ISANG SERYE MULA SA NETFLIX
Kakaibang red globs.
Nag-aalala ba kayo sa zombie apocalypse?
Secret trap door.
May butas ka sa iyong…
Dumadami ang petri dishes… kung anuman iyan.
'Di ito science fiction. Lahat ng ito ay science facts.
Yes!
-Sa episode na ito… -Ayun siya!
kikilalanin natin ang mga kakaibang mag-isip,
mahusay,
hindi pangkaraniwang tao…
Dati akong abogado.
na iba't iba ang pinanggalingan.
Nakaisip sila ng kakaibang paraan para maiparating ang problema,
mabago ang buong industriya,
o mabawasan
ang epekto nito sa ecosystem.
Susubukang mas marami hangga't maaari.
Mga bagong solusyon para pagalingin ang planeta.
Sinusubukan namin.
At kahit malaki o maliit man ang mga ideya…
-Ito ay wheat seeds. -Sige na.
lahat sila ay eco-innovators.
Ang unang pupuntahan ay sa Tasmania…
para makilala ang ilang eco-innovators na sumusubok na baguhin ang negosyo
na kilala sa pagkakaroon ng malaking epekto sa kalikasan,
ang industriya ng baka.
Ang livestock ay nakakagawa ng 16 porsyento
ng global greenhouse emissions sa anyo ng methane sa digestion process.
Maganda magbawas ng pagkain ng red meat
sa ilang dahilang pangkalusugan at kalikasan,
ang Tasmanian na ito ay nakaisip ng bagong paraan sa pagpapakain ng baka,
kaya kung gusto mo, pwede mo rin tingnan ang magagandang bahagi.
Ang Sea Forest ay nagpaparami ng espesyal na red algae, ang Asparagopsis.
At ang katiting na algae na ito sa pagkain ng baka
ay nakakabawas sa methane na nilalabas ng baka ng halos 80 porsyento.
At nandito ang co-founder na si Sam Elsom para ipaliwanag.
Pupunta na tayo sa laboratory. 'Di kami pwede magsabi ng--
-"Lab'ratory"? -Ang lab'ratory.
To-may-to, to-mah-to.
Dito nila sa laboratory sinisimulan ang proseso.
"Research Laboratory."
'Di ganyan ang pagbigkas, Darin!
-Rocky, sina Darin at Zac. -Hi, Darin.
-Uy, Rocky. Kumusta? -Ayos lang.
-Rocky, ikinagagalak ko. -Zac, ako rin.
Mayroon kayong kahanga-hangang science dito, 'di ba?
Nakakawili. Ngayon ay ayos ito.
Ito ang sanctuary kung saan sila nagsisimula.
Tulad ng pag-germinate ng buto hanggang sa umusbong
bago ito maitanim,
dito sa shelves at palutang-lutang sa beakers
nagsisimula ang buhay ng algae.
Naka-isolate sila mula sa napakaliit na cells
at nandito sila sa munting phase na pinagsama namin.
At nabubuo sila na parang pom-poms o lumulutang na bola,
at habang lumalaki, naghihiwalay sila.
Inaalagaan namin sila nang maigi,
pinapalaki sila mula sa 500-mil stage hanggang sa five-liter stage.
Nakakita kayo ng pinakaastig na lava lamp.
Oo! Hindi ba?
Maganda 'to sa labkung may kulay ang ilaw.
Oo. Tama.
Maglagay ng black light at pwedeng tumulala na lang ako rito habang buhay.
Noong 2016,
si Rocky ay kasama sa research
na nagdala sa pagkatuklas ng seaweed na ito
bilang methane-busting seaweed.
-Siya ang nasa likod ng lahat. -Kahanga-hanga.,
Ikaw ang methane buster.
Oo, ako nga.
Nakilala natin ang isa sa methane busters para sa planeta.
Isa sa methane busters sa planeta.
Nagpapakumbaba lang siya, si Rocky talaga ay isang methane-busting rock star.
Kailangang bigyan-pansin ang mga taong katulad niya.
'Pag medyo na-develop ang algae, aalisin ito sa dagat
at itatanim sa espesyal na lugar sa baybayin
kung saan magiging full-grown ito.
Isasama kami ni Sam para makita ang marine lease. Saglit na bangka mula lab,
dito idinedeposito o itinatanim, sa espesyal na lubid.
Sila ay microscopic spores mula sa hatchery,
Nakatanim sila sa lubid na ito, ilalagay ito sa dagat at magmamature.
Nakakapit lang sila rito?
Oo. Sa loob ng walong linggo, lahat nitong maliit na baby seaweed seedlings
ay magiging 30-sentimetro na malalagong pananim.
No'ng narating ang marine lease…
itong malalaking hook ay inihahagis sa tubig.
Ang mga hook ay ginagamit
para kunin at hilahin ang tinatawag na backbone.
Ang backbone ay inaangat gamit ang dalawang lumulutang na anchor.
Dito itatanim ang Asparagopsis para lumago,
para sila ay anihin mula sa backbone sa susunod.
Ihahagis natin ang seaweed. Ang seaweed ay lalaki
nang patayo at pababa sa mga lubid na ito.
Oo. Heto na tayo.
Ang lubid ay nababalot ng Asparagopsis spores.
Seaweed sausage.
Itong puro spore na lubid ay nakabalot sa cotton casing
para protektahan ang batang algae. Biodegradable ang case
at malulusaw ito sa apat na linggo.
Ang lubid ay ilalagay na 50 metro ang pagitan
sa marine farm na bahagi ng dagat.
Istriktong protokol ang itinalaga para ang lubid ay 'di maging banta
sa balyena, dolphin o ibang nasa dagat.
-Sinusubukan namin sabihin ang problema. -Oo.
Bawasan ang emissions. Tungkol ito sa climate change.
Oras na maayos na sa backbone, inilulubog ito
sa tubig para simulan ang susunod na phase ng paglaki.
'Di lang natin titingnan ang proseso.
Oras na para makita ang mahiwagang seaweed.
Astig.
'Yan ang Asparagopsis.
Ang common name nito ay harpoon weed.
-May maliliit itong harpoon. -Makikita mo ang maliliit na patulis.
Kahanga-hanga na ang pulang halaman-dagat na ito
ay may kakayahang baguhin ang atmospera ng planeta.
Isa itong maliit na halaman na hindi pinapansin
at lumalabas na maililigtas nito ang mundo.
Gusto ko talaga 'yong palaging ginagawa ni Darin na ilalagay sa bibig niya.
Mabuti na lang, pwede.
Ano ang hatol?
Ayos naman.
Ayos kainin? Siguro.
Pero tiyak na maayos kapag kinain ito ng baka
kasi binabawasan nito ang inilalabas na methane ng baka na halos 80 porsyento
o mas mataas pa.
At makakatulong ito sa pagbabawas ng golbal climate change.
Isipin niyo, ang maliit na seaweed ay malaki potensyal
sa pagtulong sa planeta.
Hindi kumpleto ang boat ride nang hindi ko nahahawakan ang helm.
Ang saya nito. Ang sayang araw.
Bilis, Captain Zac. Bilis, laddie!
Ikaw ang pinakamalalang pirata na narinig ko.
Captain Jack, argh!
Gumagana ang busina!
Heto na tayo.
May isa pang note dito? Pwede bang…
Ang proseso ay nagsisimula sa lab at nagpapatuloy sa dagat,
mukha man komplikado, 'di ito mahirap.
At matipid din ito.
Bumalik na tayo sa lupa para makita ang produkto.
Wow, 'di ito siksik, ano?
Ganito ang dami sa isang baka kada araw.
Ano?
'Yan lang? Wow.
Pinapakain niyo ang baka ro'n
ng ganyan karami sa isang araw,
at ang inilalabas niyang methane
-ay wala na? -Wala na. Halos.
Hindi masyadong mahirap.
Sa maliit na kurot na ito na ihahalo sa pagkain nila
at ang inilalabas ng baka na methane ay nababawasan nang malaki.
-'Di sila tumitingin. -Sige na.
Hinahabol namin ang araw.
Sige na, mga baka.
Mga kaibigan! May meryenda kayo dito.
Okay. Oras na para pakainin ang mga baka.
Naniniwala si Darin na isa siyang cow whisperer, tingnan nga natin.
Ano ang 911 sa Australia?
Hi! Halika rito.
Ang 'di kumakain ng karne ay nakikipagbuno sa baka.
Ayos, mahusay!
Tingnan niyo.
Alam niya ginagawa niya.
Tara na!
Tingnan niyo. 'Di na masama, Darin. Mas masama ang naiisip ko.
Uy, guys.
Ang nangyayari, kapag kumakain sila ng seaweed,
nagkakaroon ng enzymatic disruption sa pagbuo ng methane
dahil sa compunds na nasa seaweed,
at ikino-convert
na dapat ay gaseous waste o methane
sa enerhiya na ginagamit ng hayop para lumaki nang mas mabilis.
Ang enzyme blockages ang pumipigil sa pag-utot?
Ang 90 porsyento ng methane ay nagagawa ng ruminance.
-Galing sa dighay, hindi utot. -Wow.
Maling akala ang utot. Dighay talaga ito.
Talaga?
Cow superfood.
Mukha silang masaya. Tingnan niyo.
Bakit hindi ito gamitin ng bawat magsasaka?
Ngayon niyo pa lang natutunan,
hindi ba?
Bigyan ng ilang panahon
at umasang umabot ito.
Kasi pagdating sa climate change, ang oras ang kakaunti lang na mayroon tayo.
Nakita natin kung paanong ang halaman sa dagat
ay nagbibigay ng epekto sa climate change.
Ang kasunod ay makabagong ideya sa lupa na pwede magkaroon ng kahawig na epekto.
Papunta kami sa Orange, New South Wales
para matutunan paanong ang pinakamaliit na organismo
ay makakatulong sa isa sa pinakamalaking problema sa mundo.
Ang Loam Bio ay isang bagong biotech
na binubuo ng magsasaka, scientists at negosyante
na may layuning lutasin ang magkaugnay na isyu,
ang CO2 levels sa atmospera
at ang hindi na matabang lupa na pangsaka.
At siya ang co-founder, si Tegan.
Ang agrikultura at climate change ay may komplikadong relasyon,
at minsan, ang mga komplikadong problema ay may simpleng solusyon.
Ayos.
-Mukha kang scientific. -Pakiramdam ay scientific.
Nilalagyan nila rito ang mga buto ng microbial fungus
na 'pag itinanim, magkakaroon ng stable carbon sa lupa.
Ang proseso ay nagbibigay-sustansya sa mga pananim
at napipigilan na mailabas ang carbon sa atmospera.
At ang kabawasan nito sa CO2 ay makakatulong sa climate change.
-Ang astig nito. -Ano ang gagawin namin?
Dito nangyayari ang lahat ng good science.
Ang mga ito ay mga tiyak na fungi na kinuha mula sa natural environment.
Napansin namin na dumadami sila, hindi lang umaani,
at sagana rin sa sustansya,
kung saan ay nakakainteres para sa food production.
Ang mapalakas ninyo
ang kalusugan ng sistema ng pagkain, mahalaga ito.
Ito ay wheat seeds. Makikilala niyo ito. Ginagamit ito sa baked goods natin.
Kapag itinanim namin ito sa sakahan para mapalago ang kasunod na pananim,
ang mga fungi na ito ay ginagawa naming aktwal na produkto,
at napaparami namin ang ani
pinapatabi rin namin ang mga lupa habang nababawasan ang napakaraming carbon
sa ektaryang iyon.
Ang mga lupa sa buong mundo ay nawala na ng 20 hanggang 60 porsyento,
depende kung nasaan ka,
sa carbon sa lupa mula sa gawain ng industrial farming.
'Yong fungi sa mesa ay mukhang wala lang
pero kapag naunawaan mo ang ginagawa nila
talagang kahanga-hanga sila.
nakakainteres na ang maliit at hindi kapansin-pansin,
ay kaya tayong tulungan sa problema natin sa klima.
Ang astig.
May alam akong mga nakakatakot na pelikula na nagsisimula sa ganito.
Kung saan ay nakakalabas ang fungi
at papasok sa katawan natin at kokontrolin tayo at iba pa.
Nag-aalala ba kayo sa zombie apocalypse?
Mabuti, sinuri ng scientists ang kahit anong
pwedeng maging horror movie.
-Sigurado kang nasuri nila lahat? -Oo.
May butas sa iyong…
Tingnan natin ang lupa. Gusto ko makita kung paano ito nangyayari.
-Ayos. Tara! -Ayos.
Nakita natin ang ginagawa sa buto sa lab at sinusuri sa greenhouse,
pero ang patunay sa Loam Bio ay nandito sa farm.
Amg Ioniq off-roading, ano?
Ako lang ba o nakatingin sa atin itong mga baka?
Uy, mga kaibigan.
'Di na nila tayo pinapansin.
Oo, naiintindihan niyo ako.
Si Darin ay nasa happy place niya, may imaginary na pag-uusap sa mga baka.
Ayos lang sa'kin, pero nandito na kami,
at makikilala natin ang co-founder ng Loam Bio, si Mick Wettenhall.
Kumusta?
-Ayos. Kumusta? -Mabuti.
-Darin. -Darin. Mick.
-Nice to meet you, Mick. Zac. -Nice to meet you.
Nakakasabik. Sinong kasama natin?
Oo, may workforce tayo dito.
Sina Frank, Oompah, Pepper, and Goober.
-Goober! Nice. -Goober.
Mukhang pagod sila.
Lalambingin ko mga aso.
Nakausap na namin si Tegan at natuwa kami sa inoculation
at fungal activity, at…
Astig, 'di ba?
-Nakakasabik-- -Nakakamangha.
Sa ilang taong karanasan sa grain at cotton farming,
ipapakita ni Mick kung paano gumagana ang treated seeds sa lupa.
Anu-ano ang mga problemang nakikita natin ngayon
kung walang sapat na carbon sa lupa?
Ang carbon ang nagpapalakas sa bawat function sa lupa,
mula sa water holding capacity hanggang sa nutrient availability,
ang watering filtratiom, ang lahat ay kaugnay ang carbon.
Kaya kapag maraming carbon, kaunting ulan lang ang kailangan,
kaunitng pataba lang ang kailangan, lahat ng iyon ay nakaugnay dito.
Sa ilalim ng paa natin, ang lupa mismo, ano na ang nakita niyo ngayon
matapos na gawin ang mga ito? Paano niyo masasabi?
Makikita niyo. Heto na tayo.
Makikita niyo na mas maitim ang kulay ng lupa.
Makikita niyo at may tiyak din itong amoy.
Ilapit niyo ang kamera.
Tingnan natin. No'ng nakaraan nag-soil test ako sa lupa rito,
ito ay nasa 2.5 porsyento ng soil carbon.
Ano 'yong bilang na gusto niyo?
Susubukan naming mas marami hangga't maaari.
Ang average soil carbon ng US ay madalas na nasa isa hanggang apat na porsyento,
pero sa Loam Bio ay umaabot ng 6 porsyento.
Kapag mas maraming carbon sa lupa, mas malusog ito.
Ang pananim ay lumalaki nang may mas maraming sustansya
pero ang isa pang byproduct ay ang tinatawag na drawdown.
Ibig sabihin, ang carbon ay kinukuha sa hangin
papunta sa lupa,
at iyon ay may magandang epekto sa ating CO2 levels
at bahagyang napapabagal ang climate change.
Hindi na nila kailangang lumayo sa ginagawa nila.
Ituloy niyo lang ang ginagawa niyo at kami na bahala sa teknolohiya.
Sinasabi ng lahat, "Tech fix ito."
Pero hindi. Isa lang din itong tool
Isang tool na nagsasaka at masasabi mong,
"May ganito akong carbon no'ng ginamit ko ang teknolohiya."
"Si Mick, gumawa ng system X, gumamit ng teknolohiya at may mas maraming carbon."
-"Gusto ko rin 'yon gawin." -Oo.
Ang magsasaka ay natututo sa iba.
-Oo. -Palagi silang tumatanaw sa kabila.
'Di sila makikinig sa sales rep o scientist.
Makikinig sila sa magsasaka na ginagawa ito
at kaya kailangan namin ng malakas na impluwensya.
Ang pagkamit ng pagbabago ng CO2 levels sa mundo
ay hindi mangyayari kung isang sakahan lang ang gumagawa nito.
Makakamit ito kung magiging bagong standard ito sa farms.
Pero ang mas malaking ani, masustansyang pananim
at matabang lupa sa hinaharap na farming
ang mga makukuha na kailangan ng mga magsasaka para gawin ito.
Ang bagong pamamaraan ng Loam Bio ay mag-aani ng mas mainam
habang pinapagaling ang planeta natin.
Ang proseso ay bahagi ng mas malaking konsepto na regenerative agriculture.
Para sa mas malalim na paliwanag, ihahandog ko ito.
'Pag sinabing global warming, madalas na tinatalakay ang sanhi, ang carbon dioxide.
'Wag ka na maging pormal. Pwede mo ako tawaging CO2.
Kaunting ako sa tubig mo, may sparkling ka nang inumin,
ang astig no'n.
Pero 'pag napasobra sa atmospera ng Earth, itinataas mo temperatura ng mundo.
na nagsasanhi na mangyari ang masasamang bagay, na 'wag sana.
Sorry doon.
Pero may pag-asa.
Mayroon? Paano?
-Sa regenerative agriculture. -Rege-ano?
Ang regenerative agriculture ay sistema
kung saan ang mga magsasaka ay natural na pinapagaling ang lupa
na nag-aani ng mas masustansyang pananim
at habang umaani,
pwede rin i-reverse ang epekto ng CO2 sa planeta.
-Astig. -Oo!
'Di gumagamit ng kemikal o pesticide ang regenerative farming.
Ang pamamaraan ay hindi nagbubungkal,
iba't ibang cover crops at iba pa.
'Di lang mas masustansyang pagkain ang resulta,
pero may magandang resulta rin ng drawdown.
Uy, magiging okay ka lang?
May party dito!
Uy, anong pangalan mo?
Magiging ayos lang siya.
Ang eco-innovations ay pwede mangyari minsan
sa pagkuwestiyon lang sa mga sistemang ilang dekada na ginagawa.
Kadalasan na narinig, "Matagal na 'yang ginagawa"
bilang rason para 'di baguhin ang matagal nang sistema.
Pero sa Sydney,
itong dalawang palapag na 19th century na bahay
ay hindi sinusunod ang rules,
salamat sa may-ari nito, si Michael Mobbs,
ang bahay na ito ay namumuhay nang simple.
At paano niya iyon nagagawa? Malalaman natin.
-Uy. Zac. -Uy.
-Zac, masaya akong makilala ka. -Ikaw din.
-Darin. Ikinagagalak ko. -Welcome sa munti kong bahay.
-Ikaw 'yong simple ang pamumuhay. -Oo.
Paano ito nangyari?
-'Yon ay-- -Nasa gitna ka ng siyudad.
Kailangan ko maging malinaw.
Pambatang reaksyon ang sabihin na hindi ko ito kaya.
-Kaya-- -Gusto ko 'yon.
-Dati akong abogado. -Dating abogado.
Kasama ako sa parliamentary inquiry sa pamamahala ng tubig sa Sydney.
May dalawa akong batang anak,
at naisip namin ng asawa ko, "Gawa tayo ng mas malaking kusina at banyo."
Sa tatlong buwan na paggawa, hindi ako nakakonekta sa tubig ng bayan,
sa imburnal ng bayan
at naglagay ng solar panels.
Sa nakaraang 24 taon,
walang duming nakaalis dito. Tingnan niyo.
Limang metro ang lapad. Walang tubig na umalis dito.
Nakapag-imbak ako ng 2 milyong litro ng tubig…
-Dalawang miyon? -Dalawang milyon na litro ng imburnal.
At ang imburnal ay nililinis.
Kailangan ko ng data, kaya kada 2 linggo, kumukuha kami ng samples dito,
at ikunukumpara namin sa laboratory, sa tubig ng bayan.
Mas malinis ang akin, 12 buwan na.
-Mas malinis sa tubig ng bayan? -Oo.
At ngayon ay pinalaya ako nito.
Nag-aalala ang mga tao sa planeta, ako rin pero naipagpapatuloy ko ang buhay ko.
Bubuksan ko ang gripo. Wala akong pinsalang nagagawa.
Maligo nang matagal, wala ring pinsala.
Okay, naintriga mo kami.
May tatlong basics sa pamumuhay nang ganito.
Kailangan ng sariling kuryente at tubig,
at ang pag-ayos ng basura. Tingnan natin ang ginagawa ni Michael.
-Tingnan natin ang sistema mo. -Tara.
-Gusto ko makita kung paano. -Sabik na akong malaman.
Astig.
Sasabihin ko, pagpasok mo, mukha lang itong normal na bahay…
pero may kakaibang tiyak na pakiramdam dito.
Kakaiba. Parang ang chill lang. Parang naka-relx lang.
Sobra.
Ang bahay sa gabi
ay ginagamitan ng baterya, at minsan ay tumatagal
o hindi masyado
depende sa bilang ng pagkadiskarga nito.
Ang ginagawa nito sa araw ay
'di pinapansin ang baterya at ginagamit ang solar power diretso sa ilaw.
-Astig. -Astig, 'di ba?
Nakakakuha ka pa ng 50 porsyento sa baterya.
-Tama. -Kahanga-hanga.
-Ipapakita ko ang mga baterya, -Ayos.
Kapag tumayo kayo dito…
-Ayun sa ibaba. -Ayan.
Ang cellar ay mahusay na lugar para sa baterya kasi stable ang temperatura.
-Nananatiling malamig. -Oo.
Napapanitili nila ang kahusayan nila.
-May "It" ka ba? -Ano ulit?
-May "It" ka? Walang nilalang? -Wala.
'Di fan ni Stephen King.
-Walang natutulog diyan? -Wala, pero pwede ka mag-audition.
Oo!
Hindi na,
Tatanungin ko.
Ang tubig?
-Oo. -Pagrerecycle, pagsalo.
-Ang passion ko. Tingnan natin ang tubig. -Ako rin.
Tingnan niyo ang gagamba.
G'day, mate!
Ayos, Australia!
'Yong tubig dito…
Heto na.
ay galing sa bubong ko.
-100 porsyento mula sa ulan. -100 porsyentong ulan.
Sinusukat kada dalawang linggo sa 18 buwan at mas malinis sa tubig ng bayan.
Ayos.
-Masarap, 'di ba? -Ayos.
-Para sa-- -Para sa masarap na tubig.
malinis na tubig mula sa langit.
Ang saya na may mga taong nakaka-appreciate ng tubig sa mundo.
Kailngan natin itong gawin. Gamitin ang tumutulo nang libre.
Tama.
-Naubusan ka na ba ng-- -Malapit na ako maubusan.
-Talaga? -Oo.
-Hindi gaanong umuulan? -Oo.
At saka mahina na lang.
Siguro mga dalawa o tatlong beses kada taon, minsan apat,
kumukuha ako ng itlog
at pumupunta sa kapitbahay.
At sasabihin ko, "Pwede mahiram ang hoses mo?"
-Ayaw ko, pero… -Oo.
Kapag ginawa ko 'yon, saka uulan.
Parang rain dance.
Pinaglalaruan Niya ang isip ko.
Kalahati sa tubig na ginagamit natin, sa mga bahay sa Australia
ay ginagamit sa banyo at panlaba.
Ba't ko ito gagamitin…
Malinis ang tubig na ito.
pambuhos ng banyo?
Hindi ko 'yon naisip, pero totoo 'yon.
Sinasabi ng EPA
na ang banyo ay nasa 30 porsyento
ng nagagamit na tubig sa bahay sa America.
Karamihan sa bahay sa America ay walang gray water system
para kolektahin ang nanggagaling sa shower, mga lababo
na pwede irecycle para sa toilets
at mas ayos sana kung gagawin ito.
Kahanga-hanga. Tingin ko, ang lahat ay
gustong makatulong sa kahit anong paraan.
Gusto nila gumamit ng mas kaunting energy para maging malinis at natural ang tubig.
Ayaw natin na mamuhay nang walang sistema, pero para gawin ito
ay parang komplikado.
'Di ko sigurado kung bakit parang simple ang lahat ng sinasabi mo.
-Simple lang. -Oo.
At mahalaga para sa akin na marinig ko 'yan.
Dahil minamaliit nila ang mga ito at sinasabing, "'Di ko kaya." Tingnan niyo!
Isa lang akong ordinaryong Aussie,
at ginagawa ko lang sa siyudad ang ginagawa sa probinsya.
Tandaan niyo. Si Michael ay namumuhay nang simple,
pero wala sa liblib na lugar.
Nasa gitna siya ng siyudad at napapaligiran ng gusali.
Kahawig nito ang farm sa kung saan,
pero ang makita na ginagawa mo ito sa gitna ng siyudad
ay kakaiba. Kahanga-hanga ito.
-Masaya akong makausap kayo. -Gano'n din kami.
Thank you. Nakakamangha.
'Di ako makapaniwala sa nagawa mo. Salamat sa pagpapakita.
Iro ay kadugtong sa gusto nating makamit,
kung saan tayo papunta. Ito ang salaysay ng palabas.
-Respeto. -Sa'yo din.
Wala akong TV, pero napanood ko ang palabas niyo sa Iceland.
-Ang gandang palabas. Gawa pa kayo. -Ayos.
-Salamat sa pag-ambag. -Oo.
Salamat sa pagiging bahagi.
Ang bahay ni Michael ay naglalarawan sa pwedeng maging itsura ng hinaharap,
at ang mga pagbabagong ginawa niya ay magandang halimbawa
sa epekto ng iisang tao sa kalikasan.
Pero kasing-simple lang ng pagggamit na lang ng solar
ay pwede rin magkaroon ng epekto papunta sa tamang direksyon.
Ang mga siyudad at bayan
ay maaaring kailangan ng
mas malaking imprastraktura para gumana ito nang maayos at mahusay.
At ang susunod na pupuntahan ay ipapakita na may malaking power
sa malakihang distribusyon ng wholesale energy.
Sa lupain na ito sa Victoria ay may nakatayong maliit na farm.
Ang inaani ay hangin,
at ito ay inaani ng 39 turbines
at nagbibigay ng 80 megawatts ng kuryente.
Spat na para sa 50,000 bahay na may malinis na enerhiya.
Ito ang Crowlands Wind Farm.
Mula 1887, ang tao ay ginagamit ang hangin para makagawa ng enerhiya.
Habang lumalaki ang efficiency, ang wind power ay patuloy sa pagiging susi
sa malinis at renewable energy sa buong mundo.
Kahit hindi na bago ang windmills,
'yong paraan ng pag-ayos at pamamahagi ng power sa windfarm na 'to
ay malalaman natin mula sa Lord Mayor ng Melbourne.
Ang astig ng titulo, "Lord Mayor."
Kumusta?
Hi, Rachel.
At ang CEO ng Pacific Hydro of Australia.
Oo, tama.
Mas malaki ito kaysa sa inaakala ko.
'Di kapani-paniwalang 100 metro ito pataas,
at 42 naman sa haba ng blade. Para magawa ang malaking proyektong ito--
Mayroon tayong 30 makina sa ilalim.
Malaking wind farm.
Ito ang Melbourne Renewable Energy Program.
Napakalaking ginhawa nito
dahil ipinakita nito sa malalaking gumagamit ng enerhiya,
kaya nating magtulungan para kumilos sa climate change.
'Di namin ito kaya nang kami lang, kailangan namin
ng grupo ng malalaking gumagamit ng enerhiya para magawa ito.
Kailangan mag-scale para makapasok sa power purchasing agreement
sa Pacific Hydro.
Bumuo ng co-op ang malalaking energy user at sinuportahan ang supply ng enerhiya
sa mababang halaga,
habang ginagamit ang hangin imbes na fossil fuels.
Napakahusay nito para gawin ng siyudad.
Bawat katiting ng kuryente na ginagamit namin bilang organisasyon
sa siyudad ng Melbourne, bawat streetlight,
bawat elliptical machine sa aming community gyms
bawat podcast na ginagawa sa isa sa libraries namin
ay 100 porsyentong powered ng renewable energy mula sa wind farm.
Sa pakikipagtulungan sa Pacific Hydro, naipakita namin
na may paraan para magsama-sama tayo para gawin ito.
Sa buong Australia,
may 39 na siyudad ang gumagawa na ng kahawig na proyekto.
Ang 5 porsyento ng emmission ay wala na.
Astig.
Ang laki no'n, at may mechanics at kuryente.
Alam niyo kung anong musika itong turbines?
Malaking metal fans.
-Tama. -'Dito lang ako 'pag kailangan mo.
Sa Australia lang, ang hangin ay nagiging competitive.
Nakakaita na ng mga anunsyo na ang malaking coal-fired power stations
ay nagsasara kasi 'di na kaya makipagsabayan.
Gusto niyo bang makita ang turbines?
-Oo. -Pumasok na tayo.
'Di na ako makapaghintay.
Paano magagawa ng isang taong nasa bahay na
makumbinsi ang gobyerno na gawin ang ginagawa niyo?
Maghanap ng energy retailer na nagbebenta ng renewable energy,
maganda itong simula,
pero sabihin mo rin sa lokal na,
"Gusto namin ang renewables. Gusto ko sumulong tayo."
Ito ang energy ng hinaharap, kaya dapat nang sumulong doon,
para sa mga susunod na henerasyon.
-Naririnig mong gumagalaw? -Ewan ko na lang kung hindi.
Parang bahay ito. Ang laki!
Tingnan niyo, ang loob ng windmill.
Wow.
Ang power ay napupunta rito sa aluminum bus bar,
papunta sa cables at sa kahong ito kung saan nakatayo si Sally.
-Mabuti at nakapatay ito. -Malaking inverter ito?
Oo, tama at nappupunta ito sa malaking kahon na nakita niyo sa labas,
patungo sa cables sa ilalim ng lupa papunta sa grid.
Pagkatapos ay diretso sa town hall, at kapag binuksan ko ang ilaw sa opisina,
alam ko na dito 'yon nanggaling.
May mga unbersidad, art installations at mga negosyo sa lugar
na nakukuha ang power mula sa windmill co-op.
Nakita ko na kung paano ito gumagana!
-Ayun siya! Woah!
Wow.
Ang lakas ng hangin.
-Oo. Isipin niyo sa itaas. -Oo.
Ang hat ko!
-'Yan ang hangin! -Tama.
Kahanga-hanga ito.
'Yong natutunan natin dito, magagawa rin natin ito
sa buong Australia at sa buong mundo.
-Oo. -Ayos ito.
-Salamat sa pagsama sa amin. -Salamat sa pagpunta.
-Mabuti. -Ikinagagalak ko.
-Maraming salamt. -Thank you.
-Ayos. -Hawakan mo ang hat mo.
-Oo, babantayan ko ito. -Oo, akong bahala.
Salamat, pare.
Karamihan sa packaging ng pagkain at inumin ay isang gamitan lang.
Madalang ito ma-recycle,
at ito ay nasa kalahati ng municipal solid waste sa US.
Papunta sa susunod na destinasyon,
sinabi ni Darin ang eco-innovative companies na ginagawan ito ng paraan.
Do'n ako excited. Kapag napagtanto mo na ang mga kompanyang ito na
nagbabago at gumagamit ng plant-based fiber para labanan ang single-use plastic.
Nagtatrabaho sila sa pinakamalaking mga kompanya at walang nakakaalam!
Sa pagtulong sa malalaking kompanya sa industriya ng food and beverage
na palitan ang plastic packaging ng plant-based,
iyon ay eco-innovation na magbibigay ng malaking pagbabago sa mundo.
-Ayos ito. -Oo.
Ang huling bibisitahin ay sa labas ng Melbourne,
para kilalanin ang mag-asawa na gusto baguhin ang mundo ng wrap.
Stretch wrap iyon.
Ginagamit para protektahan ang pagkain,
na nakakapagpabawas daw sa basura pero madalas itong gawa sa plastik
na petroleum-based,
na non-biodegradable din.
-G'day! -Uy, guys
-Uy! Tara. -Welcome!
-Kumusta? -Jordy.
Julia at Jordy, ang may-ari ng Great Wrap.
Kumusta?
Ito ang pabrika namin. Maliit na pabrika. May malaki kaming layunin.
Bibili kami ng mga makina na pupuno rito.
Pero sa ngayon, may baby kami, ang laruan namin
makakagawa ng kaunting cling wrap at pallet wrap.
-Alternative plastic wrap. -Oo. Tama.
Gumagamit kami ng biopolymers, ito ay bioplastic
at ito ay biodegradable na cling wrap.
Saan ba gawa ang ordinaryong wrap? Sa heavy plastic?
-Petroleum-based plastic. Oo. -Lahat plastik.
Grabe. Aabutin ng 1,000 taon bago matunaw,
o magiging microplastics at mapupunta sa karagatan.
Sampung porsyento ng petroleum sa mundo ay plastik.
Grabe iyon.
Nakita namin ang malaking problema sa packaging,
at mayroong dalawang mahusay na ideya na hindi pa nagkapatong.
Ang proseso ay teknikal pero ang simple ay
imbes na gumamit ng petroleum sa paggawa ng cling wrap,
sina Julia at Jordy ay gumagamit ng vegetable-based waste. Tama 'yon.
Ang vegetation na itinatapon ay pinapakinabangan nila.
Itinayo namin ang kompanya mula sa Idaho gamit ang basura ng patatas,
'yong mga itinatapon na balat nito
mula sa paggawa ng French fries
o potato chips, kinukuha nila ito,
ginagawang biopolymer.
Naisip ko, "Grabe ito."
"Ito ay marine biodegradable, pwede ito malusaw sa karagatan."
"Ba't 'di natin ito ginagamit?"
Nag-research kami at ang 150,000 tonelada ng plastic wrap
ay napupunta sa landfill ng Australia kada taon.
Sa epekto, mahalaga ito,
malaking bahagi ang pwede namin atakihin.
Nakita namin na pwede magkaroon ng malaking impact kung
gagawa ng pallet wrap at cling wrap.
Panay lang kami isip ng formula
hanggang sa punto na ka-presyo na nito ang plastik.
-Ka-presyo? -Oo, kaya wala ka nang palusot.
Hindi. Walang pagkakaiba sa presyo, walang palusot.
Kailangan lang sumikat.
Nilapitan kami
ng pinakamalaking supermarket sa America, Australia,
mining companies na isa sa pinakasikat sa mundo,
gusto nila gamitin ang pallet wrap dahil naiintindihan ang problema.
Nakalagay sa shareholders agreement na planeta muna bago ang kita.
Kaya kapag may investor na pumirma, nakapirma din sila sa kaisipan na 'yon.
Uulitin ko, ang pagiging mas mabait sa Earth ay pwede pa rin pagkakitaan.
-Nakita niyo ba ang pellets sa bin? -Gusto niyo makita ang biopolymer?
Oo, sige. Tingnan natin.
-Ito 'yon. -Wow. Pwede ko ba--
-Hawakan mo. -Sige na.
Ginagawa niyo muna ang pellets tapos ay tintutunaw at iibahin ang anyo?
-Tama. -Oo.
sobrang kahawig sa industriya ng plastik.
Oo. Parehas ang ginagamit na equipment.
May fermentation process na nauna
para makuha ang starch na gusto natin.
Gumagamit pa rin kami ng kaunting oil-derived
at icocompound silang dalawa para magawa ang secret formula.
Ilalagay 'yon dito, tutunawin at may film na lalabas sa dulo.
Anong nangyayari dito kapag nasa karagatan?
Ang basura ng prutas at patatas
ay mabubulok, magiging methane at mapupunta sa atmospera,
na 30 beses na mas potent sa carbon dioxide.
Kapag ito ay ginawang carbin, kahit na nasa karagatan ito,
mas mainam ng 30 beses ang kalalabasan.
at nalulusaw pa rin ito at hindi nakakapinsala.
-Gaano karami ang potato starch? -Halos 65 porsyento.
Sixty-five. At ang natitira ay…
Oil-derived biopolymer.
Gawa pa rin sa kaunting langis, at ang kasunod na step ay
sa ilang buwan, ito ay 100 porsyento na basura ng prutas.,
Wow.
Ito ang finished product.
Kamukha nito 'yong nakasanayan natin,
pero gaano ito kahusay? Subukan natin.
Ang galing! Parang katulad ng ginagamit ng mama ko
na pambalot ng pagkain ko no'ng bata ako.
Parehas na parehas.
Gaano katagal itong natutunaw?
Sa compost mo sa bahay, malulusaw ito sa dalawang linggo.
Sa industrial composting facility, isang linggo naman para matunaw.
Kapag sa landfill, anim na buwan.
Ikot!
Alam ko na gagawin mo-- Nakita ko ang mata niya.
-Ayaw ko mag-aksaya ng plastik. -Hindi.
-'Di ito plastik. -'Di ito plastik.
-Ito ay-- -Hindi, sige lang.
-Ang astig. Congratulations. -Thank you.
Magiging abala sa susunod.
'Yong CO2 na mababawas natin sa atmospera, walang plastik sa karagatan.
Ano ang ultimate goal?
Gusto namin makita ang mundo nang wala nang ginagawang plastik
mula sa petroleum-based product. 'Yon ang pangarap.
Gusto namin makabuo ng mga produkto gamit ang formula namin,
at magamit ang mga ito sa malalaki ang impact na lugar
hanggang sa wala nang plastik sa mundo.
At sumusubok sila ng mga makina,
para ang mga produktong nakikita niyo ay didiretso sa compost pile.
Napakaastig nito.
Pinadali niyo ang pagpipilian. Wala nang pagpipilian.
Oo, 'yon nga.
Nakalutas kayo ng malaking problema.
Matibay ba ito?
'Di ko sinabing subukan sa akin!
Ayos ang posisyon.
Ba't ko ba ginawang ganito braso ko?
Magpe-flex ako para makawala rito.
Yeah!
-'Di ko naisip na gagana! -Kailangan niyo pa ng tibay.
That's a wrap.
GREAT WRAP.
Mula sa climate change at nauubos na resources
sa polusyon sa hangin at tubig, ang Earth ay napapagod na.
Pero palaging may pag-asa. Ang paksa sa episode na ito ay,
eco-innovators…
Uy!
ay pwede gamitin sa lahat ng aspeto ng nagbabago nating buhay.
habang papasok tayo sa bagong yugto ng technological revolution,
ang eco-innovation ang bago at kasalukuyang layunin.
Nakakahikayat ang makita
ang napakaraming negosyante at investors
na sumasali sa hamon
at naghahanap ng paraan para mabigay ang kailangan ng consumer
nang binabawasan ang pinsala sa kalikasan.
o mas mainam, pinapagaling ang Earth.
'Di kailangang perpekto ang mga ideyang ito,
pero ang kagustuhang makagawa ng pagbabago at humakbang
papunta sa mas mainam na direksyon, ay makakagawa ng malaking pagbabago.
At ang mga lumang pamamaraan? Sana ay mawala na ang mga ito
bago pa tayo mauna.
-Tingnan mo. -'Di ba?
At sa pagtatapos ng episode, gano'n din ang oras namin sa Australia.
Magdidiwang kami sa pagsasalo at aalahanin ang aming paglalakbay.
Gaano kaganda ang Australia?
Gustong-gusto ko rito.
Siguro at magkakaroon ka ng bagong kapitbahay--
Ang main meal natin. Ipapapaliwanag ko kay Chef.
Wow.
Mayroon tayong Wagyu sirloin
na may potato dumplings, cauliflower puree, pumpkin and macadamia nuts.
-Wow. -Enjoy.
-Napakabango. Thank you. -Thank you, Chef.
Napakaraming maaalala sa paglalakbay na 'to.
Isa sa pinakamalaki ay paghahanap ng koneksyon sa kalikasan kung nasaan ka man.
Tulad no'ng nakita nati kay Joost, sa bahay mo.
'Yon ang punto ng lahat ng ito.
-'Di ito sa pagligtas sa planeta. -'Di ko alam saan magsisimula.
Ang planeta'y magpapatuloy kahit wala tayo.
Tungkol ito sa pag-inspire ng ibang tao
para gawin ang pinakamainam na magagawa.
Para mamuhay nang pinakamalusog, pinakamasaya hangga't maaari…
Ikaw mismo'y sangkap, isang mahalagang bahagi sa proseso.
Kailangan natin mag-usap at sabihing,
"Nandito pa ba tayo sa susunod na 20,000 taon o papatayin natin ang sarili natin?"
ang ma-enjoy ang magandang Earth at lahat ng mayroon dito…
at iiwan ito nang mas mainam
para sa mga susunod pang henerasyon.
-Para paggaw ng mas mainam. -Cheers, buddy.
-Love you, bro. -Love you, man.
Thanks, guys. Sa susunod ulit.
ANG DOWN TO EARTH TEAM AY KINIKILALA
ANG TRADITIONAL OWNERS NG MGA LUPA SA AUSTRALIA.
IGINAGALANG NAMIN ANG ELDERS SA NAKARAAN, KASALUKUYAN AT HINAHARAP
DAHIL HAWAK NILA ANG MGA ALAALA, MGA TRADISYON, ANG KULTURA AT PAG-ASA
NG ABORIGINAL AT TORRES STRAIT ISLANDER NA MGA TAO
SA BUONG BANSA.
Ang pagsasalin ng subtitle ay ginawa ni: Raven Joyce Bunag