Ziemia jest tak efektowną planetą,
że łatwo pominąć to, co w życiu najmniejsze.
Ale wystarczy się przyjrzeć…
żeby dostrzec cały niezbadany świat.
Świat, w którym drobni bohaterowie…
i małe potwory…
potrzebują niewiarygodnych supermocy…
żeby zatriumfować na przekór ogromnym przeszkodom.
MAŁY ŚWIAT
Niełatwo jest być małym…
i żyć w krainie gigantów…
NARRATOR
…które wciąż po tobie depczą.
Czasem jest jeszcze gorzej.
Ale istnieją miejsca poza zasięgiem dużych zwierząt.
Miejsca, w których mały rozmiar zapewnia przewagę.
Rozgrzane,
suche jak pieprz…
smagane wiatrem.
Te wydmy są tak nieprzyjazne…
że tylko wystarczająco sprytni
i wystarczająco mali
mają szanse na przetrwanie.
WYDMA
To jeden z najbardziej niegościnnych terenów na naszej planecie.
Wydmy na pustyni Namib są największe i najstarsze na Ziemi.
Wiatr wciąż je kształtuje.
W ciągu zaledwie pół roku cały krajobraz ulega zmianie.
Ale w jakiś sposób
maleńkie zwierzęta muszą sobie radzić na tym rozległym piaskowym morzu.
Kameleon Chamaeleo namaquensis jest mniej więcej wielkości dłoni.
Nie jest tak dobrze przystosowany do życia na wydmach
jak inne tutejsze stworzenia.
Stepniarka piaskonurek, czterokrotnie od niego mniejsza,
może przebiec trzy metry po gorącym piasku w zaledwie sekundę.
A kameleon?
Nie bardzo.
Ma stopy przystosowane do łapania gałęzi,
a nie piasku.
Ale ten niezwykły wydmowy wędrowiec ma ważną misję.
Znaleźć partnerkę
gdzieś tam.
O wiele łatwiej jest podróżować powietrzem.
Stepówki namibijskie nadają się do życia na wydmach.
Ale nie ma tu niczego do picia.
Dlatego codziennie te małe ptaki wyruszają na epicką wyprawę po wodę.
Po 80 kilometrach…
docierają do innego świata.
Świata dużych, głodnych drapieżników.
Jak wszystkie zebrane tu stepówki,
ten samiec musi pić.
Dlatego czeka.
Ma dość czasu na szybki łyk.
Samiec wraca do swojej partnerki wijącej gniazdo w skałach między wydmami.
Oddana sobie para na zmianę wysiaduje jaja,
żeby każde mogło polecieć do wody.
Ale życie skomplikuje się jeszcze bardziej.
Ich pisklęta zaraz się wyklują
i będą potrzebowały wody, żeby nie umrzeć w słońcu.
W środku dnia zachowanie chłodu staje się sprawą życia i śmierci.
Tym razem to kameleon radzi sobie lepiej…
wybielając skórę, żeby odbijała promienie słońca.
Ale stepniarka piaskonurek jest jak zwykle o krok do przodu…
dzięki swoim odjazdowym manewrom.
Powierzchnia piasku może osiągnąć temperaturę 70° Celsjusza.
Ale już centymetr wyżej jest dziesięć stopni chłodniej.
Unosząc duże stopy, stepniarka może szybko stracić ciepło.
Kiedy robi się za gorąco,
z kłopotów wybawia ją spłaszczony nos.
Zaledwie 20 centymetrów niżej temperatura ma przyjemne 30 stopni.
Tego owada z rodziny nastecznikowatych upał nie wzrusza.
Dzięki wrażliwym czułkom może wykryć chowające się w piasku stworzenia.
Mniejszy niż spinacz do papieru,
przekopie ponad dwa wiadra piasku, żeby wydobyć swoją ofiarę.
Pająk Carparachne aureoflava.
Żądło owada paraliżuje.
Ugryzienie pająka jest śmiertelne.
W starciu tych pustynnych gladiatorów pająk triumfuje rzadko.
Ale ma za to
niesamowitą strategię wyjścia.
Poza zasięgiem wzroku owada.
I poza zagrożeniem.
Prawie.
Popołudniu
wydmy są opustoszałe.
Temperatura powietrza sięga 50 stopni Celsjusza.
Upał zaczyna słabnąć dopiero pod wieczór.
Na tyle, że grupa młodych pawianów może wybrać się na obrzeża wydm.
Są żwawe i ciekawskie,
ale nie są mile widziane.
Podeszczowiki pustynne to żaby nocne.
Nie warto ich budzić.
Są małe jak piłka golfowa…
ale z charakterkiem.
Wciąż zostało trochę czasu na drzemkę,
zanim pojawi się nocna zmiana zwierząt.
Z nadejściem zmierzchu…
spada też temperatura.
Na pustyni robi się tłoczniej.
I głośniej.
Kołysanka dla strudzonych.
Pobudka dla nocnych bestii.
I dzwonek na posiłek dla łowców.
Sowy płomykówki przeczesują wydmy w poszukiwaniu małych ofiar.
Ale podstępniejszy drapieżnik
grasuje niżej.
Pływając
pod piaskiem.
Rekin pustyni.
Złotokretowiec pustynny.
Jest całkowicie ślepy i mniejszy od jajka.
Jego przerośnięta czaszka działa jak antena satelitarna,
wyłapując tupot termitów.
Zapewniają mu dość wody i pożywienia,
pod warunkiem, że złapie około 60 na noc.
Wielu innych nocnych tropicieli też je na potęgę.
Senna żaba zmienia się w zabójcę termitów.
Ale termity się odgryzają.
A ogromna głowa sprawia, że trudno je strzepać.
Piasek jest jedyną ucieczką złotokretowca przed gryzącymi termitami…
i innymi niewidocznymi zagrożeniami.
Wczesny ranek.
Kameleon jest wygłodzony i wymarznięty.
Żeby się ocieplić, przyciemnia stronę ciała wystawioną do słońca.
Kiedy wyłonią się chrząszcze…
kameleon jest już gotowy.
Błąd żółtodzioba.
Ten gatunek chrząszcza ma tak okropny smak,
że żaden kameleon nie pomyli się drugi raz.
Chrząszcza z rodziny czarnuchowatych czeka niezwykła podróż.
Wydma o wysokości 350 metrów to nie lada wspinaczka dla robaka rozmiaru kapsla.
Ale warto się postarać.
Czasem o poranku wydmy są pokryte mgłą.
Na to właśnie czekał ten mały chrząszcz.
Mgła skrapla się we wgłębieniach na jego skorupie…
i spływa do aparatu gębowego.
Wyczarowuje wodę z czystego powietrza.
Może wypić równowartość prawie połowy swojej wagi.
Chrząszcze schodzące z góry
są o wiele bardziej soczyste niż wchodzące.
Kameleon nie jest tak dobrze przystosowany do życia tutaj.
Z niektórymi przegrywa,
ale innych zjada.
Pisklęta stepówki się wykluwają.
Nawet pod niskim porannym słońcem potrzebują cienia matki.
Wkrótce zrobi się tak gorąco, że bez wody umrą.
Jedyna nadzieja w tacie.
Znalazł nowy wodopój z mniejszą liczbą dużych drapieżników.
Ale tak małemu ptakowi…
trudno poradzić sobie nawet z łagodnymi gigantami.
Transport wody dla piskląt będzie jeszcze trudniejszy.
Krogulec
żeruje na spragnionych.
Żeby uratować pisklęta, ojciec ryzykuje własne życie.
Dzięki specjalnym chłonnym piórom na brzuchu
samiec stepówki może wchłonąć dość wody, żeby wypełnić kieliszek.
Jest gotowy, by zanieść ją pisklętom.
Dwugodzinny lot do domu z dużym obciążeniem.
W samą porę.
Pisklęta biorą pierwszy łyk wody z piór swojego taty.
Będzie podejmował to samo ryzyko codziennie przez dwa miesiące,
aż pisklęta nauczą się latać.
Misja kameleona zaprowadziła go do melonów Acanthosicyos horridus.
Może tu znaleźć trochę cienia.
A przy odrobinie szczęścia
także samicę.
Czy mu się uda?
Żeby okazać uczucia, samica zmienia kolor…
i tańczy.
Wygląda na to, że nie spełnił jej oczekiwań.
Ale bardzo trudno znaleźć tu partnerów.
Być może jednak się nada.
Nie zostaje na dłużej.
Wkrótce będzie składać jaja.
Samiec jest spełniony,
ale całkiem wyczerpany.
Pięćdziesiąt pięć milionów lat ewolucji
stworzyło wyjątkowo niezwykłe formy adaptacji do życia na pustyni.
Dzięki odporności i pomysłowości
małe zwierzęta triumfują na odludnych wydmach Namibii.
Mniejsze niż kołeczek golfowy młode po miesiącach spędzonych w piasku.
Dziedzictwo kameleona trwa dalej.
Czeka go mnóstwo wyzwań.
Najlepiej mierzyć się z nimi krok po kroku.
Napisy: Marzena Falkowska