Trái đất kỳ vĩ đến nỗi,
rất dễ bỏ qua những thứ bé nhỏ hơn trong cuộc sống.
Nhưng hãy nhìn gần hơn...
và bạn sẽ thấy cả một thế giới chưa từng được khám khá.
Một thế giới mà các anh hùng tí hon...
và quái vật nhỏ bé...
cần những siêu năng lực phi thường...
để giúp chúng sinh tồn trước những hiểm nguy to lớn.
THẾ GIỚI SIÊU NHỎ
Rừng rậm nhiệt đới Mỹ Latinh,
ngôi nhà của nhiều sinh vật nhỏ...
DẪN CHUYỆN BỞI PAUL RUDD
...hơn bất cứ đâu trên Trái đất.
Dưới thảm lá khô, một sự sống mới đang ở bước khởi đầu.
Con ếch phi tiêu dâu tây này đang mang nòng nọc trên lưng.
Chỉ nhỏ cỡ hạt gạo.
Thế giới ngầm trong rừng rậm là quá nguy hiểm với con nó.
Nó cần tìm nơi an toàn cho con mình lớn lên.
Tít phía trên, ở các cành cây của tòa nhà chọc trời cao 40 mét trong rừng.
Với con cóc chỉ bé bằng quả nho...
đây chẳng khác gì núi Everest.
Chân dính giúp nó dễ bám.
Nhưng một cú trượt có thể gây tai họa.
Trên cây có rất nhiều loài động vật khác.
Từ rễ...
...đến ngọn.
Có đến 5.000 loài sinh vật nhỏ khác nhau
sống cùng trên một cây.
Mãi mới đến vòm lá, nơi ánh nắng chiếu vào.
Một cây dứa Nam Mỹ tạo thành hồ bơi mái nhà lý tưởng
để nòng nọc lớn lên.
Nhưng với quá nhiều loài động vật nhỏ cạnh tranh thức ăn và không gian,
cuộc sống trong rừng rậm rất bấp bênh.
Chỉ có chuyên gia thật sự mới sống sót được.
RỪNG NHIỆT ĐỚI
Xin giới thiệu loài khỉ nhỏ nhất thế giới...
Khỉ đuôi sóc lùn.
Con trưởng thành có thể ngồi vừa lòng bàn tay.
Kích thước nhỏ khiến nó khó nhận biết ai là bạn, kẻ thù hay thức ăn.
Nhưng ít ra nó có nguồn thức ăn
ở ngay dưới chân mình.
Với bộ răng sắc, nó đục vào vỏ cây
để tạo ra những cái giếng nhỏ chứa đầy nhựa cây ngọt ngào thơm ngon.
Trên một cây lớn, có thể có hơn 1.000 cái giếng như vậy.
Dễ dàng nuôi sống một gia đình đang lớn.
Tốt lắm. Bầy khỉ có sự bổ sung.
Mỗi con chỉ to như quả bóng bàn.
Khỉ đuôi sóc hầu như lúc nào cũng sinh đôi.
Cả bố và mẹ đều chia sẻ nghĩa vụ chăm con, thậm chí cả anh chị cũng góp sức...
khi không bận đánh nhau.
Tôn chỉ của các loài linh trưởng đút vừa túi quần này là hợp tác.
Và cả sống ở khúc giữa cây nữa.
Phía dưới quá nguy hiểm...
...còn phía trên quá đông đúc.
To gấp 60 lần khỉ đuôi sóc, khỉ rú thống trị trên này.
Vòm lá là nơi tìm thấy 80% sinh vật trong rừng.
Dưới mặt đất, cuộc sống vất vả hơn.
Chả có mấy ánh mặt trời chiếu xuống đây, nên không nhiều cây cỏ mọc được.
Con chuột lang Agouti bé xíu này sống dựa vào những gì rơi xuống.
Mưa là nguồn sống của rừng nhiệt đới.
Lượng mưa mỗi năm tối đa ba mét.
Mỗi giọt mưa tạo ảnh hưởng lớn đến các sinh vật tí hon.
Mưa đổ đầy nước cho bể bơi của nòng nọc.
Nhưng nhiều quá cũng không tốt.
Thực vật và vỏ cây hút nước gây thêm sức nặng khổng lồ cho những cây cổ thụ.
Những cơn mưa như thác lũ cuốn trôi lượng đất ít ỏi.
Các cây khổng lồ chịu đựng những cơn bão với lượng mưa lớn qua nhiều thế kỷ...
cho đến một ngày...
Khi một cái cây lớn thế này gãy đổ...
nó để lại một khoảng trống lớn trong rừng.
Con ếch phi tiêu dâu tây đã sống sót.
Nhưng nòng nọc của nó đang ở thế nguy hiểm.
Và con rắn đất bụng đỏ có thể cảm nhận được điều đó.
Ếch mẹ chẳng thể làm gì...
ngoài làm lại từ đầu.
Thảm họa của con này lại là lộc trời với con khác.
Kiến xén lá không cần leo cây nữa.
Lá cây to gấp nhiều lần kích thước của chúng.
Nhưng mỗi con kiến có thể mang nặng gấp mười lần khối lượng chúng.
Và một đàn kiến tám triệu con có thể lột sạch một cái cây thế này
chỉ trong vài ngày.
Người khổng lồ sụp đổ cũng thu hút nhiều loài ăn lá tí hon khác.
Tiếc là khỉ đuôi sóc không ăn lá.
Và đánh mất một cây có nhựa khổng lồ là bước lùi lớn.
Nhưng những con quỷ nhỏ này săn mồi cũng giỏi không ngờ.
Đôi chân như có lò xo giúp chúng có thể nhảy lên cao đến ba mét.
Móng vuốt cong giúp bám chắc như những cái móc neo tí hon.
Và hàm răng chuyên gặm vỏ cây này cũng hiệu quả không kém với côn trùng.
Săn mồi giữa đống hỗn độn khi cây đổ thật dễ dàng với những con khỉ nhỏ này.
Chúng sẽ ăn bất cứ thứ gì chúng lấy được.
Nhưng không phải cái gì cũng như vẻ bề ngoài.
Một màn thể hiện ấn tượng của nghệ thuật bắt chước.
Con sâu bướm này bắt chước rắn độc thuyết phục đến mức
đáng sợ.
Sau hàng trăm năm sống trong bóng tối,
đột nhiên mặt đất được tắm trong ánh nắng.
Hạt giống vốn được cho ngủ đông, đã bắt đầu mọc và đặt mục tiêu cao.
Giờ là cuộc đua về phía ánh sáng.
Cây leo và dây leo nhanh chóng xuất phát...
bóp chết những cây nhỏ trong cuộc chiến giành chỗ dưới mặt trời.
Chả mấy chốc cây non đã phủ kín người khổng lồ sụp đổ.
Và khoảng trống biến thành một trảng cây sum suê.
Nhưng đây không phải vườn địa đàng.
Chim ruồi nhẹ như tờ giấy.
Kích thước thì thiếu nhưng hung hãn có thừa.
Có những con có mỏ và thậm chí cả răng sắc như dao găm.
Tất cả chỉ để tranh giành hoa.
Cứ vài phút, chim ruồi phải nạp năng lượng một lần.
Nhờ cái lưỡi có lông, chúng tớp được mật hoa 20 lần một giây.
Và chúng phải làm nhanh.
Cạnh tranh rất khốc liệt.
Nhưng không nhất thiết phải như thế.
Bông hoa có hình trăng lưỡi liềm của cây chuối pháo
khiến cho phần lớn chim ruồi không hút mật được.
Nhưng con chim ruồi ẩn sĩ xanh có cái mỏ dài và cong.
Cái mỏ cho phép nó yên ổn hút mật hoa.
Gần như thế thôi.
Bé hơn cả đầu kim,
những con ve hoa này đã gần uống cạn hoa chuối pháo.
Để sang bông hoa tiếp theo, chúng cần đi nhờ.
Nếu cùng kích thước, chúng gần nhanh bằng báo gê-pa.
Chạy đua về mỏ chim ruồi...
để đi lậu vé trong mũi của nó...
sẵn sàng được bốc sang bông hoa tiếp theo.
Khi trảng cây đã lớn quá khổ,
mặt đất lại chìm vào bóng tối một lần nữa.
Nấm sinh trưởng mạnh mẽ trong điều kiện ẩm ướt này...
làm mục rữa phần còn lại của cái cây đổ.
Tìm đồ ăn tươi ở đây trở nên khó khăn hơn nhiều.
Quả hạch Brazil quá cứng với phần lớn động vật.
Trừ chuột lang Agouti.
Cái gì chưa ăn được bây giờ, nó sẽ chôn để ăn sau.
Bản tính của nó là luôn lo lắng.
Và có lý do chính đáng cả.
Mèo rừng chỉ lớn hơn mèo nhà một chút...
nhưng dữ dằn hơn nhiều.
Mặt đất tối tăm ngụy trang cho nhiều loài dã thú.
Và với kích thước nhỏ, thậm chí chúng còn độc địa hơn.
Đi bằng 40 cái chân bé xíu,
con giun nhung dài bằng ngón tay này rình rập trong im lặng.
Chiến thuật săn mồi của nó như lấy từ phim viễn tưởng ra.
Cảm biến rung động trên cơ thể nó lần theo chuyển động của con mồi.
Nó phải trườn lại gần hơn...
để dùng vũ khí bí mật...
Máy bắn tơ.
Những sợi tơ dính cứng lại chỉ trong vài giây.
Không có đường thoát.
Những sinh vật tí hon liên tục phải cảnh giác.
Con ếch phi tiêu dâu tây cái đã đẻ ra một mẻ trứng mới.
Nhưng bảo vệ trứng là việc của con đực.
Màu đỏ tươi là lời cảnh báo đến thú săn mồi.
Da nó tiết ra chất độc chết người.
Chỉ có một vấn đề...
Rắn bụng đỏ thì miễn nhiễm.
Chúng cũng rất nhạy cảm với bất cứ chuyển động nào.
Án binh bất động...
thì còn có cơ sống sót.
Nhưng nó không trốn được tất cả.
Một con đực đối thủ.
Nó muốn chiếm địa bàn.
Nếu chiếm được, nó sẽ ăn trứng.
Ếch bố bé nhỏ phải chiến đấu vì tất cả.
Cả hai đều không nặng hơn cục đường, đây là cuộc chiến cân sức.
Cuộc chiến có thể kéo dài đến hơn nửa tiếng.
Con ếch nhỏ bắt đầu thấy mệt.
Nhưng ếch bố đã giành chiến thắng.
Địch thủ đã bị đuổi đi, tạm thời là thế.
Vẫn còn phải canh phòng hai tuần nữa trước khi trứng nở.
Khi rừng trưởng thành dần, bắt đầu có những mối quan hệ phức tạp hơn.
Con ong phong lan này đang trong một sứ mệnh phi thường.
Nó đã bay hơn 40 km để đến đây.
Và nó không đến một mình.
Tất cả những con đực, chỉ nhắm đến một thứ.
Không phải phấn hoa.
Nước hoa.
Cây lan này tạo ra một loại nước hoa
sẽ khiến ong cái không thể cưỡng lại được nó.
Nên nó lấy nhiều hết mức có thể.
Nhưng nếu nó không cẩn thận...
nó sẽ bị chết chìm.
Chỉ có một đường thoát.
Cái lỗ rất chật.
Và cây lan không để nó đi mà không có quà chia tay.
Một gói phấn hoa dính vào lưng nó.
Sứ mệnh tìm bạn tình của con ong nhỏ bé này tiếp tục,
nhưng việc của cây lan đã xong.
Với khỉ đuôi sóc lùn, cuộc sống có vẻ đang trở lại bình thường.
Dạo này khó kiếm côn trùng hơn trước.
Không phải vấn đề.
Chúng đang bận đào giếng nhựa cây ở cây mới.
Những kẻ hàng xóm ồn ào cũng đã quay lại.
Gây huyên náo, chiếm hết thức ăn...
và phóng uế.
Giải quyết nỗi buồn xong,
việc dọn dẹp lại dồn lên những kẻ thấp cổ bé họng.
Siêu anh hùng tí hon này có nhiệm vụ giữ vòm lá sạch sẽ.
Một con bọ cánh cứng, chỉ nhỏ bằng đồng xu.
Nhưng chả việc nào là quá sức.
Từ độ cao 20 mét...
nó chỉ cần bám thật chặt.
Phần còn lại của đội dọn dẹp đi theo.
Chúng lăn các cục phân đi để chôn giấu.
Thức ăn cho bọ con.
Và phân bón cho rừng.
Rừng nhiệt đới là một thế giới phức tạp có đầy những loài động vật nhỏ ấn tượng.
Ai cũng có một vai trò riêng độc đáo.
Những con linh trưởng tí hon này cũng đã tìm được chỗ cho mình.
Khoảng rừng đông đúc này của chúng liên tục biến đổi.
Nhưng tạm thời lúc này, đời còn đẹp lắm.
Còn phía dưới...
Một quả hạch Brazil mà chuột lang Agouti bỏ lại...
Chậm rãi lớn lên trong bóng tối.
Chơi chiến thuật đường dài.
Từ khởi đầu khiêm tốn, người khổng lồ vươn lên.
Rừng nhiệt đới dường như là một biển xanh bất tận...
nhưng mỗi cái cây đều là nhà của biết bao kỳ quan bé nhỏ.
Một con ếch phi tiêu dâu tây
đang tìm nơi an toàn cho nòng nọc của nó.
Nó nên di chuyển ngay...
để nuôi dưỡng thế hệ tiếp theo.
Đó là một hành trình dài...
lên tít trên cao.
Biên dịch: Trọng Huy