Okuduğum bir senaryoda şöyle bir cümle vardı.
"Eğer hiçbir anımı hatırlamıyorsam gerçekten var olmuş muyumdur?"
Bu cümleyi hiç unutamıyorum.
Anılarımız güya sonsuza kadar bizimle kalır.
Onlar bizi biz yapan şeylerdir.
Harika atıştı oğlum.
Yaşadığım hayatı,
eşimi, çocuklarımı bir gün gelecek
ve hatırlayamayacağım.
Bu benim en büyük korkum.
Geçenlerde aldığım bir haber yüzünden
bu konuyu daha çok düşünmeye başladım.
Daha uzun ve sağlıklı nasıl yaşarım diye ilk araştırmaya başladığımda
uzun yaşam uzmanı Dr. Peter Attia…
-Nasılsın? -…bana bir sürü test göndermişti.
-Bugün nasılsın? -İyiyim.
Senin üstünde milyon dolarlık bir çalışma yaptık.
Var olan bütün kan testlerini yaptık
ve vücudundaki bütün genleri kontrol ettim.
Genel olarak değerlerin harika çıktı.
Sana dışarıdan bakıldığında
kendine ne kadar iyi baktığın gayet açık anlaşılıyor
ama endişe verici birkaç sorun bulduk.
Evet.
Yaptığımız genetik testlerinden birinde
APOE denen bir proteini içeren genine baktık.
Sende ender rastlanan bir durum varmış, yani annenden ve babandan aldığın
iki tane APOE4 proteini bulduk.
Bu tam olarak ne anlama geliyor?
Bu demek oluyor ki alzaymır olma riskin daha yüksek.
Ne kadar yüksek?
Genel halktan birine kıyasla
muhtemelen sekiz ile on kat daha yüksek.
Tamam, anladım.
Nasıl desem…
Hep sonsuza kadar yaşayacağımı sanırdım,
özellikle de gençken.
Sonra bir anda bana şöyle dendi.
"Seni bitiren şey bu hastalık olabilir."
Çok şaşırdım, bir an kendime gelemedim.
Biliyorum düşünmesi bile zor
ama inanıyorum ki doğru adımları atarsak
bu riski ortalama bir insan seviyesine düşürebiliriz.
Evet.
Hatta böyle söyleyince şimdi inanmayacaksın
ama zamanla bana hak vereceksin.
Bu gene sahip olman bence tanrının bir lütfu.
Beni motive edeceği için mi?
Evet, senin yaşındaki çoğu kişinin 50'li, 60'lı yaşlara kadar
yapmak istemeyeceği şeyleri yapman için
-seni motive edeceği için. -Evet.
Hayatım boyunca zamanımın çoğunu sağlık ve sıhhatime
çok dikkat ederek
ve nasıl daha güçlü, sağlıklı olabileceğimi araştırarak geçirdim
ama beyin sağlığıma hiç dikkat etmedim.
Bu haber her şeyi değiştirdi.
Ön lob fonksiyonlarını ve planlama yetini test etmek için basit bir test yapalım.
Önce benim yaptıklarımı izle, sonra aynısını yap.
Hazır mısın? Başlıyoruz.
O yüzden dünyaca ünlü nörolog Dr. Sharon Sha ile tanışacağım.
Dur bir dakika.
Ne yaptın? Tekrar görmem gerek.
Sanırım ben de herkes gibi anılarımı mümkün mertebe
unutmamak ve fonksiyonlarımı
kaybetmemek istiyorum.
Sen tabii ki son derece sağlıklısın
ama 30 yaşından sonra beyin dejenere olmaya başlar.
Gençliğimizde, 20'li yaşlarda zirvemizi yaşarız.
O yüzden bu hâlimizi olabildiğince geliştirip korumamız gerekiyor.
60 yaşına gelip "Artık beynime odaklanabilirim" diyemezsin.
Evet.
Çünkü alzaymır gibi hastalıklar
hafıza semptomları görmeden 15, 20 yıl öncesine gelişmeye başlar.
İyi besleniyorum, çok egzersiz yapıyorum.
Beyin sağlığımı geliştirmek için başka ne yapabilirim?
Vücut geliştirmek için nasıl çalışıyorsan…
Evet.
…beynini geliştirmek için de öyle çalışmalısın.
Farklı ve zorlu deneyimler, nöron bağlantıları kurarak
beyin plastisitesi dediğimiz şeyi artırır
ve bu sayede bilişsel fonksiyonların gelişir.
O yüzden sana farklı bir şey yaptıracağız.
Beynini gerçekten zorlayacak bir şey yapacağız.
Anılarını koruyabilmesi için
Chris'in normal hayatına ara verip…
DR. SHARON J. SHA NÖROLOG
…teknolojik aletleri bırakıp medeniyetten uzakta, vahşi doğaya çıkmasını istiyorum.
Muhteşem değil mi?
Zihninde şuranın fotoğrafını çek.
Dikkatini dağıtacak herhangi bir şey olmadan, telefonsuz, GPS'siz bir şekilde
Chris'in kendisini tamamen çevresine verip…
yalnızca beynini kullanarak Avustralya'nın ıssız ormanlarında yolunu bulması gerek.
Burada kaybolmak işten bile değil.
İyi ki sen buradasın çünkü ben buraları bilmem.
Çoktan kayboldum bile.
Bilişsel fonksiyonlar için sosyal temas çok önemli olduğundan
Chris'in arkadaşı ressam Otis Hope Carey ona eşlik edecek.
Şurası güzel bir kamp alanına benziyor.
Arkadaki şelalenin altındaki yer.
Orayı unutmayın, güzel bir yer.
Yürüyüşümüzü şurada bitireceğiz.
-Şurası mı? -Evet.
Yukarı nasıl çıkacağız?
Bu zorlu görevi, beynin için yoğun bir egzersiz programı olarak düşünün.
Chris'in beynini sağlıklı tutmaya
motive eden hayat boyu sürecek bir rutin.
CHRIS HEMSWORTH İLE LİMİT YOK
5. BÖLÜM HAFIZA
DUNGHUTTI, ANAIWAN VE GUMBAYNGGIRR ÜLKELERİ
AVUSTRALYA
ABORJİN VE TORRES BOĞAZI ADA HALKININ DİKKATİNE.
BU DİZİDE VEFAT ETMİŞ BİR KİŞİNİN
FOTOĞRAFLARI, SESİ VE VİDEOSU OLABİLİR.
Dunghutti, Anaiwan ve Gumbaynggirr ülkelerine
hoş geldiniz.
Burası üç kabilenin paylaştığı bir ülke.
Burası, arkadaşım Otis'in atalarının memleketi.
Yıllardır buraya gelip buralarda dolaşmanın hayalini kuruyorduk.
Sharon da vahşi doğada maceraya çıkmayı teklif edince
buranın mükemmel bir yer olacağını biliyordum.
Buranın çıkacağımız yolculuk için mükemmel bir yer olmasının sebebi
dünyanın bu bölgesinde doğanın ve anıların birbiriyle bütünleşmiş olması.
Beden, zihin ve ruh.
Benim adım Otis Hope Carey.
Hem Gumbaynggirr'liyim hem de Bundjalung'luyum.
Avustralya'da 60 bin yıldan uzun süredir yerli halklar yaşar
yani Doğa Ana'yla uzun zamandır derin bir bağlantımız vardır.
İlk Uluslar'ın kültüründe taşların, suyun, rüzgârın, gökyüzünün
hafızası olduğuna inanırız.
Oturup kulak kesilirsek atalarımızın bizimle konuştuğunu duyabiliriz.
Umarım yolculuğunuzda
ülkemizin sesine kulak verirsiniz.
Bu dünyanın seslerini başkalarının kulağıyla değil
kendi kulağınızla dinleyin.
Bu dünyayı başkalarının gözüyle değil kendi gözünüzle görün.
İhtiyarlar bize bu topraklarda yürüme izni verirken
içlerinden biri şöyle dedi,
"Kendi kulaklarınla dinle…"
"…ve kendi gözlerinle bak."
"Kendiniz olun."
Bu sözler bam telime bastı
ve beni çok derinden etkiledi. Çok güzeldi.
Önümüzdeki iki gün boyunca
Chris ve Otis binlerce hektarlık vahşi doğada
yollarını bulmak zorunda kalacak.
Tamam, burada başlayacağız ve şuraya doğru gideceğiz, değil mi?
Ancak rotalarını belirleyip hafızalarına kazımaları gerektiği için
zihinsel sınavları çoktan başladı bile.
Bu sırta gelince yukarı çıkacağız, değil mi?
Evet.
Önce açık arazilerden ve ormanlardan geçerek kuzeye gidecekler.
Şelalenin tepesinden bu dereye geleceğiz
ama sonra nereye gideceğiz?
Bu küçük dereye gelince farklı bir yöne gideceğiz.
Aşağı doğru dereyi takip edeceğiz.
Geceyi geçirecekleri güzel bir kamp alanına ulaşmak için
önce birkaç şelalesi olan
bir dere bulmaları gerekecek.
Yürüyüşümüzün ikinci gününde kamptan çıkıp kuzeye gideceğiz.
Şurada bir fotoğraf vardı, değil mi?
Orada yol var mı? Yoksa…
Hayır, kendi yolumuzu çizeceğiz.
Son olarak varış noktası Wrights Gözetleme Tepesi'ne
dik bir tırmanış gerçekleştirecekler.
Evet, rotamız şöyle. Orman, sırt boyu yürü, şelale,
orman, sırt boyu yürü, şelale.
Şelaleden sonra gelen geniş araziye tırman…
Kesin kaybolacağım.
Güzel. İyi ki sen de benimle olacaksın.
Chris ile Otis yola çıkmadan önce yapmaları gereken son bir şey var.
Telefonlarınızı verin.
Tamam, al.
Teşekkürler. Başka var mı?
-Bu kadar. Başka yok. -Hepsi bu mu?
Bir tane daha var. Al.
En çok kim zorlanacak?
Muhtemelen Otis. Çünkü telefonda çok zaman geçiriyor.
Çok zorlanacaksın, değil mi?
İyi şanslar.
Yağmur geliyor.
Sence doğru yöne mi gidiyoruz?
Boş ver, yürümeye devam et. Kaybolunca yapabileceğimiz en iyi şey bu.
Güneş tamamen kaybolunca işler biraz daha zorlaştı.
Etrafına bakınca gökyüzünde en parlak nokta neresi?
Şurası.
O ya güneş ya da güneşe doğru giden bir uzay mekiği.
Şurası kuzey, şurası da batı. Bu tarafa gitmemiz gerek.
Evet, sanırım.
Hadi gidelim.
Chris ile Otis'i yollarını bulmalarına yardım edecek aletler olmaksızın
vahşi doğaya salmamın belirli bir nedeni var.
Ne düşünüyorsun?
Sence de şu tarafta mı kaldı? Sanırım öyle.
Evet, bu taraftan galiba.
Doğru yönü bulmaya çalışmak beynimiz için
en karmaşık işlerden biridir.
Sırttan devam et, suyu takip et, dere, şelale, sola dön.
Evet, doğru yoldayız.
Ve bu süreçte etrafımızdaki dünyayı anlamamızı sağlayan, beynimizin kritik bir
bölgesini kullanırız.
Bu bölgenin adı hipokampüstür, beynimizin hafıza merkezi.
HAFIZA HİPOKAMPÜS
Hipokampüs, deniz atı şeklinde küçük bir yapıdır
ve beynin hem sağ hem de sol tarafında yer alır.
Bütün anılarımızın saklandığı ve onlara nasıl ulaşacağımızı gösteren
bir harita gibidir.
MEZUNİYET - İLK MOTOSİKLET - İLK ÇOCUK AYAK KIRILMASI - SÖRF ÖĞRENME
Biz yaşlandıkça hipokampüs küçülür ve orası alzaymır gibi hastalıkların
ilk saldırdıkları yerlerden biridir.
Ancak yön bulma gibi aktiviteler ile orayı uyardığımızda
yeni bağlantılar kurulup yeni beyin hücreleri üretildikçe
daha büyük ve sağlıklı hâle gelir.
Bilim insanlarına göre hipokampüsümüz ne kadar güçlenirse
yaşlılıkla birlikte gelen bilişsel becerilerin kaybı da o kadar engellenir.
GPS kullanmayı bırakıp kendi kendine yol bulmaya başlamak
Chris'in günlük hayatına kolaylıkla entegre edebileceği bir şey.
Beynini aktif tutmak için yapabileceği basit ama etkili bir yöntem.
Bu sayede beyni güçlü ve dayanıklı kalacaktır.
Evet, birazdan öğlen olur muhtemelen.
Evet, bence de.
Kuzey, doğu, güney, batı.
Burası kuzey olduğundan sanırım bu taraftan gideceğiz.
Nehre geldik.
Evet.
Gitmemiz gereken yere yaklaşıyoruz galiba.
Aman tanrım, burası batak.
Hiç Bitmeyen Öykü'deki Hüzün Bataklığı gibi.
Hiç Bitmeyen Öykü'yü hatırlar mısın?
-Hayır. -Hiç Bitmeyen Öykü'yü hiç izlemedin mi?
-Sanmıyorum. -Otis.
Çocukken fazla TV izleyemedim.
Antenini oynatman gereken eski televizyonları hatırlar mısın?
-Evet. -Bizde onlardan vardı.
Onun olayı yalnızca anteni oynatmak değildi.
Odanın doğru noktasında durmak da önemliydi.
Evet, ayrıca…
Evet. "Orada durma baba" derdik.
-"Televizyon karıncalanacak." -Evet.
Doğada, şehir ve medeniyetten uzakta olmak…
…benim için çok nostaljiktir.
İlk anılarımı düşünüyorum,
beni ben yapan anılarımı. O anılar, sonsuza kadar
korumak istediğim anılar.
En yakın kasabaya dört, dört buçuk saat mesafede
ıssız bir yer olan Kuzey Bölgesi'nde büyüdüm
ve hava çok sıcak olduğundan ayakkabım yoktu.
Zamanımızın çoğunu dışarıda geçirirdik.
Hatırladığım ilk şey…
Çok küçüktüm, muhtemelen dört yaşındaydım.
Babamın havaalanından birini almaya gittiğini hatırlıyorum.
Orta Avustralya'nın tam ortasında kocaman, toprak bir düzlüktü.
Onu aramaya, dışarı çıkıp yürümeye devam etmiştim.
Kuru, çatlamış toprağı hatırlıyorum.
Her yere giren kızıl toz vardı.
Tenime, saçıma, giysilerime yapışıyordu.
Ayaklarımdaki hissi hatırlıyorum, sanki yanıyordu.
Gözyaşlarına boğulmuştum, babamın nerede olduğunu bilmiyordum.
Sonra bir anda tepeden göründü.
Panik olduğu çok belliydi, tek başıma orada
ne aradığımı anlamamıştı.
Tabii o zaman ne olduğunu ya da neden endişelendiğini
anlamamıştım.
Ama bana sarıldığında o sıcaklığı, güvende olma hissini hatırlıyorum.
-Yukarı mı? -Evet.
StairMaster 2000'e benziyor.
-Susadın mı? -Evet.
-Ben de seninle içeyim. -Tamam.
Ne güzel bir yer!
Normalde fotoğraf falan çekerdik.
Dinlemezdik, telefon kamerasından bakardık.
Evet.
Burada olup dikkatimizin dağılmıyor olması harika bir şey.
Bütün algılarımız açık.
Kokulara, dokunduğumuz her şeye, seslere bak.
Chris'in farkındalık seviyesinin yükselmesi çok normal.
Beynimiz doğada evrimleşti…
…ve doğal hayatı huzurlu bulmamızın
sebebini gösteren araştırmalar yapıldı.
Araştırmalara göre şehir hayatının içinde
bütün o yapay görsel şekiller, gürültü, dikkat dağıtıcı şeylerin işlenmesi
beynin kilit bölgelerinden çok fazla zihinsel enerji çekiyor.
POSTERİOR ALFA AKTİVİTESİ GÜÇ
Yani hafızamız,
problem çözme ve konsantrasyon yeteneğimiz zarar görüyor.
BİLİŞSEL YÜK
Ancak bilim insanları, beynimizin doğadaki şekilleri
ve sesleri algılamaya daha uygun olduğunu düşünüyor.
Aşırı yükleme olmuyor, onun yerine
bilişsel yeteneklerimiz tam gücüyle çalışıyor.
Hepsi bu kadar da değil.
Doğada zaman geçirmek stresi azaltıyor,
bu da Alzaymır riskini düşürüyor ve ömrü uzatıyor.
Hatta telefona bakıp durmadan
parkta yapılan 20 dakikalık yürüyüşün
kortizol denen stres hormonu seviyesini
manidar derecede düşürdüğünü göstermiştir.
-Önden gitmek istemediğine emin misin? -Giderim, gel.
Ben gideyim mi? Çünkü ben kayıp düşersem sorun olmaz.
Çok büyük sorun olur, seni taşımak zorunda kalırım.
Ben de onu diyorum zaten, sen benden güçlüsün.
Otis harika biri.
Çok iyi bir mizah anlayışı var, çok kibar biri.
Otis!
-Yardım et. -Çok zarif düştün.
Cidden.
Ayrıca harika bir ressam.
Bütün eserlerin kuş bakışından, değil mi?
Evet, çoğu öyle.
Topografik de diyebiliriz.
Geleneksel sembolleri çok kullanırım
ama onları yumuşatarak daha canlı hâle getiririm.
Nereden geldiklerini, gerçek anlamlarını da hiç unutmam.
Binlerce yıllık geleneksel sanatı alırım
ve onu modernleştiririm.
Eski yöntemlere yeni bir anlayış getirmeye çalışırım.
Tıpkı her taşın, her nehrin,
her ağacın olduğu gibi benim sanatımda da her çizgi, her nokta
bir anıdır.
Chris'in büyüdüğü topraklarda da
çok büyük bir yerli halk kitlesi vardı, o yüzden benim resimlerimi anlıyordur.
Galiba biz bu yüzden birbirimizle bu kadar iyi anlaşıyoruz.
Kano getirmeliymişiz.
Koruma getirsek daha iyi olurdu.
Başka insanlarla zaman geçirmek beynimize iyi gelir.
Biz sosyal hayvanlarız, başka insanlarla etkileşim kurmak
bizi yeni şeyler öğrenmeye, yeni şeyler düşünmeye iter, bakış açısı kazandırır.
Ama yalnız kaldığımızda demans riskimiz
yaklaşık yüzde 50 oranında artar.
O yüzden, ömrümüzü uzatmak için yapabileceğimiz en önemli şeylerden biri
etrafımızdaki insanlar olabilir.
Bu yönde ilerlemeye devam edersek kamp alanına varacağız, değil mi?
Evet, kamp alanı şelalenin altında.
Şelalenin üstündeyiz
ve Otis nereye kamp atacağımızı gösterdi.
Aşağıya giden bir yol görmüyorum, o da görmüyor.
Yapacak tek bir şey vardı.
Aman tanrım!
Kendime geldim!
İşte bu aklımı çok güzel boşalttı.
Ve şöyle düşündüm.
"Umarım ihtiyarladığımda da suya böyle atlayabilirim."
Test sonuçlarım geldiğinden beri yaşlanma ve yaşlanınca
yaşayacağım hayat konusunda daha çok düşünmeye başladım.
Belki de yüksek alzaymır riskinde olduğum haberi
bana o kadar da şaşırtıcı gelmemeli.
Büyükbabam da alzaymır.
Ve…
Hafızası kötüye gidiyor, son birkaç yıldır da böyleydi.
Kolay değil çünkü kendine geldiğinde etrafındaki insanları tanıyor
ve neden orada olduğu konusunda çok endişeleniyor.
İç karartıcı ve korkunç bir şey.
Büyükbabamla ilgili en canlı anılarımda birlikte garajda oturuyoruz.
O bize ahşaptan oyuncaklar yapmamıza yardım ediyor.
Bize kılıçlar yapardı…
…sahte tabancalar, tüfekler falan yapardı.
Biz çekiçle gürültü yaparken, bir şeyler kesip kırarken
bize karşı çok sabırlı davranırdı.
Birlikte çok güzel anılarımız oldu, bize çok iyi bakan,
o kibar adama çok minnettarım.
Çok iyi bir adamdı.
Büyükbaban alzaymır mı oldu?
Evet. Bizi, torunlarını hatta kendi çocuklarını bile
artık hatırlamıyor.
Unutuyor ve bu çok üzücü bir şey.
Sen de bir gün onun gibi olmaktan korkuyor musun?
Böyle korkunç şeyler insanın ya umudunu köreltir
ya da o korkuyu aşmak, o zorluğun üstesinden gelmek için
elinden geleni yapmaya teşvik eder. Önemli olan da zaten bu, değil mi?
Beyin sağlığını korumak için
mümkün mertebe önlem almak.
İnsana pozitif bir enerji veriyor, "Kaç e-postaya cevap verecektim?"
diye düşünmekten, "Filmime nasıl yorum yapacaklar?"
ya da "Bana bir daha iş verecekler mi?"
diye düşünmekten daha iyidir.
Bugünkü yürüyüş bizi epey yordu, o yüzden bu gecelik bizden bu kadar.
Ama ne kadar yorgun olursam olayım kafamı boşaltmakta zorluk çekerim.
Dr. Peter Attia ile konuşmamızda
uyku konusu onun en çok odaklandığı şeylerden biriydi.
Chris, bana nasıl uyuduğunu anlat.
Geceleri iyi uyuduğunu düşünüyor musun?
Hayır, pek rahat uyuyamam. Gece çok sık uyanırım.
Çocukluğumdan beri böyleydi. Annem hâlâ bundan bahseder.
Geceleri bana bir şey oluyor, endişeliysem ya da suçlu hissediyorsam
ya da yanlış bir şey yaptıysam, bir konuda endişeleniyorsam
uyku bu hisleri kuvvetlendiriyor.
Bu hâlâ böyle.
Uykuyla ilgili yaşadığın sorunların çoğu
"maymun beyin" dediğimiz hepimizde olan bir şeyden kaynaklanıyor.
Nevrozlar, saplantılı düşünceler.
Uyku, pasif bir eylem değildir. Bilincini kaybetmezsin.
Beynimizin kendi kendini iyileştirdiği aktif bir eylemdir.
Senin alzaymır riskin daha yüksek olduğundan
uykuyu çok ciddiye almalıyız.
Artık şundan eminiz, uykusuz geçirdiğin tek bir gece bile
insanları alzaymır hastalığına karşı savunmasız hâle getiren
beyindeki toksinlerin birikmesine sebep olur.
Uyku, kısa vadede iyileştirici bir etkiye sahiptir
ama bir yandan da bizi kronik hastalıklara karşı korur.
Bu sistem şöyle işliyor. Biz uyurken gün içinde biriken çöpler
glimfatik sistem adı verilen beynin çöp toplama merkezi tarafından
iyice temizlenir.
Ama biz yaşlandıkça, özellikle de düzgün uyuyamıyorsak
bu temizlik hizmeti bozulmaya başlar.
Yetersiz temizlik yüzünden zararlı madde daha hızlı birikmeye başlar.
Sistem tıkanır…
…iltihap oluşur ve bu da sonunda alzaymıra sebep olabilir.
ALZAYMIR HASTALIĞI
Daha uzun ve kaliteli uyumak için
Chris'in hemen yapabileceği bir sürü şey var.
DR. PETER ATTIA UZUN ÖMÜR DOKTORU
Hep aynı saatte uyuyup
aynı saatte uyanmak gibi, uyumadan önce stresten uzak durmak
ve e-posta ile sosyal medyadan uzak durmak gibi
basit alışkanlıklar edinebilir.
Ormanda kamp yaparken bunu başarmak çok kolaydır.
Eve döndüğünde bu değişiklikleri uygulayabilirse
gelecekteki beyin sağlığı için çok büyük faydasını görecektir.
Sağlıklı bir uyku düzeni dışında Chris'in yapması gereken
başka şeyler de var.
Güzel.
Aslında zaten yaptığı bir sürü şey
ileride beyin hastalıklarını önleyici etkiye sahip.
Aferin!
Periyodik olarak oruç tutarak, sebze ve balık ağırlıklı beslenerek
Alzaymır hastalığına yol açan hücre yaşlanmasına karşı iyi gelir.
Gülsem mi ağlasam mı bilemedim.
Stres seviyesini düşürecek adımlar atması hafızasını korumasına yardım edecek.
Ayrıca vücudunu aşırı sıcaklıklara maruz bırakmanın da
alzaymır riskini büyük oranda düşürdüğü kanıtlanmıştır.
Dün gece uyuyabildin mi? Her yer çok ıslaktı.
Arka planda şelale sesiyle çok iyi uyudum.
-Şelale sesi ninni gibi geldi. -Evet.
İkinci gündeyiz ve güzel bir uykudan sonra
kendimi zinde hissediyorum.
Telefondan ve e-postalardan yalnızca bir gün uzak kaldığımın farkındayım
ama daha şimdiden zihnim çok daha açık ve sakin.
Ayrıca bugün için de çok heyecanlıyım.
Bugün hangi yönde gideceğimizi biliyor musun?
Kuzeybatıya devam mı edeceğiz?
Güneş çıkmadı mı hâlâ?
Sanırım güneş az sonra görünür.
Wrights Gözetleme Tepesi'ne gideceğiz, umarım korobora'ya yetişiriz.
Gideceğimiz yer yani Wrights Gözetleme Tepesi,
eskiden ülkelerin toplandığı, bölgedeki yerli halk için
çok önemli bir toplanma alanı.
Korobora tam olarak nedir? Ne olacak?
Üç ülke toplanacak
ve dans edilecek. Önemli olan bilgi paylaşımı yapmak
-ve bu ülkenin keyfini birlikte sürmek. -Evet.
Önemli olan şey, kendinden başka bir şeyle aranda bir bağ hissetmek.
Evet, aynen öyle. 100 yıldan uzun bir süredir
burada korobora düzenlenmiyor, o yüzden çok özel
ve çok güçlü bir deneyim olacak, manevi olarak bize çok iyi gelecek.
Dikleşmeye başladı.
Tırmanma ekipmanın hazır mı?
Bir deneyeyim.
Yürüyüşün ikinci gününde Chris'i farklı bir zorluk bekliyor.
Wrights Gözetleme Tepesi'ne çıkmak için
Otis ile birlikte bir dağ yamacından yukarı tırmanmaları gerekecek.
Tırmanma, vücudumuz için egzersiz olduğu kadar
beynimiz için de egzersizdir.
Dağ keçisi gibisin.
Evet.
O kadar spor yaptın ki beni bile taşırsın beni.
Egzersiz yaptığımızda
vücudumuz, beynimiz için gübre görevi gören bir kimyasal salgılar.
Bu da nöronlarımızın büyüyüp sağlıklı kalmasını sağlar.
-Yaklaşıyoruz. -Az kaldı.
Orta yaşlarda düzenli egzersizin alzaymır riskini
neredeyse yüzde 50 düşürdüğünü birkaç araştırma
ortaya koymuştur.
Bilişsel bir zorlukla egzersiz birleşince
demans ile mücadelede
çok güçlü bir silah hâlinde gelir.
Yaşlansak bile.
MAGDEBURG ALMANYA
Annem beş yıl önce vefat etti
ve ne yazık ki demansa yakalanmıştı.
Evet, beynimin içinde şöyle düşünüyorum.
"Aman tanrım,
"bu benim de başıma gelebilir."
Bir, iki, üç, dört.
Her hafta 70 yaşındaki Gudrun yerel bir dans dersine gidiyor.
Bazen kendimi 30 yıl önce hissettiğim gibi iyi hissetmiyorum.
Ama çoğu zaman
çok iyi hissediyorum.
Ama bu sıradan bir dans dersi değil. Aynı zamanda bilimsel bir deney.
Deneyin amacı da dans etme gibi bir egzersizin beyin yaşlanması için
sıradan egzersizden daha faydalı olup olmadığını anlamak.
Dans etme, kompleks hareketleri öğrenmektir.
PROF. NOTGER MÜLLER - ALMAN NÖRODEJENERATİF HASTALIKLAR MERKEZİ
Bisiklete binip aynı hareketleri yapmaktan farklıdır.
O yüzden dans etmenin beyin fonksiyonunu, geliştirmek için daha iyi bir yöntem
olduğunu düşünüyoruz çünkü bilişsel ve fiziksel zorluk aynı anda vardır.
Bilim insanları, geç yetişkinlik döneminde bile beynimizin yeni bağlantılar
oluşturabileceğini keşfetmiştir.
Kobay oldum!
Yani Notgerr ve ekibi beyin gelişimi için bu dans programının
ne kadar etkili olduğunu araştırıyor.
Beynin hafızayla ilgili bölgesinde
olumlu bir değişikliğe dair izleri inceliyorlar.
Hipokampüsün ön tarafını gösterebilir misin?
Burada bir büyüme görülüyor.
Çok iyi durumda.
Çok rahatladık, sonuçlarımıza göre
dans etmek, beyin fonksiyonunu ve yapısını
değiştirmek için çok büyük potansiyele sahip.
Umuyoruz ki gelecekte de dans etmek
demansı engelleyebilir.
Sonuçlarda değerleri iyi olan yalnızca Gudrun değil.
Dans grubunun hipokampüsü, sıradan egzersiz yapanlara göre
daha fazla büyüme gösterdi.
Sonuçlara çok şaşırdım.
O yüzden kendimle gurur duydum
ve kendi kendime "Aferin sana" dedim.
Birkaç saattir tırmanıyoruz ve sonunda
Wrights Gözetleme Tepesi'ne neredeyse vardığımızı hissediyorum.
-Buradan yukarıda mı? -Evet.
Doğru yerde miyiz?
-Geçmiş olsun. -Sana da.
Harikaydın.
Başardık. Hem de telefon, GPS ya da harita bile kullanmadan.
İnsanların dünyada yön bulmak için binlerce yıldır kullandığı şey dışında.
Beynimiz.
Yürümeye oradan başlamıştık.
-Uzak. -Bayağı uzak.
Bakış açın değişiyor, değil mi?
Otis ile ne kadar uzaktan geldiğimize,
manzaranın güzelliğine bakarken
yola çıkmadan önce ihtiyarların söylediği şeyi hatırladım.
"Kendi kulaklarınla dinle, kendi gözlerinle bak."
İşte şimdi ne demek istediğini anladım.
Gürültüden uzaklaşıp doğayı gerçekten anlamaya çalışırsak
hayatımız güzelleşir.
Bu iki gün bitmek bilmedi…
…ama sonunda korobora'ya yani toplantıya yetiştik.
Üç ülkenin adına sizi bizimle birlikte dans etmeye davet ediyorum.
-Olur, teşekkürler. -Evet.
-Ben pek dans edemem. -Sorun değil.
Ben sadece izleyeceğimi düşünmüştüm.
Bir anda çok gerildim.
-Sola dön, sağa dön. -Sola dön, sağa dön.
Omuzlarını eğ.
Tamam.
Herkes çok sıcakkanlı karşıladı, beni cesaretlendirdiler
ve çok hızlı bir şekilde adapte oldum.
Otis'e baktım…
…ve onun için ne kadar önemli olduğunu anladım.
Bu üç ülkenin toplanmasının.
Kendimi daha güçlü hissediyorum, aidiyet duygusunu hissediyorum.
Bu toplanmanın amacı atalarımızı hafızalarımızdan
ve topraktaki hikâyelerimizden uyandırmaktır.
Yalnızca yeni ve çok güzel anılar oluşturmakla kalmıyorum.
Aynı zamanda bunu Chris ile paylaşıyorum ve önümüzdeki uzun yıllar boyunca
konuşacak bir şeyimiz de oluyor.
Bu yolculuğa çıkarken
yaşlandığımda anılarımı unutmaktan korkuyordum.
Ama bunun büyük bir kısmının benim elimde olduğunu fark ettim.
Talimatlar çok basit. Sağlıklı beslen, iyi uyu.
Zihnini ve bedenini yeni zorluklarla stimüle et
ve kendini doğaya bırak,
modern hayatta dikkat dağıtan şeylerden ve stresten uzak bir yerde.
En önemlisi de tüm bunları sevdiğiniz insanlarla paylaşın.
Bu basit eylemlerin hiçbiri acı reçete sayılmaz.
Bunlar zaten benim sevdiğim şeyler.
Daha sık yapmak istediğim şeyler.
Umarım yalnızca daha mutlu ve tatmin edici bir hayat yaşamakla,
tıpkı büyükbabam gibi ailemi ve arkadaşlarımı mutlu etmekle kalmam
hep birlikte hayatım boyunca benimle kalacak
hatıralar da oluşturabiliriz.
Alt yazı çevirmeni: Tuğçe Erteki