabilirsin Iggy. Hadi, kokla.
Üç deyince. Bir, iki, üç.
Kokladığım en kokulu koku bu.
Ve kokladığım en leş koku.
Sıcaklık kokuyu artıyor gibi ama tüm hipotezi ispatlamak için
soğuğun kokuyu bastırdığını görmeliyiz.
Soğuğu getirin.
Sıcaklığı getirin dedim.
Önce soğuk, ayakkabı kokusunu bastırdı mı görmeliyiz, hazır mısınız?
Çok soğuk.
-Şey gibi kokuyor… Hiç. -Hiç leş gibi değil.
-Yani hipotezimizi ispatladık. -Sıcağa geçebilir miyiz?
Evet.
Çok daha iyi.
Artık soğuk olmadığından Arthur'un ayakkabıları yine kokuyor.
Giymezken ayakkabıları soğuk tutmalıyız, böylece kokmaz.
Çözüm açık. Dev buz küpünde dondurmalıyız.
Koku sorununu çözer
ama Arthur tenis ayakkabısı ister, buz pateni değil.
O kısmı düşünmemiştim.
Belki dondurucuda tutabilir.
Annem pis ayakkabıları yiyeceklerin yanında istemez.
Peki Arthur'un ayakkabıları için dondurucuya benzer
bir ayakkabı kutusu yapsak?
Müthiş tasarıma sahip bir dondurucu. Buz şatosu gibi görünebilir.
Muhteşem! Hadi işe koyulalım.
-Ne yapıyorsunuz? -Kokuyu donduruyoruz.
Durun, koku almıyorum.
Çünkü soğuk hava kokunun yayılmasını engelliyor.
Ayakkabılarımın evi kokutmasını önleyecek bir yol buldunuz.
-Tabii. -Evet.
Müthiş. Sağ olun. Bilimle doğru yolda olabilirsiniz.
Bu koku da ne?
Enfes kokuyor. Babanızın ünlü sebze çorbası olmalı.
-Tabii. -Evet.
-Tabii. -Sadece çorba.
Ayakkabı gibi başka bir şey değil.
Ayakkabı mı?
-Çorba koktuğu kadar leziz de. -Salata da enfes.
Sağ olun. Sevindim.
Çorba dışında evi bir şeyin kokutmamasına sevindim.
Ben de!
Bir fikrim var, başka bir bilim insanıyla tanışalım. Hadi.
Selam, ben Rachel Dutton. Mikrobiyoloğum. Bugün peynirin niye koktuğunu konuşacağız.
Hadi!
Bugün peynirciye geldik.
Peynire hem lezzet katan hem de peyniri kokutan
bazı mikroplara yakından bakacağız.
Mikroplar çıplak gözle göremeyeceğiniz minik hücrelerdir.
Mikroskopla görebilirsiniz.
Bu mikroplar her yerdedir.
Okyanusta, toprakta ve yediğimiz bazı yiyeceklerde bulunur.
Sadece peynir değil, dünyada aldığımız çoğu kokuya
aslında mikroplar sebep oluyor.
Şu an baktığımız bu mikrop
peynirde üreyen en yaygın bakterilerden biri.
Peynire çok lezzet katarken kötü kokmasına sebep olur.
Peynircilerin peynirde üreyecek mikropları kontrol etmek için
yaptığı bir şey de sıcaklığı kontrol etmektir.
Sıcaklık arttıkça peynir daha kötü kokar.
Bu peynir Fransa'dan gelen özel bir peynir.
Bu delikler de aslında minik böceklerden.
Bu küçük böceklere peynir maytı denir.
Maytlar peynirde
çok ilginç tat ve kokular üretir.
Kokuyu sadece mikroplar üretmez. Peynirde yaşayan organizmalar üretir.
-Selam. -Eğlenceli bilgi.
Peynirde yetişen ve peyniri kokutan bir mikrop
ayaklarımızda yetişen mikroptur.
İnsanların kokuşmuş peynirin ayak gibi koktuğunu söyleme sebebi
aynı mikrobun üreyip aynı leş kokuyu üretmesidir.
Süper değil miydi? Bilim gibisi yok.
Rosie'nin Kaya Dostları.
-Mooshu'nun yeni oyuncağı bitti. -Süper.
Hem kıvrımlı hem de kırışık olacak şekilde hesapladım.
Bakalım beğenecek mi.
Evet, bayıldı.
Özellikle kırışık olmasına. Kediler kırışık şeyleri niye sever?
Mooshu çok tatlı. Keşke evcil hayvanım olsa.
Ama annem iş seyahatine çok çıktığından iyi bir ev veremezmişiz.
Mantıklı sanırım. Bir hayvana bakmak uğraştırıcı.
-Ama zor olmayan bir şey alabilirsin. -Japon balığı gibi.
-Hep yüzerler. Yürüyüşe bile çıkarmazsın. -Ama beslemen gerek.
Ve sarılması zor.
Maymun olabilir. Sarılmayı ve oynamaya bayılırlar.
-Belki biraz fazla bayılır. -Doğru.
Uğur böceği nasıl olur?
Ne gezdirmen ne oynaman gerek. Üstelik çok tatlılar.
Ama yiyecek ve gezecek yer lazım.
Ayrıca kaybetmesi kolay.
Gel uğur böceği.
Doğru. Evinde kaybolan uğur böceğini ezmek istemezsin.
Yani sana yemek yemeyen,
oynaması ve sarılması gerekmeyen bir evcil hayvan lazım.
Ancak taş olur.
Evet, evcil taş alabilirim.
Şaka yapıyordum.
-Ben ciddiyim. Bana evcil taş bulalım. -Arka bahçemde bulabiliriz.
O taşların bir evi var zaten.
-Eve ihtiyacı olan vahşi taş istiyorum. -Ama vahşi taşı nereden bulacağız?
Buldum, parktan!
-Selam anne. -Ada, beni korkuttun, ne oldu?
Bizi parka götürür müsün diyecektim ama çalışıyorsan…
Çalışıyorum. Bu bulmaca üzerinde.
Anne.
İş problemini çözemiyorum. Böyle olunca mola vermek sorunu çözer.
Lütfen sizi parka götüreyim, beynimi dinlendiririm.
Yaşasın, geldik!
-Burası güzele benziyor. -Sağ ol anne. Vahşi evcil taş arayacağız.
Vahşi evcil taş mı? Peki, beslemeyin. Gözümün önünden ayrılmayın.
Olur!
Burada çok taş var. Nereden başlayacağımızı bilemedim.
Bu mavi ve yuvarlak. Bir de parlak.
Bayıldım, kesinlikle olabilir.
Şuna bir bakın.
-Üzerinde tüylü yosun var. Çok tatlı. -Buna da bayıldım.
Bunlar ikiz gibi.
Güzel, havalı yarığı olan bu taş süper.
Çok seçenek var. Aramaya devam edelim.
Rosie, evcil taş seçeneklerin epey fazla.
Evet, hangisini götüreceğimizi nasıl seçeceğiz?
Taş, kâğıt, makas yapsak?
Birinde karar veremiyorum.
Her taşın özel bir yönü var.
Yosuncuk gibi.
Çok tüylü ve tatlı.
Çok tatlı.
Taşo ve Milla kardeşler.
Onları ayıramam.
Yarıkçık'ın da yarığı var.
Benim dışımda kimse onu istemez. Hepsini almam lazım.
Tamam, sadece bir sorun var. Eve nasıl götüreceğiz?
Kolay, ceplerimizde.
Bacaklarımı oynatamıyorum.
Çok ağırlar.
Tamam, ceplerimizde değil.
Şalımı kullanabilirim.
Otur.
Kimmiş uslu taş? Uslu bir taşsın.
Düşüp duruyorlar.
Vahşi olduklarından sanırım. Eğitmek zor olacak.
Neyin faydası olur?
-Biliyorum, beyin fırtınası. -Harika fikir.
Beyin fırtınası
Her fikrini ortaya at Kötü fikir yoktur
Beyin fırtınası
Dostlarını topla Nasıl, ne, neden, cevapla
Beyin fırtınası
Hayal güçlerimiz Yepyeni şeyler yaratsın
Beyin fırtınası Beyin fırtınası yaptığımızda
Taşları puf diye eve göndersek? Çabda kadavra.
Yani Abra kasizıl.
Ama sihirli sözleri hatırlayamadım. Bu da daha büyük bir sorun çıkarabilir.
Evine tekerlek takıp buraya getirsek?
Yaklaşık zilyon tane tekerlek gerekir.
Evet, haklısın.
Taşları karıncalar tutar, uğur böcekleri taşır.
-Karıncalar güçlü. -Uğur böcekleri pek değil.
Başka fikri olan?
Bir fikrim yok.
-Tek boynuzlu atlar. -Bunu genelde ben söylerim.
-Karıncalar, uğur böceği olmadan. -Tek boynuzlu atlar.
Onu söyledim bile.
Peynir.
Peynir mi?
Acıktım.
-Olamaz, fikrimiz kalmadı sanırım. -Ne? Fikirlerimiz hiç bitmez.
Beyin fırtınasına devam etmeliyiz. Evcil taşlarımı eve götürmeliyim.
Ama artık düşünemiyorum. Beynim çorbaya döndü.
Çorbam beyne döndü. Yani beynim çorbaya döndü.
-Ya beyinlerimiz hep çorba kalırsa? -Ne yapacağız? Çıkmazdayız.
Çıkmaz.
Taşları çıkmaza…
Bilmiyorum.
Sanki beynim bozuldu.
Bir saniye.
İş problemini çözemiyorum. Böyle olunca mola vermek sorunu çözer.
Sanırım noktaları birleştirdim.
Annem işinde bir problemde sıkışınca mola verir.
Biz de sıkıştık, mola vermeliyiz. Oyun molası.
Hayır, lazımımız düşünmek.
Yani düşünmemiz lazım.
Tamam, mola verebiliriz.
Bu ayçiçeklerinden çok güzel mancınık olur.
Ay çiçeklerinin bu kadar müthiş bir tasarımı olduğunu kim bilirdi?
Sanki çiçeklerin içinde küçük çiçekler var.
Var. Ayçiçekleri binlerce minik çiçekten yapılır.
Çok güzel kokuyorlar.
Çiçekler niye güzel kokuyor?
Beynim yine bilgiler ve sorular üretiyor.
-Benim de beynim çorba gibi değil. -Oyun molası işe yaradı.
Yaşasın, beyin fırtınasına dönelim.
Buldum, baykuşları çekip taşları taşıtabiliriz.
-Çok çekiciyimdir. -Gündüz çalışmaz. Gece hayvanıdır.
Doğru, sadece gece uyanıklar.
Taşları taşıyacak bir hız treni yapabiliriz.
Bu fikre bayıldım.
Ama hız treni sallanırsa ve taşlar düşerse?
O zaman hız trenimiz dünyayı sallar.
Taşları taşıyabileceğimiz bir şey yapabiliriz.
Evet. Adını Rosie Taş Taşıyıcı koyarız.
Müthiş bir fikir. İnşa edelim.
Taşlar için büyük bir ağ olabilir.
-Çerçeveyle içinde tutabilir. -Ve tekerlek.
İşte bitti.
-Bayıldım. -Güzel.
Malzemeleri bulalım.
Bu sarmaşıkları örüp ağ yapabiliriz.
-Bu sopalarla çerçeve olur. -Bu tekerlekleri parkta buldum.
Şimdi inşa edebilir miyim?
-Evet. -Hadi.
İşte karşınızda Rosie Taş Taşıyıcı.
-Müthiş. -Aferin Rosie.
Sağ ol. Bakalım evcil taşları taşır mı.
Yaşasın, taşıyor. Hepsini yükleyelim.
-Selam Lorraine. -Selam.
Uçuş nasıldı?
Acayip sıkıcıydı.
-İçeri gel. -Anne!
Selam Rosie pastam. Günün nasıl geçti?
Evcil hayvan buldum. Bir sürü!
Ne yaptın?
Düşündüğün gibi değil. Bak! Evcil taşlarımla tanış!
Bu Yarıkçık. Bunlar Taşo ve Milla. Bu da Yosuncuk.
Seyahat takvimime uygun evcil hayvan bulacağımızı sanmazdım
ama taşlar çok yaratıcı. Aferin kızıma.
Değil mi? Sorunları düşünüp çözmede bu üçünden iyisi yok.
Fikrimiz kalmadı ama sonra oyun molası verdik.
Senin beyin molanın oyunlusu anne.
-Haklıydın. İşe yaradı. -İşe yaramasına sevindim.
-Evcil taşlarını eve götürelim. -Tamam ama önce…
-Mavi olanı sen al Iggy. Siz bağ kurdunuz. -Sağ ol Rosie.
Sen de Yosuncuk'u al Ada. Birbirinize göresiniz.
Gerçekten mi? Sağ ol!
Merak etme Mooshu.
Evcil taşım olabilir ama en sevdiğim kedi hâlâ sensin.
Bir fikrim var. Başka bir bilim insanıyla tanışalım. Hadi!
Merhaba.
Selam, ben Raquel Nuno, gezegen bilimciyim.
Bugün taşlar ve uzaydan bahsedeceğiz.
Taş dediğimizde
aklınıza parkta veya yürüyüşte bulduğunuz taşlar gelebilir
ama uzayda süzülen bir sürü taş vardır.
Bir noktada atmosferimize girip Dünya'nın yüzeyine çarptılar.
Şimdi bunlar gök taşı sergimizde.
Uzaydan gelip Dünya'ya inen taşlara gök taşı denir.
Bunlar devasa demir gök taşları.
Yani taş avına çıktıysanız gök taşı bulduğunuzu anlamanın yolu
manyetik olup olmadığına bakmak.
Dünyadaki taşlar genelde manyetik değildir.
Uzayda süzülen taş türleri
toz parçası kadar küçük olabilirken
neredeyse gezegen kadar büyük de olabilir.
Dünya özünde uzayda süzülen koca bir taştır.
Dünya'ya gelen uzay taşlarını görebilirsiniz.
Meteor yağmuru denir.
Atmosferimize girip yanan minik toz ve taş parçalarıdır.
Gökyüzünde parlak şeritler olarak görürüz.
Gece çıkınca mutlaka yukarı bakın. Meteor yağmuru görebilirsiniz.
İlginç bir bilgi.
Ay küçülüyor.
Meğerse Ay'ın içinde
sıcak taşlar varmış ama bu taşlar soğudukça küçülüyor.
Bu yüzden tüm Ay küçülüyor.
Endişelenmeyin. Yine görebilirsiniz.
Süper değil miydi? Bilim gibisi yok.
Alt yazı çevirmeni: Ömür Gencer