Bir pala dişli kedi ailesi.
Binlerce yıl boyunca buzlu kuzeyde serpildiler
ama şimdi açlık çekiyorlar.
Kedilerin bu vadilerdeki avları azalmaya başladı…
…çünkü iklim ısınıyor
ve otlayan hayvanları yeni otlaklar aramaya zorluyor.
Bugün şansları dönmüş olabilir.
Büyük bir mamut sürüsü, güneye giden yeni yolu deniyor.
Böyle güçlü yaratıklara saldırmak büyük bir risk…
…ama başka şansları yok.
Buz Çağı'nın sonu geliyor.
Gezegen ısındıkça Dünya'daki tüm yaşam alanları değişiyor.
Buz çekildikçe su, doğaya geri dönüyor
ve orman hayvanları serpiliyor…
…ama Buz Çağı'nın hâkimleri
bildikleri dünyanın sonuyla yüzleşiyor
ve hayatta kalmakta zorlanıyor.
BÜYÜK ERİME
ANLATAN TOM HIDDLESTON
Kediler hamlelerini yapıyor.
En büyük tehlike ne mi?
İri bir erkek.
Öngörülemez ve güçlü.
Yaralandı ama bu kediler pes etmeyecek.
Isınan iklim, dünyanın bu bölgesinde göç yollarını değiştirdi.
Kıyıdaki etkileri muhteşem.
Mineral zengini buz, büyük parçalar hâlinde düşerek
sığ denizi besin maddeleriyle dolduruyor.
Deniz ineği ailesi, eriyen suyun beslediği
gür laminarya ormanıyla beslenmeye geldi.
Bu Buz Çağı devleri, manatilerin akrabasıdır…
…ama balina boyundalar.
En sevdikleri besin, laminarya…
…ama sadece sığ kıyı sularında yetişiyor
yani burada beslenmek riskli olabilir.
Sular çekilince sahilde kalmak sık görülen bir şey.
Suyun dışında kımıldayamayacak kadar ağır
ve bugün, bu sahil, kalınacak yer değil.
Bir kısa suratlı ayı.
Kutup ayısından 227 kilo daha ağır
ve daha ölümcül.
Dinozorlardan beri Dünya'da gezen en iri avcılardan biri.
Bir koku aldı.
Daha önce hiç böyle bir şey görmemişti…
…ama yiyecek gibi kokuyor.
Çok kafa karıştırıcı.
Bir kısa yüzlü ayı, çoğu hayvanı paramparça edebilir.
Deniz ineğinin şansına,
iki buçuk santim kalınlığındaki sağlam derisi onu koruyor.
Ayının saldırısı, sadece rahatsızlık veriyor…
…ya da belki sırtını kaşıması iyi geliyordur.
Su yeniden yükselmeye başladı.
Hem de hızla.
Ayının öğün şansı kaçıp gidiyor.
Ailesine katılma vakti.
Beslenme konusunda arayı kapatması gerek.
Sahilde Büyük Erime, deniz inekleri için daha fazla besleyici laminarya demekken…
…birçok Buz Çağı devi için
hayat gittikçe zorlaşıyor.
Binlerce kilometre güneydeki hayvanlar için
ısınan iklim, bu çalılıkları tehlikeli bir yer hâline getiriyor.
Kolombiya mamutu, geceleri burada güvenle beslenebilir…
…ama güneş yükseldiğinde…
…bu dev bile tehlikede.
Bir katran gölü.
Dünya'nın kabuğunun derinlerinden yüzeye sızıyor.
Hava soğukken sert ve üstünde yürümek güvenli
ama sıcaklık 64 dereceye varınca…
…yapışkan bir ölüm tuzağına dönüşüyor.
Bugün kendine yeni bir kurban buldu.
Kuzey Amerika kılıç dişli kedileri, güçlü avcılardır…
…ama kolayca leş yemeye de itiraz etmezler.
Güneş batıyor, yani ayakları altındaki katran katı.
Ulukurtlar.
Kılıç dişli kedilerin ölümcül rakipleri.
Isırığı kemik kırabilen sürü avcıları.
Şans yakalarlarsa sürü, yavruları öldürür.
Kılıç dişlilerle ulukurtlar denk bir eşleşme…
…ama katran her şeyi değiştiriyor.
Ulukurtlar, güvenli bir yol bulmak için güçlü koku alma duyularını kullanıyor.
Yavruları ölüm tehlikesi geçirdiği için…
…kurtulacak gücü buluyor.
Sürü yardım edemiyor.
Katran çukurları, binlerce Buz Çağı yaratığının ölümüne neden oldu.
Bu aile şanslıydı.
Dünya çapında sıcaklık arttıkça
Buz Çağı otlaklarında hayat da çarpıcı biçimde değişiyor.
Ren geyikleri idare ediyor…
…ama dev bir Buz Çağı geyiği olan Megaloceros için hayat…
…çok daha zor bir hâl almaya başlıyor.
Serpilmek için açık alanlara ihtiyacı var…
…ama su, doğaya döndükçe
ormanlar yeniden yayılmaya başladı.
Tüm zamanların en büyük boynuzunun gururlu sahibi.
Genişliği 3,7 metre.
Çiftleşme mevsiminde eşlerin ilgisini çekmeye yarıyor
ama yılın bu döneminde yük oluyorlar.
Mağara sırtlanları.
Bir kurdun iki katı boyutundaki vahşi avcılar.
Bu devleri binlerce yıldır avlıyorlar.
Megaloceros hızlıdır.
Koşmaya başladıklarında hızları 80 kilometreyi aşar.
Onlardan önce başlarsa sırtlanları atlatabilir…
…ama pes etmiyorlar.
Çok eski bir stratejileri var.
Onu durmadan koşmaya zorlayacak kadar yakınında kalabilir
ve asla soluklanmasına izin vermezlerse
sonunda onu yakalayabilirler.
Belki sandıklarından da önce.
Tek çıkış yolu var.
Şimdilik…
…güvende.
Buz tabakası eridikçe
Dünya'nın atmosferi gittikçe daha da nemli hâle geliyor.
Tropikal bölgelerde
ormanlar, kuzeydekinden de hızla yayılıyor
ve garip hayvanlarla dolu…
…bu tenrek gibi.
Böcek yemeye bayılırlar,
kuş yumurtalarına da…
…ama bu, boyunu aşıyor olabilir.
Ne de olsa tüm zamanların en büyük yumurtası
ve tüm zamanların en büyük kuşuna ait.
Bir fil kuşu.
Renkli gerdanları, eşlerin ilgisini çekmeye yarıyor.
Bu dev, baba olmak üzere…
…ama bir terslik var.
Civcivinin acelesi yok.
Geç kalıyorlar.
Fil kuşları, bütün civcivler aynı anda yumurtadan çıksın diye
senkronize biçimde yumurtlar.
Sürü, birlikte yolculuk eder.
Bir ton ağırlığında olunca uçma seçeneğiniz olmuyor.
Kimse geride kalmak istemez…
…ama bu civciv acele etmeyi reddediyor.
Diğerleri ayrıldı bile,
sulak alanlardaki yaz evlerine gidiyorlar.
Ama hâlâ biraz sallanıyor.
Gelecek dokuz ay boyunca civcivin tek bakıcısı ve koruyucusu olacak.
Konvoya yetişmeleri gerek.
Fil kuşlarının beraber yolculuk etmesinin iyi bir nedeni var.
Orman tehlikeli bir yer.
Sürüden ayrılanlar, iyi hedeftir.
Dev fossa.
Bir pusu avcısı, hızlı ve çevik.
Atıştıracak vakit yok.
Konvoy, hedefine vardı.
Yağmur buraya geri geldi
ve herkese yetecek kadar yiyecek ve suyla
bu sulak alanları yarattı…
…ama ya geride kalanlar?
Yumurtadan en son çıkan civciv bile gelebildi.
Sulak alanlar yayıldıkça her yıl sayıları artıyor.
Büyük Erime, fil kuşları için altın çağın başlangıcı…
…ama dev geyik için dünya daralıyor.
Ormanda, 3,7 metrelik boynuzlar, sorun olur.
Sırtlanlar, nehrin aşağılarında karşıya geçebilecekleri bir yer buldu.
Kapana kısıldı.
Mucizevi bir kaçış.
Boynuzunu bırakmak onu kurtardı.
Gelecek çiftleşme mevsimi için yenisi çıkacak…
…ama kendi türü ve sırtlanlar için zaman tükeniyor.
Kılıç dişli kediler, iki gündür mamut sürüsünün izini sürüyordu.
Sabırlarının karşılığını aldılar.
Kedilerin ilk saldırısında yaralanan erkek geride kaldı.
Savunmasız.
Kediler dünyasında bu tür eşsizdir.
Bir aslanın gücü…
…ve leoparın çevikliğine sahip.
Kediler bir kış daha hayatta kalacak.
Mamut sürüsü de öyle…
…ama dünyaları değişiyor.
Buz Çağı'nın doğurduğu yeni bir avcı,
gezegenin her köşesine yayılıyor
ve o hikâye hâlâ devam ediyor.
PREHISTORIC PLANET BUZUN ALTINDA
Buz Çağı'nda dev memeliler hüküm sürdü…
…ama Büyük Erime sırasında neredeyse hepsinin soyu tükendi.
Eskiden var olan tüm büyük hayvanların
tamamen yok olduğunu düşünmek, çılgınca ve çok garip.
Ne oldu onlara?
Ve neden?
TÜM DEVLER NEREYE GİTTİ?
Şaşırtıcı bir yerde bazı cevaplar var.
Los Angeles.
Los Angeles'a gelip devasa otoyol ağını görseniz
gezegendeki en zengin Buz Çağı kayıtlarından birinin…
YARDIMCI KÜRATÖR
…orada olduğu aklınıza bile gelmezdi.
Afrika çayırlarının dopingli hâli gibi.
Çoğu insan, Los Angeles'a paleontolog olmak için taşınmaz
ama bazılarımız öyle yapıyor.
Ben bu yüzden buradayım.
Emily buraya olağanüstü bir yer yüzünden geldi.
La Brea Katran Çukurları adlı antik bir katran havuzu.
La Brea Katran Çukurları, dünyanın en zengin Buz Çağı fosil alanı.
Beş milyona yakın fosil bulduk…
LA BREA KATRAN ÇUKURLARI VE MÜZESİ
…ve neredeyse her gün yenilerini çıkarıyoruz.
Bu katran çukurları
içlerine giren her şeyi yakalayıp koruyan
tuzaklar oldular
ve Buz Çağı hayatının en inanılmaz kaydını ürettiler.
La Brea'da inanılmaz bir fosil kaydı var.
Bu alandan çıkarılan…
EVRİMSEL BİYOLOG
…kemiklerin sayısı olağanüstü.
Muhtemelen 3.000'e yakın kılıç dişli kedimiz var.
5.000 ulukurt.
Burası, Alaaddin'in fosil mağarası gibi.
Garip olan, sanki hayvanlar Dünya'dan bir anda yok olmuş gibi
kayıtların bir anda kesilmesi.
Karbon testiyle kemiklerin yaşını belirleyip
tam olarak ne zaman ortadan kaybolduklarını saptayabildik.
Şaşırtıcı olan, bu türlerin neredeyse hepsinin
tam olarak aynı anda ortadan kaybolmasıydı.
Hepsi 13.000 yıl önce bir duvara çarpıyor ve bir daha ortaya çıkmıyorlar.
Devasa Buz Çağı yaratık sürüleriyle dolu bölgeler var
ve bir anda yok oluyorlar.
Hayvanların ortadan kaybolması bize şu soruyu sorduruyor.
"Bu neden bu kadar ani şekilde oldu?"
Bir nedeni, Buz Çağı'nın sonunda
iklimin fazla hızlı değişmesiydi.
Sadece birkaç bin yılda Kaliforniya 10 derece ısındı.
Ağaçların yarısı ortadan kalktı.
Kuraklık bazen onlarca yıl sürüyordu.
Hayvanların değişen iklime
yeterince hızla uyum sağlayamamış olması mümkün.
Ama La Brea'daki çalışmalar başka bir şeyin olduğunu gösteriyor.
O dönemde çevrede neler olduğunu anlamak için
ekip, yakınlardaki gölden alınan kator numunelerine bakmaya başladı
ve çok şaşırtıcı olan, odun kömürü miktarındaki büyük artıştı.
Yeni bir tür gelmişti
ve onunla beraber yıkıcı yeni bir güç.
Ateş, insanların icat ettiği en güçlü araç.
Yemek pişirmek, geceleri görmek ve avlanacak alan açmak için ateş yaktık.
Bu bölgeye gelen ilk insanlar tam bir kav kutusunun içinde yaşıyordu.
Ateşleme kaynağını getirdiler.
On binlerce yıldır
bunun yanına yaklaşan bir yangın hareketliliği olmamıştı.
Bir bomba patlamış gibiydi.
Bu, bir çevreyi tamamen yok edebilir…
İKLİM BİLİMCİ
…ve orada yaşayan hayvanlar üstünde büyük baskı yaratır.
Yangınlar bilinçli miydi yoksa kazara mı çıktı bilinmiyor
ama hayvanların yaşam alanlarını yok ettiler
ve atalarımızın avlanma becerileriyle birleşince
bu, kusursuz bir fırtına oldu.
Gezegen çapında
iklim değişikliği ve insanların eylemlerinin bu birleşimi
neredeyse tüm Buz Çağı devlerinin soyunu tüketti
ve bugün bildiğimiz dünyaya yol açtı.
Alt yazı çevirmeni: Murat Lü