PRIBADONG PAG-AARI
IPINAGBABAWAL NA LUGAR BAWAL PUMASOK
Sa huli, ang opisyal na salaysay,
na sanlibong ulit ipinahayag sa buong bansa
gamit ang lahat ng paraan ng komunikasyon na mayroon ang gobyerno,
ang siyang nanaig.
Walang namatay.
Pagkatapos, itatala ng mga mananalaysay ang mga kasinungalingang iyon
sa mga pang-araling-aklat.
Hindi alam ni José Arcadio Segundo kung saan siya tumalon,
pero alam niyang kapag naglakad siya sa pinanggalingang direksiyon ng tren,
makakarating siya sa Macondo.
Bitawan ninyo ako. Wala akong sinabi. Bitawan ninyo ako!
Bitawan ninyo ako. Wala kaming kinalaman doon.
Lakasan mo!
Wala! Bitawan ninyo ako!
Sabihin mo ang mga pangalan! Alam naming marami pa kayo.
Sino pa ang nasa welga? Magsalita ka! Baka pinag-uusapan na nila ito.
Magsalita ka!
Magsalita ka, hangal!
Diyan ka lang! Huwag kang kikilos!
May buhay pa.
Komandante!
Huwag ninyong papalabasin. Barilin ninyo!
Tulong! Papatayin nila ako!
Tulong!
Bilisan ninyo!
-Buksan ninyo ito! -Tara na.
Buksan ninyo, punyeta!
Buksan ninyo ngayon din, punyeta!
Ako si José Arcadio Segundo Buendía.
Para makumbinsi ang sarili na buhay siya, sinabi niya ang kaniyang buong pangalan.
Bawat titik nito.
Ano ang nangyari sa iyo?
Tatlong libo kami.
Nasa istasyon kami ng tren.
Binaril nila kami. Itatapon nila sa dagat ang mga katawan.
Ang mga lalaki, babae, at bata. Tatlong libo sila.
Walang namatay, José Arcadio.
Mula pa noong panahon ng tiyuhin mong koronel,
wala nang nangyari sa Macondo.
ONE HUNDRED YEARS OF SOLITUDE
Hoy! Saan ka pupunta?
Pupunta ako sa United para makita ang kapatid ko.
Sarado ang kompanya ng saging.
Alam ko. Kakausapin ko lang siya tungkol sa pamilya.
Hindi ka ba nakikinig?
Hangga't hindi tumitila ang ulan, walang tao sa kompanya.
Umuwi ka na.
Sabihin naman ninyo kung may nakakita sa anak ko.
-Kumusta, Kapitan. -Kumusta, Kapitan.
-Manahimik muna kayo! Isa-isa lang! -Sinabi ko na sa inyo ang totoo.
-Kalma lang! -Kumusta, Kapitan.
Pakiusap, isa-isa lang!
Narito sila para magtanong tungkol sa mga kamag-anak
na di nakauwi kagabi.
-Wala silang sinasabi sa amin. -Limang araw na.
-…ang pangalan ng akin. -Ano ang nangyayari?
-Ang kapatid ko rin, sa kompanya. -Isa-isa lang!
-Kapitan. -Magsalita ka, senyora.
Hindi ho ugali ng asawa ko ang mawala nang ganito katagal.
Ano ho ang gusto ninyong sabihin ko?
Hindi ito ang una o huling beses
na nawala ang isang lalaki kasama ang ibang babae.
-Respetuhin mo naman siya! -Huwag mo siyang kausapin nang ganiyan.
Sabihin ninyo kung ano ang nangyayari!
May barilan kahapon.
Mula noon, wala na akong balita sa anak ko.
Barilan?
Oo, may barilan noong hapon.
-Oo, doon sa istasyon. -Baka nananaginip lang ho kayo.
Walang nangyari sa Macondo.
Walang nangyayari, at walang mangyayari.
Masayang bayan ito.
Ginoo, may kailangan ka ba?
Hoy! Walang nangyari dito. Magsiuwi na kayong lahat.
Magsiuwi? Bakit di nila sabihin ang totoo?
Umalis na kayo!
Anak.
Narito ba ang kapatid ko?
Hindi ko pa siya nakikita mula nang umalis siya.
Ngayong maayos na ang lahat sa kompanya ng saging,
baka makauwi na siya.
May nangyari ba?
Wala ho.
Naparito lang ako dahil akala ko'y nandito siya.
Narinig ko rin ho sa radyo na kalmado na ang lahat.
Sabihan ninyo ako kapag may nabalitaan kayo.
Si Amaranta Úrsula ho ba iyon?
Walang kamalay-malay sa tensiyon sa bayan,
isinagawa ni Fernanda ang huling hakbang ng kaniyang plano
para burahin sa alaala ang anumang bakas na naiwan ni Meme.
Mahal kong anak,
natutuwa akong malapit ka nang tumanggap ng mga mababang orden.
Ang malinis, marangal, at mapagmahal mong kapatid na si Renata
ay pumanaw na sa kapayapaan ng Panginoon dahil sa itim na suka.
Yakap ko siya nang malagutan siya ng hininga,
at ang kaniyang mabuting kaluluwa ay napasa-kaluwalhatian ng Diyos.
Araw-gabi naming ipinagluluksa ang kaniyang pagpanaw.
Napakabait ng kapatid mo.
Ipagdasal mo ang kaluluwa niya.
Kumain na si Amaranta Úrsula.
Paano mo naman nalaman iyon?
Buong umaga kang hindi lumabas.
Ako ang nagpakain sa kaniya.
Puwes, unang beses iyon.
Fernanda, tama na.
Samantalahin mo nang nandito si Aureliano. Hayaan mong siya ang mag-alaga sa bata.
Pakibigay ho ito sa kartero.
Pakisabi sa apo ninyo, may anak pa siya sa Roma.
Kailangan niya ng pera.
Dapat naman talagang mas madalas mong makasama ang anak mo.
Dumalaw ka rito, iho.
Hindi lang si Amaranta Úrsula ang nangangailangan sa iyo.
Kapag ipinagbabawal na ang paglabas,
sinisira ng mga sundalo ang pinto gamit ang kanilang mga riple…
Bilis, salot na unyonista!
-Wag! -Wala akong kinalaman doon.
…kinakaladkad ang mga pinaghihinalaan sa kanilang higaan,
at dinadala ang mga ito sa kanilang huling hantungan.
Huwag kang kikilos, hayop ka! Wag kang kikilos!
Manahimik ka! Tahimik!
Diyos ko, Anak, ano ang nangyari sa iyo?
Wag ninyong bubuksan ang pinto. Hinahanap nila ako. Papatayin ako.
-Papatayin nila ako. -Ano?
José Arcadio!
Ano ang nangyari?
Itinapon sila sa dagat.
Mahigit 200 bagon iyon.
Ang mga lalaki, babae, at bata.
Pinatay nila.
Papatayin nila ako.
Huwag mo silang papapasukin. Papatayin nila ako.
-Papatayin nila ako! -Ano ang nangyayari?
Magkulong kayo sa kuwarto. Ikandado ninyo.
Buksan ninyo ito! Ang hukbong pambansa ito!
Buksan ninyo ito!
Magandang gabi. Ano ho ang atin?
Sige na.
Sige na. Halughugin ang buong bahay.
Dito.
-Doon ang isa. Sige na. -Ginoo.
Halughugin ninyo ang bawat sulok. Sige na!
Ano ang kailangan n'yo rito?
Ano ang nangyayari?
Lola Úrsula, sa kuwarto lang ho kayo.
-Tingnan n'yo sa hagdan sa taas! Sige. -Sa ikalawang palapag.
Matutulungan ko kayo kung sasabihin ninyo kung ano ang hinahanap ninyo.
Alam mo ba ang hinahanap namin?
Hindi, ginoo.
Ang kapatid mo.
Mahigit tatlong linggo na kaming walang balita sa kaniya.
Hindi pa siya umuuwi.
Pero kung gusto n'yo, maghalughog kayo.
Iyon ang bodega at ang kamalig.
Kung gusto ninyong tingnan, sige lang.
Ano ang nasa loob nito?
Isang siglo nang walang pumapasok diyan.
Buksan mo.
-Hahanapin ko pa ang susi. -O? Ano pa ang hinihintay mo?
Saglit na napatitig ang sundalo sa puwesto
kung saan nakikita nina Aureliano Segundo at Santa Sofía de la Piedad
si José Arcadio Segundo.
At napagtanto rin niya
na tinitingnan siya nito pero di siya nakikita.
Totoo nga. Ilang siglo nang walang pumapasok dito.
Mukhang may mga ahas na.
Ano ang nandito?
Pagawaan iyan.
Buksan mo.
Puwedeng akin na lang ito?
Isa sa pinakamahuhusay naming tauhan si Koronel Aureliano Buendía.
Sa iyo na.
Tara na!
-Wala siya rito! Tara na! -Oo, Kapitan.
-Tara na! -Oo, ginoo.
-Tara na! -Halina kayo! Tara na!
Tara na!
Sige na! Tara na!
Lumipas ang ilang buwan, at umuulan pa rin.
Nakaalis na ang militar…
at nagsisimula nang maganap ang mga pangyayaring hahantong
sa tuluyang pagbagsak ng Macondo.
Bilisan natin. May paparating na raw na tren.
Ano ang nangyayari?
Di ko alam kung saan iyon papunta, pero aalis na tayo rito.
Pasok.
Bakit hindi ka sumasagot sa mga liham namin?
Anong mga liham? Ilang buwan nang di pumupunta ang kartero.
Hindi angkop ang kumbento para sa isang batang lalaki.
Hindi man lang siya napasuso ni Renata.
Wala pang anak si Renata.
Ano ang nangyari sa batang iyon, Fernanda?
Napakasaya niya noong nag-aaral pa siya sa amin.
Ano ba ang gusto ninyo? Limos?
Wala akong oras para dito.
Akala ko'y kukupkupin mo siya.
Pero kung gusto mo, ipapaliwanag ko na lang sa asawa mo.
Iwan na ninyo.
Sasabihin ko na lang na nakita ko itong lumulutang sa ilog.
Kung naniniwala sila sa Banal na Kasulatan,
maniniwala sila sa akin.
Sa silid ni Melquíades,
sa ilalim ng mahiwagang liwanag,
ng lagaslas ng ulan,
at ng pakiramdam na hindi siya nakikita,
natagpuan ni José Arcadio Segundo ang kapayapaan
na ni minsan ay hindi niya pa naranasan.
Kapatid.
Tatlong libo sila, Aureliano.
Sigurado na ako ngayon na mahigit 3,000 ang naroon sa istasyon.
Nandoon si Bernardino. Kasama ko si Bernardino.
Ang tanging takot na hindi nawala sa kaniya
mula noong umagang masaksihan niya ang pagbitay kay Moncada
ay ang mailibing nang buhay.
Sabihin nga ninyo ulit.
Na hindi ninyo ako ililibing nang buhay.
Salamat, Inay.
Nandoon din si Gavilán kasama si Bernardino.
Nandoon kaming lahat.
Ang mga lalaki, babae, at bata.
Binaril nila kami.
Pinagbabaril nila kami mula sa itaas.
Nadaganan din ako ng maraming tao.
Hindi ko ito inimbento.
Nandoon ako.
Nandoon si Bernardino.
Itinapon nila kami sa dagat.
Aureliano.
Hindi ang kapatid mo ang unang nawala sa katinuan.
Kapalaran iyan ng mga Buendía.
Kasalanan ko iyon.
At ng lolo mo sa tuhod.
Pakibigay ho ito sa kartero.
Kailangan ni José Arcadio ng pera.
Isang taon nang hindi pumupunta ang kartero, Fernanda.
Ang sabi nila, dahil daw sa ulan, nadeskaril ang mga bagon.
O nakalimutan mo na?
Oo, oo naman ho.
Kausapin mo siya, iho.
Panahon na. Ayusin mo na ang dapat ayusin.
Ayos ka lang ba?
Paano naman ako magiging maayos sa ganitong buhay?
Pinalaki ako para maging reyna.
Anong reyna?
Hindi ka reyna, at kailanman hindi ka magiging reyna.
Bakit ka pa rin nagsusulat ng liham
kung alam mo namang mahigit isang taon nang walang koreo?
Naaalala mo ba noong pumunta ako sa inyo?
Halos hindi na kayo makakain noon!
Ang walang-hiya mong ama!
Mabait ang ama ko!
Hindi gaya mo.
Tamad ka, sumasamba sa diyos-diyosan, at imoral!
Samantalang ako, halos magkandakuba na para lang maisalba ang bahay na ito.
Ang daming kailangang gawin mula umaga hanggang gabi.
Natutulog akong puno ng alikabok ang mga mata.
Wala man lang nagsasabing, "Magandang umaga, Fernanda.
"Kumusta ang tulog mo, Fernanda?"
Pero oo nga naman.
Bakit ko naman aasahan iyon sa pamilyang noon pa ma'y
perhuwisyo ang tingin sa akin?
Parang sapin sa mainit na kaldero. Parang tau-tauhang iginuhit sa pader.
Tinatawag ninyo akong banal-banalan, mapagkunwari, at butiki!
Maging si Amaranta, sumalangit nawa siya, harap-harapan akong sinabihan noon
na ako ang tipo ng taong mapagkakamalang butas sa lupa ang sarili niyang puwit.
Diyos ko!
Pero tinanggap ko ang lahat ng iyon at nagtimpi ako,
alang-alang sa kalooban ng Diyos.
Kahit noong sinabi nilang minalas ang pamilya
dahil sa walang-kuwenta at walang utang na loob na taga-Bogotá.
Ako lang naman ang tinutukoy nila.
Ako!
Ang inaanak ng Duke ng Alba.
Ang nag-iisa sa bayang ito ng mga walang-hiya
na hindi natataranta sa 16 na kubyertos.
Isang babaeng nagmula sa napakataas na angkan,
na pumipirma gamit ang 11 apelyidong peninsular.
Labing-isa!
Ang nag-iisang makapagyayabang sa baybaying ito
na gumagamit siya ng gintong arinola.
Tapos tatanungin lang ako ni Koronel Aureliano Buendía,
sa mapanuya niyang pananalita,
kung liryo ba mula Peru ang inilalabas ko at hindi tae!
Wala ka bang sasabihin?
Duwag.
Ang tanging pagkakamali ko sa buhay
ay ang patirahin ka sa pamamahay ko.
Pumunta ka na sa kerida mo.
Layas!
Sa loob ng mahigit limang taon,
tila bumagsak ang langit sa lupa.
Napakahalumigmig na para bang makalalangoy ang mga isda
papasok sa mga pinto at palabas sa mga bintana,
sinusundan ang hangin sa mga silid-tulugan.
Sige, patingnan nga ho.
Kapag nagpatuloy pa ito, baka lamunin na tayo ng mga halimaw.
Pero makikita mo.
Kapag tumila na ang ulan,
isa na akong bangkay.
Magtago ka.
Bakit bukas ang pinto, Bastardo?
Ano ang ginagawa mo?
Gusto mo bang magkuwento ako bago ka matulog?
Magaganda ang kuwento ko ngayon.
Sigurado ka?
O, sige.
Walang kuwento ngayong araw.
Matulog na tayo.
O, siya. Bukas na lang ulit.
Mahal kita.
Itay.
Sino ho si Bastardo?
Bastardo?
Kumusta.
Ano ang pangalan mo?
Paano ka nakapasok dito?
Wag kang mag-alala. Ligtas ka rito.
Inaalagaan ko lang siya.
Ipinadala siya ni Renata kasama ang isang madre.
Apo mo siya.
Hindi ko na sinabi para hindi ka na maabala.
Wala namang kailangang makaalam na inabuso ng dukhang iyon ang anak natin.
Walang magtatanong kung ibibigay mo ang apelyido mo.
Siraulong babae.
Bawal ka nang lumapit sa mga bata.
Maliwanag?
Nakahinga si Fernanda nang maluwag doon.
Matagal na niyang alam na masyado siyang mapagmataas,
pero di siya makahanap ng paraan para ayusin iyon.
Habang mas nag-iisip siya ng solusyon,
lalong nawawalan ng katwiran ang mga ito.
Agad na nakilala ni Úrsula ang matataas nitong buto sa pisngi,
ang mukhang puno ng pagtataka,
at likas na tindig ng pag-iisa ng mga Aureliano.
Aureliano.
Mabuti man iyon o masama,
isa ka ring Aureliano.
Lumipas ang mga taon,
at di pa rin tumitila ang ulan.
Halika na!
Akin na iyan!
-Akin na iyan! -Halika na!
Sa loob ng maraming taon,
naglayag sa dagat ang piratang si Francis Drake.
At makalipas ang matagal na panahon…
ang sabi nila,
may nakahanap daw sa galyon ng pirata.
Nakasadsad ito sa isang latian sa kabilang panig ng mundo.
Sa loob ng galyon,
may isang kayamanan.
Itinago iyon dito sa bahay,
at hanggang ngayon, hindi pa rin sinasabi ni Lola Úrsula kung nasaan iyon.
Alam ba ninyo kung sino ang nakahanap?
Ang lolo ng lolo ninyo na si José Arcadio Buendía,
sa isa sa mga unang paglalakbay niya matapos itatag ang Macondo.
-Alam n'yo kung ano pa ang nahanap niya? -Ano po?
Ang baluting pandigma ni Ginoong Francis Drake.
Salamat sa dambuhalang batubalani na ipinagbili sa kaniya
ng kaibigang si Melquíades.
Dadalhin mo ba kami roon balang-araw?
Oo naman. Iyon ang una nating gagawin kapag tumila na ang ulan.
Parang Bruselas ho ba ang Macondo, Itay?
Mas maganda pa roon.
Sa plasa ng bayan,
may higanteng puno na mas malaki pa sa anumang gusali.
Gusali?
Inaabot ng madaling-araw at tumatagal nang ilang araw
ang mga salusalo.
Maiintindihan din ninyo ako.
Mahuhuli na natin siya! Kanibal!
Kanibal! Mahuhuli na natin ang kanibal!
Kanibal.
Tatlong libo sila.
May mga lalaki, babae, at bata.
-May mga bata. -Hindi ako natatakot.
Kung makikita mo lang ang sarili mo, Lola Úrsula.
Ang ganda mo.
Hindi ba, Aureliano?
Oo, napakaganda.
Mga bata.
May kailangan akong sabihin sa inyo.
Hindi maaaring magpakasal sa isa't isa ang mga Buendía.
Pinapanood ko kayo.
Seryoso ako.
Amaranta.
Aureliano.
Makinig kayo sa akin.
Hindi ninyo maaaring pakasalan ang isa't isa
dahil isisilang na may buntot ng baboy
ang magiging anak ninyo.
Ano ang ginagawa ninyo?
Tingnan ninyo ang ginawa ninyo kay Lola Úrsula.
-Umalis kayo rito. -Tara na.
Lumabas kayo!
Aatakihin ka na ng kanibal.
Amaranta Úrsula, Aureliano, kakain na!
Tingnan mo naman ang ginawa nila sa iyo, Lola Úrsula.
Maganda ba ako?
Palagi ho.
Noon pa man, maganda na kayo.
Palagi.
Kaya naman, pagsapit ng alas-dos ng hapon,
nagliwanag ang mundo sa ilalim ng hangal na araw.
Mapula at magaspang ito, tila alikabok ng ladrilyo,
at halos kasinlamig ng tubig.
Di na muling umulan sa loob ng sampung taon.
Muntik ka nang hindi bumangon, babae.
Kakaiba ang panaginip ko.
Hindi tumitila ang ulan.
Inay Úrsula.
Aureliano.
Iwan mo na iyan. Tulungan mo akong alisin itong hayop.
Patawarin mo ako.
Walang nagawa si Aureliano Segundo kundi panoorin
kung paanong walang-awang tinangay ng baha
ang dating pinakamalaki at pinakamatatag na kabuhayan sa Macondo.
Baho na lamang ang naiwan.
Matulog ka na.
Hindi na ito ang panahon para sa mga ganiyan.
Magkano kaya ang ibibigay ng mga Turko para dito?
Ano iyon?
Wala naman nang gumagamit nito. Bakit pa natin itatago?
Isa pa, aalis si Amaranta Úrsula. Wala akong pera dahil sa ulan.
Saan naman siya pupunta, Aureliano?
Nakahanap ako ng pambabaeng paaralan sa Bruselas.
Kailan siya aalis?
Kapag may pera na ako.
Sasama ho ba sa akin si Aureliano?
Hindi, mahal ko.
Para sa mga batang babae lang iyon.
Pero hihintayin naming dalawa ang mga liham mo
tungkol sa magagandang gagawin mo roon.
At kung magpapakabait ka, bibisitahin ka namin sa bakasyon.
Iho.
Halika rito.
Halika. May ipapakita ako sa iyo.
Ano iyan?
Hindi ko alam.
Walang nakakaalam kung anong wika ito.
Baka sakaling mabasa mo ito
habang hinihintay mong bumalik si Amaranta Úrsula.
Sa ngayon,
30 paulit-ulit na titik pa lang ang natutukoy ko.
Mga karakter. Mga karakter ito, hindi titik.
Mga karakter. Karakter.
Kaya ka ba nakakulong dito?
Kaya ako nakakulong dito.
At dahil iniisip ko ang isang bagay na hindi ko puwedeng kalimutan.
Ano ang hindi mo puwedeng kalimutan?
Na pinatay ng hukbong pambansa
ang 3,000 manggagawa na pinaligiran nila sa istasyon.
Hindi iyon gawa-gawa. Totoo iyon. Nangyari iyon.
Bakit nila ginawa iyon?
Marami akong ikukuwento sa iyo.
Marami.
Sa hatinggabi, nagising si Aureliano Segundo
na tila sinasakal ng mga sipit ng alimango mula sa loob.
Ayos ka lang ba?
Napagastos ako nang kaunti rito,
pero kung pagpapalain ka ng Banal na Probidensiya,
sa ilang piso lang, maaari kang manalo ng isang magandang klabikordiyo.
Mula pa iyon sa Europa.
Sa takot na mamatay nang hindi naipapadala si Amaranta Úrsula sa Bruselas,
nagtrabaho nang husto si Aureliano Segundo.
Ano ang laging nasa harapan mo pero hindi mo nakikita?
Ang hinaharap.
Makinig ka. Bilhin mo ang numerong ito.
Mula ito sa Banal na Probidensiya.
Isang beses lang ito lumitaw sa isang siglo.
Ilan ang gusto mo? Dalawa?
O, sige. At ikaw? Tatlo.
At sa hatinggabi,
inaalo niya ang mga babaeng umiiyak sa tabi ng ponograpo,
pinapangakuang babalik din ang suwerte.
Mukhang mahilig ka sa mga de-kalidad na bagay.
Galit ka pa rin ba sa akin?
O? Paano tayo titira nang magkasama niyan?
Sabi ko naman sa iyo, hindi kita iiwang mag-isa.
Magpapalagay si Petra ng kama sa bahay natin.
Kung gusto mo, pupunta tayo roon bukas.
Sige na, iho. Magsalita ka. Oo o hindi?
Oo.
Oo?
Ano ang nangyari dito?
Mag-empake ka na ng mga gamit mo. Babalikan kita bukas.
Mangungulila ako nang husto sa inyo, Lola.
Salamat.
Maaalala nina Amaranta Úrsula at ng munting si Aureliano
ang kanilang kabataan bilang masayang yugto ng kanilang buhay.
Sige na, tara na.
Aureliano.
Sige na.
Aureliano.
Sige na, tara na.
Tara na. Halika na. Sige na.
Babalik din siya.
Mamamatay ka na.
Kailangan kong tuparin ang pangako ko.
Huwag kang mag-alala.
Aalagaan ko ang apo mo.
Pero wala kang utang sa akin.
Yumao kang payapa, Aureliano.
Narinig mo ba ako?
Yumao kang payapa.
Pasok.
Hindi ka ba natutulog?
Narito ka ba para magpaalam sa baliw ng bahay na ito?
Mangako kang hindi mo kakalimutan ang mga sinabi ko sa iyo.
Tulong!
Diyos ko, tulong!
Gumawa ka ng paraan.
Gumawa ka ng paraan!
Noong ika-9 ng Agosto, sabay silang namatay,
at sa kamatayan ay muling nagmistulang iisa,
gaya noong kabataan nila.
Sa kabila ng matinding pighati, tinupad niya ang kaniyang pangako.
Huwag kang matakot sa kamatayan, Aureliano.
Sa buhay lang may pagdurusa.
Mula noon, wala nang nabalitaan tungkol kay Santa Sofía de la Piedad.
Iniluwal niya sa pamilya ang mala-anghel na si Remedios ang Maganda.
Inialay niya ang kaniyang buhay sa pagpapalaki ng mga anak
na halos hindi na maalala na mga anak at mga apo niya ito.
Inalagaan niya si Aureliano Babilonia na parang sariling anak…
Patawarin mo ako.
…nang hindi nalalaman na apo niya ito sa tuhod.
Hanapin mo ang sarili mong landas.
Walang makakaalam na nabuhay ka.
Bastardo.
Nagsalin ng Subtitle: Jennica Rio Galolo