EEN NETFLIX-SERIE
hoe, wat, waar, waarom? wat, waar, waarom?
Ada Dapper, wetenschapper
ze komt erachter wat het antwoord is
hieronder, daarginds wetenschap is waar je maar kijkt
met Iggy Peck, architect
en Roza Rozeur, ingenieur
zoveel werk, samen staan we sterk een mysterie, raadsel, puzzel of missie
hypothesen getest en wonderen ontdekt
wetenschap is te gek
Ada Dapper, wetenschapper ze komt erachter wat het antwoord is
waar wetenschap is vormt zij een hypothese
ze verbindt de stippen wetenschapper Ada Dapper
Een eigen fort.
Tijd om op te staan. -Wat zou ik doen zonder m'n wekkertje?
Te laat komen. -Ada, je hebt gelijk.
Zeker. Hoe doe jij het toch?
Goede vraag.
Waarom word ik op een vaste tijd wakker?
Hoe kan ik testen hoe goed m'n interne klok is?
Mag ik koffie voor ik daarover nadenk?
Ja.
Wat ontbijten we? -Mam maakt pannenkoeken.
Met wat hulp.
Trek aan het touw voor een kettingreactie die met lekkers eindigt.
Arthur. Ontbijt. -Hé, kleine man.
Gaat het? -Met het verkeerde been uit bed gestapt?
Twee benen, dus 50 procent kans dat je met het goede been uit bed stapt.
Dus hoe kan het bij jou altijd het verkeerde been zijn?
Bedankt, pap.
Het is te vroeg voor vragen.
Mam, ik ga goocheltrucs oefenen in m'n fort. Een speelafspraak voor één.
Iggy en Roza komen zo. We testen hoe je slijm slijmeriger maakt.
Tof. Ik hoor het graag. -Saai.
Wetenschappers vinden niks saai.
Lab laden.
Hoi, Ada. -Hallo.
Hoi, Iggy. Hoi, Roza.
Hoe gaat het met het slijm? -Goed. Ik test van alles.
Baksoda maakt het minder kleverig. -Ik zag je broer buiten. Tof fort.
Laat me raden. Iggy Peck, architect, jij wilt het zien?
Nou en of. Alsjeblieft?
Ik ben altijd benieuwd hoe dingen zijn gebouwd.
Kom, we gaan kijken.
Zo cool. -Geweldig.
Moet je de bezem-steun zien. Een kussen-fundering?
Mooi detail, dat emmer-torentje.
Dit fort is fijn.
Weet ik. -Hé, Arthur. Mag ik…
Nee. Dit is een solofort. Een fort voor één, dus.
Ik schat zo in dat er twee volwassenen en vier kinderen in passen.
Of zes kinderen en één volwassene.
Of zes kinderen en twee volwassenen als iedereen heel knus doet.
Ik zou zeggen dat er 3000 goudvissen in passen.
Met of zonder water?
Zonder.
Water lekt.
Je kent een fort pas echt als je weet hoeveel aliens erin passen.
Ligt aan hun omvang en of ze kunnen zweven.
Solo, als in ik.
Geen goudvissen. Geen aliens. Geen vraagstellers. Alleen ik.
Een fort-slot? Gaaf.
Jullie zijn nog klein…
…maar als je ouder wordt, wil je soms tijd voor jezelf.
Prima. Alleen… Ik wil het ontwerp dolgraag zien.
Wat als we een deal maken? -Ik luister.
Oké. Als wij het slot openen zonder het aan te raken, vanaf hier…
…mogen we erin.
Niet aanraken? Vanaf hier?
Deal. Want dat is onmogelijk.
Hij heeft gelijk. Het is onmogelijk.
Dan had Ada het niet voorgesteld.
Ga je gang. Vertel Iggy hoe we het slot vanaf de lijn gaan openen.
Geen idee. -Wat?
Ik heb nóg geen idee.
Wetenschappers werken met wat onmogelijk en onkenbaar lijkt.
Maar waarom zou je het dan proberen?
Omdat het maar zo lijkt. We moeten het opdelen.
Met veel kleine vragen beantwoorden we de grote.
Deel het op en vraag rond.
Juist. Zoals: hoe komen we binnen? Weet je wat we nodig hebben?
Een herkansing?
Een eenhoorn?
Een brainstorm. -Ik ben gek op brainstormen.
brainstorm
zeg wat je denkt geen idee is slecht
brainstorm
vind je vrienden en hoe, wat, waarom
brainstorm
onze fantasie wordt een mooie creatie
bij een brainstorm
Jij eerst. -Wat als we het slot laten smelten?
Straks laten we het hele fort smelten.
En m'n broer.
Of we zetten het fort op wieltjes…
…en laten het door zeemeeuwen naar ons toe trekken.
Maar het kan te zwaar zijn voor de zeemeeuwen, zelfs op wielen.
Of ik bouw een inbraakrobot. Maar dat duurt een week of twee.
Ik zit hier geen week of twee. -Kon ik dat slot er maar af slaan.
Dat zand viel zonder dat je het aanraakte. Dat is het. Een kettingreactie.
Ja. Raak één dominosteen aan en ze vallen allemaal.
Ja. De energie van de eerste gaat over op de tweede, de derde, de vierde.
Ik kan iets ontwerpen dat de energie door de tuin naar het slot draagt.
Cool. -Te gek.
Oké. Het is klaar.
Dat ziet er geweldig uit. -Tof.
Op papier wel. Kon ik maar beter bouwen.
Daar heb je mij voor.
Jij ontwerpt, ik bouw. Ik kan alles bouwen.
Eerst spullen halen.
Pap, mag ik…
Ja, hoor. -Bedankt.
Bedankt, Mooshu.
Hoe gaat het daar? -Goed. Ja, echt goed.
Ik ga me uitstrekken in m'n solofort.
Schroevendraaier.
Hamer.
Moersleutel.
En we zijn klaar.
Wauw. -Geweldig.
De energie die hier begint, eindigt daar.
Juist. Natuurkunde.
Oké, laten we het doen.
Drie, twee, één.
Energielancering.
Wat is er gebeurd? -De energie is gestopt.
Waarom? -Weet ik niet.
Nou, dan houdt het op.
Wat? Nee. We proberen iets nieuws. -Wat dan?
We maken de muis glibberiger.
Probeer nog eens.
Hoera.
Wat? -Dat zag ik niet aankomen.
Nee, Mooshu. Kom terug.
We hebben gefaald.
Oudtante Roos zegt: 'Je faalt alleen als je niets probeert.'
Wij geven niet op, wij zijn top.
Dat is zo. We geven niet op.
Laten we iets anders proberen. Iets met minder… muis.
De muis is weg, dus de muizenval is onnodig.
Ja, ik zie het.
Dat hele deel is weg.
Goed zo.
Hij gaat het halen.
Ja. -Hoera.
Gelukt. -Ja, ik wist het wel.
Dat was te gek. Zoals magie.
Of zoals wetenschap.
Misschien kunnen we een kettingreactie maken…
…zodat ik de deur vanaf boven kan openen.
Ja. Dat kunnen we absoluut.
Tof. Dan kan ik opendoen als jullie langskomen.
Geweldig. -Zo cool.
Arthur, ik heb superkleverig slijm als fortcadeau.
Tof. Doe of je thuis bent. -Bedankt.
Iemand vragen? -Ja.
Zou het fort vliegen als het vol uilen zat die allemaal opstegen?
Weet ik niet. -Hoeveel zou dit wegen als ruimtefort?
Ruimtefort? -Kinderen, lunch.
Ik kom al.
Heb je een eenhoornstal?
Laten we een andere wetenschapper ontmoeten. Kom op.
Hoi, ik ben Keji Sojobi. Ik ben ruimtevaartingenieur.
Ik ontwerp dus ruimteschepen.
Ik ga vertellen over kettingreacties op de James Webb-ruimtetelescoop.
Gaaf.
Als-ie z'n baan in de ruimte bereikt…
…fotografeert hij planeten, sterren en stelsels.
Daarmee vergaren wij kennis over het heelal.
Er zijn honderden kettingreacties nodig voor een vloeiend verloop.
Een kettingreactie is een reeks gebeurtenissen…
…die door de gebeurtenis ervoor worden veroorzaakt.
Dat ga ik laten zien met deze modellen.
Op aarde is de ruimtetelescoop opgevouwen. Hij ziet er zo uit.
We moesten van een opgevouwen positie naar een open positie in de ruimte kunnen.
Na de raketlancering komt de telescoop los…
…en gaat hij op weg naar z'n bestemming.
Dan beginnen de kettingreacties die zorgen dat het zonnescherm opengaat.
Telkens weer kleine stapjes tot het scherm helemaal open is.
Dan zal de telescoop helemaal opengaan.
Dan zijn de kettingreacties voltooid en werkt de telescoop.
Hoera.
Kettingreacties kunnen snel zijn, maar ook lang duren.
Het openen van de James Webb-telescoop duurt 30 dagen.
Leuk feitje.
Veel door mensen gemaakte ruimte-objecten kun je 's nachts zien.
Als een ster snel lijkt te bewegen, is het waarschijnlijk een satelliet.
Cool, hè? Wetenschap is te gek.
Twaalf boze vogels.
Ligt het aan mij of duurt het badje vullen op warme dagen lang?
Goede vraag. Zou het op koude dagen dan ook sneller gaan?
Of in de schaduw? Of als we er limonade in doen?
Waarom klink je als een vogel? -Dat was ik niet. Ik vind ze eng.
Zelfs blije vogels. Zoals deze.
Dat klinkt niet vrolijk. Eerder het tegengestelde.
Goed geobserveerd, Roza. Zo te zien zijn ze niet blij.
Ze lijken boos.
Boze vogels? Wauw. Ik voel me kierewiet.
Veel enger dan blije vogels. -Wat maakt vogels boos?
Uitstekende vraag. Ik weet iemand die met het antwoord kan helpen. Mam.
Roep niet zo. Ik ben vlakbij.
Sorry. Wist je dat de tuin vol zit met boze vogels?
Ik heb nooit zoveel kibbelend gekwetter gezien. Het zijn één, twee…
Twaalf boze vogels. -We willen weten wat ze zo boos maakt.
Een aanwijzing. Hun water is op.
Ze zijn boos omdat ze niets te drinken hebben.
Ze hebben dorst.
Dat verklaart waarom ze boos zijn…
…maar niet waarom er geen water in de drinkbak zit.
Je doet 'm altijd vol.
Klopt. Maar gisteren was ik druk, dus vroeg ik je broer…
Arthur.
Ja, mam? Zesenzeventig, 77, 78, 79…
Wat heb ik gedaan? -Niets, dus. De drinkbak?
Die zou je bijvullen. -Dat heb ik gedaan, echt.
Mooshu. Iemand is stout en drinkt water uit de vogeldrinkbak.
Dat zal het zijn. Sorry, schat. Mijn fout.
Mooshu.
En jij. Ik heb je gezegd wat er zou gebeuren…
…als je nog één keer uit die bank dronk. M'n werk belt.
Wat zou er gebeuren?
O, nee. Mam gaat Mooshu weggeven.
Ze had haar al gewaarschuwd.
En ze was geen kattenmens voor pap haar kocht.
Mooshu.
Mam. Mooshu is onschuldig. Dat moet wel. We bewijzen het en zuiveren haar naam.
Wat? Met een rechtszaak?
Ja, net zoals in de echte rechtszaal. U mag de rechter zijn.
Kom over 30 minuten naar de woonkamer, ik bedoel rechtbank.
Oké. -Doe tot die tijd niets met Mooshu.
Iets doen? Wat zou ik doen?
Hier is de wetenschappelijke methode nodig.
wetenschappelijke methode -er is een observatie
dus we beginnen met een vraag -doen onderzoek
vormen een hypothese -testen met experimenten
wat ontdekken we?
we trekken een conclusie
schrijven alles op
en verspreiden de resultaten -dat is de wetenschappelijke methode
Goed, de vraag is: 'Waar is het water gebleven?'
Eenhoorns dronken het op.
Misschien had een eenhoorn dorst na het jagen op regenbogen.
Maar ik weerleg m'n theorie. Eenhoorns drinken bruiswater.
Ik heb het. Massa's mieren hebben een klein aquaduct gebouwd.
Ja. Moet een eend bij een aqua-duik een duikbril op?
Aquaduct, niet duik. Een brug die water verplaatst.
Het zou de kleinste structuur ooit zijn.
Onze hypothese is dus dat als Mooshu het water niet dronk…
…iemand anders 't deed.
Ik denk nog steeds mieren. Wat moeten we nu doen?
We zoeken bewijs voor de hypothese.
Feiten om de hypothese te bewijzen of weerleggen.
Lab laden.
Ons eerste bewijs. Een pootafdruk van de plaats delict.
Precies zo groot als Mooshu's pootje.
Zijn er echt geen mierenafdrukken? -Nee, alleen katafdrukken.
Oké, dus misschien was Mooshu er. Wat is er nog meer?
Mooshu's waterbak.
Leeg. Dus had ze vast dorst.
Wat verklaart waarom ze water zou willen.
Dit gaat slecht voor Mooshu.
We vonden dit haar. Dat mag onder de microscoop.
Het lijkt op het haar op Mooshu's poot.
Wacht eens even.
Het is Mooshu's pootje.
Alles lijkt op één conclusie te duiden. -Mooshu werkt samen met de mieren.
Nee. Mooshu dronk het vogelwater.
Kom op.
Blijf sterk, Mooshu.
We zullen je lieve briefjes sturen. -Maar we geven niet op.
Tachtig, 81, 82, mam is klaar, 83.
Wat nu? Als we haar onschuld niet bewijzen, moet ze weg.
Kom hier, Mooshu. Brave meid.
Ik heb het. Als haar onschuld niet te bewijzen is…
…moeten we aantonen dat ze braaf kan zijn.
Ja. -Goed plan.
Achtennegentig, 99. 100. Yes.
Allemaal opstaan.
De edelachtbare rechter mam.
Edelachtbaar? Daar kan ik wel aan wennen.
We horen nu pleidooien in de zaak Mooshu versus verdwijnend water.
Edelachtbare, wij roepen Mooshu op.
Je getuige is een kat?
Hoogst ongebruikelijk, Ad…Raadsvrouw, dus.
Het is belangrijk, echt waar.
Arthur… Gerechtsdienaar, zet Mooshu in de getuigenbank. In haar bedje, dus.
Mooshu, is het waar dat je zonder professionele training…
…soms toch braaf bent?
Terug naar de getuigenbank. En beloof je, omdat je zo'n brave poes bent…
…om nooit meer uit de vogelbak te drinken?
Beheers je cliënt. Ik betwijfel of ze wel braaf kan zijn.
Dit gaat vreselijk slecht.
Mooshu is het tegengestelde van braaf.
Nee, ze wil gewoon…
Ze wil afkoelen. -Logisch. Het is heet.
Ja. Heet. Heel heet. En droog.
Mooshu doet niet braaf, maar ik kan aantonen waar het water is.
Edelachtbare, een pauze? -Wil je stoppen om te spelen?
Nee, ik wil een pauze om nog een bewijsstuk te halen.
Ga je gang, Ada. Raadsvrouw.
Zo terug.
Wat staat er op de thermometer? -Tweeëndertig graden.
En de lucht is droog.
Dat is ons bewijs.
We hebben nieuw bewijs.
Mooshu was weliswaar ter plaatse en ja, ze had dorst…
…en ja, ze is niet de braafste kat ooit…
…maar ze dronk niet van het vogelwater…
…omdat dat was verdwenen.
Orde in de zaal. Kun je dat uitleggen, raadsvrouw?
Ik stel dat het water verdween door het proces van verdamping.
Verdamping. Wacht, wat is dat ook alweer? -Als water in een gas verandert.
Dat gas komt in de lucht en zo lijkt het water verdwenen.
Dat gaat snel op een hete, droge dag als er maar een klein beetje water is.
Dat brengt me bij onze laatste getuige. Arthur.
Ik?
Arthur, had je het gisteren druk met de bal 100 keer hoog houden?
Nou, zeker.
Dus was het belangrijk om de bak snel te vullen.
Snel? Nou, ik denk het, maar…
Je vult de bak het snelst als er maar ietsje water in doet, niet?
Ja.
Ik deed maar ietsje water in de bak.
Dit bewijst onze hypothese. Er kan iets anders zijn gebeurd.
Mooshu kan onschuldig zijn. Dit was m'n pleidooi.
Ja. -Yes.
Nu hoef je Mooshu niet weg te doen. -Mooshu weg? Wat?
Je zei dat je Mooshu al had gewaarschuwd.
Ja. Omdat ze nog een waterbakje krijgt. Buiten.
Oepsie.
Dit water is niet te verdampen.
Ik denk dat dit nu 12 blije vogels zijn.
En één blij katje.
Laten we een andere wetenschapper ontmoeten. Kom op.
Jeetje, wat is het hier heet.
Weet iemand waar ik water kan vinden?
Ik ben Naomi Fraga en ik ben woestijnbotanist.
We gaan het hebben over verdamping in planten.
We gaan planten bekijken. -Tof.
Hier in de Mojavewoestijn wordt het meer dan 38 graden…
…en regent het niet vaak.
Dit zijn twee planten die in dezelfde omgeving leven…
…maar water met andere strategieën vasthouden.
Dit is de creosootstruik. Kijk, de blaadjes zijn heel klein.
Zo zijn er minder poriën om water mee te verliezen.
Net als de poriën waarmee wij zweten…
…ontsnapt water door poriën op de bladeren.
Als dat water ontsnapt, verdampt het in de lucht.
Hier staat z'n vriend, de ambrosia.
Hallo.
Hij lijkt dood, maar hij doet een dutje.
Een sluimerfase. Hij heeft in de zomer geen bladeren.
Als het weer regent, maakt hij nieuw blad.
Deze planten hebben dus coole adaptaties om met droge omstandigheden om te gaan.
Leuk feitje.
Wist je dat een plant verwelkt omdat er te veel water uit blad is verdampt?
Zie je jouw plant verwelken? Help 'm en geef meer water.
Hoera.
Cool, hè? Wetenschap is te gek.