NETFLIX DİZİSİ
Nasıl, ne, nerede, neden? Ne, nerede, neden?
Bilim İnsanı Ada Arı
Cevabı bulacak
Burada, şurada
Bilim baktığın her yerde
Mimar Iggy Peck
Ve mühendis Rosie Revere ile
Yapacak çok şey var Sen de yardım et
Gizem, bulmaca, yapboz veya görev
Çözecek mucizeler Test edecek hipotezler var
Yok bilim gibisi
Bilim insanı Ada Arı
Cevabı bulacak
Nereye baksa bilim Hipotez kuruyor
Noktaları birleştiriyor Çünkü o, Bilim İnsanı Ada Arı
Kendine Ait Bir Kale.
Günaydın, kalkma vakti.
Küçük alarmım olmasa ne yapardım?
Geç kalırdın.
Ada, haklısın. Geç kalırdım. Sen nasıl yapıyorsun ki?
Güzel bir soru.
Her gün neden aynı saatte uyanıyorum?
Biyolojik saatimin kalitesini nasıl bir deneyle ölçebilirim?
Bu soruları cevaplamadan önce kahve içsem?
Olur.
-Kahvaltıda ne var? -Annem pankek yapıyor.
Yardım alıyorum.
Bu ipi çekince zincirleme tepkime başlıyor ve enfes lezzetler oluşuyor!
-Arthur, kahvaltı! -Selam ufaklık.
-Uyanamadın mı? -Birileri tersten kalkmış.
Yatağın iki tarafı varsa
doğru yerden kalkma olasılığı yüzde 50 olmaz mı?
Yani nasıl oluyor da hep ters taraftan kalkıyorsun?
Sağ ol baba.
Sorular için çok erken.
Anne, sihir numarası çalışmak için kaleme gidiyorum.
Bir kişilik oyun randevusu.
Iggy ve Rosie gelince
yapışkanı daha yapışkan yapmayı deneyeceğiz.
-Güzel, beni de bilgilendir. -Sıkıcı!
Bilim insanları asla sıkılmaz.
Laboratuvarı kuralım.
-Selam Ada. -Selam.
Selam Iggy ve Rosie.
-Yapışkan ne durumda? -Güzel, birkaç deney yaptım.
Biraz karbonatla yapışkanlığı azalıyor.
Abin dışarıda. Güzel kale.
Tahmin edeyim mimar Iggy Peck, görmek mi istiyorsun?
Hem de nasıl, lütfen!
Yani, yapıların nasıl inşa edildiğini görmeyi severim.
Gelin, bir bakalım.
-Çok süper! -Müthiş!
Süpürge sapı desteğine bakın. Yastık temeli
ve kovadan detaylar da var.
Bu kale muhteşem.
-Aynen. -Arthur, içeri…
Olmaz, bu tekli bir kale. Yani tek kişilik bir kale.
Bilmiyorum. Tahminime göre bu kaleye iki yetişkin,
dört çocuk sığabilir.
Veya altı çocuk ve bir yetişkin.
Veya herkes çok samimi olursa altı çocuk, iki yetişkin.
-Bence 3,000 Japon balığı sığabilir. -Suyla mı, susuz mu?
Susuz.
Su sızar.
Kaç uzaylı sığacağını bilmeden kaleyi bilemezsin.
Uzaylı boyutuna ve uçup uçamayacağına göre değişir.
Tek kişilik, yani ben!
Ne Japon balığı ne uzaylı ne de soru! Sadece ben!
Kale kilidi mi? Güzelmiş.
Çocuksunuz ama bana inanın,
yaşınız biraz ilerleyince arada yalnız kalmak istersiniz.
Olsun, sadece tasarımını görmek istiyorum.
-Anlaşma yapsak? -Dinliyorum.
Tamam, bu çizginin arkasından kilide dokunmadan kilidi açabilirsek
bizi alırsın.
Dokunmak yok, buradan mı?
Kabul ediyorum çünkü yapmanız imkânsız.
Abin haklı, yapmamız imkânsız.
İmkânsız olsaydı Ada teklif etmezdi.
Hadi Ada, kilidi çizginin arkasından nasıl açacağımızı Iggy'ye anlat.
-Hiç bilmiyorum. -Ne?
Şu an hiç bilmiyorum.
Bilim insanları hep imkânsız ve bilinmeyen şeyleri araştırır.
İmkânsız ve bilinmezse niye deniyoruz ki?
Sadece görünürde öyle. Tek gereken mantıklı düşünmek.
Bolca küçük soru yanıtlayarak büyük sorumuzu yanıtlarız.
Adımlara bölüp soruştur.
Evet, içeri nasıl gireceğiz?
-Bize şu lazım… -Bugünü baştan almak?
Tek boynuzlu at.
Beyin fırtınası.
Beyin fırtınasına bayılırım.
Beyin fırtınası
Her fikrini ortaya at Kötü fikir yoktur
Beyin fırtınası
Dostlarını topla Nasıl, ne, neden, cevapla
Beyin fırtınası
Hayal güçlerimiz Yepyeni şeyler yaratsın
Beyin fırtınası Beyin fırtınası yaptığımızda
-Sen başla. -Kilidi eritsek?
Ama tüm kaleyi eritebiliriz.
Abimi de.
Veya tüm kaleye tekerlek takar,
martı sürüsüne bağlarız, onlar da yanımıza çeker.
Ama kale martılar için ağır kaçabilir, tekerlek taksak bile.
Veya kilit açacak bir robot yaparım. Ama bir, iki hafta sürebilir.
-Bir, iki hafta burada durmam. -O kilidi kırıverebilsem keşke!
Toprağı dokunmadan oynattın.
İşte bu, bize zincirleme tepkime gerek.
Evet, sadece ilk dominoya dokunursun, hepsi düşer.
Evet, ilk domino taşındaki enerji ikinciye geçer,
oradan da üç ve dördüncüye.
Baştaki enerjiyi alıp bahçenin karşısına,
kilide ulaştıracak bir şey tasarlayabilirim.
-Süper. -Bayıldım.
Tamam, hazır.
-Müthiş görünüyor. -Güzel.
Kâğıt üzerinde öyle. Keşke daha güzel kurabilsem.
Ben bu yüzden buradayım.
Sen tasarla ben kurarım. Her şeyi kurabilirim.
Önce malzeme toplamalıyız.
Baba, şeyi alsam…
-Tabii canım. -Sağ ol.
Sağ ol Mooshu!
-Nasıl gidiyor? -Güzel. Evet, çok güzel.
Tekli kalemde esneme hareketleri yapayım.
Tornavida.
Çekiç.
İngiliz anahtarı.
Ve tamamdır.
-Vay canına. -Müthiş.
Burada başladığımız enerji oraya geçiyor.
Aynen, fizik kuralı.
Tamam, yapalım şunu.
Üç, iki, bir!
Enerji patlaması!
Ne oldu?
Enerji durdu!
-Peki niye? -Bilmiyorum.
Buraya kadarmış, bitti.
Hayır, yeni bir şey denemeliyiz sadece.
Ne gibi?
Fare daha kaygan olmalıdır belki?
Tekrar deneyelim.
Yaşasın!
-Ne? -Bunu beklemiyordum.
Hayır, Mooshu! Geri dön!
Buraya kadarmış, başaramadık.
Büyük teyzem Rose der ki "Başarısızlığın tek yolu bırakmaktır."
Biz bırakmayız, biz kararlıyız!
Tamam, haklısın. Bırakmayız.
Başka bir şey deneyelim.
Bu kadar fare içermeyen bir şey.
Fare gitti, fare kapanına ihtiyacımız yok.
Evet, buldum.
Tüm bölümü değiştirdim.
Başardın!
Ulaşacak!
-Evet. -Yaşasın.
-İşe yaradı. -Evet, hep biliyordum.
Müthişti, sihir gibiydi.
Ya da bilim gibi.
Üst kattan kilidi açmama yarayacak
bir zincirleme tepkime oluşturabiliriz.
Evet, kesinlikle yapabiliriz.
Güzel, böylece geldiğinizde sizi içeri alırım.
-Müthiş. -Süper.
Arthur, kale hediyesi olarak çok güçlü yapışkan getirdim.
-Süper, rahatına bak. -Sağ ol Arthur.
-Sorunuz var mı? -Evet.
Bu kale baykuş dolu olsa ve baykuşlar da aynı anda uçsa
kale de uçar mı?
-Bilmiyorum. -Uzay kalesi olsaydı kaç kilo olurduk?
-Uzay kalesi mi? -Çocuklar, yemek vakti.
Geliyorum!
Arkada tek boynuzlu at ahırın var mı?
Bir fikrim var. Başka bir bilim insanıyla tanışalım. Hadi.
Selam, benim adım Keji Sojobi, uzay mühendisiyim.
Yani uzay araçları tasarlıyorum.
Çalıştığım James Webb Uzay Teleskobu'ndaki zincirleme tepkimeleri anlatacağım.
Süper.
Teleskop uzayda yörüngesine ilerlerken
gezegen, yıldız ve galaksilerin fotoğrafını çeker.
O fotoğraflarla evrenimizi yakından tanırız.
Hepsinin sorunsuz işlemesi için yüzlerce zincirleme tepkime gerçekleşmeli.
Öncesinde oluşan eylemlerle oluşan bir eylem dizilerine
zincirleme tepkime denir.
Yaptığım bu modellerle size göstereceğim.
James Webb Uzay Teleskobu Dünya'da kapalıdır, böyle görünür.
Katlanmış konumdan
uzayda açık konuma geçirmemiz gerek.
Yani roket ateşlendikten sonra teleskop ayrılır
ve varış noktasına doğru ilerler.
Bu noktada güneşliklerin açılmasını tetikleyen
zincirleme tepkime başlar.
Böyle gider ve küçük tetikler güneşliği tamamen açar.
Sonra teleskop tamamen açılır.
Zincirleme tepkimemiz tamamlanır, teleskop görevini yapar.
Yaşasın!
Zincirleme tepkimeler hemen gerçekleşebilir,
çok uzun da sürebilir.
James Webb'in açılmasının zincirleme tepkimesi
yaklaşık 30 gün sürer.
İlginç bilgi.
Gece gökyüzünde pek çok insan yapımı uzay aracı görebilirsiniz.
Bir şey yıldıza benziyor ama çok hızlı gidiyorsa
muhtemelen uydumuzdan biridir.
Süper değil miydi? Bilim gibisi yok.
12 Öfkeli Kuş.
Sıcak günlerde havuzu doldurmak daha mı uzun sürüyor sizce de?
Güzel soru, yani serin günlerde havuz daha mı hızlı dolar?
Ya da gölgede olsa? Ya da limonatayla doldursak?
Niye kuş gibi konuşuyorsun?
Ben değildim o. Kuşlardan korkarım.
Mutlu göründüklerinde bile. Şunlar gibi.
Bence bu mutluluk değil. Tam tersi gibi.
Süper gözlem Rosie. Kuşlar hiç mutlu görünmüyor.
Öfkeli görünüyorlar.
Öfkeli kuş mu? Vay be, ağzım açık kaldı.
-Mutlu kuşlardan çok daha ürkütücü. -Kuşlar niye öfkeli?
Muhteşem bir soru. Cevaplamamıza yardım edecek biri var.
Anne!
Boşuna bağırma, buradayım.
Pardon, arka bahçemiz öfkeli kuş dolu, biliyor muydun?
Bu kadar ötüşen kuş görmemişimdir.
Burada toplam bir, iki…
12 öfkeli kuş var.
Niye öfkelendiklerini anlamaya çalışıyoruz.
İşte bu ipucu. Sulukları boş.
İçecek suları olmadıkları için öfkeli olmalılar.
Yani susadılar.
Öfkeli olma sebeplerini açıklıyor
ama sulukta su olmama sebebini açıklamıyor.
Hep doldurursun anne.
Evet ama dün işlerim vardı, abinden istedim.
Arthur.
Efendim anne? 76, 77, 78, 79…
-Ne yaptım? -Mesele ne yapmadığın. Kuşların suluğu.
Dün doldurmayacak mıydın?
Doldurdum, gerçekten.
Mooshu kedicik. Birinin suluktan su içmek gibi kötü bir alışkanlığı var.
Böyle olmuştur. Özür dilerim, hata bende.
Mooshu.
Sana gelirsek, bir daha suluktan su içersen
ne olacağını sana söylemiştim.
İş yerinden beklediğim telefon.
Ne olur?
Olamaz, annem Mooshu'yu başkasına verecek.
Suluk konusunda onu uyarmış.
Babam Mooshu'yu getirmeden annem kedileri sevmezdi.
Mooshu.
Anne, Mooshu masum. Masum olmalı.
Bunu kanıtlayıp onu aklayacağız.
Ne? Duruşma yaparak mı yani?
Evet, mahkeme salonundaki gibi. Hâkim olabilirsiniz Bayan Arı.
30 dakikaya salonda, yani mahkeme salonunda buluşalım.
-Tamam. -O ana dek Mooshu'ya bir şey yapma.
Bir şey yapmak mı? Ne yapacağım?
Bunun için bilimsel yönteme ihtiyacımız var.
Bilimsel yöntem!
Bir gözlemimiz var
Bir soruyla başlayacağız
-Araştırma yap -Hipotez çıkar
Deneylerle test et
Ne bulduk?
Bir sonuca varalım
Hepsini yazıp Sonuçları çıkaralım
Bilimsel yöntem işte budur
Tamam, sorumuz elimizde, "Kuşların suyuna ne oldu?"
Tek boynuzlu atlar içti.
Gökkuşağı kovalamaktan susamış bir tek boynuzlu at içmiştir.
Ama kendi teorimi çürütüyorum, onlar maden suyu sever.
Sanırım buldum. Binlerce karınca minik bir su yolu inşa etti.
Evet, su ördeğinin normal ördekten farkını tekrar anlatsana.
Su yolu, su ördeği değil. Yani su taşıyan köprü veya kanal.
Gelmiş geçmiş en minik mimari başyapıt olurdu.
Tamam, hipotezimiz şu, kuşların suyunu Mooshu içmediyse
başkası içmiş olmalı.
Bence hâlâ karıncalar.
Peki şimdi ne yapacağız?
Kanıt arayarak hipotezimizi test edeceğiz.
Bilim insanları buna hipotezleri kanıtlayan
veya çürüten bilgiler der.
Laboratuvarı kuruyorum!
İlk delilimiz. Suç mahallinden alınmış bir pati izi.
Mooshu'nun patisiyle aynı boyutta.
-Karınca izi olmadığına emin misiniz? -Yok, sadece kedi izi var.
Peki, Mooshu orada olabilir, başka neler varmış bakalım.
Mooshu'nun su kabı.
Boş, yani muhtemelen susamıştır.
Bu da suyu isteme sebebini açıklıyor.
Mooshu için durum iyi görünmüyor.
Bu tüyü bulduk. Mikroskopla inceleyelim.
Mooshu'nun patisindeki tüye benziyor.
Bir dakika.
Bu, Mooshu'nun patisi.
Arkadaşlar, tüm deliller bir gerçeğe işaret ediyor.
Mooshu karıncalarla birlikte.
Hayır.
Kuşların suyunu Mooshu içti.
Hadi ama.
Gücünü yitirme Mooshu.
-Gönderildiğin yerde sana yazacağız. -Ama senden umudu kesmiyoruz.
80, 81, 82. Annem hazır, 83.
Ne yapacağız?
Mooshu'nun masumiyetini kanıtlayamazsak annen onu gönderir.
Gel buraya Mooshu. Aferin kızıma.
Buldum.
Mooshu'nun masum olduğunu kanıtlayamazsak en azından uslu durduğunu kanıtlarız.
-Evet. -Müthiş bir plan.
98, 99, 100! Evet!
Herkes ayağa!
Sayın Yargıç Annem duruşmayı başlatıyor.
Sayın mı? Bir annenin çok hoşuna gider.
Davalı Mooshu,
davacı kuşların kaybolan suyu davasında tarafları dinleyeceğiz.
Sayın Yargıç, Mooshu'yu kürsüye çağırıyoruz.
Tanığınız bir kedi mi?
Böylesini hiç görmemiştim Ad… Yani sayın avukat.
-Emin olun, önemli. -Peki.
Arthur, yani mübaşir, Mooshu'yu kürsüye alalım.
Kürsüden kastım kedi yatağı.
Mooshu, eğitim görmemene rağmen çok uslu olduğunuz
doğru değil mi?
Kürsüye dönün.
Ve çok uslu bir kedicik olduğunuz için
kuşların suluğundan su içmemeye söz verir misiniz?
Müvekkilinizi kontrol edin. Usluluğundan şüphelenmeye başladım.
Çok kötü gidiyor.
Mooshu uslunun tam tersi.
Hayır, sadece…
-Serinlemeye çalışıyor. -Tabii. Bugün sıcak.
Evet, sıcak. Hava çok sıcak ve kuru.
Mooshu uslu duramayabilir
ama suya başka bir şey olduğunu kanıtlayabiliriz.
Ara verebilir miyiz?
Oyun için ara mı vereceksin?
Hayır, son bir delili toplamak için ara vermeliyiz.
Tabii Ada, yani sayın avukat.
Hemen döneriz.
-Çabuk, termometrede yazanı söyle. -32 derece.
Ve hava kuru.
Kanıtımızı bulduk.
Sayın Yargıç, yeni bir delilimiz var.
Mooshu'nun suç mahallinde olduğu doğru olabilir
ve evet, susamıştı
ve evet, pek uslu bir kedi olmayabilir
ama kuşların suyunu belki Mooshu içmemiştir
çünkü su ortadan kayboldu!
Sessizlik, mahkemede sessizlik. Açıklar mısınız sayın avukat?
Suyun "buharlaşma" denilen
bilimsel işlemle kaybolduğunu öne sürüyorum.
Buharlaşma. Bir dakika, neydi?
Suyun gaz hâline dönmesine denir.
O gaz havaya karışır, su kaybolmuş gibi görünür.
Bu süreç sıcak, kuru bir günde ve azıcık su varken hemen gerçekleşir.
Böylece son tanığımıza geldik.
Arthur.
Ben mi?
Arthur, dün topunu
100 kez sektirmekle meşgul değil miydin?
Tabii.
Yani suluğu hızlı doldurmak önemli olmalı.
Hızlı mı? Sanırım ama…
Yani suluğu doldurmanın en hızlı yolu birazcık su koymaktır, değil mi?
Evet.
Suluğa sadece birazcık su koydum.
Bu da hipotezimizi kanıtlıyor. Suya başka bir şey olmuştur.
Mooshu masum olabilir. Söyleyeceklerim bu kadar.
-Evet! -Evet!
-Mooshu'yu başkasına vermen gerekmiyor. -Vermek mi? Ne?
Kuşların suluğundan içerse ne olacağını bildiğini söyledin.
Evet, ona ikinci kapta su koyarım. Dışarıda.
Tüh.
Bu su buharlaşamaz.
Bence bu kuşlar artık 12 mutlu kuş.
Ve bir mutlu kedicik.
Bir fikrim var. Başka bir bilim insanıyla tanışalım. Hadi.
Amanın, burası çok sıcak.
Nereden su bulabilirim, bilen var mı?
Selam, ben Naomi Fraga, çöl botanistiyim.
Bugün bitkilerdeki buharlaşmadan bahsedeceğiz.
-Birkaç bitkiye bakalım. -Hadi.
Mojave Çölü'ndeyiz. Sıcaklık burada 37 dereceyi geçiyor
ve pek fazla yağmur yağmıyor.
Bu iki bitki aslında tıpatıp aynı ortamda yaşıyor
ama su tutmak için farklı stratejileri var.
-Vay. -Bu, kreozot çalısı.
Bakın, yaprakları çok küçük.
Yani yapraklarda su kaybedecek daha az gözenek var.
Cildimizde terlediğimiz gözenekler gibi
bitkilerin de yapraklarında suyun kaçtığı gözenekler olur.
Su kaçtığında buharlaşıp havaya karışır.
Çok yakın arkadaşı burro çalısı var.
-Selam. -Selam.
Öldüğünü düşünebilirsiniz ama sadece uyuyor.
Buna pasif süreç diyoruz. Yaz için tüm yapraklarını döker.
Tekrar yağmur görünce yeni yapraklar çıkarır.
Yani bu bitkiler kuru hava koşullarıyla baş etmek için
çok güzel adaptasyon sağlar.
Eğlenceli bir bilgi!
Ev bitkinizin solmasının sebebi yapraklarından çok suyun buharlaşmasıdır.
Yani bitkiniz soluyorsa destek olup daha çok su verin.
Yaşasın!
Süper değil miydi? Bilim gibisi yok.
Alt yazı çevirmeni: Ömür Gencer