Dünya gezegeni o kadar büyük ki
hayattaki küçük şeyleri gözden kaçırmak çok kolaydır.
Ama yakından baktığınızda
keşfedilmemiş bir dünya görürsünüz.
O dünyada minik kahramanlar...
...ve küçük canavarların...
...devasa tehlikelere karşı koymak için...
...muhteşem süper güçlere ihtiyacı var.
Mercan resifleri gezegendeki en kapsamlı yerlerden biridir.
ANLATAN PAUL RUDD
Dev balık sürülerine ve muhteşem canlılara ev sahipliği yapar.
Ama onların altında...
...olağanüstü minik hayatlarla dolup taşan...
...minyatür bir metropol vardır.
Bu hayvanlar küçük olabilir...
...ama yaptıkları işler çok gereklidir.
Şu anda hiç olmadıkları kadar meşguller.
Yılda bir kez bu resiflerde geleceğini koruması için çok önemli olan
olağanüstü bir üreme dönemi olur.
Ama büyük resifte küçük balık olmak kolay değildir.
Minik hayvanlar mercan şehirlerini yaşatmak için zorlukları yenmeli.
RESİF
Mercan resifi de herhangi bir şehir kadar karmaşık ve kalabalıktır.
Her gün yoğun ve gürültülü başlar.
Tüm vatandaşlar su altı korosuyla birbirlerini çağırıyor.
Çıtırdayan kas sesleri...
...açılıp kapanan pençeler...
...ve takırdayan dişler.
Sadece gelişen minik canlılar topluluğu olan sağlıklı bir resif
bu kadar çok ses çıkarabilir.
Buradaki balıkların yarısı şişe kapağından birazcık daha büyük.
Ama hizmetlerine çok talep var.
Kaplumbağa, kabuğunu biraz parlatmak için
temizleme istasyonuna geliyor.
Küçük horozbinanın tek başına halledemeyeceği kadar büyük bir iş.
Yosun temizlemede uzman bir ekip onu temizlemeye yardım ediyor.
Bir palyaço balığı ailesi anemon evlerine bakmakla meşgul.
Birkaç avcı dokunaçlarını batırmaya çalışıyor.
Ama palyaço balıklarının burada temelli yaşamasını sağlayan
koruyucu mukus kalkanları var.
Karşılığında da anemonu temiz tutup ona oksijen sağlıyorlar.
Onların altında gizli, erkeğin göz kulak olması gereken 500 yumurta var.
Her biri bir pirinç tanesinden daha ufak.
Yumurtalar resifin ürediği gece çatlarsa
bu onlara en yüksek yaşama şansını verecektir.
O zamana kadar güvendeler.
Bu, resifteki en güvenli evlerden biri.
Ve aile hiçbir zaman uzaklaşmıyor.
Burada her zaman daha büyük bir balık var.
Leopar mercan orfoz.
Minik papaz balığı, mercan labirentinde mercan orfozunun...
...erişemeyeceği yerde saklanıyor.
Ama bu zeki balık pes etmiyor.
Sadece...
...destek çağırıyor.
Ahtapot pek normal bir yardımcıya benzemeyebilir.
Ama ikisi birlikte harika bir takım oluyorlar.
Mercan orfozu kamuflaj için renklerini değiştirdiğinde...
...av başlıyor.
Papaz balığı için çifte bela.
Mercan orfozu onun saklandığı yeri buluyor.
Sonra da onu göstermek için renk değiştiriyor.
Dokunaçlar iniyor.
Balık panikliyor.
Doğruca mercan orfozunun dişlerinin arasına gidiyor.
Korkunç bir seçim.
Kıpırdamadan dur ve ahtapota yakalanma riski al.
Ya da kaç...
...ve mercan orfozuna yem ol.
Güvenli kaçış olmayınca...
...bazen tek seçenek karşılık vermektir.
Papaz balığı ahtapota diklenerek...
...onu kaçırmaya çalışıyor.
Ama bu arbede daha büyük balıkları çekiyor.
Minik balıkların kaçma şansı.
Köpek balıkları etraflarında dolaşırken...
...bir anda herkes kendi canını kurtarmaya bakıyor.
Takım çalışması buraya kadarmış.
Büyük köpek balıkları ufak balıklarla uğraşmıyor.
Ama diğer avcıları kaçırarak minik hayvanların işe dönmesini sağlıyorlar.
Otlayıcılar, resifi yosunlardan temizliyor.
Böylece yavaş büyüyen mercanların gelişmesine izin veriyorlar.
Mercan minik hayvanların kolonisinden oluşuyor.
Her birinde de ışığı yiyeceğe çeviren mikroskobik bitki hücreleri var.
Tüm resifin üzerine kurulu olduğu inanılmaz bir ittifak bu.
Birlikte milyarlarca minik hayat
Dünya'nın en büyük yaşayan yapısını oluşturuyor.
Ama mercan şehirler çok kırılgandır.
Isınan denizlere...
...hava kirliliğine...
...aşırı balık avlanmasına...
...ve istilaya karşı savunmasızlar.
Yüzlerce tüp ayak üzerinde hareket ediyorlar.
Zehirli iğnelerden oluşan silahları var.
Canavar gibi...
...mercan-yiyen...
...dikenli taçlı denizyıldızı.
Her yıl yüzlerce mercan yiyebilir.
Ve sadece bir tane yok.
Onlardan oluşan bir ordu var.
Tüm minik yaratıkların evlerini yok ediyorlar.
Ama üzerlerine gelen tehdidin farkında olmayan...
...mercan sakinleri üremek için hazırlanıyorlar.
Ve yiyecek arıyorlar.
Hayvan krallığındaki en karmaşık gözler.
İnsanlarınkinden dört kat fazla renk reseptörüne sahip
tavus kuşu mantis karidesi dünyayı farklı bir ışıkla görüyor.
Bir diş macunu tüpünden daha büyük değil ama savunmasız da değil.
Dokuz milimetrelik merminin hızıyla aşık atabilecek güce sahip.
O kadar hızlı ki suyu buharlaştırıyor.
Hatta bir ışık parlaması bile yaratabiliyor.
İyi silahlı tavus kuşu mantis karidesinin bile güvenli bir yere ihtiyacı var.
Oyuğu yakında çocuk odasına dönüşecek.
Tadilatlar tamamlandığı zaman.
Çiftleşmek isteyen bir erkek ziyaretçisi...
...geldi bile.
Ya da evini çalmak istiyor.
Her durumda...
...şimşek yumruklarıyla henüz misafire...
...hazır olmadığını gösterecek.
Ama burası açık alanda yakalanmak için tehlikeli bir bölge.
Doymak bilmez bir avcı.
Boyu da...
...çay bardağı kadar.
Cüce mürekkep balığı.
Bu üreme durumuna gelmek istiyorsa daha çok büyümesi gerek.
Bu da çok fazla yemek yemesi demektir.
Ama kendisi de yumuşak bir hedef.
İşin püf noktası av olmadan avlanabilmekte.
Bu kılık değiştirme ustası teninin rengini ve dokusunu değiştirerek...
...avcıları ve avları...
...kandırabilir.
Ömrü bir yıldan az olduğu için çabuk büyümesi,
hareket eden her şeyi yemesi gerekiyor.
Bir plankton yakalayıp yemek için kollarını sallayan
düğme kadar boyu olan boksör yengeci bu tehlikenin farkında değil gibi.
Acı verici bir hata.
Bu yengeç minyatür dikenli anemonları kıskacında tutuyor.
Avcıları kaçıracak minik şok cihazları.
O kadar etkililer ki
rakipleri onları elde etmek için her şeyi yapar.
Olağanüstü hassas bir mücadele.
İki yengeç de anemonlara zarar vermek istemiyor.
Rakibini kilitleyen taraf, dikkatlice ödülünü alıyor.
Şimdi ikisinde de birer tane var,
iki yengeç de bir çift dikenli eldiven yapmak için onları bölecek.
Anemonlar her tür canlıya koruma sağlıyor.
Minik şeffaf anemon karidesi.
Palyaço balığıyla birlikte yaşıyor.
Sadece ataş boyutunda olabilirler...
...ama resifteki büyük balıklarla iş yapacak kadar cesurlar.
Karides sallanarak hizmetlerinin reklamını yapıyor.
Ve müşterisi avcıysa...
...satış sunumlarının net olarak anlaşılması için
el çırpıyorlar.
Güvende olduğundan emin olunca
minik karides çalışmaya başlıyor.
Ölü cildi soyuyor.
Parazitleri topluyor
ve solungaçları temizliyor.
Hatta biraz diş hijyeni için bile cesaret gösterip çeneye yaklaşıyor.
Minik temizlikçilerin sunduğu sağlık hizmetleri
büyük balıkların iyi durumda olmaları için gerekli bir şey.
Resifin her yanında çiftleşme hazırlıkları devam ediyor.
Tavus kuşu mantis karidesi çocuk odasını bitirmek üzere.
Orayı güvenli yapmak için üç kiloluk devasa molozları taşıdı.
Düşmanlarını şaşırtmak için de acil durum çıkışlarını temizledi.
Yaptığı inşaat o kadar büyük ki diğerleri de burada kendine ev buldu.
Ama sorun olacak bir komşusu var.
Dişli balık.
Araç gereç kullanmayı bilen birkaç balıktan biri.
Midye kırmak için kendi örsü bile var.
Bir mantis karidesini yemez.
Ama kır ve al tarzı beslenme yaklaşımı onun evini yıkabilir.
Yiyecek ararken çok fazla moloz karıştırıyor.
İstediğini buldu.
Ama çocuk odası inşaatı çok geri kaldı.
Büyük gün yaklaşırken resif gitgide yoğunlaşıyor.
Palyaço balığı yumurtalarının çatlamasına az kaldı.
Ve bir temizlikçi çırçır balığı filosu da iş üzerinde.
Sadece bir parmak uzunluğundalar.
Mavi ve siyah çizgileri sayesinde kolayca tanınabiliyorlar.
Ama hepsi göründükleri kadar iyi niyetli değil.
Bir horozbina.
Bu sahtekâr temizlikçi, çırçır balığını taklit etmek için renklerini değiştiriyor
ve fark edilmeden aralarına karışıyor.
Ama o buraya temizliğe gelmedi.
Dişlerini hiçbir şeyin farkında olmayan balıkların cildine sürterek...
...kendine pullardan yiyecek topluyor.
Kurbanları başlarına ne geldiğini anlamadan
bu minik düzenbaz ortadan kaybolup...
...inine dönüyor.
Gizli operasyonlar birçok minik hayvana resifte yaşama şansı sağlıyor.
Cüce mürekkep balığı da bu şekilde sağ kalıp...
...karnını doyurabiliyor.
Her başarılı avdan sonra büyüyor.
Bu dişi etkilenmiş görünüyor.
Bir kez olsun önceliği yiyecek değil.
Mantis karidesi evini tekrar düzenliyor.
Çöpleri atıyor.
Her şeyin yerli yerinde olmasını sağlıyor.
Ve son dokunuşları yapıyor.
Nihayet misafir kabul etmeye hazır.
Resif yılın en önemli olayına hazırlanırken
mercan katilleri geliyor.
Dikenli taçlı denizyıldızı ordusu.
Midelerini sıkarak mercanın canlı dokusunu yiyorlar.
Geriye sadece beyaz iskeletleri bırakıyorlar.
Denizyıldızı ordusunun önlerine çıkan tüm mercanları yemesine engel olmak için
resif sakinlerinin yapabileceği çok az şey var.
Menüde sırada bu minik yengecin evi var.
Ne kadar uğraşırsa uğraşsın...
...denizyıldızının gövdesini delmek neredeyse imkânsız.
Ama dikenlerinin yumuşak ve hassas kökleri...
...onun zırhındaki çatlaktır.
Minik yengecin...
...canavarı yenme vakti geldi.
Muhafız yengeçlerle mücadele etmek bu acıya değmez.
Minik canlılardan oluşan çok çeşitli bir topluluk.
Hepsi üzerine düşeni yaparak...
...mercan resiflerini canlı ve birçok tehlikeye karşı dayanıklı kılıyor.
Bu canlı şehirlerin hasarlı bölgeleri bile iyileşebilir.
Yılda bir kez
mükemmel dalga ve mükemmel ısı aynı anda denk geliyor.
Bu gece büyük gece.
Mercan resifinin kendisi ürüyor.
Minik bir grup, boyutları biber tanesi kadar.
Bebek mercanları tek seferde yapacak tüm malzemeler mevcut.
Mercan çoğalıyor.
Birçok diğer minik resif hayvanı da ürüyor.
Cüce mürekkep balığı eşini buldu.
Şimdi sıra yumurtalarını güvenle mercana koymasına geldi.
Mantis karidesi de yumurtladı.
20 bin yumurta.
Babaları bir kez daha temizledikten sonra
yüzlerce palyaço balığı larvası serbest bırakılıyor.
Birlikte çoğalarak olabildiğince yeni hayat yaratıp
dalgayla birlikte güvenle taşınıyorlar.
Kısa zaman sonra minik mucizeler büyüyor.
Bir yer fıstığından daha büyük olmayan
mürekkep balığı yavrusu okyanus macerasına başlıyor.
Belki de en önemlisi bir milimetrelik döllenmiş mercan yumurtası.
Resifin sesine doğru giden...
...bu minik tuğla büyüyüp heybetli bir mercan olacak.
Ve bu mercan şehrinin sakinlerinin geleceğini kurmasına yardım edecek.
Alt yazı çevirmeni: Orhan Cevher