"Hurt"ün yazdığım diğer şarkılardan farkı
yazarken kendimi yalnız hissetmemdi.
Anlarsınız.
Kaybolmuş gibiydim.
Ama her şey düzelecek ve...
...sen iyisin.
Trent Raznor Nine Inch Nails olarak müziğe 1988'de başladı.
İkinci albümü The Downward Spiral listelerde iki numaraya çıkıp
milyonlarca satan bir karanlık konsept albümüydü.
"Hurt" albümün son şarkısıydı ve onu en son yazmıştık.
Sanki biri bir enkazın etrafında dolaşıp da
bir yansıma hissi yakalamaya çalışıyor gibi.
Johnny Cash yıllar sonra onun cover'ını yapıp birden fazla platin plak kazandı.
Trent Raznor günümüzde şimdiki grup arkadaşı Atticus Ross'la
Oscar ve Emmy ödüllü bir bestecidir.
Ama 20 yıl önce
Trent Raznor The Downward Spiral'ı bitirmek için
hayatının en karanlık günlerini yaşıyordu.
Ben Hrishikesh Hirway. Bu da, Şarkıların Hikâyesi.
NETFLIX ORİJİNAL BELGESEL DİZİSİ
Gençlik dönemim mutsuz değildi
ama çoğu zaman yalnızdım.
Pennsylvania'nın kırsalındayım ve kendimi sıkışmış hissediyorum.
Dışarıda bir dünya olduğunun net biçimde...
...farkındaydım
ve albümleri dinleyerek rahatlıyordum.
Mesela Pink Floyd'dan The Wall.
Müzik çözmeniz gereken
bir gizemmiş gibi geldi.
Ona hislerimi yansıtabiliyordum.
Duyduğum şey de sanki benim için, benim hakkımda
yazılmış gibiydi.
Yalnızlığı ve acıyı anlayabilirim,
kendimi oraya koyabilirim.
Ve şifreyi çözmek istediğimi düşündüm.
Çocuk olarak piyanonun başında otururken klasikleri öğrenebilirdim
ama kendi başıma oturduğumda ellerim çalmak istediğim
müziği çalıyor gibi geliyordu.
Sanki bir şeyleri dışa vurabilirim gibi gelmeye başladı.
Bu, iletişim kurabildiğim başka bir dildi.
O zamanlar hoşlandığım şeylerin etrafında
dönüp duruyor gibiydim
ama yapmadığım şey gerçekten oturup
yazmaya çalışmaktı.
Bundan kaçınmıştım.
Deney, söyleyecek bir şeyim olup olmadığı
sorusunu cevaplamaktı.
İLK NINE INCH NAILS KONSERİ
İçimdeki hisleri kullanmak iyi geldi.
Üzüntü, çaresizlik,
duvarı yumruklamak, bir şeyi ifade ihtiyacı,
onu içinde güzelliği olan bir şeye dönüştürmek.
Güvenli değildi ve korunaklı bir yerden geliyor gibi gelmiyordu.
Saf bir duyguydu.
Beklenmedik biçimde insanları etkilemeye başladı.
İlk albümümüz Pretty Hate Machine için epey turne yaptık.
O sırada ana akım olmamak için çabalıyorduk.
Sana gelmek için taviz vermem yerine
senin esneyip bana gelmeni istiyorum.
Ama plak şirketinde sorun vardı.
İkinci albümünüzü yazarken "Bu şeyi beğenecekler mi?"
diye düşünmemek çok zordu.
Öteki şeye daha mı çok benzemeli?
Ne pahasına olursa olsun
doğru bildiğimden şaşmamalıyım.
Yeni albümün ne olduğunu ve adının
The Downward Spiral olduğunu biliyordum.
Bunun karmaşık bir hikâyesi vardı.
Zaman çizgisini not almıştım.
İşte hikâye bu.
Downward Spiral seks, uyuşturucu, kendini imha ve öz nefret üzerinden
kurtuluşu, amacı ve mantığı bulmaya çalışan
birinin hikâyesiydi.
Downward Spiral'ın hikâyesiyle sonunda
albüm manikleşmeye, soyutlaşmaya hatta hayal gördürmeye başlıyor.
Delilik başlamış ve kendi kendine çözülmeyecek.
"Hurt" aslında sonradan çıktı.
Albümün kayıp, pişmanlık
ve özlem hislerini yansıtan
ufak bir kapanış olabilir gibi geldi.
Bu tüm albümü daha güçlü ve ilginç kılabilirdi.
Banttan orijinal kayıtları dinledim
ve onlar şarkının son hâlinden çok farklı.
Baştan sona devam eden ve şarkının son hâlinde olmayan bir piyano bölümü var.
ORİJİNAL PİYANO DEMO
Bunu piyanoda mı yazdın?
Piyanoyu diğer enstrümanlardan daha iyi anlıyorum.
Piyanonun başına oturup aradan çekildiğimi ve onun açığa çıkmasına
izin verdiğimi hatırlıyorum.
Ama bir piyano baladı gibi olmasını istemedim.
Akustik tabanlı bir his
ve karakter gibi ayrılmış olmasını istedim.
Neler olduğunu duymak için biraz eğilmen gerek.
Ama buna ulaşmak için daha çok çalışmanız gerektiği fikrini sevdim.
Tüm şarkıda "Bu albümü yeni keşfettim."
hissini ekleyecek
bir tür ezgi var.
İşte burada olandan geriye kalan enkazın içinde
tozlu ve hasarlı gibi gelen bir şey var.
Acıya odaklanıyorum
Gerçek olan tek şeye
Bu şarkıyı uzun zamandır dinlememiştim.
İğne yırtıyor deliği
Sesinde ne duyuyorsun?
Çok detone oluyorum.
Aşırı sessiz söylüyorum.
Bunun, çok fazla söylenmiş ve daha az duygusal hissettiren
birçok sinir bozucu kayıttan sonra geleceğini tahmin ediyorum.
Sessiz ve samimi biçimde söylemeye çalışıyorum.
Dünyaya samimi bir şeyi göstermenin getirdiği
garip bir utanç ve ifşa duygusu var
ama doğru gelmiyordu.
Canım sıkkındı ve keşke Bowie gibi söyleyebilsem dediğimi hatırlıyorum.
Keşke o enstrümana sahip olsaydım.
Daha az ulaşılabilir olmasını istedim.
Müziğin içinde saklanmaya ihtiyacım vardı.
Sonra "Yapımcı benim. Vokali kısarım." diye düşündüm.
Benzer biçimde çalışsa da o zamanlar çok farklı biriydi.
Şarkı sözleri de...
-...çok dokunaklıydı. -Evet.
Muhtemelen bu konuda biraz kırılganlık gösterdi.
Ama hakkını vermek gerek, kırılgan olduğu hâlde...
Başardı.
...öne çıktı ve başardı.
İnsanlar Trent için sözlerin ne kadar önemli olduğunu anlıyor mu, bilmiyorum.
-En önemli şey. -Evet.
Size bir şarkı dinletirse muhakkak sözleri de önünüze koyar.
Sözler onun için şarkının var olma sebebidir.
Acıya odaklanıyorum
Gerçek olan tek şeye
Şarkının ortasında bile değil. Kenara çekilmiş vaziyette.
Evet, size söyledim. Şarkıda saklanmak istiyorum.
Hepsi senin olabilir
Toprak imparatorluğumun
Sound'u çok karıştırdın.
Sizin duyduğunuz biçimi öyle.
İlgileniyorsan dinlemek için biraz ona doğru eğilmen gerek.
Şarkının hâlâ aklında olan bir sözü var mı?
Şarkı sözlerinden bahsetmekte biraz isteksiz olmamın sebebi
niyetimin ne olduğunu çok fazla açık edebilecek olması.
Bence önemli olan o şarkıyla olan tecrübeniz, sizin için anlamı
ve hissettirdikleridir.
Yazarı anlamını söylediğinden
ya da sözle ilgili düşüncemi düzelttiği için,
ki benim düşüncem daha iyiydi, bir sürü şarkı benim için mahvoldu.
Ama o sözleri nasıl söyleyeceğini bulmak zor muydu?
Ne demeye çalışıyorsun?
Beni ne için kandırmaya çalışıyorsun?
Sözlerden konuşmaya.
Downward Spiral'ı yazarken yaşadıklarım
artık kim olduğumu bilmemekti.
Kendimi yatak odasında albümler dinleyen çocuk olarak görebiliyordum
ama sahnedekinin kim olduğundan emin değildim.
Pis domuzlar!
Bu da kendimin bozulmuş, vurgusu artmış
ve karikatür hâli gibi geliyordu galiba.
Bunu üzerine çevrilen dikkati
ve şöhreti kaldıramayacak birine katın.
Sanırım beni hep rahatsız eden bir üzüntü ve terk edilmişlik hissi vardı.
Hiçbir yere uyamıyordum, hep yabancı gibi hissediyordum.
Mantıklı değil. Sık sık oluyor.
Belki de kendimi anlamak için iki biraya...
Umurumda değil.
...ya da başka bir şeye ihtiyacım vardır.
Ve "Şimdi daha iyi hissediyorum.
Bu yeni kıyafetimle daha çok özgüven hissediyorum." Anladın mı?
Kişiliğinin bozulması için uygun bir senaryoydu.
O, hayatımın en iyi zamanıydı.
İstediğin gibi kullan. Zerre umurumda değil.
Kendimi kötü hissetmemek, amaç, kurtuluş
ve aidiyet hissini yakalamaya çalışıyordum.
Bu boktan tacı takıyorum
Yalancı sandalyemin üstünde
Arızalı düşüncelerle dolu
Tamir edemem
Şarkının başladığı ses şu.
En sevdiğimiz ses.
Nedir o?
Stüdyomuzu hazırlayan Coco adında bir adam var.
Ortam ayarı için kullandığı aletlerden biri
çok eski görünümlü bir bilim kurgu kutusuydu.
Ayar için farklı frekanslarda, farklı sesler çıkarıyordu
ama çok güzel bir sesti.
O sesleri kaydettik ve sesler de...
Onları hâlâ kullanıyorum.
Sonra bir katman daha var.
Filmlerdeki ses tasarımını,
içine, sizlere bilinçaltında
belli şeyler hissettirecek
şeyleri nasıl sakladıklarını düşünüyordum
çünkü albüm de bununla ilgiliydi.
David Lynch'in filmlerinden çok ilham almıştım.
Müziğin yaptığı etkiden değil de
sesin yaptığı etkiden.
Bir radyatör var ve delirecekmişim gibi geliyor.
Neden? Çünkü odadaki uğultu sesi çok yüksek.
Mucizevi biçimde size kendinizi çok kötü hissettirebiliyor.
Amacı sizi uzaklaştırmak değil, duygusal olarak
anlatmaya çalıştığım şey için
zemin hazırlamak.
Biz de tüm albüme bilinçaltı sesleri yerleştirmeye başladık.
Nakarat başladığında aynı şeyi çalan
bir sürü gitar var.
Açık tel akorduna uydurup
birkaç kez üst üste kayıt yaptık.
Önemli olan sesin naif ve özensiz bir his vererek
şarkının anlatımına katkı sağlamasıydı.
O da bunun güvenli olmadığıydı.
Sese bayıldım ama ne olduğunu bir türlü anlayamadım,
hâlâ da ne olduğunu anlamış değilim.
Aslında bu sesi düşünüyordum.
Bir numara bulduk. Hangi enstrüman olduğunun
notunu alıyorduk.
Yaylılar gibi geliyor ama ben... Keman gibi
ama keman mı emin değilim.
Onu bir saniyeliğine sonsuz yankıya ekleyince
neredeyse borulu org sesine benzeyen
bir tonda kilitlenip kalıyor.
Sintesayzırdan çıkmadığı için tam olarak akordu tutmuyor.
Tam doğru değil.
Şey gibi... İnsan gibi bir his veriyor.
Bu, ortamı aydınlatmak içindi.
Su altındaydınız.
Şarkının zirve noktasını anlatmak için sizi yukarı çıkardı.
Neye dönüştüm böyle?
En tatlı dostum
Piyanoda oturduğumu hatırlıyorum.
"What have I become" nakaratı başladığında...
Doğru geldi, anlatabiliyor muyum?
Şu an düşününce bile ürperiyorum.
Hepsi senin olabilir
Belli biçimde hissetmenizi istiyorum.
Konu inanılmaz bir gitar solosu değil.
Muhteşem bir hava.
Hayır, en önemli kısmı ürperti.
Canını yakacağım
Bitirdiğimde, kapak tasarımı falan da bitmişti.
İşte albüm.
Sanırım "Özür dilerim ama single yok." demiştim.
Bence radyoda çalınabilecek bir şey yok.
"Bu pek popüler olmayan kendine has bir albüm olacak." diye düşündüm
ama patlama yaptı.
The Downward Spiral 1994 Mart ayında çıktı.
Her açıdan büyük bir hit oldu.
Billboard listelerine iki numaradan girdi.
Sanırım iyi şarkılar yazdım ama çok bariz olmamalarına uğraştım.
Akılda kalıcı yerleri var ama bazen ilk başta duymuyorsunuz.
Çabalayıp dinlemelisiniz. Daha çok çaba gerek.
Keşke Bowie gibi söyleyebilseydim demiştin
ama sonra bu şarkıyı David Bowie'yle birlikte söylediniz.
Evet.
THE OUTSIDE TURNESİ
Gerçek olduğuna inanamadım.
Yani hislerim...
Bundan daha iyisi nasıl olabilir?
Sahnede o adamın yanında durabilmek.
O benim kahramanım.
O ses, yatak odamda yazdığım şarkıyı
harika bir uyumla söylüyor.
Bu...
Olağanüstü bir şeydi.
Uzun zamandır o versiyonu dinlememiştim.
Cidden şey gibi geldi...
Teyit gibi.
SELF DESTRUCT TURNESİ
Düşündüm de tüm bu hedeflere ulaştığımda
bir tür huzur bulacaktım.
Bulmadım ve şimdi her zamankinden daha zavallı durumdayım.
Canavarım şu anda cidden kendi kafam.
Bazı şeyleri kabullenmeye çalışıyorum.
Galiba en iyi yaptığım şey kendimi müzikle ifade etmek
ama bu aynı zamanda birçok yaranın yeniden açılması,
unutulmuş bir mutluluk ya da tatminin
az ötede olması demek oluyor.
O albüm bağlamında acımı dindirmenin
yollarını araştırıyordum.
O albüm çıktıktan sonra
birkaç yıl süren bağımlılığım oldu.
Ben bunu... Bu nasıl oldu?
Sonra kendi kendini yok eden birinin hikâyesini yazarken fark ettim ki
bütün bunları ben de yapıyordum.
Yaşadığım şeyleri toparlıyor.
Yıllar sonra "Hurt", Johnny Cash'in cover'ıyla
tekrar can kazandı.
YÖNETMEN MARK ROMANEK
Johnny Cash'in cover'ı çıktığında
şarkı sözlerinle olan ilişkin değişti mi?
Bir dereceye kadar evet.
Bu devasa hayat üzerine konduğunu duymak
ve onun hayatında ekstra bir önem arz etmesi
bana çok anlamlı geldi.
O zaman yazabilme kabiliyetimden ve alakamdan emin değildim
ve sürüklendiğimi hissettim.
O şarkı tekrar ortaya çıktı ve bana her şeyin
düzeleceğini söyledi.
Sanki bir arkadaş, birine sarılmak gibiydi.
20'li yaşlarımdayken bana 50'li yaşlarımda
üstelik konserde Nine Inch Nails çalar mısın diye sorsaydınız
benden "Tabii, kesinlikle." şeklinde
bir cevap alacağınızı sanmıyorum.
Konserleri genelde "Hurt"le bitiririz
ve sahne aldığımız son yüz yıldır da böyle yaptık.
Bunu sayısız kez söyledim
ve içinde yaşadığım için hep farklı söyledim.
Bir an durup geriye bakabilmek...
Buna nasıl dönüştüm?
O şarkıyı konserde sayısız kez çaldığım hâlde
hâlâ o andayım.
Ne hissettiğimi hatırlıyorum.
Her zaman sessizdir ve "İnsanlarla bağ kuruyorum." diye düşünürsünüz.
İnsanların yanında o kadar rahat olamayan biri için bu...
Bu çok güçlü bir şey.
Şimdi Nine Inch Nails'den "Hurt"ü dinliyoruz.
Alt yazı çevirmeni: Orhan Cevher