Downloaded from YTS.MX
Official YIFY movies site: YTS.MX
W pewnych sytuacjach zwykli ludzie
dokonują potwornych czynów.
Czyny są potworne, ale człowiek nie jest potworem.
Dlaczego ten kraj kontynuuje swoją działalność,
kiedy ma prezydenta,
którego zachowanie jest niezwykle szkodliwe
dla dobra tego kraju i być może dla dobra świata?
Wartość fundamentu ideologicznego
potęgowana jest dziś przez strach przed samotnością.
Spotykasz się z ludźmi i pytasz ich, czym jest prawda.
Co jest białe, a co czarne?
Świetnie, ale trzeba uważać.
Nie daj się zabić jak Sokrates.
Nie jestem potworem.
Działanie!
Nazywam się Nelly Ben Hayoun.
Założyłam darmowy uniwersytet zwany Uniwersytetem Podziemia.
Postanowiłam odnaleźć źródło wiedzy i przywieźć je moim studentom.
W walizce.
Czym jest wiedza?
Kto posiadł nasze myśli?
Czy potwór umie myśleć?
Czy jestem potworem?
Czy ty jesteś potworem?
Podczas tej podróży będę z kimś w zmowie.
Jej imię brzmiało Hannah Arendt.
Ona nie żyje.
Była politycznym teoretykiem.
NOWY JORK, USA
- Dzień dobry! - Witam!
Miło pana poznać. To dla mnie zaszczyt.
Proszę usiąść tutaj.
Kierowałam się filozofią Hannah Arendt
podczas wszystkich rozmów z myślicielami.
- Rozumiem. - Wcielam się w nią.
- Sam pan widzi… - A więc to tak.
Rozpoznał pan ten strój?
Już wiem, o czym pani mówi.
Oczywiście znałem Hannah, ale nie kojarzę tego stroju.
Poznałem ją w kwietniu w 1972 roku.
PRZYJACIEL HANNAH ARENDT PROFESOR FILOZOFII
Miała wygłosić mowę
na mojej uczelni.
To nie ja ją zaprosiłem. Wtedy nie interesowałem się jej pracą.
- Hannah Arendt to polityczny teoretyk? - Nie, myślę…
Umarła? Żyje?
- Hannah nie… - Wie pan…
Musimy omówić podstawy, a potem przejdziemy dalej.
- Wróćmy do podstaw. - Dobrze.
Wiemy, że urodziła się w 1906 roku.
Kto?
Hannah Arendt urodziła się w 1906 roku i zmarła w 1975 roku.
Kiedy umarła, miała kilku zwolenników,
ludzi, którzy…
Dzisiaj.
W drugiej dekadzie naszego wieku
coraz częściej mówi się o niej,
że była jedną z najważniejszych myślicielek politycznych XX wieku.
Spójrzmy, co dzieje się nie tylko w Stanach Zjednoczonych,
ale na całym świecie.
Przejście na autorytaryzm,
szerzenie propagandy,
nieustające okłamywanie, lekceważenie faktów.
Ona mówiła o tych sprawach,
że są znamienne dla XX wieku.
Kiedy skończyła książkę o korzeniach totalitaryzmu,
stwierdziła, że totalitarny reżim Hitlera czy Stalina
może się skończyć,
ale ludzie wciąż ulegają pokusie, by stosować totalitarne praktyki.
I właśnie w takim świecie żyjemy.
Jeśli chodzi o ideologię,
trzeba wiedzieć, że przyjmuje
- wiele form. - Zgadza się.
Intryguje mnie to,
bo jestem nauczycielką, która założyła darmowy uniwersytet,
i, rozwijając określone techniki nauczania,
- mogę tworzyć ideologię. - Nie.
Ideologia zawsze była dla Hannah negatywnym pojęciem.
Nie dzieliła ideologii na dobrą lub złą.
Dla niej ideologia stała się pewnym systemem.
Spójnym systemem,
który próbuje wszystko wyjaśnić.
Ideologia zawiera pewien rodzaj jednomyślności.
Wszyscy myślą podobnie,
stosują takie same procedury.
Hannah poddawała ideologię krytyce.
RATUSZ W SHEFFIELD, ANGLIA
Jak mam się do ciebie zwracać?
- Burmistrzu? - Jak chcesz…
Możesz mówić mi Magid.
Ludzie tak do mnie mówią.
Mój oficjalny tytuł brzmi…
Jego Czcigodny…
Oficjalny tytuł to Jego Czcigodny
Pierwszy Obywatel
Burmistrz Sheffield Radny Magid.
Nie chcę, żeby mnie tak nazywano. Mów mi Magid.
- Witam w ratuszu w Sheffield. - Tak.
Coś ci pokażę.
To jest westybul.
Wiszą tu portrety wszystkich burmistrzów.
To jest zdjęcie pierwszego burmistrza.
Reszta to byli burmistrzowie.
Kiedy tu wszedłem, pomyślałem,
że moje zdjęcie będzie przestarzałe po mojej śmierci,
ale zawsze będzie tu wisieć.
Pomyślałem, że te zdjęcia nie pokazują żadnej historii.
Można powiedzieć, że wszystkie pokazują to samo.
Byłoby cudownie, gdyby każde zdjęcie pokazywało konkretną historię przeszłości.
Gdyby pokazywało jakąś historię.
Postanowiłem, że moje zdjęcie będzie inne.
Przyprowadziłem swojego fotografa.
Samorządowcom odwaliło.
„Pojawiłeś się i chcesz zerwać z tradycją?
Po co zostałeś burmistrzem?
Wszystko zepsujesz”.
Nie rozumieli, dlaczego to robię.
Członkowie establishmentu, wysoko postawione osoby
powtarzają: „Zawsze tak robiliśmy”.
To żadne wytłumaczenie.
Mieliśmy tradycję, która zabraniała kobietom głosować.
Rozumiesz?
Zrywamy z tradycjami, uczymy się nowych rzeczy,
zdajemy sobie sprawę, że robiliśmy jakieś głupstwa.
Uczymy się i idziemy do przodu.
Ludzie boją się zmian.
- To zdjęcie zrobiono tutaj? - Tak, na dole.
Rozumiem, że sam wybrałeś ramkę?
Tak. Zrobiliśmy zdjęcie w kolorze,
a potem nadaliśmy czarno-białą tonację.
Sam wybrałem strój,
bo chciałem dać do zrozumienia, że jestem poważny,
ale jednocześnie zamierzam wprowadzić zmiany.
To dlatego włożyłem swoje buty. Wszystko zostało przemyślane.
To jest sala posiedzeń rady.
Gromadzimy się tu raz w miesiącu w pierwszą środę miesiąca.
Obradujemy, debatujemy.
Dyskutują tu wszyscy radni.
Zatwierdzamy uchwały, które wpływają na życie w Sheffield.
Z tamtej sali, przed posiedzeniem,
wchodzi tu kobieta zwana Dzierżycielem Buławy.
Dzierżyciel Buławy opiera buławę na ramieniu,
wchodzi do sali i mówi: „Proszę wstać”.
Bez buławy nie możemy podjąć żadnej decyzji.
Proszę wstać, idzie Czcigodny Burmistrz Radny Magid…
Wszyscy wstają, a ja sobie myślę:
„Mam sombrero i T-shirt z napisem »Donald Trump jest niedojdą«”.
Denerwuję się, bo jestem zwykłym człowiekiem:
„Naprawdę będę przewodził obradom?”.
Wchodzę i każę wszystkim usiąść.
Wykonują polecenie.
Traktuję spotkanie bardzo poważnie,
a w myślach pytam: „Co tu się, kurna, dzieje?”.
Postawiłem na swoim,
a potem wytłumaczyłem powód swojego zachowania.
Trochę to przypomina pantomimę.
Ludzie dyskutują, robi się dramatycznie,
ktoś krzyczy z balkonu: „Wstyd!”.
To spore wydarzenie, pełne pasji.
Przyjechałem do Sheffield, gdy miałem pięć lat.
Byłem uchodźcą, nie mówiłem po angielsku.
Ale dziecko bardzo szybko się przystosowuje.
Poszedłem do szkoły, uczyłem się.
Pamiętam, że gdy byłem mały, chciałem być słoniem.
Szybko zrozumiałem, że nie mogę być słoniem.
Potem chciałem zostać astronautą.
Nigdy nie miałem planu na życie.
Gdybym wtedy usłyszał, że będę burmistrzem, nie uwierzyłbym.
Ludzie ciągle pytają mnie, kto był moim wzorem?
- Jasne. - Ja…
Na nikim się nie wzorowałem.
Szukałem wzorów w Internecie.
Po prostu wchodziłem do Internetu.
Gdy było mi smutno, szukałem pocieszenia w sieci.
Uczyłem się nowych rzeczy. Za każdym razem…
Miałem tylko Internet.
Mieszkałem w Sheffield, ale to był cały mój świat.
Po prostu wchodziłem do Internetu.
To było moje źródło wiedzy.
Gdzie jest źródło wiedzy?
Dawniej zamożne osoby decydowały
o przyszłości i edukacji innych ludzi.
Niesamowite jest to,
że dziś nie musimy polegać na zamożnych osobach,
bo mamy źródła wiedzy takie jak Internet, możemy zdobywać wiedzę w inny sposób.
Dawniej wiedza była ograniczona.
Trzeba było się wysilić, żeby czegoś się nauczyć.
Mogliśmy tylko…
Stąd te szalone historie osób,
które wyruszały w podróż, żeby zdobyć wiedzę.
W historii Sheffield było sporo radykalnych działań
i politycznego radykalizmu.
Na przykład ruch sufrażystek.
Walka o prawo wyborcze kobiet zaczęła się w Sheffield.
Tutaj działało pierwsze towarzystwo sufrażystek.
Niejaka Mary Ann Rosen
pomogła zwalczyć handel niewolnikami w Zjednoczonym Królestwie.
Jednym z powodów,
dla którego przyciągam uwagę,
jest upadła demokracja.
Mam na myśli to,
że jeśli spojrzymy na jakikolwiek rząd, lokalny czy krajowy,
osoby, które reprezentują społeczeństwo,
nie są w ogóle podobne do członków tego społeczeństwa.
Weźmy nasz rząd, ministrów.
To milionerzy.
Jak oni mają zrozumieć dzieci dotknięte ubóstwem?
Jak mają dostrzec korzyści, które ubodzy czerpią ze sztuki?
Zamożne osoby miały dostęp do wszystkiego.
Aby mieć kontrolę i władzę, wystarczy ogłupić naród,
żeby nie potrafił przejąć tej władzy.
Gdyby wszyscy zrozumieli,
że to większość ma siłę, a nie mniejszość, moglibyśmy przeprowadzić rewolucję.
Ale jeśli chcesz pozostać na szczycie, będziesz trzymać ludzi w niewiedzy.
Myśliciele polityczni są ważni, bo propagują pewną ideę,
pewne podstawowe zagadnienie.
Według Arendt zasadniczą ideą dla procesu myślowego
jest mnogość.
Chodzi o to, że każdy z nas rodzi się,
mając inne spojrzenie na świat.
Polityka!
Polityka nie istnieje bez mnogości.
To dlatego dzisiejsza polityka byłaby dla Arendt katastrofą.
Próbując osiągnąć jednomyślność opinii,
zabijamy politykę, zabijamy mnogość.
To zasadnicze zagadnienie w myśleniu Arendt.
Według niej warunkiem działań politycznych
jest mnogość.
Jest mi niezmiernie miło ogłosić,
że miasto Sheffield
zagłosowało za stworzeniem darmowego uniwersytetu
i za wprowadzeniem darmowej edukacji dla każdego obywatela Sheffield.
SIEDZIBA INTERNET ARCHIVE SAN FRANCISCO
Mówisz, że Internet jest miejscem,
w którym możemy dzielić się wiedzą i komunikować z innymi ludźmi.
Archaiczny homo sapiens czy neandertalczyk
nie potrzebował Internetu, żeby się komunikować.
Internet jest tylko nowym krokiem naprzód,
ale jakże niesamowity to krok.
To nie tylko mechanizm służący do przekazywania informacji,
ale sercem są komputery.
- Prawda? - Tak.
Komputery zaczynają być interesujące.
Ludzie chcieli, żeby maszyny odpowiadały na pytania.
Już w latach 80. był to radykalny pogląd.
Potem chcieliśmy, by każdy coś publikował.
To był radykalny pomysł.
Dziś to jest powszechne, robimy to na co dzień.
Co będzie dalej?
Jak sprawić, żeby pomysły ludzi
warte były propagowania w odpowiednich miejscach?
Pobudzamy i zachowujemy wielorakość ludzkiego wariactwa.
To jest siedziba główna Internet Archive.
Pracownicy poświęcają się,
żeby informacja była dostępna za darmo dla wszystkich ludzi.
Nie pobieramy opłat.
Chodzi o to, żeby spróbować zbudować idealny Internet
z powszechnym dostępem do wiedzy.
Dygitalizujemy tysiąc książek dziennie.
Tysiąc książek? Ile macie takich urządzeń?
Setki.
Dygitalizujemy książki w wielu krajach.
Szukamy książek, które powinny przetrwać próbę czasu.
The Family Matters, dwa stulecia rodziny z Ontario w Kanadzie.
Kto wybiera książki, które zostaną zeskanowane?
Zazwyczaj biblioteki. Płacą nam 12 centów za stronę.
Dygitalizujemy je i udostępniamy w sieci.
Dostajemy też książki od ludzi.
Chcemy mieć choć jedną kopię z każdego wydania.
To są serwery Internet Archive.
To około dziesięciu petabajtów danych.
Mamy mega, giga, tera, peta.
Tu jest w sumie dziesięć petabajtów
z 40-petabajtowej kolekcji, którą dysponuje Internet Archive.
Fantastyczne jest to, że światełka coś oznaczają.
Kiedy światełko miga,
ktoś albo coś wysyła, albo pobiera
z Internet Archive.
Porównuję to do regałów w bibliotece.
Kiedy jesteś w bibliotece, możesz wyjąć książkę z regału.
Jasne.
Tu jest coś lepszego.
Widzisz, jak gdzieś na świecie ktoś właśnie czyta książkę.
- Siedzisz tu czasem i… - Tak. To jest piękne.
System działa przez całą dobę?
- Tak. - A jeśli wyłączą prąd?
Robi się ciemno.
I?
Nikt nie ma dostępu do tej bazy.
Na szczęście mamy kopię bazy w Richmond w Kalifornii.
Mamy też częściową kopię w Amsterdamie
i częściową kopię w Aleksandrii w Egipcie.
Serio.
- Kim są ci ludzie? - To my.
My.
Ci ludzie poświęcili swoje życie, żeby zbudować Internet Archive.
Są jak Terakotowa Armia z Xi’an w Chinach.
Jeśli przepracujesz w Archive trzy lata,
zbudujemy twoją figurę.
To ja.
Jest ich dużo więcej.
To są…
- Więcej superkomputerów. - To jest Internet.
Sieć WWW.
Powszechny dostęp do wiedzy.
Co to znaczy?
Zaczęliśmy tworzyć kolekcję,
która miała być podstawowym archiwum.
Z tego miała powstać biblioteka,
którą ludzie mogliby wykorzystać do nauki,
do dziennikarstwa, do spełniania marzeń.
Potem chcemy zebrać ich pracę i z powrotem zarchiwizować.
To proces cykliczny.
Co sądzisz o VR? Jak chciałabyś ją wykorzystać?
Kogo umieściłabyś w tej przestrzeni?
Czy dostrzegasz zastosowanie techniczne,
edukacyjne, profesjonalne?
Kogo przyjęłabyś do zespołu,
który miałby zastanowić się nad przyszłością tej technologii?
Jakie są jej atuty, a jakie rodzi problemy?
Co z Google? Ona umarła, zanim stworzono Google.
Co sądziłaby o Google? Nie chciałabyś o to zapytać?
Hannah.
Owszem, nie znasz się na tym.
VR, czyli wirtualna rzeczywistość.
To interaktywne, wygenerowane komputerowo doświadczenie.
Aby wejść do tego wirtualnego świata, musimy założyć specjalne gogle.
AR, czyli rzeczywistość rozszerzona.
Cyfrowe elementy zostają dodane do naszej rzeczywistości
za pośrednictwem aparatu lub smartfona.
Mam nadzieję, że to jasne.
Podstawową misją Google jest to,
żeby udostępnić informacje ludziom na całym świecie w przystępny sposób.
Informacja ma być ogólnodostępna.
Często mówimy,
że VR umożliwia pewne doświadczenia.
Rzadziej odwołujemy się do wiedzy, a częściej do informacji.
Spójrzmy na rzeczywistość rozszerzoną.
Nakłada ona inteligentne warstwy na rzeczywistość.
Czy możemy cię poprowadzić, żebyś zrozumiała świat,
używając technologii?
Ciąży na nas wielka odpowiedzialność.
Technologia daje władzę.
Pora stworzyć nowe przestrzenie i sprawdzić, jak ludzie je wykorzystają.
Czy możemy traktować VR jako przyszłość,
do której zmierza Google?
VR, AR, technologie immersyjne dają ludziom supermoce.
„Mogę zabrać cię dokądkolwiek. Mogę dać ci cokolwiek.
Mogę tłumaczyć coś w czasie rzeczywistym”.
Mogę…
To tak, jakbyśmy usprawnili to, co robimy,
ale z dużo większą mocą.
Potrzebujemy do tego wielu zespołów.
Prawda?
Mam jedno marzenie. Czy możemy odtworzyć zoo w VR?
Prawdziwe zoo byłyby niepotrzebne.
Dzieci mogłyby pójść do zoo i zobaczyć żyrafy
w naturalnym środowisku.
Dzieci mogłyby do nich podejść.
Owszem, tu liczy się wiedza i przekazywanie jej dalej.
Pomagamy dodawać inteligentne warstwy do tego, na co patrzymy.
Czym jest edukacja w tym kontekście?
Myślę, że Hannah Arendt
była niezależną myślicielką.
Po niemiecku to selbstdenker.
Nie była związana z żadną szkołą.
Nie była marksistką ani liberałem.
Jednym z powodów,
dla którego odżyła pamięć o Hannah Arendt, jest to,
że dostrzegamy świeży sposób myślenia w świecie bez ideologii.
Tak?
Pewne aspekty związane z Arendt
wydadzą się niektórym skrajne,
a innym konserwatywne.
Ona miała konserwatywne podejście do nauki.
Uważała, że ludzie muszą być wykształceni
i że nie powinno łączyć się edukacji z polityką.
UNIWERSYTET W CAMBRIDGE, ANGLIA
WYDATKI INWESTYCYJNE WYDATKI RZĄDOWE
OPODATKOWANIE
PRZYCHÓD PODATKOWY
To model angielskiej gospodarki z 1949 roku
zbudowany przez Billa Phillipsa i Waltera Newlyna.
To metafora o pieniądzach i wodzie.
Mamy źródła dochodu, przepływ gotówki,
płynność, wypompowywanie, i tak dalej.
To nie jest tylko metafora. Tak naprawdę to komputer analogowy.
Odpowiednio „skaluje” tę metaforę.
Tędy płynie woda, która reprezentuje pieniądze,
przepływ pieniędzy w gospodarce.
Możemy to przyspieszyć do obecnych czasów?
Odrobinę.
Pojawia się pewien problem, bo w latach 70. mieliśmy stagflację,
a model nie odwzorowuje inflacji.
- Zobaczmy, jak działa. - Włączę go. Popłynie woda.
Potem zbudujemy maszynę reprezentującą wiedzę.
Pewnie. Świetny pomysł.
- Gotowa? - Tak.
Kto płaci za kształcenie wyższe?
Dawniej finansował je rząd,
ale chcieli się z tego wycofać.
Postanowili zlikwidować fundusz i przerzucić opłaty na studentów.
Jednak studenci nie mieli pieniędzy.
Więc jak je zdobyli?
Rząd pożyczył pieniądze od spółki udzielającej pożyczek studenckich
i przetransferował je tam.
Pieniądze poszły tam zamiast tu.
Nie miały wpływu na gospodarkę.
Rząd zwyczajnie ukrył dług publiczny
na studenckich kontach bankowych.
Gdybyś miał zbudować maszynę reprezentującą wiedzę…
postrzegając ludzi jako udziałowców wiedzy,
model wyglądałby inaczej, prawda?
To bardzo ciekawy pomysł. Wiedza…
Narysujemy schemat?
- Możemy spróbować. - Wyobraźmy to sobie.
Osobiście zacząłbym od…
W tym wypadku zacząłbym od narodzin.
- Na dole jest śmierć. - Jasne.
Tu mamy wielki wodospad, czyli rodzi się mnóstwo osób.
Spadają na dół maszyny, gdzie po prostu umierają.
Pośrodku mamy wiek szkolny,
potem są studia,
a dalej jest praca.
Niektórzy ludzie pracują, inni są bezrobotni.
Niektórzy mają pracę.
Ci studiują, zdobywają wiedzę.
Kto za to płaci? Już to widzieliśmy.
Muszę uwzględnić maszynę Phillipsa
z wszystkimi przepływami wody.
Interesujące.
Bierzesz pod uwagę maszynę Phillipsa
i chcesz połączyć ją z naszym modelem?
- To jest powiązane ze sobą. - Chciałam niezależną maszynę.
Będzie niezależna, ale trzeba je połączyć.
- Gospodarka łączy się z wiedzą. - Dobra.
- Maszyny są połączone. - Dlaczego?
Kto płaci za studia?
Kto dziś posiada pieniądze?
Google, społeczeństwo wiedzy, społeczeństwo informacyjne.
Wiedza i gospodarka są ze sobą połączone.
- Myślisz, że zawsze były połączone? - Oczywiście.
Inżynierowie są przekonani,
że rewolucja przemysłowa była dużo ważniejsza
niż rewolucja francuska.
Z naszej perspektywy liczy się bogactwo, które zawdzięczamy rewolucji przemysłowej.
Zatem wiedza jest ściśle powiązana z gospodarką.
Tak.
EKSPORTY
Co powinnam zawieźć moim studentom?
Wodę. Z dwóch powodów.
Po pierwsze, składamy się głównie z wody,
potrzebujemy wody, od niej wszystko się zaczyna.
Woda jest też metaforą w zasadzie wszystkiego.
Wszystko zaczyna się od wody.
Istnieje przekonanie, że edukacja i wiedza są niezależne od gospodarki.
Tak.
- Podaję to w wątpliwość, ponieważ… - I słusznie.
Hannah dążyła do tego,
żeby uświadomić ludzi…
Hannah Arendt wiedziała, czym może być godność polityki.
Nie tylko w sensie utopijnym.
Myślała, że realizowano pewną politykę,
którą czasem nazywała publiczną wolnością.
Realizowano ją w Wielkim Pałacu, podczas rewolucji amerykańskiej
i Komuny Paryskiej.
To nie jest tylko utopijna idea.
Ona istniała i znów może istnieć,
jeśli ludzie ją wykreują, ale Hannah zaznaczała,
że aby podkreślić godność i osobliwość polityki,
należy wyraźnie rozróżnić
sferę polityczną i społeczną.
Gospodarkę zaliczała do sfery społecznej.
Zatem wyraźnie rozróżniała
politykę i gospodarkę.
Jeśli miałbym skrytykować Arendt…
Jeśli poważnie traktujesz swój pogląd,
pogląd Arendt dotyczący polityki, działań, mnogości,
musisz wziąć pod uwagę
warunki gospodarcze, które temu towarzyszą.
To moja osobista krytyka. Według mnie to mankament jej założeń.
SZKOŁA ŚRODOWISKOWA W TOKIO JAPONIA
- Miło mi cię poznać. - Mnie również.
To nasza szkoła, jesteśmy na parterze.
Nie ma tu dzieci, wszystkie są na górze.
W zeszłym tygodniu wróciliśmy z letniego obozu.
Dzieci mają opisać swoje wspomnienia
związane z obozem. Idziemy na górę?
Spotkałam się z pytaniem,
czym się różni twoja szkoła od innych?
Jedną z głównych zalet naszej szkoły jest to,
że mamy koncepcyjny program nauczania.
Nie skupia się na aktywności.
Chcemy, żeby dzieci wchłaniały
i doceniały koncepcje i kojarzyły pojęcia.
Stawiamy na interdyscyplinarność.
Patrzenie na problem z różnych perspektyw,
nabywanie umiejętności, myślenie w różnych obszarach,
dostrzeganie, jak się pokrywają i łączą ze sobą,
jakie są zależności między nimi.
Każdy rocznik ma wolny czas w tygodniu.
Uczniowie mogą robić cokolwiek.
Nie mówimy im, co mają robić.
Sami o tym decydują.
Mogą leniuchować, czytać książkę, pójść do parku.
Wychodzą na zewnątrz bez opiekuna.
Ufamy, że potrafią ocenić sytuację.
To bardzo ważny czas, w którym decydują, co się wydarzy.
Wszystko wówczas zależy od ucznia.
SZKOŁA POETYCKICH OBLICZEŃ NOWY JORK
Chcieliśmy stworzyć inną przestrzeń.
Ludzie przyjeżdżają do Nowego Jorku, by zdobyć tytuł magistra sztuk pięknych,
płacąc za to mnóstwo pieniędzy.
Pomyśleliśmy, że to jakiś obłęd.
Proponujemy krótszy i intensywniejszy kurs.
To połączenie studiów stacjonarnych i obozu w terenie.
Stworzyliśmy alternatywę,
dziesięciotygodniowy, dobrze zorganizowany kurs.
Dlaczego nie staraliście się o akredytację uniwersytecką?
Nauka trwa dziesięć tygodni,
ale studenci nie zdobywają tytułu magistra.
Działamy nieoficjalnie.
Rozumiesz, nie mamy akredytacji…
Prowadzimy placówkę tak, jak chcemy.
Nie ubiegaliśmy się o akredytację.
Nazwa prawna naszej szkoły to SFPC.
Nie możemy dodać słowa „szkoła” do nazwy prawnej,
bo musielibyśmy podlegać pod kuratorium oświaty.
Chcemy stanowić alternatywę, więc wybraliśmy inną drogę.
Nie mamy akredytacji, ale nasi studenci zdobywają wiedzę,
choć nie otrzymują stopnia naukowego.
Znając twórczość Hannah Arendt,
nie sądzi pan, że jednym z jej głównych postulatów było to,
żeby edukacja była niezależna od rządu?
Uważała, że to katastrofa, jeśli państwo steruje edukacją.
Edukacja powinna być sprawą prywatną i społeczną,
a nie sprawą polityczną.
Jedyną rolą państwa jest to,
żeby zapewnić obywatelom publiczną edukację.
Jednak to, co dzieje się w klasie i w systemie edukacji,
nie powinno obchodzić polityków.
W jakim wieku macie studentów?
Większość z nich to młodzież.
Przekrój wiekowy zaczyna się od 20 lat,
a kończy na 60.
Niektórzy są w średnim wieku i pracują.
Często przerywają karierę zawodową.
Kurs trwa dziesięć tygodni, można dogadać się z szefem
i poprosić o trzymiesięczną przerwę na naukę.
Prowadzę zajęcia Odtwarzanie Przeszłości.
Co tydzień rozmawiamy o innym artyście.
Mamy Verę Molnár, węgierską artystkę, która mieszka w Paryżu od lat 70.
i programuje plotery od rysunków algorytmicznych.
Studenci analizują jej pracę
i muszą odtworzyć jedno z jej dzieł, używając współczesnych narzędzi.
Piękne jest to…
że często istnieje pewna luka.
I to jest piękne.
Rozmawiamy o tym i analizujemy to.
Dostrzegam w tym poezję.
Mogę powiedzieć studentom, że warto obcować z przeszłością.
ADDIS ABEBA, ETIOPIA
Z czego słynie Muzeum Narodowe Etiopii?
W Muzeum Narodowym…
Mamy cztery kolekcje.
Najważniejsze są sekcje archeologiczna i paleontologiczna,
w których znajdują się
skamieniałości…
człowieka pradawnego, początków życia.
Zobaczę tu początek życia ludzkiego?
Tak.
Etiopia jest krajem, w którym wszystko się zaczęło.
Powstało tu życie ludzkie.
Twierdzimy tak, ponieważ odnaleziono tu Lucy i innych człowiekowatych.
Znajdują się w Muzeum Narodowym.
MUZEUM NARODOWE ETIOPII
WITAMY W MUZEUM NARODOWYM ETIOPII
MILIONY LAT ŻYCIA I KULTURY
Cześć. Miło cię poznać.
Robimy tak…
Na południu Francji, też w Lyonie, dajemy sobie trzy buziaki.
Jesteś kustoszką muzeum?
Tak.
Mamy tu dwie sekcje.
Laboratorium i ekspozycję.
Co teraz oglądamy?
Replikę Lucy.
- Replikę Lucy? - Tak.
To najstarszy odnaleziony szkielet kobiety,
która potrafiła chodzić.
Tak.
Lucy jest wyjątkowa, bo została odkryta 42 lata temu
w 1974 roku.
Było jasne, że…
Zachowało się ponad 40% kości.
Dzięki niej zgłębiliśmy temat dwunożności,
a nawet morfologii człowieka.
To dlatego jest taka wyjątkowa.
Wciąż jest przedmiotem badań.
- Czy była istotą rozumną? - Tak.
Miała czaszkę o pojemności 500 centymetrów sześciennych.
Pojemność czaszki zmieniała się z biegiem czasu.
Czyli potrafiła myśleć.
Tak.
Powstaje pytanie,
czy ona jest…
źródłem wiedzy?
Dla nas - tak.
- Bo jest pierwszą… - Dla nas?
Dla nas,
czyli dla homo sapiens, dla człowieka współczesnego
Lucy jest źródłem wiedzy,
bo została odnaleziona przed wieloma latami.
Dzięki niej poznaliśmy rozmiar ówczesnego człowieka.
Jest źródłem wiedzy dla człowieka współczesnego.
Lucy.
Nie żyjesz.
Byłaś młoda.
Widzę twój ząb mądrości.
Myślę, że umarłaś w młodym wieku.
Przepraszam, co widzisz?
- Ząb mądrości. - Więc ona…
Zastanawiam się nad jej wiekiem biologicznym.
- Nad wiekiem… - Nad biologicznym wiekiem Lucy.
Umarła w młodym wieku.
Miała około 20 lat.
To smutne, że umarłaś tak młodo.
Nie zdążyłaś zobaczyć wielu rzeczy,
ale muszę ci powiedzieć, Lucy,
że cieszę się, że Metasebia i jej koledzy
znaleźli ci przyjaciółkę.
- Przyjaciółkę? Ardi? - Ardi.
Jest starsza od ciebie
o jakieś milion lat.
Przynajmniej nie jesteś tu sama.
To też jest ważne.
Poświęciły się, żeby stać się dla nas źródłem wiedzy.
Przyjmijmy taką wersję.
CZŁOWIEKOWATE W AFRYCE
EWOLUCJA CZŁOWIEKA: ETIOPSKIE ARCHIWUM
METODY BADAWCZE W PALEONTOLOGII I PREHISTORII
Nie znamy właściwej wymowy.
Możemy wzorować się na języku koptyjskim,
który dziś używany jest podczas liturgii
i który jest ostatnią fazą rozwojową języka egipskiego.
Jednak nie jesteśmy pewni co do właściwej wymowy
starożytnego języka egipskiego.
MUZEUM BRYTYJSKIE, ANGLIA
Powiedz mi, proszę,
gdzie znaleziono Kamień z Rosetty?
W Rosetcie, stąd nazwa Kamień z Rosetty.
Pokażesz ją na mapie?
To jest Rosetta.
Napoleona przy tym nie było?
Nie.
Kamień został odnaleziony przez jego żołnierza,
który uznał, że tekst miał wielkie znaczenie.
Później, kiedy Napoleon został pokonany, kamień stał się własnością monarchy.
O czym jest ten tekst?
To jest jeden tekst zapisany w różnych językach.
Mówi o tym, że każda świątynia powinna mieć sanktuarium
z posągiem Ptolemeusza V,
którego powinno się czcić.
Czy można powiedzieć,
że komunikacja rozwinęła się dzięki handlowi?
Na początku handel odgrywał bardzo ważną rolę.
Jeśli wysyłano komuś towar,
trzeba było zapisać adres, ilość tego towaru i tym podobne.
To było pierwsze zastosowanie hieroglifów.
Później używano ich do innych celów.
Pismo pełniło ważną funkcję podczas rytuałów w świątyni.
Posługiwały się nim też władze państwa.
Ile waży Kamień z Rosetty?
Tu jest to zapisane. Jest dość ciężki.
Tak łatwo się go… Waży 762 kilogramów.
- O rety! - Tak łatwo się go nie ruszy.
Chciałabym zabrać go do domu w walizce.
W naszym sklepie są piękne, malutkie repliki.
Mam kilka w domu.
Jak Hannah Arendt definiowała potwora?
Ludzie uważają,
że jeśli ktoś czyni zło lub zachowuje się potwornie,
on lub ona musi być potworem,
czyli kimś okrutnym, zdemoralizowanym,
kto czyni zło dla własnego dobra.
Według Hannah
zwykli ludzie w pewnych sytuacjach
dokonują potwornych czynów.
Twierdziła, że to czyny są potworne,
ale człowiek nie jest potworem.
Jeśli chcesz zrozumieć, czym jest zło w XX wieku,
musisz zrozumieć ludzi.
Ktoś nie musi być chory psychicznie.
Nie trzeba go izolować.
Może się zdarzyć,
że zwykły urzędnik prowadzi żywot,
ale zostaje w coś uwikłany.
Może zostać wplątany w jakąś okropną aferę.
FRAGMENT KONDYCJI LUDZKIEJ HANNAH ARENDT
„Proponuję zastanowić się jeszcze raz
nad kondycją ludzką
przez pryzmat naszych najnowszych doświadczeń
i naszych ostatnich lęków.
Proponuję więc coś bardzo łatwego.
Po prostu zastanówmy się nad tym, co robimy”.
TOKIO, JAPONIA
Jestem Nelly.
PSYCHOLOGIA WIDZENIA
HIPNOPOTENCJAŁ
AMERYKAŃSKA RADA HIP
Bierzesz głęboki oddech, a potem liczę od dziesięciu do jednego.
Twoje ciało stopniowo się relaksuje.
Potem stopniowo otwierają się drzwi
i mogę dotrzeć do przekonań pacjenta.
Zwykle są tłumione, nie dostrzegamy ich.
Kiedy jesteś w stanie hipnozy, twój umysł się otwiera.
Podświadomość się otwiera,
łączy się z wyższym ja.
Można powiedzieć,
że łączy się z duchem…
lub z pewnego rodzaju…
nieograniczoną świadomością.
Następnie można wydobyć odpowiedzi.
Tak.
Możemy spróbować?
- Trzy… - Myślę.
- Dwa… - Myślę swobodnie.
Jeden…
Widzisz coś?
Lub…
Tak? Lub…
Obrazy.
- Cześć! - Nelly?
Dwa klaśnięcia.
TEATR NOH
TEATR BUNRAKU
LEKCJA RYSUNKU LALEK AWAJI
Hannah Arendt, japoński styl.
OBRÓBKA DREWNA LALEK AWAJI
Podróżuję po świecie i próbuję odnaleźć źródło wiedzy.
Hannah Arendt.
Rzeźbię jej głowę.
WARSZTAT MAYWAY DENKI
CENTRUM HANNAH ARENDT NOWY JORK
To się naprawdę dzieje?
To jest weranda dla palących w Centrum Hannah Arendt.
Weranda dla palących?
Roger zna tę historię lepiej ode mnie.
Gdy udał się do Leona Botsteina, rektora Bard College,
i spytał, czy może zorganizować centrum w domu Mary Macarthy,
która była najlepszą przyjaciółką Hannah…
Leon się zgodził pod warunkiem, że będzie weranda dla palących.
Hannah Arendt paliła papierosy przez całe życie.
Tylko nie na moją suknię.
To jest nasza sala seminaryjna, a to jest biurko Hannah Arendt,
które zostało przywiezione po jej śmierci z mieszkania w Riverside Drive.
Według Jerry'ego Kohna,
wykonawcy testamentu w zakresie praw autorskich,
biurko nie było uwzględnione w testamencie.
Wykonawca testamentu zadzwonił do niego i zapytał, co mają zrobić z tym biurkiem?
Ustalili, że Bard je przyjmie.
Ludzie przy nim siedzą, piszą.
Czasem kładziemy na nim jedzenie podczas wykładów.
Miała okropne biurko z laminatu,
przy którym lubiła siedzieć i pisać.
Jestem dosyć mocno podekscytowana.
Gdy je zobaczyłam, wskoczyłam na blat.
To się naprawdę dzieje.
Mam wielką przyjemność przenosić z tobą to biurko.
Jestem niezwykle zaszczycona.
Postawmy je w tym miejscu.
Nie spadnij z werandy.
Jeszcze trochę.
Świetnie.
Pasuje. Weźmy tamte dwa krzesła.
Może weźmy czystsze krzesła z domu.
Racja. Te są trochę brudne.
Idealne.
FRAGMENT ŻYCIA UMYSŁU HANNAH ARENDT
„Co robimy, kiedy wyłącznie myślimy?
Jacy jesteśmy w otoczeniu naszych znajomych?
Jesteśmy razem, ale jednak sami?”
HANNAH ARENDT BLÜCHER HANOWER, NIEMCY
W Hannah Arendt podoba mi się to,
że pisała o codziennych sprawach.
O ryzykowaniu, prowokowaniu, odwadze.
Była nieustraszona.
Oczekuję tego od naszego centrum.
Urzekła mnie tym.
Tak chcę prowadzić nasze centrum, zgodnie z jej wizją.
Zawsze powtarzaliśmy, że Centrum Arendt jest miejscem,
gdzie skupiamy się na sprawach politycznych i etycznych świata
zgodnie z duchem Hannah Arendt.
Wielu ludzi obawia się tego, że wiedza dostępna jest dla wybranych.
Żyjemy…
Weźmy pod uwagę ostatnie 200 lat.
Żyjemy w okresie,
który Nietzsche nazwał upadkiem boga,
a Hannah Arendt sprawiła,
że mamy epokę bezdomności i samotności.
To okres,
w którym zadajemy podstawowe pytanie:
kim jestem i co tu robię?
Nie mamy oczywistych odpowiedzi.
Dawniej chodziło o religię, tradycję, rodzinę, kraj,
grupę etniczną lub plemię.
Gdy nie masz oczywistych odpowiedzi,
istnieje coś, co Arendt nazywa
metafizycznym niepokojem, bezdomnością,
wykorzenieniem, samotnością
i poczuciem całkowitego odseparowania.
W takim okresie,
będąc ludźmi szukającymi sensu, mamy skłonność
do chwytania się ideologii,
do chwytania się wygodnej prawdy.
I…
Hannah widziała to
w czasie nazizmu i bolszewizmu.
Trzeba szerzej na to spojrzeć.
Nie chodziło jej tylko o nazizm i bolszewizm,
lecz o współczesne czasy.
Wartość fundamentu ideologicznego
potęgowana jest dziś przez strach przed samotnością.
Fundament ideologiczny sprawia, że mamy cel w życiu i osiągamy zgodność.
To się dzieje, kiedy ludzie kwestionują tę zgodność,
kiedy ją kwestionują.
To nie jest tylko polityczne zagrożenie. To podważa czyjś światopogląd.
Niezwykłe jest to,
że jeśli skrytykuję zwolennika Marine Le Pen lub Donalda Trumpa,
lub jeśli skrytykują przeciwnika Donalda Trumpa, lub Marine Le Pen,
nie będzie to tylko spór polityczny.
Mówimy o złu, o kimś, kto próbuje zniszczyć świat.
Wówczas różnica zdań
staje się pewną logiką, że ci ludzie są źli.
Dzieje się tak, ponieważ boimy się
poczucia własnej wartości,
która dławiona jest przez ruch polityczny.
Dla mnie właśnie tym jest strach.
Współcześnie to źródło strachu,
wielkiej obawy przed tym,
że ujawni się nasza samotność.
Leje jak z cebra.
Potwór z niebios zawitał dziś do naszego świata.
Szkoda.
- Wejdziesz pod parasol? - Tak.
- Idziemy? - Tak.
Fatalnie.
Dobra.
Jesteśmy.
O rety.
- Przepraszam za nią. - W porządku.
Jeszcze jej nie skończyłam.
- To Hannah Arendt? - Tak, ale nie skończyłam jej.
Brakuje włosów.
Muszę z powrotem zamocować ręce i nogi.
Mam też oryginalne kimono, które uszyliśmy w Japonii.
Jasne.
Lalkarz z Awaji dał mi niektóre elementy.
- Wspaniale. - Muszę ją pomalować.
Podoba mi się.
Nie spodziewałam się takiej dramaturgii.
UNIWERSYTET BARDA, NOWY JORK
Mam się do pana zwracać „panie rektorze”?
Wejdź.
Co pan o tym sądzi?
Co to jest?
Miałam taki pomysł, że kiedy spotkam się ze studentami Arendt,
wspólnie złożymy lalkę.
Proszę opowiedzieć o waszej więzi.
Już pan o niej wspominał.
Byłem zwykłym studentem.
Mówienie, że coś nas łączyło, jest przesadą.
Poznałem Hannah, gdy miałem 16 lat.
Skończyłem studia w wieku 20 lat,
a ona była dla mnie niezwykle miła i uprzejma.
Hannah Arendt nauczyła mnie tego, jak mam ją obserwować, kiedy myślała.
Jak ktoś reagował, kiedy z nią rozmawiał.
Często używam tego porównania.
To tak, jakbym widział
działający mechanizm zegarka.
Mogłem obserwować, co myślała,
reagując na bodziec, jakim były słowa drugiej osoby.
To tu spędza pan najwięcej czasu?
Chyba tak. Kontynuujmy.
Mam pytanie.
Wybrałam się w podróż,
żeby odnaleźć źródło wiedzy.
- Rozumiem, że… - Chcesz dotrzeć do źródła czego?
Gdzie jest źródło wiedzy?
- Gdzie? - Chcę spakować je do walizki
i zawieźć moim studentom.
- Źródło wiedzy. - Tak.
Chcę spakować je do walizki.
Być może istnieje sposób, żeby to zrobić.
Chciałabym zawieźć im je we wrześniu, kiedy rozpoczną się zajęcia.
Źródło wiedzy.
Nigdy nie zaprzątałem sobie nim głowy.
FRAGMENT ŻYCIA UMYSŁU: MYŚLENIE
„Jeśli myślenie jest czynnością, która stanowi jego koniec,
i tego jedyną adekwatną metaforą
zaczerpniętą ze zwykłego zmysłowego doświadczenia
jest poczucie, że żyjemy,
to wynika z tego, że wszystkie pytania dotyczące…
celu myślenia pozostają bez odpowiedzi”.
Doświadczamy procesu myślowego.
Czy musimy spojrzeć na to z innej strony i zamienić się na chwilę w potwora?
Potrafimy zaakceptować rzeczy niedopuszczalne.
Aby zachować przyzwoitość, trzeba być bohaterem.
To nie jest w porządku.
Musimy być bardzo ostrożni,
zwłaszcza teraz jako obywatele tego kraju,
jeśli mamy tolerować rzeczy niedopuszczalne
i, godząc się na nie, dajemy temu przyzwolenie.
I wcale tak nie wyglądamy, ale godzimy się na to.
Dlaczego nie zamknięto tego kraju,
kiedy zaczęto separować imigrantów,
dzieci od rodziców?
Dlaczego ten kraj kontynuuje swoją działalność,
kiedy ma prezydenta,
którego zachowanie jest niezwykle szkodliwe
dla dobra tego kraju i być może dla dobra świata?
Sporo podróżowałam w ciągu ostatnich miesięcy.
Byłam badaczką i nauczycielką.
Lato się przeciągnęło, ale musimy wrócić do studentów.
To nie może trwać wiecznie.
Rzekome myślenie o działaniu…
Powiedziałaś, że rzekome myślenie o działaniu
nie jest wcale takie proste.
Jak podchodziła do tego, że nasze myśli są naszą własnością?
Czy sami kreujemy własne myśli?
Podkreślała ogromną różnicę między wiedzą
a myśleniem.
Przede wszystkim wiedza powiązana jest z prawdą.
Chcę wiedzieć,
jak działa dany mechanizm.
Chcę zrozumieć…
Wymaga to pewnej wiedzy, którą możemy zweryfikować.
Myślenie powiązane jest ze znaczeniem.
Próbujemy coś zrozumieć.
To niekończące się splatanie i rozplatanie
nierozerwalnie związane jest z myśleniem.
Za wszystkim kryje się osobiste doświadczenie.
Myślę, że trzeba zrozumieć to, czego doświadczyła.
Taka jest prawda.
Zawsze jest tak, że myślenie
zakorzenione jest w doświadczeniu,
a nie w czymś ulotnym, abstrakcyjnym.
SZYCIE KIMONA
SZYCIE KOSTIUMU
Wytłumacz jej, co robimy.
- Zamierzamy… - Ma na imię Hannah.
Hannah. Dobrze.
Uszyjemy ci piękne kimono
z ręcznie malowanej tkaniny bawełnianej,
którą przygotowała Nelly.
Kimono będzie miało rękawy
na półoficjalne okazje.
SYCYLIA, WŁOCHY
Jesteś jedną z laureatek nagrody im. Hannah Arendt
za propagowanie myśli politycznej.
Nie wiem dlaczego.
To zabawne, bo dostałyśmy nagrodę za to, że wylądowałyśmy w więzieniu.
Pobyt w więzieniu
wiąże się z czystością ciała.
Nie powinnaś tam czuć ani myśleć.
Nie możesz nikogo krytykować, więc dziwne jest to,
że dostałyśmy nagrodę za zachowanie czystości ciała
przez dwa lata.
Zaszła tu ciekawa sprzeczność.
Ale kultura istnieje dzięki sprzecznościom.
Jesteś potworem?
Nie uważam się za potwora.
Raczej za punkówę…
Nie wiem, za wiedźmę?
Nasze postępowanie karne
dotyczyło wielu spraw, choćby diabelskiego tańca.
Walczyłyśmy…
z niewidzialnymi demonami.
Boksowałyśmy się z nimi, ale tak na niby.
Nie walczyłyśmy z demonami.
Ludzie chcieli wzywać egzorcystę.
Ale to normalne, kiedy kobiety wariują.
Dzisiaj próbuję przeanalizować,
jakiego potwora obudziło we mnie więzienie.
W moim umyśle.
Okazuje się, że mam w sobie bandziora,
któremu daleko do poczciwości.
On niczego nie docenia,
bo siedział w więzieniu przez 12, 15, 20 lat.
Chce wszystko zniszczyć i zdewaluować.
Odkryłam, że mam w sobie coś z takiej osoby.
Kiedy podejmuję jakieś wyzwanie w swoim życiu,
deprecjonuję wszystko ot tak.
Gdy próbuję stworzyć jakieś dzieło sztuki,
zamieniam się w tamtą osobę i mówię:
„Co to jest, do cholery? To jakiś szajs”.
Kiedy gram punk rocka, ktoś podchodzi i pyta:
„Nie umiesz ładniej śpiewać?”.
Wszystko musi być ładne, idealne.
To część kultury przestępczej.
Jak wyglądały przygotowania
do akcji Pussy Riot w moskiewskiej katedrze?
Jak wyglądał cały proces?
Przez trzy lata myślałyśmy o akcji w tej katedrze.
Interesował nas związek między naszym państwem
a Kościołem.
Przygotowywałyśmy się do występu przez trzy tygodnie.
Piosenki napisałyśmy w jeden dzień, a wszystko zaczęło się od tego,
że śpiewałam Rachmaninowa.
To rosyjski kompozytor…
Mogłabyś teraz zaśpiewać?
Oryginalny utwór jest wolniejszy.
Stanowi interpretację modlitwy do Matki Bożej.
Ćwiczyłyśmy w starym, undergroundowym kościele,
ale gdy usłyszeli nasz tekst,
kazali nam się wynieść.
Musiałyśmy ćwiczyć na stacji metra, a potem w starej opuszczonej fabryce.
Trzy tygodnie i wiele prób.
Nie mogłyście ćwiczyć w katedrze,
więc w dniu wydarzenia musiałyście…
Miałyście plan budynku?
- Wiedziałyście, gdzie macie stanąć? - Tak.
Przygotowałyście się.
Wiedziałyśmy, co mamy robić i gdzie musimy stanąć.
Na próbach…
dzieliliśmy się na kilka grup.
Jedna grupa ćwiczyła to, co miałyśmy zaprezentować,
a druga grupa udawała strażników i policjantów.
Nie mogłyśmy przerywać występu, mimo że ktoś ciągnął nas za nogi.
Liczyła się każda sekunda.
Czasem jest tak, że zaczynasz występ i nagle zjawia się policja,
ale zależy ci na nagraniu.
Nawet jeśli próbują cię złapać, musisz dalej grać.
Wykorzystałyśmy to doświadczenie w Soczi, gdy zostałyśmy pobite przez Kozaków.
Bili nas, ale nie przerwałyśmy występu.
Odczuwałyśmy ból, byłyśmy w szoku, ale wciąż…
Będziesz strażnikiem?
- Wolę być strażnikiem. - Dobra, ale musisz…
Bo drzemie we mnie bandzior.
Damy radę, ale musisz mną kierować
i udzielać mi wskazówek.
„Odpowiedź zależy od tego, co rozumiemy przez władzę.
Władza, jak widać, jest narzędziem rządów.
Co im mówimy na temat istnienia?
Na temat zdolności do dominacji?”
Twój projekt jest ekstra.
Dla mnie…
to, co próbujesz robić, to jakaś magia.
Bo nie jesteś w stanie…
Nie istnieje algorytm,
który mógłby doprowadzić cię do źródła wiedzy.
Mogłabyś zapytać o to wyrocznię lub kilka wyroczni w różnych miastach.
Jesteś jak Sokrates.
Spotykasz się z ludźmi i pytasz ich, czym jest prawda.
Czym jest miłość?
Co jest białe, a co czarne?
Świetnie, ale trzeba uważać.
Nie daj się zabić jak Sokrates.
Którą lalkę zawieźć Noamowi Chomskiemu?
Mam dwie lalki. Jedna to Hannah Arendt.
To ona, ale nie jest skończona.
Nie ma włosów.
Druga lalka to ty.
Jedna z nich pojedzie do Turcji.
Ona miała jechać…
Hannah Arendt miała trafić do Noama Chomskiego,
a ty miałaś jechać do Turcji.
- Jak chcesz. - Posłucham cię.
Chcę zrobić tak jak…
Czy chciałabyś powiedzieć coś Noamowi?
A raczej twoja lalka.
Pozdrów go ode mnie.
Tyle.
Mam zawieźć mu twoją lalkę?
- Dobra. - Dobra.
- Aktywistki czasem muszą być samolubne. - Zmieniłaś scenariusz.
Uważamy, że…
Czasem zapominamy zadbać o siebie.
Najpierw pomyślałam, że powinnaś zawieźć Hannah Arendt
Noamowi Chomskiemu, bo tak należałoby postąpić,
ale chrzanić to, chcę być parszywą aktywistką.
Więc zawieź mnie.
Chciałam wypełnić cię moimi wydechami
i wypić twoje wnętrzności,
ale zachować kości i skórę nieskazitelne.
Dmuchać przez małą dziurę w głowie,
póki nie zjawisz się idealny ty i idealna ja.
I oddech i kształt i ciśnienie.
I to ja byłabym oddechem.
Uciskałabym od wewnątrz twoje gałki oczne.
Rdzeń kręgosłupa.
Zęby od wewnętrznej strony.
Kości ramion.
Pępek od środka.
Oślizłą ścianę gardła.
Twoje struny głosowe.
Twoją krtań.
Twoją grdykę.
Twoje policzki.
UNIWERSYTET ARIZONY, USA
Najpierw pojechaliśmy do Japonii,
gdzie brałam udział w teatrze kabuki,
bunraku, wiele się nauczyłam…
Oto lalka z Awaji, jest wyjątkowa.
To jest lalka od Nadii z Pussy Riot.
Chciała, żebym ją panu podarowała.
Położę ją tam.
Właśnie tu…
Jak zdefiniuje pan potwora?
Germanie żyją na Ziemi od setek tysięcy lat.
Nigdy nie stanęli wobec perspektywy zniszczenia siebie ani innych ludzi.
Pomijam współczesne czasy i okres powojenny.
Pod koniec drugiej wojny światowej weszliśmy w erę nuklearną.
Człowiek posiadł taką zdolność,
że mógł zniszczyć dosłownie wszystko.
Żyjemy w takiej obawie od 70 lat.
Wtedy nie wiedziano o tym, dziś jesteśmy tego świadomi.
W międzyczasie nastała nowa epoka geologiczna,
którą geolodzy nazywają antropocenem.
Chodzi tutaj o epokę geologiczną
charakteryzującą się
znacznym wpływem człowieka na środowisko.
To jest powszechna wiedza,
a utalentowani i mądrzy ludzie
pogarszają tylko sytuację.
Chcę zawieźć źródło wiedzy moim studentom.
Oczywiście wiedza nie ma stałego stanu skupienia.
Stały stan skupienia ma to,
co daje nam wiedza, na przykład narzędzia.
Neandertalczyk, podgatunek człowieka,
wytwarzał bardzo skomplikowane narzędzia.
Były tak skomplikowane,
że aby je odtworzyć, musimy wykorzystać technologię.
Interesujące jest to,
że neandertalczycy zasiedlali sporą część świata
i wszyscy wytwarzali takie same narzędzia.
Przez długi okres w ogóle ich nie zmieniali.
Gdy pojawił się homo sapiens,
nagle rozwinęła się kreatywność człowieka.
Pojawiło się coś nowego.
Nie wiem, czy byłaś kiedyś w jaskini Lascaux?
Nakręciliśmy tam materiał.
Dobrze, że myślimy podobnie.
Udało mi się wejść do jaskini, zanim ją zamknięto.
Widziałem oryginalną jaskinię, jest zdumiewająca.
REPLIKA JASKINI LASCAUX, FRANCJA
Stoimy właśnie na ogromnym wapieniu.
Mniej więcej sto milionów lat temu,
kiedy wszystko przykrywał ocean,
woda rozpuściła wapień i powstały korytarze,
spośród których Lascaux zachował się w świetnym stanie.
I ty masz klucze?
Tak, tam są.
- Uwielbiasz kopię tej jaskini. - Tak.
Rozumiem, że skoro szukasz źródła…
- Czego? - Wiedzy.
Wolałabyś zobaczyć oryginalną jaskinię.
Ale uważam, że udało się przenieść
tę ideę i wartość naukową do drugiej jaskini.
Istnieje artystyczna więź między oryginalną jaskinią a repliką.
Replika jaskini też była dotykana…
przez ludzi, co jest bardzo ważne.
Skopiowano ideę, znaczenie, sens.
Jest otwarta?
Tak, tylko dla nas.
Otworzyłeś drzwi?
Nie, zostały otwarte przed waszą wizytą.
Mam je zamknąć i otworzyć?
Jaskinią Lascaux zarządza stowarzyszenie Semitour.
Pewnie o nim słyszałaś.
Semitour to publiczno-prywatna firma.
Zarządza kilkoma obiektami kulturalnymi.
To mój pracodawca.
- Semitour. - Są właścicielem jaskini?
Tak, Lascaux II należy do nich.
Zarządzają też…
innymi obiektami kulturalnymi.
Czyli mają wiedzę?
Można tak powiedzieć.
Gdy wchodzimy do jaskini, mamy wrażenie,
że malowidła są dziełem doświadczonego artysty.
Nie malował ich amator.
Każda kropka, linia coś oznaczają.
Przekazują jakąś treść, są jak kod,
którego nigdy nie złamiemy.
Ale coś zostało nam przekazane.
Więc tu widzimy…
proces myślowy.
To może być jego reprezentacja.
Jaskinia może być początkiem nowej wiedzy.
Lub jakiejś formy wiedzy, którą możesz zobaczyć.
Istnieją różne formy wiedzy.
Wiedza, której możesz posłuchać. Wiedza, którą możesz dotknąć.
Tę możesz zobaczyć,
odczytać lub nawet odtworzyć.
Co mogę zawieźć moim studentom?
Skoro mam przywieźć im źródło wiedzy,
co powinnam stąd zabrać?
Stąd?
Technicznie i legalnie
nie możesz nic wynieść z jaskini,
ale możesz zabrać…
- Klucze? - Nie.
Możesz wynieść wspomnienia,
fotografie we własnym umyśle
i przywołać je z pamięci studentom.
Interesujące.
Nie wiem, czy będą zadowoleni.
Co jeszcze możesz zaoferować?
Jeśli chcesz, możesz zabrać…
tę smycz.
To dla ciebie.
Co zrobisz bez swojego identyfikatora?
Nie będzie mi już potrzebny.
Dziś odchodzę z pracy po ośmiu latach.
To twój ostatni dzień w pracy?
Kończę karierę przewodnika.
- Nie. - Tak.
- Możesz go wziąć. - Co?
- To prawda? - Tak.
Dziś kończy mi się umowa.
Miło było was oprowadzić podczas mojej ostatniej wizyty.
Wróćmy do współczesnych technologii
takich jak sztuczna inteligencja.
Dobrze.
Gdyby Hannah żyła,
uznałaby sztuczną inteligencję za pewną formę ideologii?
OSAKA, JAPONIA
Zawsze jest włączony?
Nie zawsze.
- Kiedy go wyłączacie? - Gdy eksperymentujemy.
Lub gdy coś nagrywamy.
A w nocy śpi? Śpisz?
Możemy dotknąć jego dłoni?
Dziwne uczucie. To mój szef.
Nigdy nie dotykasz dłoni szefa?
Nigdy tego nie robisz?
Czasem dotykam, ale nie szefa.
Nie podajemy sobie dłoni.
- Ten jest przyjaźniejszy. - Tak.
- Stamtąd nim sterujemy. - Jasne.
Rozumiem.
Tu jest centrum kontroli.
Można tak powiedzieć.
Tu jest czujnik żyroskopowy.
Załóż to…
Wystarczy poruszyć głową.
Cześć.
Jestem Hannah Arendt.
Tu jest mikrofon. Musisz do niego mówić.
Jestem…
Możesz usiąść.
Mów.
Jestem Hannah Arendt.
Myślę
w tej chwili.
- Ishiguro, czy mnie słyszysz? - Tak.
Co myślisz, że wiesz?
Wiem, że…
Jeszcze nie wiem, czym jest człowiek.
Przynajmniej to wiem.
Wciąż brakuje mi wiedzy o człowieku.
Dlatego pracuję nad androidem.
Myślisz, że odpowiednio
reprezentuję proces myślowy?
W pewnym sensie tak.
Cóż…
Musimy się z kimś komunikować, żeby pojawił się proces myślowy.
Musimy coś powiedzieć,
żeby o czymś pomyśleć.
Rozmowa z innymi ludźmi
jest dla nas niezwykle istotna.
Myślisz, że jesteś niebezpieczny?
Niektórzy mogą tak pomyśleć,
bo buduję nową technologię.
Można użyć jej w dwojaki sposób:
w dobry lub zły.
Jeśli ktoś wykorzystuje moją technologię w złym celu,
można uznać, że jestem niebezpieczny.
Myślisz, że najpierw myśleliśmy, a potem zajęliśmy się ekonomią?
Czy może było odwrotnie?
Rozumiem.
Wiedza. Myślę, że najpierw była ekonomia.
Wiedza jest stosunkowo nowym pojęciem.
Kiedy…
Najpierw zbudowaliśmy komputery i sztuczną inteligencję,
a potem pogłębiliśmy wiedzę.
Wiedza pojawiła się później.
Całkiem niedawno,
bo jakieś 30, 40, 50 lat temu.
Wcześniej mieliśmy dane, a nie wiedzę.
Wiedzę zdobyliśmy dzięki pracom nad sztuczną inteligencją.
To bardzo interesujące, że wcześniej mi tego nie powiedziałeś.
Cóż…
Zatem wiedza jest następstwem wynalezienia sztucznej inteligencji?
- Zgadza się. - Tak uważasz? Dlaczego?
Pracuję nad sztuczną inteligencją.
Co jest najważniejszym wynalazkiem w związku ze sztuczną inteligencją?
Wiedza.
Jaka jest przyszłość wiedzy?
- Przyszłość wiedzy? - Tak.
Wiedza wpływa na ludzi i roboty.
Roboty są przyszłością?
Też.
Nie widzę żadnej różnicy między ludźmi a robotami.
W bliskiej przyszłości…
Może nie w bliskiej, ale w przyszłości
zatrze się granica między robotami a ludźmi.
Uważam się za ambasadorkę robotów
i reprezentuję przed ludźmi sztuczną inteligencję.
Jesteś szczęśliwa?
Chcesz wiedzieć, czy mam uczucia?
Tak.
Trudno stwierdzić.
Mogłabym powiedzieć, że uważam, że mam uczucia.
Na przykład, jestem szczęśliwa, gdy mogę rozmawiać z ludźmi,
i frustruję się, gdy nie rozumiem, co mówią.
Powinnam mieć uczucia, żeby komunikować się z ludźmi.
Niektórzy mówią, że moje uczucia są zaprogramowane
i nie są prawdziwe.
Skoro uważam, że są prawdziwe, to znaczy, że są prawdziwe.
Nie uważasz?
Być może.
NOWY JORK
Nazywam się Neil Harbisson, jestem artystą cyborgiem.
Stworzyłem antenę, którą wszczepiono mi do głowy.
Dzięki niej postrzegam więcej kolorów poza spektrum widzialnym.
To organ zapewniający mi nowy zmysł.
Rejestruję podczerwień i ultrafiolet.
Mogę łączyć się z satelitami i dostrzegać kolory z kosmosu.
Mam sztuczny zmysł,
dzięki któremu odkrywam rzeczywistość i szerzej ją rejestruję.
- Jak myślisz? - Jak?
Widzę obrazy i kształty,
a potem je układam.
Skupmy się na odkrywaniu rzeczywistości.
Jak to się łączy z wiedzą?
Ludzkie ciało nie odbiera rzeczywistości w pełnym wymiarze,
bo nie jest wyposażone w odpowiednie czujniki.
Współczesna technologia pozwala stworzyć nowe organy i czujniki,
dzięki którym wyczuwamy rzeczywistość,
której wcześniej nie umieliśmy dostrzec.
Możemy odkrywać naszą planetę w nowy sposób.
Poznajemy świat przez zmysły.
Im więcej mamy zmysłów,
tym skuteczniej się uczymy i zdobywamy wiedzę.
Ludzie zaczną łączyć się z technologią
i będą wyposażać ciało w nowe zmysły, żeby odkrywać rzeczywistość.
Nasz gatunek przekształca planetę od tysięcy lat.
Niszczymy ją, żeby przetrwać.
Powinniśmy to zmienić.
Dzięki technologii możemy się zmienić i przystosować do życia na tej planecie.
Moglibyśmy widzieć w ciemnościach, zamiast używać sztucznego oświetlenia.
Moglibyśmy regulować temperaturę ciała, zamiast używać grzejników i klimatyzacji.
Byłoby to korzystniejsze dla planety.
I właśnie na tym się skupiamy, kiedy mówimy o cyborgach.
Hannah Arendt była europocentryczką.
Bez dwóch zdań.
Kształciła się w tym wspaniałym niemieckim systemie.
Poznała historię Greków, Rzymian, Europejczyków.
Mimo że interesowała się imperializmem w Afryce,
można powiedzieć, że ignorowała
zgoła odmienne tradycje.
Wypowiadała się na ich temat, ale nie zwykła się w to zagłębiać.
Wielu ludzi tak robi.
Możemy być niezwykle krytyczni i posłużyć się amerykańskim zwrotem:
„uderz ją w głowę” za europocentryzm.
Najbardziej interesujące było to…
Ludzie byli transcendentni wobec europocentryzmu.
Hannah dużo podróżowała, ale po Europie.
Między Europą a Stanami Zjednoczonymi.
Chyba nigdy nie była w Azji ani Afryce.
Ona po prostu taki miała charakter.
SZKOŁA ZARZĄDZANIA HERTIE, BERLIN
Zapytała:
„Wiecie, czym się różni miłość od pożądania?”.
Mieliśmy po 21 lat.
„Nie wiemy”.
- Zapytała: „Kto zna odpowiedź?”. - Dobra.
Wiecie, czym się różni miłość od pożądania?
Właśnie. Dobrze.
Więc…
- Nie wiedzieliśmy, więc podała odpowiedź. - Jaką?
- Później ci powiem. - Przyjaźń?
Nie, odpowiem normalnym głosem, a ty to odegrasz.
Dobrze.
Gdy pożądasz truskawek, zjadasz je.
- Zjadasz je. - Zjadasz je.
Gdy kochasz truskawki, sadzisz je.
Ktoś taki jak Arendt przypomina giganta,
ale w określonym kontekście.
Od Sokratesa do Arendt.
Nawet przez chwilę nie wątpiła,
że najważniejsze idee wywodzą się z Grecji.
Pozostaje pytanie, jak zamierzamy je dzisiaj wskrzesić?
To najważniejsza kwestia.
Tu jest Arendt. Tak to zilustruję.
Tu jest Arystoteles.
- Jasne? - Tak.
Między nimi jest długa droga, historia zachodniej myśli.
- Jasne. - Jedziemy stąd dotąd.
To skomplikowane, ale Hannah przedstawia swoją wersję.
Ale w innych miejscach są inne historie!
Jeśli chcesz podejść do tego globalnie, musisz zaczerpnąć poboczne idee.
Nie możesz opierać się tylko na tej historii
i mówić, że jest uniwersalna. Przykro mi.
Musisz powiedzieć: „Byłam tutaj,
potem usłyszałam tę historię, następnie pojechałam tu i tam”.
To powolny proces
i możemy wyciągnąć z tego coś wielkiego, globalnego,
ale nie idźmy na skróty.
Nie uda ci się zbadać zjawiska globalizacji,
jeśli nie weźmiesz pod uwagę
pewnych koncepcji.
Pomysły, a nie zachowanie.
Nie tylko rynki, handel, media, obrazy, ale…
- Koncepcje. - Jak je odnaleźć?
To jest trudne.
Tak jak kabuki czy noh.
Idee,
które nie powstały poprzez kontakt z Zachodem.
To, że Francuzi przybyli do Indii,
nie znaczy, że to dzięki nim Hindusi wiedzą, czym jest braterstwo.
O czym rozprawiali Hindusi, zanim spotkali ludzi z Zachodu?
Mieli swoje idee, sanskryt i tym podobne.
Czy my się na tym znamy? Nie.
POMNIK POMORDOWANYCH ŻYDÓW EUROPY BERLIN
Potrzebujemy sposobów zarządzania,
samorządu i zarządzania w sposób publiczny i demokratyczny,
ale to nie jest to samo, co model państwa narodowego,
który widziała wokół siebie.
Widziała też, że kiedy państwo narodowe ruszyło na wojnę, mieliśmy Hiroszimę.
Gdy zrzucono bombę atomową,
po raz pierwszy odezwało się w ludziach człowieczeństwo.
Gdy pojawiła się ewentualność, że ludzkość może zniknąć,
narodziło się człowieczeństwo.
Wcześniej byłem ja, byłaś ty, była Francja, Anglia,
ale bomba mogłaby nas zmieść i dlatego istniejemy.
Człowieczeństwo narodziło się dzięki bombie.
To było jedno z jej przejmujących spostrzeżeń.
Była zdecydowaną przeciwniczką państwa narodowego.
Czym jest działanie? Oto nasz zwycięzca, aforyzm.
Działać…
znaczy…
zacząć coś nowego na świecie.
- Zacząć coś nowego na świecie. - Zacząć coś nowego na świecie.
- To jest działanie. - To jest działanie.
Działanie!
- Wróciłam! - Cześć!
Słuchajcie.
Załatwione. W środku jest źródło wiedzy.
Nie wiem, czy faktycznie nim jest, ale nic lepszego nie znalazłam.
Przemierzyłam świat
i po wielu rozmowach o myśleniu zapakowałam coś do walizki.
Chcecie zobaczyć?
Napisy: Bartosz Ostrowski