Dünya gezegeni o kadar büyük ki,
hayattaki küçük şeyleri gözden kaçırmak çok kolaydır.
Ama yakından baktığınızda
keşfedilmemiş bir dünya görürsünüz.
O dünyada minik kahramanlar...
...ve küçük canavarların...
...devasa tehlikelere karşı koymak için...
...muhteşem süper güçlere ihtiyacı var.
Karayipler.
ANLATAN PAUL RUDD
Cennete benziyor.
Kübalı arı sinek kuşu için çok güzel bir yuvaya benziyor.
Arıdan çok da büyük değil.
Dünyanın en küçük kuşu.
Buranın yolunu tutmuş olan
bir sürü minik aykırı canlı var.
Çoğu türünün en küçüğü ve dünyanın başka yerinde bulunmuyor.
Adalarda yiyecek ve alan çok sınırlıdır.
Burada genelde en küçükler sağ kalır.
Ama cennetin bir karanlık yanı var.
Fırtına sezonu başladığında
minik hayvanlar gezegenin en büyük güçleriyle yüzleşmek zorunda.
ADA
Güneşli günlerde Karayip Adaları'ndaki hayat büyük olasılıklara gebedir.
Erkek arı sinek kuşu.
Bir eş arıyor
ve etkilemek için süslenmiş.
Ama bu dişi meşgul.
Yumurtadan yeni çıkmış,
kahve çekirdeği boyutundaki iki yavrusuna bakıyor.
Espresso fincanı kadar yuvaları var.
Dört gün sonra böcek ve nektarla beslenerek boyutları ikiye katlanacak.
Bütün bu yiyecekleri temin etmek çok zor iş.
Sinek kuşu diğer tüm hayvanlardan daha çok enerji yakar.
O yüzden dişinin her gün yüzlerce çiçeğe gitmesi gerekiyor.
O kadar küçük ki böcekler bile büyük rakip oluyor.
O beslenirken yuva korumasız kalıyor.
Tek bir karınca bile tehlike arz ediyor.
Sayıları arttıkça yavrular büyük tehlikeye giriyor.
Tam vaktinde.
Günü kurtarmak için döndü.
Karayip hayvanları zaman içinde evrilerek
buldukları yiyecekleri en iyi biçimde değerlendirecek kadar ufalmış.
Bir ip yılanı.
Spagetti tanesi kadar ince...
...ve onun yarı boyunda.
O bir tür...
...karınca avcısıdır.
Yetişkin karıncalar onun çenesi için çok büyük.
Ama larvaları kolay yeniliyor.
Bu minyatür mucizelerin çoğu tek bir adaya özgüdür.
Bir kibrit çöpünün yarı boyunda olan
cüce kertenkele, dünyanın en küçük kertenkelelerinden biridir.
Bu ölü yapraklar arasında mini böcekleri avlamak için mükemmel bir boyut.
Ama muhtemelen tropik fırtına için biraz ufak kalıyor.
Yağmur damlaları bomba gibi düşüyor.
Anne sinekkuşu yavrularını korumak için elinden geleni yapıyor.
Diğerleri saklanmak için uçuyor.
Ama fırtına o kadar etkili ki...
...yuvasını terk etmekten başka seçeneği yok.
Orman zemininde biriken sular da akıntıya dönüşüyor.
Ama boyut, cüce kertenkelenin süper gücü.
O kadar küçük, o kadar hafif ki, suyun üzerinde yürüyebiliyor.
Sel geçene kadar suyun üzerinde kalabiliyor.
Karayipler'i her yıl döven 15'ten fazla tropik fırtınayla
cennet kolayca cehenneme dönebilir.
Sinekkuşunun yavruları sürüklenip gitmiş.
Yeni fırtına vurmadan...
...her şeye baştan başlaması gerek.
Fırtınanın ardından sebzeler denize dökülmüş.
Onlarla birlikte canlılar da denize saçılmış.
Arada bir de olsa yolculardan biri yeni kıyılara gidecek kadar şanslı olur.
Birçok hayvan yeni adalara bu şekilde yerleşir.
Küçük ama çetin ceviz olan Anolis kertenkeleleri başarılı yolculardır.
Ama ötekiler ondan çok önce gelmişti.
Karayip fareleri ve iguanalar kıyıya vuran şeyleri yiyerek sağ kalır.
Kumsaldan çekilmesi gerek.
Güvenliğe ulaşmasına birkaç metre var.
Yeni bir popülasyon kurmak için birkaç cesur öncü yeterlidir.
Fırtına Karayip faresinden kum çekirgesine kadar türlü türlü...
...kumsal avcısını buraya getirmiş.
Ama herkes yemek peşinde değil.
Keşiş yengeci kendine yeni ev arıyor.
Kendi evinin ciddi tamire ihtiyacı var.
Fırtınada yeni kabuklar gelmiş.
Ama uygun boyutu bulmak kolay değil.
Kendisinin boyutu golf topu kadar.
Ama keşiş yengeçleri Hindistan cevizi boyutuna kadar büyüyebilir
ve kabuklarını da buna uygun biçimde güncellemeleri gerekir.
Sürekli daha büyük evlere ihtiyaç duyan keşiş yengeçler
ustaca bir çözüm bulmuşlar.
Bir yengeç kendine olmayan bir kabuk bulduğunda
gelip incelemeleri için diğerlerini çağırır.
Doğru boyuta sahip yengeç gelince
bir ev sahiplenme zinciri kurarlar.
Büyükten küçüğe.
En büyük olan önce hareket eder.
Sona her biri yeni boşalan bir boy büyük yere geçer.
O, partiye geç kalmış.
Ama her zaman artan bir kabuk olur.
En küçüğü.
Bir yengeç bir şekilde doğru evini bulduğunu anlar.
Nihayet düzgün bir barınak.
Ona ihtiyacı olacak.
Yılın bu zamanı kötü hava hiçbir zaman uzak değildir.
İçeri gittikçe, son fırtınadan dolayı şiddetlenen nehirler...
...yağmur suyunu denize taşıyor.
Ama bazıları diğer yöne gidiyor.
Kaya balıkları üreme yeri bulmak için akıntıya ters yere gider.
Bazı erkekler rekabetten kaçınmak için inanılmaz şeyler yapar.
Bir çay kaşığından daha ufak
ama kanatlarını vantuz gibi ve ağzını da tutunmak için kullanarak
akıntıya karşı durabiliyor.
Ama bu...
...daha zor olabilir.
Kaya balıkları 350 metrelik şelalelere tırmanabilir.
Neredeyse Empire State Binası kadar yükseğe.
Tırmanış günler sürer.
Çoğu tırmanmayı dener...
...ama yüzde birden azı sağ kalır.
Dikkatli olmanın karşılığını alırsınız.
Başardı.
Ve çiftleşme şansı oldu.
Yeni bir jenerasyonu akıntı aşağı yolluyor.
Fırtına mevsiminin nemi bir hayat patlamasını tetikliyor.
Jamaika Montane yengecinin boyutu kesme şeker kadardır.
Sağ kalmak için suda kalmasına gerek yoktur.
Ama bir annenin üremesi için yine de suya ihtiyacı var.
Minik kaya aralarında birikmiş yağmur suları var
ama burada bir aile kurmak çok riskli.
Çözümü biliyor.
Özel kılları kullanarak kabuğunun üzerine ince bir su katmanı çekiyor.
Şimdi onu koyacak bir yer lazım.
Kibrit kutusu büyüklüğünde bir salyangoz kabuğu.
Birkaç damla tutmak için mükemmel.
Ayrıca yeni bir aile için de yeterince güvenli.
20 yengeç yavrusu.
Hiçbiri bir kum tanesinden büyük değil.
Önümüzdeki üç ay boyunca
minik salyangoz kabuğu yuvalarında onları besleyecek, sulayacak
ve koruyacak.
Fırtına sezonu ilerledikçe havada çok fazla nem oluyor.
Coqui kurbağaları tamamen su dışında doğum yapabilir.
Hayat mucizesi tek bir hücre olarak başlıyor.
Sadık babaları onları koruyor.
Boyu çilek kadar
ama çocuklarını her tür tehlikeye karşı korumaya hazır.
Onun iki katı boyunda
aç bir salyangoz.
Yumurtalarını taşıyamaz.
Kaçış yok.
Karşılık veriyor...
...ama salyangoz ona aman vermiyor.
Yumurtaları kırılana kadar bu korkusuz babanın
daha iki hafta nöbet tutması gerek.
Dişi sinekkuşu yeni bir eş arıyor.
O kadar küçük bir erkeği bulmak zor olabilir.
Dikkat çekmek için bu kadar çaresiz olmasaydı.
Onu elde etmek istiyorsa çok çalışması gerek.
Minik dansçı.
Nihayet ısrarının karşılığını alıyor.
Yakında yeniden anne olacağı için yeni bir yuva yapması gerek.
Örümcek ağları yuvayı birleştirmek için ideal zamktır.
Önce temelini örerek başlıyor.
Birkaç gün içinde,
yuvası yeni kıymetli yumurtaları taşımaya hazır olacak.
Ama denizde büyük bir şey toplanıyor.
Okyanus ısıları yıl boyunca yükseldiğinden
çok daha güçlü tropik fırtınaları ateşler.
Karayip kertenkeleleri bu şiddetli hava şartlarına
şaşırtıcı derecede uyum sağlar.
Ekstra büyük ayak tabanları saatte 200 km'lik rüzgârda bile
tutunmalarını sağlar.
Ama bu fırtına hâlâ toplanıyor.
Bu, Dorian Kasırgası.
Kansas boyutlarında bir fırtına.
Dünyanın en güçlü hava olayları gerçekleştiğinde...
...minik canlılar onların insafına kalır.
Rüzgârın hızı saatte 300 kilometreyi buluyor.
Direkt vurduğunda büyük yıkım getirir.
Karayipler her yıl kasırgalarla perişan oluyor.
Ama binlerce adadan sadece birkaçı çok ağır hasar alıyor.
Kimin sağ kalacağı şansa...
...ve boyuta bağlı.
Minik hayvanlar genelde fırtınadan korunup hızlıca toparlanma konusunda
en iyi şansa sahiptir.
Fırtına mevsiminin ortasında, ne olursa olsun
keşiş yengeçleri kumsala döner.
Yeni ay toplu göçlerini tetikliyor.
Üç gün üç gece boyunca binlercesi toplanıyor.
Hepsi dişi, hepsi yumurta taşıyor.
Suya değdikleri anda...
...yumurtalar çatlıyor.
Milyonlarca mikroskobik larva denize dağılıyor.
Onlar büyüdükçe, kıyıya dönme vakti gelene kadar
akıntılarla yolculuk edip
yeni koloniler kuracaklar.
Karayip adalarında sınırlı fırsatları
en iyi değerlendirenler minik canlılardır.
Coqui kurbağa yavruları artık tam şeklini aldı
ve yumurtadan çıkmaya hazırlar.
Babalarının özverisi
onlara bu büyük, geniş dünyada kendi yollarını
yapma şansını verdi.
Bu annenin direnci ona yeni bir başlangıç sağladı.
Yeni bir minik mucize nesli...
...kendilerine...
...bu kıymetli adada yuva buldu.
Alt yazı çevirmeni: Orhan Cevher