EEN NETFLIX-SERIE
hoe, wat, waar, waarom? wat, waar, waarom?
Ada Dapper, wetenschapper
ze komt erachter wat het antwoord is
hieronder, daarginds wetenschap is waar je maar kijkt
met Iggy Peck, architect
en Roza Rozeur, ingenieur
zoveel werk, samen staan we sterk een mysterie, raadsel, puzzel of missie
hypothesen getest en wonderen ontdekt
wetenschap is te gek
Ada Dapper, wetenschapper ze komt erachter wat het antwoord is
waar wetenschap is vormt zij een hypothese
ze verbindt de stippen wetenschapper Ada Dapper
Er hangt iets in de lucht.
Kom op. Alsjeblieft, wees een vijf.
Man. -Twee. Dat is drie minder dan vijf.
Dat betekent…
Brul.
Je wordt een weerwolf, Iggy.
Volgens de spelregels mag je deze ronde niet praten.
Wel huilen als een weerwolf. -Alleen huilen?
Ik bedoel…
Weerwolven huilen harder dan dat. Doe je best.
Bah.
Iets ruikt naar goblin-adem.
Die geur. Het is vreselijk.
Smerig. -Tenenkrommend.
Laten we uitzoeken wat het is. -Waarom?
Het is een mysterie, een raadsel, een puzzel, een missie.
We gaan het oplossen.
Waar is de geur gebleven?
Nu ruik ik iets. Het ruikt als…
Het lekkerste lekkers ooit.
Dus m'n groentesoep ruikt goed?
Heel goed. -Heerlijk.
Welke groente zit erin?
Wortel, selderie, tomaat, ui en knoflook voor extra smaak.
Hetzelfde voor de sla.
Dezelfde groenten, maar deze ruik je niet.
De stank is terug.
Laten we onze neus volgen.
Het tapijt ruikt tapijtig, maar niet vies.
Ruikt naar lezen.
Het is niet de kattenbak.
Die ruikt gek genoeg niet slecht.
Kattenbakvulling absorbeert geurtjes. -Arthur en ik maken 'm om de beurt schoon.
De bron van de stank. Arthurs tennisschoenen.
De grand slam van stank. -Wat doen jullie?
Een boeiende ontdekking. Je schoenen stinken.
Niet als ik ze draag. Alleen als ik ze uittrek.
Goede observatie, Arthur. Heb je graag stinkschoenen?
Nee. Het hele huis stinkt ervan. Daarom probeer ik dit.
Mam ruikt lekker door dit parfum. Misschien helpt het m'n schoenen.
Een test. Mogen we kijken? -Als je wilt.
Het ruikt naar mam.
Maar nu mengt het parfum met de stank…
…dus ruikt het naar je moeder en stank.
Ik kom nooit van die stank af.
Bijna alles is op te lossen met wetenschap.
Eens zien of dit ons lukt.
Betekent dat een brainstorm? -Juist.
Mooi, want ik heb een idee. Als ik stink, moet ik van mam in bad.
We kunnen ze in bad doen. -In bad is fijn.
Daar bedenk ik de beste vragen. Maar natte schoenen zijn glad.
Ja. Na het bad in de droger? -Dat kan de schoenen verpesten.
Gelukkig weet ik iets.
Kattenbakvulling absorbeert geurtjes. We kunnen het in de schoenen gieten.
Slim, maar wat als Mooshu denkt dat ze haar kattenbak zijn?
Nee, Mooshu. -Wat vies.
Ik heb een ander idee.
We kunnen een spray tegen de geur maken. -Zoals parfum.
Alleen geven we die geen lekker geurtje, maar ruikt het naar niets.
Een geen-fum? -Precies.
Maar we willen de schoenen niet verpesten, dus testen we het hiermee.
Deze is me te klein, dus mag ik ermee experimenteren.
Eerst moeten we hem erg laten stinken.
Lab laden.
Ruikt naar succes.
Dat stinkt erg. Ik weet niet of m'n neus het succes aankan.
Misschien hoeft dat niet.
Soms gebruiken wetenschappers een speciale uitrusting.
Nu kunnen we beginnen.
O, nee.
Dat is de slijmerigste flop ooit. Een slop.
Of een flijm. Misschien is de stank echt niet weg te krijgen.
Sorry. Dat was m'n buik.
Hoe laat eten we? De soep ruikt zo lekker.
Ja. De salade is vast ook lekker, ook al ruikt die minder goed.
Wacht. Waarom ruikt die anders?
Het zijn dezelfde ingrediënten. -Geen idee.
Ik weet alleen dat m'n buikje zich van hete soep lekke warm voelt.
Soep is heet.
En salade is koud.
Die blik ken ik. Heb je een hy-pot-tas-is?
Ja.
ik heb een hypothese
is die -observatie
zo te -verklaren
goed of fout we gaan zien wat het antwoord is
misschien klopt het niet we zoeken uit
of deze theorie wel sluit
een slimme gok -kan die tegen de test op?
ja, dat is een hypothese
ik heb een hypothese
we gaan zien of-ie klopt
kom op
De hypothese is dat warme dingen sterker ruiken dan koude dingen.
Kan temperatuur een geur echt veranderen?
Als het heet is, bewegen moleculen snel en stuiteren ze rond.
Als een tovenaar met vuurballen. -Precies.
Als het koud is, zijn luchtmoleculen traag.
Op deze manier.
Dus geuren gaan sneller door de lucht als het warm is.
Dat denk ik, maar dat moeten we testen.
Denk koude gedachtes, want het wordt hier zo warmpjes.
Zijn we naar de zon gereisd?
Heb water nodig. Zo'n dorst.
Lekker, die droge hitte. -Het is heet genoeg om voor de test.
Klaar voor een reuktest? -Ik weet niet of ik het aankan.
Je kunt het, Iggy. Kom op.
Ik tel tot drie. Een, twee, drie.
Dat is de sterkste stank die ik ooit rook.
En de sterkste stank die ik ooit maakte.
Hitte maakt stank dus erger. Nu moeten we testen…
…of kou de stank vermindert.
Breng de kou.
Of breng de warmte terug.
Eerst zien of de stank uit Arthurs schoenen is. Klaar?
Zo koud.
Het ruikt naar… niks.
Het stinkt niet.
Onze hypothese is bewezen. -Dus maken we het warm?
Veel beter.
Behalve dat Arthurs schoenen weer stinken zonder de kou.
We moeten ze koud opbergen zodat ze niet stinken.
De oplossing is duidelijk. Enorme ijsblokjes.
Dat lost de stank op…
…maar hij wil tennisschoenen, geen schaatsen.
Dat vergat ik even. -Kan hij ze in de vriezer leggen?
Mam wil vast geen vieze schoenen bij het eten.
Wat als we een schoenendoos maken die op een vriezer lijkt?
Speciaal voor z'n schoenen.
Een vriezer met een te gek ontwerp. We kunnen een ijspaleis maken.
Brrr-iljant. Aan de slag.
Wat doen jullie? -We bevriezen de stank.
Wacht. Ik ruik niks.
De koude lucht zorgt dat de stank nergens heen gaat.
Trekt de geur niet meer door het hele huis?
Inderdaad.
Dat is geweldig. Bedankt. Die wetenschap is best nuttig.
Wat ruik ik?
Het ruikt heerlijk. Vast paps groentesoep.
Zeker.
Ja. -Alleen soep.
Geen schoenen of zo.
Schoenen?
De smaak is even goed als de geur. -De salade is ook lekker.
Bedankt, team. Fijn.
Ik vind het fijn dat we alleen de soep ruiken.
Ik ook.
Laten we een andere wetenschapper ontmoeten. Kom op.
Ik ben Rachel Dutton, microbiologe. We gaan bespreken wat kaas stinkend maakt.
Kom op.
We zijn in een kaaswinkel…
…om naar de microben te kijken…
…die kaas lekker maken en laten stinken.
Microben zijn kleine cellen die je niet met het blote oog ziet.
Je hebt een microscoop nodig. Microben zijn overal.
In de oceaan, de grond, en het voedsel dat we eten.
Veel van wat we om ons heen ruiken, niet alleen kaas, komt door microben.
De microbe die we nu bekijken, is een bacterie die vaak op kaas groeit.
Ze maakt de kaas heerlijk, maar ook erg stinkend.
Kaasmakers beheersen de microben die op kaas groeien onder meer…
…door temperatuurregeling. Hoe warmer het is, hoe meer kaas stinkt.
Dit is een speciaal type kaas uit Frankrijk.
Deze gaten zijn gemaakt door kleine beestjes.
Die kleine beestjes heten kaasmijten.
De mijten maken interessante smaken en geuren op de kaas zelf.
Dus niet alleen microben maken geuren. De andere organismes op de kaas ook.
Hallo. -Leuk feitje.
Een van de microben op stinkkaas groeit ook op onze voeten.
Als mensen stinkkaas naar stinkvoeten vinden ruiken…
…komt dat dus doordat dezelfde microbe dezelfde stank maakt.
Cool, hè? Wetenschap is te gek.
Het huisdier van Roza.
Mooshu's kattenspeeltje is af. -Cool.
Het is de perfecte mix van krullend en kreukend.
Eens zien of-ie bevalt.
Ze vindt het gaaf.
Vooral het gekreukte deel. Waarom houden katten daarvan?
Mooshu is zo schattig. Ik wil graag een huisdier.
Maar omdat mam vaak weg is, kunnen we er niet goed voor zorgen.
Dat is logisch. Een huisdier is veel werk.
Misschien kun je een makkelijk dier nemen. -Een goudvis.
Die hoef je nooit uit te laten.
Je moet ze wel voeren. En je kan ze niet knuffelen.
Een aap? Die zijn gek op knuffelen en spelen.
Iets te gek, misschien. -Ja.
Een lieveheersbeestje?
Weinig werk, wel heel schattig.
Maar ze hebben eten en ruimte nodig. En je raakt ze makkelijk kwijt.
Hier, lieveheersbeestje. -Ja. Je wilt er niet op trappen.
Dus je zoekt een huisdier dat niet eet, niet speelt, en geen knuffels hoeft.
Klinkt als een steen.
Ja, ik kan een steen nemen.
Ik maakte een grap.
Ik niet. Laten we m'n huisdiersteen zoeken.
In de achtertuin?
Die stenen hebben al een huis. Ik wil een wilde steen zonder huis.
Maar waar vinden we wilde stenen?
In het park.
Hé, mam. -Ada, ik schrok. Wat is er?
Ik wou een lift naar het park, maar je bent druk.
Ik ben druk… met een kruiswoordpuzzel.
Mam.
Ik zit vast met m'n werk. Na een pauze gaat het vaak beter.
Ik breng je naar het park, dan heb ik een breinpauze.
Hoera, we zijn er.
Dit lijkt me een goede plek.
Bedankt, mam. We gaan wilde stenen zoeken.
Wilde stenen? Als je ze maar niet voert. En blijf in zicht.
Doen we.
Er zijn zoveel stenen. Waar moet ik beginnen?
Deze is blauw en rond. En hij glimt.
Prachtig. Die wil ik zeker misschien. -Kijk deze.
Er zit mos op. Zo snoezig.
Die is ook gaaf.
Dit lijkt een tweeling.
Deze steen heeft een coole barst.
Zoveel keuze. We blijven zoeken.
Roza, dat is een berg keuzes.
Hoe kiezen we welke we meenemen?
Steen, papier, schaar? -Ik kan er niet maar eén kiezen.
Elke steen heeft iets speciaals.
Zoals Mosje.
Zo pluizig en schattig.
Zo schattig.
Rocko en Milla zijn broer en zus. Ik kan ze niet scheiden.
En Barstje heeft een barst.
Niemand anders zal hem willen. Dus moet ik ze allemaal meenemen.
Oké. Een probleempje. Hoe krijgen we ze thuis?
Simpel. In onze zakken.
Ik kan m'n benen niet bewegen.
Ze zijn erg zwaar.
Oké, niet in onze zakken. Misschien kan ik m'n sjaaltje gebruiken.
Blijf…
Blijf. Wie is een brave steen? Jij bent braaf.
Ze vallen er steeds uit. Omdat ze wild zijn.
Dat wordt trainen.
Weet je wat we moeten doen? -Brainstormen.
Goed idee.
brainstorm
zeg wat je denkt geen idee is slecht
brainstorm
vind je vrienden en hoe, wat, waarom
brainstorm
onze fantasie wordt een mooie creatie
bij een brainstorm
Wat als we ze naar huis poefen? Chabrakadabra.
Ik bedoel abrakazizzel.
Ik weet het toverwoord niet meer. Dat kan problemen geven.
Wat als we je huis hierheen trekken op wielen?
Daar zijn miljoenen wieltjes voor nodig. -Je hebt gelijk.
Lieveheersbeestjes en mieren kunnen helpen.
Mieren zijn sterk. -Maar lieveheersbeestjes niet.
Nog meer ideeën?
Ik heb niks.
Eenhoorns?
Normaal zeg ik dat. -Mieren, zonder lieveheersbeestjes.
Eenhoorns. -Dat zei ik al.
Kaas. -Kaas?
Ik heb honger.
O, nee. Ik denk dat onze ideeën op zijn. -Wat? Dat gebeurt ons nooit.
We moeten blijven brainstormen. Ik moet m'n stenen thuis krijgen.
Ik kan niet meer nadenken. M'n brein voelt als drab.
M'n pap is breinig. M'n brein is pappig, bedoel ik.
Wat als m'n brein pappig blijft? -Wat nu? We zitten vast.
Vast. Wat als we de stenen vastmaken aan… Ik weet het niet.
Het voelt alsof m'n brein stuk is. Wacht eens even.
Ik zit vast met m'n werk. Na een pauze gaat het vaak beter.
Ik denk dat ik de stippen heb verbonden.
Mam nam breinpauze omdat ze vastzat met haar werk.
Wij zitten ook vast, dus pauze is goed. Een speelpauze.
Nee. We denk moeten.
Ik bedoel, we moeten denken.
Oké. We kunnen pauze nemen.
Van zonnebloemen kun je een gave katapult maken.
Zonnebloemen zijn een ontwerp…
…wonder.
Het lijkt alsof er bloempjes in de bloemen zitten.
Klopt. Ze bestaan uit duizenden kleine bloemen.
Ze ruiken heerlijk.
Waarom ruiken bloemen zo lekker?
Hé, m'n brein komt weer met informatie en vragen.
Mijn brein voelt niet pappig. -De speelpauze werkte.
Hoera. Terug naar de brainstorm. -Ik weet het.
We charmeren uilen zodat ze de stenen naar huis vliegen. Ik ben erg charmant.
Uilen werken overdag niet. -O, ja. Het zijn nachtdieren.
We kunnen een achtbaan voor de stenen maken.
Geweldig idee.
Maar wat als die wiebelt en de stenen eruit rollen?
Dan is het een rotsbaan.
Misschien kunnen we ze slepen. -Ja. We maken de Roza-steensleper.
Geweldig idee. Laten we het bouwen.
Er kan een groot net aan zitten voor de stenen.
Een frame om ze vast te houden. -En wielen.
Klaar.
Geweldig. -Tof.
Laten we spullen zoeken.
Deze ranken weven we tot een net.
De takken worden het frame. -Ik vond deze wielen.
Mag ik het nu bouwen?
Ja. -Ga ervoor.
We hebben een Roza-steensleper.
Perfect. -Goed zo, Roza.
Bedankt. Hopelijk kan hij m'n stenen dragen.
Hoera. Het lukt. Nu de rest erbij.
Hoi, Lorraine. Hoe was je vlucht?
Die was niet mis.
Kom binnen. -Mam.
Hé, Roosje-poosje-pudding. Hoe was je dag?
Ik heb huisdieren. Heel veel.
Wat heb je? -Het is niet wat je denkt. Kom.
Dit zijn m'n huisdierstenen.
Dat is Barstje. Dat zijn Rocko en Milla. En hier is Mosje.
Ik dacht dat een huisdier niet kon door m'n werk, maar stenen? Creatief.
Goed zo.
Ja, hè? Ze verzinnen altijd wat op problemen.
Onze ideeën waren op, maar toen namen we speelpauze.
Zoals jouw breinpauze, maar met spelen.
Je had gelijk. Het hielp. -Dat is fijn.
Nou, laten we ze meenemen.
Oké, maar eerst…
Neem jij de blauwe. Jullie hebben een klik.
Bedankt.
Neem Mosje, Ada. Jullie passen bij elkaar.
Echt? Bedankt.
Geen zorgen, Mooshu. Ik heb een steen, maar jij blijft m'n lievelingskat.
Laten we een andere wetenschapper ontmoeten. Kom op.
Ik ben Raquel Nuno en ik ben planetoloog.
We gaan het hebben over stenen uit de ruimte.
Als we aan stenen denken, denk je aan stenen die je kunt vinden.
Maar er zweven veel stenen rond in de ruimte.
Soms betreden ze onze atmosfeer en storten ze neer op aarde.
Die hebben wij in onze meteorietengalerie.
Stenen die uit de ruimte vielen, zijn meteorieten.
Dit zijn onze ijzeren meteorieten.
Bij het stenen zoeken kun je testen of iets een meteoriet is…
…door te kijken of-ie magnetisch is.
Stenen op aarde zijn meestal niet magnetisch.
Stenen die in de ruimte zweven, kunnen zo klein zijn als een stofje…
…maar ook bijna zo groot als een planeet.
De aarde is eigenlijk ook een grote steen in de ruimte.
Je kunt ruimtestenen zien vallen in een meteorenzwerm.
Dat zijn stukjes stof en steen die in onze atmosfeer vallen en verbranden.
We zien ze als flitsen in de lucht.
Kijk dus op als je 's nachts buiten bent. Wie weet zie je een meteorenzwerm.
Leuk feitje.
De maan krimpt.
In de maan blijken stenen te zitten die heet zijn.
Als ze afkoelen, krimpen ze. Zo wordt de hele maan kleiner.
Geen zorgen. Je blijft 'm zien.
Cool, hè? Wetenschap is te gek.