Het Romeinse Rijk is machtig,
Downloaded from YTS.MX
maar dan wordt Pompeï na een uitbarsting bedolven.
Official YIFY movies site: YTS.MX
Je loopt op straat en ziet opeens stenen uit de lucht vallen.
Bijna 2000 jaar later werden er afgietsels gemaakt
en kwamen de lichamen van de overledenen in beeld.
Deze mensen zagen hoe de wereld instortte.
Bij een groep genaamd 'de vluchtelingen'
gebruiken archeologen nu technieken om hun botten te onderzoeken.
-Je ziet de tanden. -En veel ook.
Ze willen weten wie het waren.
Mijn hemel, wat is dat?
Hoe ze leefden.
En waarom ze slachtoffer werden van deze beroemde catastrofe.
Bijna 2000 jaar nadat het door de Vesuvius werd weggevaagd
groeven archeologen Pompeï uit
en kwam er een Romeinse stad tevoorschijn,
compleet met amfitheater en een groot forum met tempels.
-Dit is nog eens gaaf. -We zijn er.
Ze vonden ook lichamen,
waaronder een groep van dertien die 'de vluchtelingen' worden genoemd.
Ik heb een plan. Ik begin aan die kant en ga die kant op.
Experts doen forensisch onderzoek naar hun overblijfselen
onder leiding van dr. Estelle Lazer.
Er zit een gat in de muur achter de ruimte.
Mensen steken er bloemen in voor de kleine kinderen.
Het is een indrukwekkende herinnering aan de zo dodelijke gebeurtenis.
Voor Kayla Iacovino maken de rotsen duidelijk
waarom het zo dodelijk was.
Het begon met een klap.
Toen de uitbarsting begon,
kwam er een enorme massa omhoog, in de vorm van een paraplu.
Het maakte vast een enorme herrie, het magma raakte de grond.
Die enorme wolk verspreidde zich.
De meeste inwoners vertrokken meteen.
Toch zijn er binnen de stadsmuren meer dan 1000 lichamen gevonden.
Er is lang gedacht dat deze mensen niet weg konden rennen.
Oude mensen, heel jonge kinderen en gehandicapten.
Dr. Lazer onderzoekt deze theorie bij de vluchtelingen.
De schedel. Heel goed.
Ze wil weten of het inderdaad door hun leeftijd of een handicap kwam.
Met forensische technieken proberen we achter hun leeftijd te komen.
We kijken of ze ziek waren of verwondingen hadden.
We onderzoeken hoe ze leefden.
Twee ribben.
We willen weten wie ze waren.
De vluchtelingen zijn in 1961 door Amadeo Maiuri ontdekt.
Het is net of ze bevroren op het moment dat ze stierven.
Dit was mogelijk gemaakt door een techniek uit de 19e eeuw.
Archeoloog Antonio de Simone vertelt hoe het werkt.
Dit is het eerste gipsen afgietsel dat in Pompeï is gemaakt.
Toen de archeoloog vijf meter boven de straat groef,
ontdekte hij een holle ruimte.
Hij dacht dat het om een mensenlichaam kon gaan.
Het vlees was weggerot,
maar de vorm van het lichaam was bewaard gebleven in de as.
Door de ruimte met gips te vullen,
ontstond er een driedimensionaal figuur van elk slachtoffer.
Het afgietsel heeft ervoor gezorgd dat alle details
van de mantel van het slachtoffer te zien zijn.
Er is een compleet beeld ontstaan.
Als er details ontbraken,
brachten de archeologen verbeteringen aan het afgietsel aan.
Als je goed kijkt,
kan je een scheidingslijn opmerken.
Het gezicht was waarschijnlijk een vormloze massa.
Er is met extra gips vorm aan gegeven.
Het is hier dus aangepast.
Ze wilden niet misleiden.
De afgietsels zijn als een foto van de tragedie.
Ze laten zien wat er is gebeurd.
Toen Maiuri's team eraan werkte, zouden ook zij
de afgietsels levensechter hebben willen maken.
Hij bedacht er een verhaal bij
over wie ze waren en hoe ze zijn overleden.
Het was een opmerkelijke ontdekking.
De 13 slachtoffers lagen bij elkaar.
Het was het grootste aantal afgietsels bij elkaar.
Hij schreef een aandoenlijk artikel
dat indruk maakte op de bezoekers van de plek.
Het kwam in de National Geographic
en beschreef de kenmerken van de groep en de relatie tussen hen.
De lichamen waren in drie kleinere groepen gevonden.
Ze zijn daarna bij elkaar gelegd.
Maiuri beschreef twee groepen als boerengezinnen.
Hij zei dat de derde groep een koopmansfamilie was,
en kwam met details over hun laatste momenten.
Hij schreef: 'Twee jongens houden elkaars hand vast.
Het lichaam van de moeder is al verzwakt door de bevalling.
Ze houdt een meisje vast en probeert de pijn te verbijten.
De koopman aan het einde steunt op één arm.
Hij rijst op uit de as en probeert zijn gezin te redden.'
Hij zei zich op bewijzen te baseren,
maar ik weet niet wat die bewijzen dan zijn.
Dat is een probleem.
Ik wil alle eerdere verhalen ontkrachten,
hun leven teruggeven en het ware verhaal achterhalen.
Ik denk dat het respectvol is, ze waren immers slachtoffer.
Maiuri deed wat toen gebruikelijk was.
Hij etaleerde het zo om bezoekers te trekken.
Nu wordt er anders over gedacht.
Dr. Lazers team wil weten wie de vluchtelingen echt waren.
Ze dringen met röntgenstralen tot het gips door
en gebruiken 3D-scans om replica's van elk afgietsel te maken.
Door ze te plaatsen in een 3D-model van het hele stadje
kunnen ze in een context worden gezien.
Ze stierven bij de stadsmuren en hadden bijna kunnen ontkomen.
Aan het begin van de uitbarstingen gingen de meeste mensen al weg.
Het is de grote vraag waarom de vluchtelingen waren gebleven.
Het werk begint met het vermeende hoofd van het eerste gezin.
De koopman.
De schedel is goed bewaard gebleven.
Er zit van alles in. Er zitten veel botten in.
Het is een mooi skelet.
We moeten er veel informatie aan kunnen ontlenen.
Tussen de 2000 jaar oude botten blijkt ook iets moderns uit de scans.
-Kijk eens aan. -Wat hebben ze erin gedaan? Wat is dat?
Een metalen haak in zijn hoofd.
Dat zien we.
Het is veel metaal. Al die vreemde draden.
Een spijker en pin houden een arm op z'n plek.
Hieruit blijkt dat Maiuri er alles aan gelegen was
om hun houdingen zo te laten.
Het team probeert die te negeren en zich op de botten zelf te richten.
Dit is de eerste röntgenfoto.
Pompeï-kenner Kevin Dicus voegt zich bij het team om te helpen.
Het is vreemd om achter het ware verhaal van die mensen te komen.
Omdat ze deel uitmaken van de moderne historie
van een archeologische plek.
We hebben nu echter de technologie om dieper te graven.
We gaan tot voorbij het gips.
We zijn het ze verschuldigd om ze van die moderne verhalen te ontdoen
en uit te zoeken wie ze echt waren.
Bij 'n grondige analyse van de foto's zijn er nieuwe details te zien.
De voorhoofdsholte. Die is goed ontwikkeld.
Daaruit blijkt dat het om een volwassene gaat.
De wortels zijn volledig gevormd. Het is het gebit van een volwassene.
Op een andere foto is een hand te zien, met de armbotten eronder.
Tussen de hand en de arm zijn de polsbotten samengedrukt.
Er is sprake van vrij ernstige artrose bij de pols.
Het kraakbeen zal verdwenen zijn, en de botten schuren tegen elkaar.
Het zal pijnlijk zijn geweest.
Het zal opgezwollen zijn geweest en hij zal pijn hebben gehad.
Ik denk dat het om een ouder iemand ging.
Er rijst langzaam een mens uit het afgietsel op.
De mensen zagen ze altijd meer als standbeeld dan als een mens.
Ze scannen de rest van het afgietsel. Uit de laatste foto blijkt
hoe zijn laatste momenten van wanhoop waren.
-Dat bot. -Ja.
Het team onderzoekt in Pompeï de man die 'de koopman' wordt genoemd.
Dat bot zal gebroken zijn.
Het ging om een ouder iemand die aan artrose leed.
-Dat zijn aparte botten. -Ja.
Uit de röntgenfoto's blijkt nog iets intrigerends.
Dat is het opperarmbeen.
Er zitten wat breuken in.
Er zijn fracturen die na zijn dood zijn ontstaan,
en ook fracturen van rond de tijd van zijn dood.
Boven aan het opperarmbeen zit een knotsvormig uiteinde.
Er zit een fractuur in die amper te zien is
en die mogelijk ontstaan is door een val op zijn arm.
Rond de tijd van zijn dood was er sprake van een harde impact.
-Ja, hij brak zijn arm. -Inderdaad.
Vulkanoloog Kayla Iacovino is in een deel dat nog half bedolven is
en onderzoekt hoe de eerste slachtoffers zijn gevallen.
We zitten vlak bij de hoofdweg.
Je hebt hier een muur van puimsteen.
Deze stenen vielen op Pompeï tijdens de tweede fase van de uitbarsting.
Het magma dat naar boven kwam had zo veel kracht,
dat deze stenen 30 kilometer werden meegenomen in de lucht.
De wind op grote hoogte blaast de wolk naar Pompeï.
De zwaartekracht deed z'n werk en het begon puimsteen te regenen.
Dan is ontkomen onmogelijk. Alles valt op je.
Je loopt op straat en ziet opeens stenen uit de lucht vallen.
Dit zijn lichte stenen.
Als er een paar op je vallen, ga je er nog niet dood van.
Maar als er op een plat dak een laag van vijf meter ligt,
stort het in.
Veel mensen kwamen om het leven toen de daken instortten.
Ze hadden een schuilplek gezocht.
Toen de archeologen gingen graven in de lagen puimsteen,
lagen de overblijfselen van de mensen daar nog.
Het waren de eerste slachtoffers.
Ze lagen in los puimsteen, dus er kon geen afgietsel worden gemaakt.
Er zijn alleen botten opgegraven.
De vluchtelingen zijn echter niet binnen gestorven.
Hun lichamen lagen in een tuin, boven op het puimsteen.
Ze hadden deze fase overleefd.
Maar ze bleven in Pompeï.
Sociaal wetenschapper Robert Meyer bestudeert onze beslissingen
als er zich een catastrofe afspeelt.
Je wilt weten wat mensen denken als er iets erg gebeurt.
Verplichte evacuatie.
We zijn onderworpen aan een serie cognitieve fouten,
en ondervinden daar meestal geen problemen door.
Maar bij zeldzame en gevaarlijke voorvallen raken we het spoor kwijt.
De storm is nu een orkaan van categorie 5
en vormt een gevaar voor dorpen.
Als er een dreiging is, zijn we geneigd bij het bekende te blijven.
We blijven op onze plek, want daar hebben we onze bezittingen.
Ik vraag alle burgers naar een veilige plek te gaan.
Daar blijven is soms niet het beste, maar wat zijn de alternatieven?
Denk ik dat als ik naar buiten ren,
ik veiliger ben dan wanneer ik hier blijf?
Als we het echt niet weten, laten onze hersens ons niets doen.
De buurt staat onder water. We zien de daken.
We noemen dit status quo-vertekening.
Dit is een gezin van vijf mensen.
Je bent mentaal verlamd.
Ze beseffen hoe ernstig het is.
Dan hebben we de neiging niets te doen en daar te blijven.
Iedereen die bleef in Pompeï, zou om het leven komen.
Zo ook de volgende van het onderzoek:
De jongste van de groep.
De puimsteen bleef neerdalen, maar de vluchtelingen hielden vol.
Voor de jongste van de groep zal het een vreselijke ervaring zijn geweest.
In Maiuri's verhaal ging het om een boerengezin.
De kinderen waren broertjes en vier of vijf jaar oud.
DE BROERS
Om hun leeftijd te bepalen, richt het team zich op een specifiek doel.
Tanden. Ik zie ze al.
Forensisch odontoloog Alain Middleton komt meestal in actie
bij vliegtuigongelukken en aardbevingen,
maar deze 2000 jaar oude tanden geven hem net zo veel informatie.
Er zijn veel maaltanden, en ze zijn volledig doorgekomen.
Hier heeft de wortel zich volledig ontwikkeld.
Het gaat dus niet om een zeer jong kind.
Het was iemand met een vrij goed ontwikkeld gebit.
Iemand van een jaar of vijf.
Dit is de tweede.
-Je ziet de tanden. -En veel ook.
Het zijn melktanden. Waar zijn de definitieve?
Dan kunnen we tot een schatting van de leeftijd komen.
Ik denk dat hij iets jonger dan de vorige was.
Maiuri dacht terecht dat het om vier- of vijfjarigen ging.
Het waren jonge kinderen met nog een heel leven voor zich.
Voor archeologen als Kevin Dicus is het een uitdaging
om meer over de kinderen te weten te komen.
Ze leken onzichtbaar in Pompeï.
Wat een huis.
Het was van een rijke en invloedrijke aristocraat.
Je ziet zelden een volledig mozaïeken atrium.
Zelfs de pauw is van mozaïek, een symbool van overvloed.
Het is prachtig. Uit alles blijkt het genieten van het leven.
Dit was een wereld voor volwassenen.
In heel Pompeï zijn geen plekken speciaal voor kinderen.
Je moet goed kijken om toegang tot hun wereld te krijgen.
Op zo'n muur kan je namen schrijven of figuren tekenen.
Dit zijn een paar onherkenbare horizontale en diagonale lijnen.
Hier onderscheid ik wel iets, en het is dichter bij de vloer.
Het zijn figuren van dieren en mensen.
Dit is een dier. De rechthoek stelt de romp ervan voor.
En dit is de kop.
De verticale lijnen zijn de poten.
Ik herken het dier niet, maar een kind heeft het gemaakt.
Kindergraffiti als dit zie je overal in Pompeï.
De rijkere kinderen beschikten over ander vermaak.
DR. GRETE STEFANI HOOFD UITGRAVINGEN POMPEÏ
Bij het Porta Nocera-complex
heb ik een graf uitgegraven
en deze kleine dieren gevonden. Ze zijn van botten gemaakt.
-Het is een moederhond met haar puppy's. -Zo mooi.
Er waren ook dieren van amber, zoals deze koe,
en een soldaat van amber.
Verder wat miniatuurvazen.
Ze dienden allemaal als kinderspeelgoed.
Echt schitterend.
Deze collectie is gevonden in de graftombe van een volwassen vrouw.
Ze vond ze zo mooi, dat ze ze haar hele leven heeft gehouden.
Dit is echt geweldig. Het is tastbaar bewijs
dat er in 79 na Christus overal in Pompeï kinderen waren.
Volgens Maiuri bestond het tweede gezin uit een jong boerenstel.
Hun dochter omschrijft hij als mager en ondervoed.
DE BOERENDOCHTER
Ga zo laag mogelijk.
Dit afgietsel is net zo groot als dat van de anderen,
maar heeft een verrassing in petto.
Klaar.
Maak 'm maar.
Forensisch odontoloog Alain Middleton onderzoekt in Pompeï
een van de kleinste kinderen.
Dit is interessant. Je ziet een hele serie tanden.
Uit het midden van de foto kunnen we veel info over het gebit halen.
De meeste wortels hebben zich niet volledig ontwikkeld.
Dit zijn de definitieve maaltanden. Deze is niet volledig doorgekomen.
Het is een goede indicatie van de leeftijd.
Het is duidelijk een klein kind.
Het was zeker twaalf maanden, en maximaal vijftien of zestien maanden.
De melktanden komen in fasen door tijdens de vroege jeugd.
Deze maaltand zit nog in het bot en tandvlees,
en geeft duidelijkheid over de leeftijd.
Het is ongelofelijk. Over baby's is zelden wat bekend.
Babybotten worden pas sinds kort erkend als wetenschappelijk bewijs.
Ze werden nooit goed bewaard.
Kinderbotten zijn anders dan van een volwassene.
Mogelijk werden ze niet eens herkend als zijnde van een mens.
Het is een geweldige vondst.
Dit is het jongste kind dat door het team is geïdentificeerd.
Het is een opmerkelijke vondst. Dit kind kon amper al lopen.
Het kind zal de vluchtelingen zeker hebben afgeremd.
Ze bleven tot het laatst toe samen.
Bij een ramp zullen sommige mensen zich van de rest afscheiden.
Ze rennen weg.
Maar de meesten blijven bij de groep.
Je voelt je veiliger als je bij anderen bent.
En je let graag op elkaar.
Een ouder iemand of een kind
wil je meestal helpen.
Ons instinct om bij elkaar te blijven, is sterker
dan het verlangen om alleen te overleven.
De laag puimsteen is hier zo dik,
dat het de hele nacht door zal zijn gevallen.
De vluchtelingen zijn op de lagen gevonden
en leefden de volgende ochtend nog, toen er een nieuwe dreiging kwam.
Het is hier heel fascinerend
dat je precies kan zien wanneer er een verandering plaatsvond.
De puimsteenregen ging over in een gloedwolk.
Deze laag bestaat uit puimsteen die uit de lucht was gevallen.
De stenen waren tot 30 km de lucht in geschoten.
Toen er niets meer de lucht in ging, klapte de zuil in.
Hij daalde af langs de steile hellingen.
Het was steeds minder krachtig en de zwaartekracht deed z'n werk.
Wolken met as en hete gassen, wel pyroclastische stroom genoemd,
daalden af langs de flanken met meer dan 160 km/uur.
Stel het je maar eens voor.
Je hebt een enorme puimsteenregen overleefd
en denkt dat de uitbarsting voorbij is.
Maar dan wordt het nog veel erger.
De pyroclastische stroom daalt van de Vesuvius af.
Het was toen te laat voor de mensen die waren achtergebleven.
Van meer dan 80 slachtoffers zijn gipsen afgietsels gemaakt.
-Klaar? -Ja.
Dr. Lazer wil overal een röntgenfoto van maken,
waaronder van het afgietsel bij de ingang van de ruïnes.
-De linkerhand. -We zullen zien wat het wordt.
Oké, bedankt.
Mijn hemel. Wat is dat?
-Dat lijkt geen bot te zijn. -Metaal.
-Het is metaal. -Ja, zonder twijfel.
We hebben een duidelijker beeld nodig.
Goed zo.
Heel duidelijk zo. Kijk eens.
Het lijkt een ring te zijn.
Het metaal is geoxideerd.
Je ziet de vorm van de ring nog. Dit is geweldig.
Om meer over het slachtoffer te weten te komen,
onderzoekt Kevin voorwerpen die zijn gevonden bij afgravingen.
Je hebt prachtige gouden kettingen.
Gouden oorbellen met parels.
Veel ervan is bij lichamen gevonden.
Dit zijn prachtige gouden ringen met een edelsteen.
Deze ringen zijn van zilver.
Deze is wat geoxideerd en is niet zo perfect als de gouden ringen.
De wat minder edele metalen zijn meer geoxideerd.
Neem nou deze bronzen ring.
En de ijzeren ring.
Onze ring is sterk geoxideerd.
Het is zeker geen gouden ring.
Mogelijk is hij van ijzer, of zelfs van zilver.
De ovalen zetting is goed bewaard.
Het suggereert de aanwezigheid van een edelsteen.
De rest van de ring is in de loop der tijd geoxideerd.
Het was geen ring van een rijk iemand. Hij was niet bijzonder duur.
Maar hij heeft wel een edelsteen.
Het was ook weer geen goedkope ring. Hij zal wat hebben gekost.
Hij vertelt wat over de drager ervan.
Hij was niet erg vermogend, maar maakte er wel wat mee duidelijk.
Het is voor hem een uiterst persoonlijk sieraad.
Hij droeg de ring met trots tot de dag van de uitbarsting,
toen al deze kostbaarheden opeens waardeloos werden.
In Maiuri's verhaal werd het derde gezin geleid door een bediende
die een zak met proviand droeg.
DE BEDIENDE
In hun zoektocht naar voorwerpen is het 'n logisch doel voor het team.
We moeten veel dieper gaan. Toch, Julia?
-Rechts. -Je ziet de bult zitten.
We beginnen met de schouder.
En dan gaan we zo rond. We maken foto's uit zo veel mogelijk hoeken.
Eén, twee, drie...
-Niets. -Het is alleen gips.
-Er is niets. -Inderdaad.
Niets wijst op een zak of proviand.
Uit niets blijkt dat het om een bediende ging.
-De foto's. -Kijk eens aan.
Uit de analyse van het skelet wordt wel meer duidelijk.
Er zijn geen tanden die kunnen worden bestudeerd.
Alleen het skelet geeft een indicatie van de leeftijd.
Dat is een scheenbeen, en de plek om de enkel.
De groeischijf heeft zich nog niet gesloten.
Het gaat mogelijk om een tiener.
In de puberteit moeten sommige botten zich nog aan elkaar hechten.
Uit deze groeischijf blijkt de leeftijd van de zogenaamde bediende.
De tiener weerlegt een theorie over hen die niet weg konden komen.
Het zijn verhalen die over deze mensen de ronde doen.
Er zou een reden zijn geweest voor hun overlijden daar.
Ze zouden te jong, te oud of te zwak zijn geweest.
Je krijgt het idee dat dat niet het geval was.
Inderdaad, het zijn mensen van alle leeftijden.
Er zijn jonge mensen, maar ook mensen op leeftijd.
Er zitten tieners tussen. De leeftijden variëren enorm.
Er lijken geen fysieke beperkingen invloed op hun dood te hebben gehad.
Er kunnen veel redenen zijn die hen deden besluiten te blijven.
Het team gaat verder met de analyse van de voeten van de bediende.
-Zijn dat spijkers? -Mijn hemel.
Ik denk dat het spijkers zijn. Hij had schoenen aan.
-Het is van een schoen. -Zo duidelijk.
Je ziet twee rijen zoolspijkers.
-Geweldig. -1, 2, 3, 4, 5, 6, 7...
Op de röntgenfoto zie je duidelijk de spijkers
van de zool van een stevige sandaal.
Dat is geen schoeisel van een door Maiuri beschreven bediende.
Bij een lid van de zogenaamde koopmansfamilie
is ook een aanwijzing voor de laatste momenten van de vluchtelingen.
Hij houdt zijn voeten bij elkaar.
Bij de rechtervoet zie je een hele serie spijkers.
Bij de linkervoet niet, dus hij is zijn rechter sandaal verloren.
Iemand rent weg om aan een vreselijk noodlot te ontkomen,
verliest een schoen, maar gaat toch door.
Het zijn confronterende beelden van mensen die op de vlucht slaan.
Net na zonsopgang op de tweede dag van de uitbarsting
stroomde er een enorme gloedwolk van de Vesuvius naar Pompeï.
De vluchtelingen werden overspoeld.
Kayla wil er meer over weten en onderzoekt drie andere slachtoffers.
Hun lichaamshouding is een indicatie van hoe ze zijn overleden,
de armen gebogen en vlak bij het lichaam.
Hij houdt zijn elleboog gebogen.
Hij lijkt zijn gezicht te beschermen. Zo ziet het er ongeveer uit.
Hij houdt zijn benen gebogen.
We weten van recentere uitbarstingen
dat de lichaamshoudingen er veel gemeen mee hadden.
In 2018 zorgde een vulkaan in Guatemala genaamd Fuego
voor een pyroclastische stroom.
Lichamen die uit de as zijn gehaald, hadden gebogen armen en benen.
De massa kan 200 tot 300 graden heet worden.
De spieren drogen meteen uit, en dan trekken ze samen.
De lichamen nemen een gevechtshouding aan.
Als een bokser die met zijn vuisten zijn gezicht beschermt.
Het uitdrogen van de spieren laat het lichaam samentrekken.
Ze worden opgeslokt door de wolk en gekookt door de warme gassen.
Een paar vluchtelingen hebben net zo'n houding aangenomen.
Ze werden verwrongen door de hitte tijdens hun laatste momenten.
Ze hadden uren eerder moeten vertrekken, maar deden het niet.
Ze werden achtergelaten en zagen de wereld om zich instorten.
Toen besloten ze
dat ze alleen konden overleven als ze de elementen tartten.
Maar toen was het al te laat.
Wat rest is een driedimensionaal beeld
van het moment dat ze samen overleden.
Je ziet hoe het was in de laatste seconden voor hun dood.
Op zo'n moment probeer je je zo goed mogelijk te beschermen.
Of je beschermt een naaste van je.
Je ziet hier van alles, en dat maakt het zo indrukwekkend.
Voor het onderzoek had Maiuri ze een bepaalde identiteit gegeven.
De koopman.
De boerendochter.
En de bediende.
Het team heeft hier geen bewijzen voor gevonden.
Er is een nieuw beeld ontstaan.
De leeftijden variëren van jonge kinderen
tot tieners en oudere mensen.
We weten nu meer over hun gezondheid.
We komen langzaam te weten wie deze mensen waren.
Bij het bepalen van hun leeftijd
heeft het team nog een theorie over de slachtoffers weerlegd.
Dat ze te oud, te jong of te zwak waren om te vluchten.
We hebben nu een ander beeld. Het zijn mensen van alle leeftijden.
Geen van hen had een aandoening
die ze ervan weerhield om op de vlucht te slaan.
Er was dus een andere reden om te blijven.
Ze besloten er zelf toe.
Ze bleven niet passief, maar namen een beslissing.
We kijken er nu anders naar.
Hopelijk hebben we ze een stukje van hun leven teruggegeven.
En hun stem.
Het was in de eerste eeuw belangrijk om te worden herinnerd.
Ze zijn om het leven gekomen bij die vreselijke ramp,
maar zijn wel onsterfelijk geworden.
Vertaald door Gerard Langendoen