TẤT CẢ TÁC PHẨM ÂM NHẠC ĐỀU DO MILES DAVIS BIỂU DIỄN, NẾU KHÔNG CÓ GHI CHÚ KHÁC
TẤT CẢ LỜI THOẠI CỦA MILES TRONG PHIM LÀ CỦA CHÍNH ÔNG, DO CARL LUMBLY LỒNG TIẾNG
Âm nhạc luôn như lời nguyền với tôi.
Tôi luôn thấy thôi thúc muốn chơi.
Đó là điều đầu tiên trong đời tôi.
Tôi nghĩ về nó cả khi đi ngủ và khi thức dậy.
Nó luôn ở đó.
Nó đến trước mọi thứ.
Sống là một cuộc phiêu lưu và thử thách.
Sống không phải là đứng yên và được an toàn.
Cả đời mình, tôi luôn là người như vậy.
Nếu ai đó muốn liên tục sáng tạo, họ phải luôn thay đổi.
Tôi sinh ra ở Alton, Illinois,
một thị trấn nhỏ bên Sông Mississippi.
Bố tôi đưa gia đình đến East St. Louis.
East St. Louis và St. Louis là những thị trấn quê, toàn người dân quê,
đặc biệt là người da trắng từ vùng quanh đó.
Thực sự quê mùa,
và cực kì phân biệt chủng tộc.
Miles lớn lên trong gia đình giàu có.
Bố ông ấy là nha sĩ.
Ông ấy cũng có một trang trại và chăn nuôi gia súc,
lợn và đủ loài khác.
Họ là thành phần ưu tú trong thành phố đó.
Ông ấy là người giàu thứ hai trong bang Illinois.
Người da đen.
Nhưng vào thời ông lớn lên, luật phân biệt chủng tộc Jim Crow vẫn còn,
nên của cải của ông, của cải của bố ông,
không bảo vệ ông khỏi sự chia tách và phân biệt chủng tộc
ở một nơi như East St. Louis.
Vào sinh nhật 13 tuổi của tôi, bố tôi mua tặng tôi cây kèn trumpet mới.
Mẹ tôi muốn tôi có đàn vĩ cầm, nhưng bố tôi đã bác bỏ.
Việc này khiến họ cãi vã gay gắt.
Họ luôn cãi lộn từ khi tôi còn nhỏ.
Ông ấy nghe bố mẹ nói chuyện, gây gổ,
và tôi đoán điều đó ảnh hưởng đến ông ấy khi còn bé.
Miles đã hấp thụ điều đó. Ông ấy hấp thụ tất cả.
Sự giận dữ, thái độ đó đối với phụ nữ.
Tôi nhớ mẹ tôi nhặt đồ và ném vào bố tôi.
Bố nổi giận với mẹ tôi và đấm bà.
Ông khiến bà gãy mấy cái răng.
Chắc chắn điều đó ảnh hưởng đến bà ấy,
dù tôi không biết rõ như thế nào.
Miles được coi là thiên tài,
nhưng ông ấy cũng được coi là…
Tôi nghĩ là kì cục.
TRƯỜNG TRUNG HỌC LINCOLN EAST ST. LOUIS, ILLINOIS
Miles hay vào rừng,
nghe tiếng động vật, chim chóc,
và chơi những gì mình nghe thấy.
Ông luôn có cách riêng để làm mọi việc.
Miles khởi đầu từ rất nhỏ,
là thành viên của đội kèn trumpet trong ban nhạc Blue Devils của Eddie Randle.
Miles còn bé, thân hình nhỏ thó
và gần như không mặc vừa bộ vest quy định để biểu diễn.
Khi những người khác ở ban nhạc của Eddie Randle
có công việc tay phải,
cậu thiếu niên Miles Davis
nhanh chóng trở thành đạo diễn âm nhạc cho ban nhạc dance nổi tiếng này.
"I LOVE THE RHYTHM IN A RIFF" BILLY ECKSTINE & DÀN NHẠC
Điểm mấu chốt thực sự của Miles là
trong mùa hè sau khi học xong trung học,
ông được mời biểu diễn cùng ban nhạc Billy Eckstine.
Cả Charlie Parker và Dizzy Gillespie đều thuộc ban nhạc đó.
Ta có lò luyện,
tương lai của nhạc jazz hiện đại ngay trong ban nhạc lớn đó.
Cảm xúc tuyệt vời nhất tôi từng có trong đời,
mà mặc quần áo,
là lần đầu tôi gặp Diz và Bird.
Lúc đó, tôi 18 tuổi.
Tôi quyết định ngay lúc đó là tôi phải ở New York, trên Phố 52,
nơi có nhiều hoạt động.
Tôi là Walter Cronkite.
Những năm chiến tranh luôn mang đến những sở thích và gu mới,
và gu kì lạ nhất là sự phấn khích tạo ra
bởi tiếng nhạc ồn ào gọi là jazz.
Thứ nhạc kì lạ này bị đổ cho đủ thứ tội,
cả thời tiết xấu và sự suy đồi về đạo đức thời nay.
Phố 52 là thánh địa của các câu lạc bộ nhạc jazz.
Có các câu lạc bộ nhạc jazz ở cả hai bên đường.
Tôi chưa từng nghe thấy nhạc nào như loại nhạc trên Phố 52.
Chúng tôi tới đó và lắng nghe trong sự ngỡ ngàng.
Nhạc đó nghe hay đến nổi da gà.
Mỗi tụ điểm nhỏ đều có loa bên ngoài.
để bạn nghe được diễn biến bên trong.
Nhưng bạn có thể đứng ngoài,
và nghe nhạc cho đến khi người gác cửa...
Những câu lạc bộ đó có người gác cửa, và họ đuổi bạn đi.
Miles đăng kí vào trường Juilliard vì ông muốn học nhạc,
và vì mẹ ông muốn ông trở thành một nhạc sĩ được học hành bài bản.
Ông ấy nghiêm túc khi học ở Juilliard, và dồn tâm sức để học hành,
và ông trân trọng những gì Juilliard đem đến.
Rất nhiều người già nghĩ rằng nếu bạn đi học,
bạn sẽ chơi theo kiểu người da trắng.
Nếu bạn học theo lý thuyết,
bạn sẽ mất cảm xúc khi chơi.
Tôi hay đến thư viện
và mượn tác phẩm của tất cả các nhà soạn nhạc vĩ đại.
Tôi muốn biết ngọn ngành về âm nhạc.
Dù ông ấy biết là có hoạt động gì đó.
Nó không xảy ra ở Juilliard.
Nên ông ấy thường đến Juilliard vào ban ngày
và đến Phố 52 vào buổi tối.
Cả tuần đầu tiên ở New York, tôi chỉ tìm Bird và Dizzy.
Tôi tiêu hết tiền mà không tìm thấy họ.
Rồi một đêm, tôi nghe thấy giọng nói từ phía sau:
"Này Miles, nghe nói cậu đang tìm tôi".
Tôi quay lại và đó là Bird.
Nhạc công bebop là những nhà khoa học tên lửa.
Ta có thể so sánh bebop với Dự án Vũ khí Nguyên tử Manhattan.
Và nó được phát triển bởi một số nhà vật lý âm thanh nghiêm túc,
dồn hết tâm sức để đẩy âm nhạc đi xa hết mức có thể.
Miles đã bước vào lò nghiên cứu và phát triển âm nhạc.
Bebop là nhạc của người da đen.
Đó là âm nhạc của các nhạc công da đen
muốn thoát khỏi toàn bộ ý niệm về hát rong.
Không cười mỉm, cười to, cười toe toét, nhảy múa hay gì hết.
Không giải trí gì hết.
Họ muốn làm nghệ sĩ như Stravinsky.
Như Stravinsky, một nghệ sĩ thuần túy.
Miles thấy những nhân vật ăn mặc trang nhã.
Phẩm giá, sự sang trọng và sự đĩnh đạc
đi cùng với nó.
Ngay sau khi Miles bắt đầu học ở Juilliard,
Irene, người yêu thời trung học của ông, xuất hiện,
với đứa con của họ, và đang mang thai một đứa con nữa.
Đột nhiên cô ấy xuất hiện, gõ cửa nhà tôi.
Mẹ tôi bảo cô ấy đến.
Những gì ông ấy cố gắng làm ở tuổi đó
dường như là điều không ai có thể làm được.
Ông phải lo chuyện trong nhà, với con cái.
Bất cứ ai học hành nghiêm túc ở Juilliard
cũng phải bỏ thời gian,
nhưng cũng cần bỏ thời gian và tâm sức
vớ loại nhạc này,
và vào lúc nào đó, tình hình không thể thế mãi được.
Âm nhạc là tất cả. Nó là mọi thứ.
Nó gợi cảm, gợi dục, mọi thứ.
Là quyền lực.
Mọi thứ. Sự hài hước.
Mà ông ấy không thể chia sẻ điều đó.
Nên phải có người đứng ở vị trí thứ yếu.
Một ngày nọ, giáo viên nói nhạc blues sinh ra từ
nỗi khổ bị áp bức của nô lệ, của chế độ nô lệ,
và tiếng khóc than,
rằng nó trở thành nhạc blues của những người bị xiềng xích.
Miles ngồi gần cuối phòng,
giơ tay lên khi cô giáo nói,
Và cô ấy hỏi: "Vâng?"
Ông ấy nói:
"Đồ dối trá trắng trợn",
rồi bước ra khỏi phòng.
Trong nhiều tháng, Miles chơi với Bird,
thu âm với Bird.
Ông ấy đến thực sự,
ngay lập tức.
Mỗi đêm, ông ấy lên sân khấu với Bird.
Bird chỉ chơi giai điệu chính, để ông ấy chơi một mình trên sân khấu.
Ông ấy nói đêm nào mình cũng nôn,
vì quá căng thẳng và xấu hổ.
Những nhạc công đó có thể khiến ông thổi kèn mệt lả vào bất cứ đêm nào,
nhưng ông tìm ra một thứ khác.
Ông ấy nghĩ ra phong cách thật sự phản chiếu con người mình.
Sắc điệu thẳng thắn, trữ tình…
Nó là ông ấy, độc nhất vô nhị và mộc mạc.
Miles gặp Gil Evans. Ở họ có sự tôn trọng lẫn nhau
và cùng tận tâm với âm nhạc
cho đến cuối đời.
Tôi thích cách Gil viết nhạc, và ông ấy thích cách tôi chơi.
Chúng tôi nghe âm thanh theo cùng một cách.
Đến cuối thập niên 40, họ cùng thực hiện một dự án.
Nó tên là Birth Of The Cool.
Một bản nhạc cho nhóm cửu tấu
sự kết hợp giữa các ý tưởng nhạc cổ điển hiện đại với jazz.
Và bây giờ, thưa quý vị,
chúng tôi mang đến sự mới mẻ trong âm nhạc hiện đại.
"Những ấn tượng trong Âm nhạc Hiện đại" với Miles Davis xuất sắc
và nhóm mới tuyệt vời của ông.
Tôi nghĩ ý định là tạo ra nhạc dễ nghe, một bản hòa nhạc,
mà cố tình không có tác động
và chất funk của Phố 52.
Nhưng chủ yếu là cố gắng tạo ra màu sắc mới,
nơi bạn mở rộng bảng màu của nhạc jazz.
Tôi nghĩ ông ấy đã ý thức được rằng, đưa âm nhạc tiến lên,
bạn phải đi đến nơi chưa từng đến.
Trái tim của văn minh châu Âu lại đang đập mạnh dần lên.
Paris được giải phóng.
Kết thúc bốn năm Đức Quốc xã cai trị Paris.
Một lần nữa, nó lại là "Thành phố Ánh sáng".
Đó là thời điểm rất đặc biệt với nước Pháp.
DIỄN VIÊN
Rất đặc biệt.
Vì có sự phấn khởi,
sự phấn khởi sau chiến tranh.
Có hai quả bom. Quả bom nguyên tử và bom Giải phóng.
Sau chiến tranh, nước Pháp thay đổi, châu Âu cũng thay đổi,
và họ cần âm thanh mới cho kỉ nguyên đó.
Và đó là nhạc jazz.
Các bạn đang nghe Nhóm ngũ tấu Tadd Dameron và Miles Davis.
Đây là Miles Davis.
Đây là chuyến xuất ngoại đầu tiên của tôi.
Tôi thích được ở Paris, và thích cách người ta đối đãi với tôi.
Ông ấy nói ở Pháp, đồ ăn cũng ngon hơn.
Ở Paris, mùi không khí cũng thơm hơn.
Với ông, khoảnh khắc đó là điều gì đó phấn khích.
Âm nhạc là cả cuộc đời của tôi.
Tôi luôn đam mê âm nhạc, nên chẳng có thời gian yêu đương gì.
Cho đến khi tôi gặp Juliette Gréco.
Buổi diễn đầu tiên tôi thấy Miles, tôi thấy ông ấy từ bên cạnh.
Nó thật lạ thường. Rất đẹp.
Đẹp về mặt thẩm mỹ. Ông ấy rất đẹp.
Tiếng Anh của tôi giờ vẫn kém,
nhưng lúc đó thì cực kì kém.
Và...
Nhưng chúng tôi đã hiểu được nhau.
Đó là một phép màu.
Đó là điều ta gọi là phép màu của tình yêu.
Juliette và tôi từng hay cùng đi dạo dọc sông Seine,
nắm tay và hôn nhau,
nhìn vào mắt nhau và lại hôn.
Tôi rất quan tâm đến Irene,
nhưng tôi chưa từng cảm thấy thế này trước đây.
Bà ấy đưa ông vào cộng đồng các nghệ sĩ,
trí thức, các nhà triết học,
những bộ óc xuất sắc nhất thời đó.
Jazz được coi là đỉnh cao nghệ thuật vào thời điểm đó
trong giới trí thức và sáng tạo của Pháp.
Ông ấy gặp Pablo Picasso, Jean-Paul Sartre…
Ông được coi ngang hàng bởi những tượng đài sáng tạo nhất thời đó.
Paris như đang mở ra khả năng và tiềm năng cho Miles.
Cảm gác rằng người ta được hoàn toàn là chính mình
ngoài giới hạn chủng tộc,
rằng chẳng có gì kìm hãm bạn,
và thực sự, nó có thể là điều
góp phần giúp bạn có thể thăng hoa.
Ở Paris, tôi hiểu rằng không phải người da trắng nào cũng giống nhau,
một số người không thành kiến, những người khác thì có.
Chỉ mới vài tuần,
mà tôi đã sống trong ảo tưởng về những khả năng.
Có lẽ đã có một phép màu.
Sartre hỏi Miles: "Sao anh không cưới Gréco?"
Và Miles trả lời: "Vì tôi yêu cô ấy.
Tôi yêu cô ấy".
Trên máy bay về nước, tôi chán nản
đến nỗi không nói được gì suốt đường về.
Tôi không biết rằng mình lại bị tác động như thế.
Mọi nghệ sĩ người Mỹ gốc Phi từng ra nước ngoài
đều nói về sự thất vọng sâu sắc khi trở lại nước Mỹ.
Bạn thấy đất nước như vốn có,
nhưng trong ánh sáng rõ ràng hơn
vì bạn đã trải nghiệm điều gì đó khác.
Thật khó để tôi quay lại
với những điều vô lý mà người da trắng áp đặt lên người da đen ở đất nước này.
Tôi mất ý thức kỷ luật,
mất kiểm soát cuộc đời mình, và bắt đầu buông thả.
Chẳng mấy chốc, tôi nhiễm thói dùng heroin,
nghĩa là phải có và tiêm heroin suốt, cả ngày lẫn đêm.
Tôi chỉ sống vì nó.
Sự nghiệp của ông tuột dốc không phanh.
Chẳng ai kì vọng Miles sẽ sống sót,
chứ chưa nói đến việc ông sẽ lại là một nhạc sĩ thành công.
Tôi có một câu lạc bộ nhỏ ở... Tôi nghĩ đó là Hartford.
Tôi đã đặt nhóm Toàn Sao Symphony Sid.
Và Symphony Sid nói: "Đừng đưa tiền cho Miles".
Đêm đầu tiên, Miles đến gặp tôi và nói:
"George, cho tôi năm đô la".
Tôi nói: "Miles, thôi nào, anh bạn".
"George, cho tôi hai đô la".
Tôi... "Thôi nào, Miles".
"George, cho tôi 50 xu".
"Anh bạn. Anh biết đấy..."
"George, cho tôi một hào".
Đó là lần đầu tôi gặp Miles.
Chúng tôi chơi trong một câu lạc bộ ở New York,
và bố ông ấy từ East St. Louis
đến câu lạc bộ
và lôi ông ấy xuống khỏi sân khấu, bỏ lại cả chiếc kèn,
rồi nói: "Nào, về nhà với bố".
Tôi thấy mình như cậu bé đi với bố.
Trước đây tôi chưa từng thấy thế
và từ đó, có lẽ cũng không có lại cảm giác đó.
Trên đường về, tôi nói với bố rằng tôi sẽ cai nghiện
và tôi chỉ cần nghỉ ngơi một chút.
Rồi chẳng mấy chốc, tôi lại chích trở lại,
vay tiền của bố tôi để phục vụ thói quen của mình.
Bạn có thể thấy ông ấy đi trong đêm.
Bạn bắt gặp ông ở đâu đó.
Còn không biết đó là Miles.
Có khi ông ấy mặc quần áo khiến ông...
trông như người vô gia cư.
Chúng tôi muốn ông ấy là Siêu Nhân.
Có điều...
Chuyện không như thế.
Tôi thực sự không thích khi thấy ông sa sút như thế.
Nhưng tôi...
Tôi không muốn nói về điều đó.
Tôi đến trang trại của bố tôi ở Millstadt.
Tôi ốm lắm.
Nếu có ai đảm bảo rằng tôi có thể chết trong hai giây,
tôi sẽ tin ngay.
Chuyện này kéo dài khoảng bảy, tám ngày.
Tôi không ăn được.
Rồi một ngày nó hết, thế thôi.
Hết.
Tôi thấy đỡ hơn.
Khỏe, nhẹ nhõm.
Có anh chàng da trắng mở hãng thu âm nhạc jazz mới tên là Prestige,
và tìm tôi thu âm cho anh ấy.
Tôi nghĩ mình chỉ có cách tiến lên.
Tôi đã ở đáy rồi.
Chúng tôi, người dân da đen, quyết định không đi xe buýt...
- Cuộc thi Quý bà Mỹ. - Đội Dodgers cuồng nhiệt.
Emmett Till bị bắt...
Chiếc Chevrolet Motoramic mới tuyệt vời.
Tất cả bột bánh trộn sẵn Betty Crocker...
Chiều nay, Disneyland, vương quốc tuyệt vời nhất thế giới...
Tôi ở trong một câu lạc bộ ở New York và Miles đứng ở phía sau.
Miles ngăn tôi ra khỏi câu lạc bộ, và nói:
"Anh sẽ tổ chức liên hoan nhạc jazz ở Newport à?"
Tôi nói: "Phải, Miles".
Ông ấy nói: "Anh không thể có liên hoan nếu thiếu tôi".
Tôi nói: "Miles, anh muốn dự liên hoan?"
Anh ấy bảo: "Anh không thể có liên hoan nếu thiếu tôi".
Tôi bảo: "Được rồi, tôi sẽ gọi đại diện của anh".
Newport như một buổi thử giọng.
Trong số khán giả đang lắng nghe là các lãnh đạo của Columbia Records.
Columbia Records là hãng thu âm danh giá nhất thời đó.
Ông ấy biết điều này có ý nghĩa gì.
Ông ấy biết điều này có ý nghĩa gì với mình.
Nên nếu ông ấy có cơ hội đó, như ông ấy đã có ở Newport,
ông ấy sẽ chớp lấy mà không do dự.
Miles để phần nòng kèn vào thẳng micrô,
và thay đổi cả thế giới nhạc jazz ngay đó
rồi thay đổi sự nghiệp của ông ngay lúc đó
vì tinh túy của bài hát đó và của tiếng kèn của Miles
khiến bebop trở thành loại nhạc có thể được mọi người đón nhận.
Họ có thể bật nhạc của Miles khi họ đang làm tình.
Phải rất can đảm mới dám chơi một bản ballad.
Thật dễ dàng để giấu nhiều nốt khắp nơi,
rồi nói... "Xem tôi có thể làm gì này".
Kiểu như.... Bạn biết chứ? Được rồi.
Đa số đàn ông sợ bị tổn thương.
Đó là điều phụ nữ thích nhất ở đàn ông.
Tôi nghĩ Miles, một mặt, ông ấy bước ra thế này...
Nhưng khi ông ấy bắt đầu chơi thì mọi người…
Ông ấy như thể giải tỏa cho bạn ngay.
Âm thanh của Miles độc đáo từ nốt đầu tiên.
Có cảm giác…
dễ chịu, đẹp đẽ.
Có gì đó rất lãng mạn.
Nhưng nó lãng mạn mà không ủy mị.
Ông ấy dốc hết tâm can với bạn,
thẳng tới trái tim,
tới những góc sâu thẳm nhất của bạn.
Tôi muốn cảm nhận âm thanh của Miles.
Miles có cách chơi
tạo ra âm thanh như tiếng hòn đá lướt trên mặt ao.
Ông ấy chỉ chạm nhẹ trên sóng.
Đôi khi ông ấy bỏ qua một nốt.
Tôi thấy mọi người thực sự như thế này,
đợi đến nốt tiếp theo.
Tiếng kèn của ông thật thanh khiết,
thanh lịch,
và tao nhã.
Tao nhã về mặt âm nhạc.
Miles có thể chơi một nốt...
Tôi từng thấy, chỉ một nốt,
và một vài tay chơi vào câu lạc bộ,
họ đến và nghe thấy một nốt và nói:
"Tôi thấy rất hay. Đúng là đáng đồng tiền".
Và họ rời khỏi đó.
Miles nói: "Bùm!" Họ nói: "Đúng đấy, anh bạn".
Vào tháng Hai hay tháng Ba năm 1956,
tôi phải cắt bỏ khối u lành tính ở thanh quản.
Nó khiến tôi khó chịu một thời gian.
Tôi còn không được nói chuyện ít nhất mười ngày.
Một tuần trôi qua. Ông ấy khá khỏe.
Tuần thứ hai...
ông ấy không thể im miệng.
Mọi người đúng là lũ khốn.
Và thế là xong.
Giọng ông bị rè.
Nó không bao giờ lành lại.
Lúc đó, không ai biết Miles đã phẫu thuật,
nó tác động đến giọng nói của ông ấy.
Ông ấy lên sân khấu
và bắt đầu phát biểu với giọng khàn khàn,
bài ông ấy định chơi trong tối đó.
Ông ấy nói được hai, ba câu,
thì phần lớn khán giả bắt đầu cười ông.
Miles quay lại
và nhìn khán giả với vẻ mặt rất lạ lùng,
rồi bỏ đi.
Tôi có thể giao tiếp với ban nhạc chỉ bằng ánh mắt.
Tôi làm điều đó khi quay lưng về phía khán giả.
Khi chơi nhạc, tôi không muốn phải lo về việc trao đổi hay linh tinh
vì âm nhạc nói chuyện với họ khi mọi thứ đều ổn.
George Avakian, nhà sản xuất nhạc jazz cho hãng Columbia Records,
muốn kí hợp đồng độc quyền với tôi.
Tôi bảo ông ấy là tôi muốn đồng hành với Columbia
vì những gì ông ấy đề nghị với tôi.
George Avakian nói:
"Đây là danh sách các yêu cầu mà tôi muốn anh đáp ứng.
Anh phải cai nghiện.
Anh phải có một ban nhạc ổn định".
Điều cuối cùng là ông ấy phải thoát khỏi hợp đồng với Prestige.
Tôi sẽ chơi và sau đó sẽ nói nó là gì.
Ông ấy có nhóm ngũ tấu mới, John Coltrane chuyên chơi kèn tenor,
và ông ấy đưa nhóm ngũ tấu đó vào phòng thu của Rudy Van Gelder,
rồi liệt kê hết giai điệu này đến giai điệu khác,
và ghi âm đủ tác phẩm trong vài ngày
để thoát khỏi nghĩa vụ với Prestige.
Về cơ bản, ông tháo còng tay cho các nhạc công và nói: "Đây.
Làm đi. Hãy là chính mình.
Tôi sẽ để âm nhạc sống, để nó thở, và để nó phát triển
như ta vốn cảm nhận".
Miles nghĩ ông ấy phải thực hiện nghĩa vụ nhanh nhất có thể,
nhưng thật ra, chúng là những viên ngọc của nhạc jazz ngẫu hứng.
Hai buổi liên tiếp, ba tiếng hoặc hơn nhạc ghi âm.
Một trong những kì công vĩ đại trong lịch sử nhạc jazz.
HỢP TÁC VỚI NHÓM NGŨ TẤU MILES DAVIS
THƯ GIÃN VỚI NHÓM NGŨ TẤU MILES DAVIS
HÂM NÓNG VỚI NHÓM NGŨ TẤU MILES DAVIS
Lúc gặp Miles Davis lần đầu…
tôi biểu diễn cùng Vũ đoàn Katherine Dunham.
Đó là màn ra mắt của tôi với nhiều người khác nhau mà tôi đã gặp lúc đó
trong giới giải trí.
Tôi đã ở Paris, tôi đã ở Berlin, tôi đã đi khắp nơi.
Người ta nói tôi có đôi chân đẹp nhất trong ngành giải trí.
Hugh O'Brian muốn hẹn hò với tôi,
Rory Calhoun muốn đưa tôi đến Las Vegas.
Ôi Chúa ơi, nghĩ tới bao nhiêu quý ông đó...
Là một diễn viên múa, tôi rất rực rỡ trên sân khấu,
và tôi đoán họ muốn tìm hiểu thêm về tôi.
Tôi không biết nhiều về nhạc jazz.
Người tôi biết rõ là Johnny Mathis.
Tôi biểu diễn ở hộp đêm Ciro,
Miles đã xem màn biểu diễn đó
và mê mẩn ngay.
Nhưng những người khác cũng vậy.
Đây chỉ là một nhóm quý ông nữa....
muốn ở bên Frances.
Sammy Davis Jr. yêu cầu tôi tham gia
vở kịch mới của ông ấy tên là Mr. Wonderful.
Một hôm, tôi đang đến buổi diễn tập,
Miles đang đi trên phố,
và chúng tôi nhìn nhau, ông ấy nhìn tôi và nói:
"Giờ anh đã tìm thấy em, anh sẽ không để em đi".
Chuyện xảy ra là, tôi chuyển đến ở cùng ông ấy.
Frances Taylor thực sự là một nàng thơ, một nguồn cảm hứng.
Bà ấy là người truyền cảm hứng nhiều nhất mà ông ấy hợp tác.
Người ở cùng ông ấy lâu nhất.
Bà ấy đem lại cho ông sự ổn định và tình yêu
vào thời điểm ông cho ra
một vài trong số tác phẩm mang tính đột phá và nổi tiếng nhất.
Ông ấy phải đi Paris,
và để lại nhạc cho tôi.
Tôi đã yêu nhạc của ông ấy.
Nó ngấm vào tôi.
Tôi cứ chơi đi chơi lại.
Đó là lần đầu tôi được tiếp xúc với nhạc của ông ấy.
Năm 1956, khi Miles đến châu Âu,
chúng tôi phải có buổi diễn tập.
Ông ấy chưa từng chơi với bộ phận tạo nhịp châu Âu.
Ông ấy còn không chào.
Ông ấy không hề cười.
Không nói một lời nào, ông ấy bắt đầu chơi.
Tôi theo ngay vì chúng tôi biết âm nhạc của ông ấy.
Chúng tôi hâm mộ nhạc của ông ấy.
Tôi luôn tự hỏi mình,
nếu chúng tôi hỏi: "Xin lỗi, ông đang chơi gì vậy?
Chúng tôi không biết bài đó".
Chắc là ông ấy không thích thế, nhưng chúng tôi đã chơi.
Ông ấy nói: "Được rồi," và rồi ông ấy... Thế thôi. Hết.
Chúng tôi chơi ăn ý luôn.
Em yêu anh.
Em sẽ không bỏ anh, Julien.
Anh yêu em.
Không có giọng nói của em, anh sẽ lạc giữa miền yên lặng.
Nghe không can đảm lắm.
Miles tình cờ ở Paris
vào thời điểm Louis Malle kết thúc bộ phim này,
Ascenseur pour l'Échafaud, Thang Máy Đến Giá Treo Cổ.
Đùa kiểu gì đây?
Malle lúc đó rất trẻ
và thực sự bắt đầu sự nghiệp.
Tiền à?
Ông ấy cũng muốn làm một bộ phim khác biệt,
và thay đổi cách làm phim,
như đưa người thật vào bối cảnh thật.
Ông tiếp cận Miles với ý tưởng:
"Anh có sẵn sàng sáng tác nhạc jazz cho phim không?"
Trước đây, một nhạc sĩ làm nhạc cho bộ phim,
thường yêu cầu 30 người đến.
Có đàn vĩ cầm, bộ gõ, kèn đồng, vân vân.
Rồi "Ba-bốn, các anh. Sẵn sàng chưa? Ba-bốn".
Những người viết nhạc biết chính xác thời lượng của mỗi phân đoạn.
Hai phút 40, vân vân.
Với Miles thì không.
Miles không viết bản nhạc nào.
Ông ấy chơi toàn bộ phần nhạc
trực tiếp khi chiếu phim.
Chỉ ứng tác và tạo ra âm thanh phù hợp với hình ảnh trong phim.
Nhìn hình ảnh đồng thời trong khi chơi
là rất quan trọng vì ông ấy là Jeanne Moreau.
Nhạc của ông ấy, nhưng Jeanne Moreau mới chịu hậu quả.
Chúng tôi nhanh chóng nhận ra nó rất đáng nể.
Điều chúng tôi đang làm rất đáng nể.
Nhạc phim đó khiến bộ phim nổi tiếng.
Rất nhiều người nghe đĩa trước,
rồi mới muốn xem phim.
Trong lúc thu âm Thang Máy lên Giá Treo Cổ,
Miles đã trải nghiệm cách thức mới để tiếp cận với sự ngẫu hứng.
Đó là điều sẽ phát triển trong những năm sau.
Thứ gì đó bắt đầu ở phòng thu
của phim Thang Máy lên Giá Treo Cổ.
Bắt đầu lại nhé.
Bắt đầu nào.
0-62-291.
- Số hai, đúp một. - Đợi chút.
Tôi có lẽ là người đầu tiên tới đó vì tôi phải lắp trống.
Tôi mang trống tới, lắp đặt, và chờ mọi người nối đuôi nhau vào.
Ông ấy đi vào, mang theo ghi chép nhỏ.
Ông ấy còn không có bản nhạc.
Điều duy nhất ông ấy nói với tôi là:
"Cứ chơi ngẫu hứng thôi".
Ông ấy nói: "Cứ chơi ngẫu hứng".
Tôi không viết sẵn nhạc cho Kind of Blue,
mà mang bản thảo tới
vì muốn chơi thật ngẫu hứng.
Tôi biết nếu ta có những nhạc công xuất sắc,
họ sẽ xử lý được tình huống
và chơi vượt ra ngoài những gì có sẵn mà hơn khả năng của họ.
Phần đầu của bài "So What"…
Rồi Paul chơi bass, thế này...
Trời, đó là lần đầu tiên tôi nghe nhạc của Miles.
Lấy đĩa trong bộ sưu tập đĩa của bố tôi, đặt nó lên máy.
Thứ đầu tiên đập vào tai bạn là Paul Chambers chơi giai điệu bassline đó.
Ta không thể nghi ngờ những văn bản linh thiêng nhưng ta có nghi ngờ nhỉ?
Như là tại sao Kinh Thánh là Kinh Thánh?
Nó là Kinh Thánh thôi.
Sao Kind of Blue là Kind of Blue?
Nó là Kind of Blue, thế thôi. Và nó thay đổi âm thanh của nhạc jazz.
Tiếng chũm chọe mở đầu của "So What,"
tôi nghĩ mình làm quá đà.
Tôi thấy nó có vẻ to hơn mức cần thiết.
Và có vẻ như nó cứ ngân mãi,
nhưng nó đưa bạn vào ngay giai điệu.
Kiểu như, ta dẫn đường
và phần còn lại của giai điệu cất cánh.
Với Kind of Blue, ông ấy yêu cầu họ
suy nghĩ kĩ hơn về loại âm thanh họ có thể tạo ra?
Ông ấy nói: "Tôi có vài ý tưởng. Làm thôi".
Đây là điều mà Miles làm đến cuối đời.
Kind of Blue không thực sự thể hiện niềm đam mê dễ dàng như vậy
nhưng đồng thời, khi các nhạc công cởi mở,
họ cho bạn thấy mình có thể sáng tạo, tài tình,
và gây chấn động tới mức nào.
Kind of Blue thực sự cho thấy
cách suy nghĩ khác về âm nhạc,
và một cách khác để chơi và tiếp cận âm nhạc.
Và với Coltrane, đó là cánh cửa ông cần
để tìm bản sắc của mình.
Rất ít người thấy được tiềm năng của John Coltrane trẻ tuổi,
nhưng Miles đưa ông ấy theo và cho Coltrane không gian
để trở thành nghệ sĩ mà sau này chúng ta yêu mến và tôn kính.
Những người vốn thích nhạc jazz còn thích album đó.
Mỗi thập kỉ lại có điều mới,
có người mới nói về Kind of Blue.
"Đó là điều khiến tôi bắt đầu nghe nhạc jazz".
Bạn có thể nghe hàng trăm lần.
Nó luôn có điều gì đó mới mẻ để nói.
Với tôi, đó là định nghĩa về một kiệt tác.
Tôi nghĩ Miles không biết đó sẽ là đĩa
bán được nhiều hơn bất cứ đĩa nào
trong lịch sử nhạc jazz.
Nếu Miles nghĩ nó sẽ được thế,
ông ấy đã đòi một tòa nhà,
và đòi để sẵn hai chiếc Ferrari ở ngoài.
Ông ấy sẽ phát điên thực sự.
Nếu ông ấy nghĩ chuyện đó xảy ra,
ông ấy sẽ nổi đóa với họ.
Kind of Blue thành công ngay lập tức.
Ông ấy dần trở thành ngôi sao chính thống nổi tiếng.
Hợp đồng với Columbia đưa nhạc của ông
tới khán giả Mỹ chính thống theo cách chưa từng có.
Ông ấy vươn mình tới lãnh địa của những nhạc công đại tài.
Tôi chỉ muốn truyền đạt cảm xúc của mình qua âm nhạc.
Đồng hành với Colombia có nghĩa là nhiều tiền hơn,
nhưng được trả lương, và trả lương cao cho việc bạn làm có gì là sai?
Đó là thời đại của người da đen,
khi ông ấy muốn thể hiện lòng tự hào về bản thân,
và Miles đúng là lá cờ đầu,
và trông ông ấy hết sức bảnh bao.
Miles Davis là hiện thân của sự sành điệu.
Người hùng thần thoại đó.
Ông ấy trở thành Siêu Nhân da đen của chúng ta.
Khi một album mới của Miles phát hành,
chúng tôi đi đâu cũng mang nó theo.
Riêng việc thích Miles
bản thân nó là định nghĩa về thời thượng.
Miles Davis mặc quần áo xịn, và lái xe nhanh,
có phụ nữ và mọi thứ.
Chúng tôi không chỉ muốn chơi với Miles Davis,
mà còn muốn là Miles.
Tôi muốn nói: "Miles, anh xử lý thế nào
khi muốn đưa các con đi chơi với mình?"
Ông ấy nói: "Tôi bảo chúng đi taxi".
Miles trở thành đại diện cho sự sành điệu,
một kiểu tinh tế,
một kiểu nam tính.
Một người đàn ông da đen phớt đời.
Sành điệu, thời thượng, nóng nảy, tinh tế và thanh lịch.
Tôi có những thứ đó và hơn thế nữa,
nhưng tôi dồn hết tâm sức chơi kèn, và có một nhóm tuyệt vời,
nên người ta không chỉ nhận ra tôi nhờ có hình ảnh nổi loạn.
Mọi người bắt đầu nói về sự bí ẩn của Miles Davis.
Màu da đen của Miles Davis,
thay vì coi nó là điểm yếu,
ông coi nó là thế mạnh.
Nó rất khác so với bất cứ gì
được chiếu trên TV hay phim ảnh thời đó.
Miles đã biến nó thành thứ gì đó sành điệu, đáng ao ước.
Mỗi lần xuất hiện trước công chúng, tôi cực kì bảnh bao,
và Frances cũng thế.
Một tên khốn da đen thui như tôi
với người phụ nữ lộng lẫy này.
Trời ạ, ra trò đấy.
Mọi người dừng lại, há hốc miệng ra nhìn.
Miles mua quần áo cho tôi vì tôi…
Ai cũng biết tôi có đôi chân tuyệt vời.
Ông ấy rất sang trọng, tôi cũng thế.
Và tất nhiên, ra vào chiếc Ferrari,
chúng tôi là một cặp đôi nóng bỏng, chắc chắn rồi.
Miles và Frances, nóng bỏng.
Khi còn bé, khi tôi thấy họ đi nhau,
tôi kiểu: "Chà".
Họ diện ngất trời, cực kì bảnh bao,
và yêu nhau.
Trông như hoàng tử và công chúa.
Tôi có một người bạn là nhà văn, tên là George Frazier.
Ông ấy đã nghe được một từ
hợp với Miles.
Nó liên quan đến những người đấu bò Tây Ban Nha.
Rất nhiều người có thể giết lũ bò,
vài người trong số đó rất thú vị,
nhưng những người khác chỉ bước vào sân rồi đứng đó cầm áo choàng
và con bò xông tới
và khán giả thở hổn hển.
Người đấu bò đó có khí chất.
Và Miles có khí chất.
Miles là người yêu ghét phân minh.
Nếu ông ấy thích bạn là thích, còn nếu không thích thì thôi.
Ông ấy là người như thế.
Nếu bạn được ông ấy thích
thì sẽ mãi là thế.
Còn nếu ông ấy không ưa bạn, thì sẽ mãi không ưa,
bạn biết chứ?
Tôi lạnh lùng với đa số mọi người.
Đó là cách tôi bảo vệ mình,
không để ai hiểu cảm xúc và tình cảm của tôi.
Nó hiệu quả với tôi trong một thời gian dài.
Tôi đến câu lạc bộ Village Vanguard khi Miles biểu diễn ở đó,
và tôi nói: "Ông Davis, tôi là Archie Shepp, và...
tôi muốn xin phép cùng biểu diễn".
Ông ấy hỏi: "Archie nào?"
Và...
tôi nói: "Archie Shepp".
Ông nói: "Mẹ kiếp.
Anh không được biểu diễn cùng tôi".
Miles không quan tâm.
Miles không cần phải làm hài lòng
bất ai trừ bản thân.
Miles không quan tâm.
Hiểu ý tôi chứ? Ông ấy không quan tâm đến ai cả.
Vì ông ấy là Miles Davis.
Ông ấy có tính cách rất kì cục.
Ông ấy bất mãn, phản xã hội...
Nhưng đôi khi những sự bất an và những góc khuất đó
chính là nền tảng của nghệ thuật,
để nghệ thuật trở thành cách chữa lành.
Nó cho ông ấy cơ hội thể hiện sự yếu đuối
và thể hiện khía cạnh
mà ông ấy không thể để lộ ngoài đời.
Lúc đó, chúng tôi làm ở Birdland.
Chúng tôi đã hoàn thành một tiết mục và Miles lên gác để hút thuốc.
Tôi đứng ở trước Birdland, người ướt sũng,
vì đó là một đêm tháng Tám nóng nực, oi bức.
Tôi đưa một cô gái da trắng xinh đẹp tên là Judy ra bắt taxi.
Viên cảnh sát da trắng đến chỗ tôi và bảo tôi đi.
Mile hỏi: "Tại sao? Tôi đang hút thuốc.
Tôi làm việc ở tầng dưới và đang hút thuốc".
Ông ấy đứng ngay cạnh tấm biển có tên mình.
M-I-L-E-S. M-I-L-E-S. Miles.
Đó là tôi. Anh là ai?
Kind of Blue vừa ra mắt.
Ai cũng nói đến ông ấy, tên ông ấy trên mái cửa vào rạp hát.
Đỉnh cao của sự nổi tiếng
Ông ta nói: "Tôi không quan tâm. Anh không được đứng đó".
Miles nói: "Tôi không đi đâu cả".
Tôi cứ nhìn chằm chằm thẳng vào mặt anh ta,
và tôi không nhúc nhích.
Lúc đó, Miles khỏe lắm,
gã kia khó mà động được vào ông ấy.
Bỗng dưng một thanh tra da trắng chạy đến
và bùm, anh ta đánh vào đầu tôi.
Tôi không ngờ anh ta đến.
Tôi nhận được một cuộc gọi
rằng tôi nên đến đồn cảnh sát.
Và tôi thấy mặt ông ấy.
Thật đáng sợ.
Tôi khóc nức nở.
Chuyện phi lý này xảy ra ở East St. Louis
thì còn được,
chứ ở New York thì không.
Đây lẽ ra phải là thành phố tiến bộ, đẳng cấp nhất thế giới.
Đó là phân biệt chủng tộc. Tất cả là do phân biệt chủng tộc.
Cả thành phố, cả thế giới phân biệt chủng tộc.
Đó là...
Đó là gì?
Lý do là thế, không gì khác.
Điều này nhắc ta rằng dù có thành công tới mức nào,
dù có thành đạt tới đâu,
dù có tiền của, được công nhận đến mức nào, thì nó
cũng không thể bảo vệ bạn
khỏi sự thù địch chủng tộc ở Hoa Kỳ.
Chết tiệt, bạn biết đấy,
chuyện này không có lối thoát.
Sự việc đó đã thay đổi tôi mãi mãi,
khiến tôi cay đắng, bất mãn hơn mức vốn có.
Ông ấy hay nhớ lại. Có khi chúng tôi đang nói chuyện, ông ấy nói:
"Mấy tên cớm khốn nạn đó".
Ông ấy... Đột nhiên, ông ấy thốt ra như thế.
Ông ấy nhớ tới gã đó.
Chuyện đó không biến mất,
chỉ vì bỗng dưng ta có chút thành công đâu.
Chuyện đó xảy ra với bạn khi ta còn trẻ,
nó sẽ đeo đẳng ta đến cuối đời.
Miles Ahead là sự hợp tác đầu tiên giữa Miles Davis và Gil Evans
sau khi Miles kí hợp đồng với Columbia Records.
Đó là một trong những lý do Miles chuyển qua Columbia Records.
Vì Columbia có ngân sách và điều kiện cần thiết
để thực thi một dự án như thế.
Gil và tôi là sự kết hợp đặc biệt trong âm nhạc.
Tôi thích làm việc với Gil vì ông rất tỉ mỉ và sáng tạo,
tôi hoàn toàn tin tưởng vào sự tổ chức âm nhạc của ông ấy.
Chúng tôi cùng tập với piano suốt.
Chúng tôi luôn hỏi nhau: "Thế này được không? Thế kia được không?"
Tôi rất mê diễn giải các bài hát,
và nó phù hợp một cách tự nhiên.
Khi Miles Ahead ra mắt,
có ảnh cô người mẫu trẻ, da trắng ở trên boong thuyền buồm
trên bìa đĩa gốc.
Tôi nghĩ việc đó nhằm quảng bá cuộc sống thượng lưu, sung sướng
và cho phép album được tiếp thị
tới khán giả da trắng rộng rãi.
Và Miles đến nói với George Avakian rằng:
"Con mụ da trắng đó làm gì trên bìa album của tôi thế?"
Ông nhận thức được quyền lực của mình
là một nghệ sĩ tạo ra nguồn thu nhập khổng lồ
cho hãng thu âm của mình,
nên ông ấy có tiếng nói trong những quyết định đó.
Và lần tái bản tiếp theo của cùng tác phẩm
được phát hành dưới cái tên khác với ảnh bìa khác,
và chính Miles Davis ở trên bìa.
Miles Ahead là sự cộng tác đầu tiên trong ba sự cộng tác tuyệt vời
với Gil Evans và một dàn nhạc 19 nhạc cụ.
Hai năm sau Miles Ahead là đến Porgy and Bess.
Và rồi, hai năm sau đó...
Tôi đã có thời gian ở Barcelona.
Sau khi kết thúc các buổi diễn của mình,
chúng tôi xem và nghe nhạc và điệu nhảy flamenco,
và tôi say mê nó.
Tôi nói với Miles:
"Em muốn anh điều em thấy
và cảm nhận những gì em cảm nhận với nhạc flamenco".
Ông ấy không muốn đi, nhưng cuối cùng đã nhượng bộ.
Và chúng tôi đi xem nhạc và điệu nhảy flamenco.
Khi chúng tôi rời nhà hát,
chúng tôi...
đến thẳng cửa hàng đĩa của Colony,
và ông ấy mua tất cả album flamenco có thể mua.
Đó là điều khó khăn nhất khi tôi làm Sketches of Spain,
chơi kèn trumpet với những đoạn mà ai đó đáng ra phải hát,
nhất là khi nó được ứng tác.
Giọng tôi phải vừa vui vừa buồn trong bài hát này, điều đó cũng rất khó.
Nếu bạn biểu diễn một bài như thế ba hay bốn lần.
Bạn mất cảm xúc muốn đạt đến.
Có vẻ nó ổn thỏa.
Ai cũng thích đĩa nhạc đó.
- Ngày xưa, có một cô công chúa... - Công chúa đó là cô à?
Và cô ấy đã yêu.
Có khó không?
Ồ, rất dễ.
Ai cũng thấy hoàng tử rất quyến rũ.
Người duy nhất dành cho tôi.
Miles luôn thích giai điệu mạnh mẽ.
Ông thực sự cảm thấy những giai điệu đó cho phép ông nói ra,
rằng: "Đây là thứ quen thuộc với bạn.
Tôi sẽ cho bạn thấy nó thật sự đẹp đến mức nào".
Ông ấy có thể dùng bài "Someday My Prince Will Come"
từ một bộ phim của Walt Disney,
rồi đưa vào đó cảm xúc và chiều sâu tuyệt vời.
Ông nói: "Tôi sẽ chơi bài này cho vợ tôi, Frances".
Ta có thể cảm nhận tình yêu và sự quan tâm khi ông chơi.
Someday My Prince Will Come
là bìa album đầu tiên của Miles có tôi xuất hiện.
Ông ấy đi vắng,
và tôi nhớ đã đến buổi chụp hình và...
cứ hai phút ông ấy gọi một lần để xem tôi mặc gì,
trông tôi thế nào.
Ông ấy muốn đảm bảo tôi trông hoàn hảo.
Tất nhiên, tôi nghĩ là trông tôi hoàn hảo.
Tôi tạo nốt ruồi trên má vì tôi nghĩ nó mang lại sự cá tính.
Với Someday My Prince Will Come, tôi bắt đầu yêu cầu
rằng Columbia dùng phụ nữ da đen trên bìa album của tôi.
Đó là album của tôi,
và tôi là hoàng tử của Frances.
Nên tôi có thể đưa Frances lên bìa.
Ông ấy bảo vệ vẻ đẹp của phụ nữ da đen,
và nói rằng đây là cái đẹp mà ở đây là vẻ đẹp mà tôi hướng tới,
qua âm nhạc, qua chiếc kèn này.
Một tuyến bố quan trọng.
Tôi chắc chắn đó là vì ông ấy nghĩ vợ mình nóng bỏng, xinh đẹp.
Mọi người đều muốn tham gia kịch West Side Story.
Jerome Robbins, Steve Sondheim.
Nó như tác phẩm đỉnh cao.
Ít nhất là có 300 cô gái thử giọng.
Tôi lên sân khấu, đứng đó, búng ngón tay và...
Tôi hát mấy câu của Ella Fitzgerald và Jerome Robbins…
Họ đều phát hoảng.
Tôi được nhận.
Khoảng thời gian này, tôi uống nhiều hơn trước đây,
và hít rất nhiều cocaine.
Sự kết hợp đó có thể khiến ta nóng nảy.
Frances là người phụ nữ duy nhất khiến tôi ghen tuông.
Vừa ghen lại dùng ma túy và uống rượu,
cô ấy nhìn tôi như thể tôi bị điên,
mà đúng lúc đó, tôi điên thật.
Tôi đã nghĩ mình sáng suốt, trên đỉnh thế giới.
Tôi làm gì ông ấy cũng ghen.
Ông ấy không chịu nổi khi tôi đi cùng những người khác và được
nhiều sự chú ý.
Đó là lúc ông ấy đến rạp và đón tôi trong chiếc Ferrari,
rồi nói: "Anh muốn em rút khỏi West Side Story.
Vợ là phải ở bên chồng".
Tôi sững sờ.
Nhưng tôi yêu ông ấy,
và tôi theo lời ông ấy.
Tôi bỏ vở kịch đó.
Ông ấy đưa con mình đến,
đó là Cheryl Ann, Gregory và bé Miles.
Cuối cùng, việc tôi làm là biểu diễn trong bếp.
Tôi đến New York, và dì Frances xin học cho chúng tôi,
và chúng tôi bắt đầu đi học, về nhà, làm bài tập.
Đó là thay đổi lớn với bà ấy.
Tôi không biết nấu ăn gì cả. Tôi lưu diễn suốt. Thật sự là không.
Ông ấy nói với tôi:
"Hãy nhìn, nghe,
xem anh làm thế nào rồi làm theo".
Nên tôi đã học nấu ăn.
Bà ấy thường nấu ăn ở tầng dưới
rồi thỉnh thoảng, bà ấy lên gác và biến mất.
Sau này, bà ấy nói với tôi: "Anh có nhớ là tôi hay biến mất,
lên gác không?"
Tôi nói: "Có".
Bà ấy nói: "Tôi lên gác để ngắm đôi giày ba lê".
Bà ấy dường như luôn kìm nén
những cảm xúc về...
những điều lẽ ra bà ấy có thể làm.
Tháng 4 năm 1965, tôi được phẫu thuật hông,
và họ thay thế chỏm xương hông bằng xương lấy từ cẳng chân tôi,
nhưng không thành công,
nên họ phải làm lại vào tháng Tám năm đó.
Lúc nào tôi cũng rất đau đớn.
Tôi bắt đầu uống nhiều hơn trước đây
và uống thuốc giảm đau.
Tôi bắt đầu dùng nhiều cocaine hơn.
Tôi đoán là do trầm cảm.
Đó là sự kết hợp của ghen tuông,
cocaine,
thuốc Percodan,
rượu scotch và sữa, đó là sự kết hợp
mà sau này tôi phát hiện ra.
Và…
mấy thứ đó kết hợp lại, khiến ta nóng nảy,
như ông ấy bị.
Một buổi tối, tôi ở Birdland cùng Miles...
và Quincy Jones ở đó.
Khi chúng tôi về nhà đêm đó,
tôi chỉ nói với Miles rằng Quincy Jones đẹp trai.
Khi tôi chưa kịp nhận ra...
Nó diễn ra nhanh lắm.
Tôi nảy đom đóm mắt và ngã trên sàn.
Đó là điều khó tin nhất từng xảy ra với tôi
vì cả đời mình, tôi chưa từng bị đánh.
Đó là lần đầu tiên,
và không phải là lần cuối,
rất tiếc.
Lúc đó, tôi không biết mình sắp ra đi,
nhưng...
đó là khi chuyện xảy ra.
Giờ tôi có thể nói điều này.
Frances là người vợ tuyệt nhất tôi từng có.
Tôi nhận ra mình đã tệ bạc ra sao với cô ấy, và chuyện đã kết thúc.
Giờ tôi biết điều đó, và tôi ước gì lúc đó mình biết.
Ông ấy luôn nói về bà ấy.
Cả sau khi họ đã chia tay,
bốn hay năm năm sau, ông ấy vẫn nói:
"Thấy bộ vest cô kia đang mặc không?
Tôi từng mua cho Frances một bộ như thế".
Sau khi tôi đi,
tôi nghe Miles nói ông ấy thực sự sa sút.
Ông ấy cũng nói:
"Ai có được cô ấy
sẽ là một thằng khốn may mắn".
Đó là điều tôi nghe ông ấy nói.
Ông ấy nói đúng.
Trong những năm cuối mà Trane ở cùng nhóm tôi,
ông ấy bắt đầu chơi cho riêng mình.
Khi điều đó xảy ra, ban nhạc đã mất đi ma lực
những người từng thích chơi với nhau
giờ không quan tâm nữa.
Đó là khi một ban nhạc tan rã.
Sẽ là nói dối nếu nói rằng nó không khiến tôi buồn
vì tôi rất thích chơi với ban nhạc này,
và tôi nghĩ đó là ban nhạc nhỏ xuất sắc mọi thời đại.
Hoặc ít nhất là xuất sắc nhất mà tôi biết đến lúc đó.
Tôi luôn tìm những tác phẩm mới để chơi,
những thử thách mới cho ý tưởng âm nhạc của tôi.
Giờ là lúc cho điều gì đó khác lạ.
Lúc đó, tôi làm ở một nơi gọi là Half Note.
Miles đến khi chúng tôi đang chơi,
mặc áo choàng đen, đội mũ đen, trông rất bí ẩn,
và ông ấy nói: "Tôi tìm một tay chơi bass.
Anh hứng thú không?"
Lúc đó, chỉ có bánh kếp là được yêu thích hơn Miles Davis.
Điện thoại tôi reo.
Tôi nghe tiếng đàn ghi-ta.
Có tiếng ghi-ta. Ai đó đang chơi ghi-ta.
Có ai đó nói:
"Tiếng ghi-ta này tuyệt đấy nhỉ?"
Hãy đến nhà tôi ngày mai lúc 1:30.
Cạch.
Ông ấy không hề xưng danh.
Ông ấy không hề cho tôi địa chỉ, số điện thoại, không gì cả.
Nhưng Miles đã gọi cho tôi.
Ông ấy gửi cho tôi vé hạng nhất,
và bảo tôi đến thợ may của ông ấy để may áo lễ phục tuxedo.
Và tôi bay đến California.
Miles, lần này ông sẽ chơi bài gì?
Có ai khác nói với tôi vì Miles bị viêm thanh quản.
Blues hoặc gì đó.
Vâng, một lần nữa, Nhóm ngũ tấu Miles Davis. Họ đây.
Nhóm ngũ tấu xuất sắc của Miles trong thập niên 1960,
tạo ra một cách ứng biến hoàn toàn mới
cho phép một mức độ dân chủ chưa từng có
khi tiếp cận âm nhạc,
và ai cũng có thể đưa âm nhạc đến nơi họ muốn.
Ông luôn quy tụ quanh mình những giọng ca trẻ, mới nổi, chưa có tiếng tăm.
Ông ấy cho phép họ phát triển bản sắc âm nhạc trong ban nhạc,
và ông cứ tiếp tục tái sinh,
hết lần này đến lần khác, trong suốt sự nghiệp.
Lúc tôi vào ban nhạc của Miles, tôi 23 tuổi.
Tony Williams, tay trống, 17 tuổi.
Chúng tôi chỉ là bọn nhóc.
Sự sáng tạo và thiên tài trong bất cứ loại hình nghệ thuật nào
không liên quan gì tới tuổi tác.
Hoặc là bạn có nó hoặc không,
và có tuổi cũng không giúp bạn có nó.
Chúng tôi nhìn thấy điều đó mỗi đêm đến phòng thí nghiệm.
Miles là nhà hóa học trưởng.
Việc của chúng tôi là pha trộn những thành phần đó, sự thay đổi, nhịp độ,
vào thứ gì đó bùng nổ an toàn mỗi đêm với một chút nguy hiểm.
Và nó xảy ra mỗi đêm.
Miles muốn chúng tôi sống trên sân khấu trước mặt mọi người,
sáng tạo trước mặt mọi người.
Nói cách khác, đừng dựa vào những gì bạn biết.
Thứ ông ấy tìm là điều mà bạn không biết.
Tôi thích ý tưởng đó. Tôi ghét diễn tập.
Nó triệt tiêu mọi ý tưởng.
Tôi muốn mắc sai lầm trên sân khấu và sửa sai ở đó.
Miles còn nói với chúng tôi:
"Tôi trả tiền để các anh tập trên sân khấu trước mặt mọi người".
Tôi nói: "Công chúng sẽ không thích điều đó".
Ông ấy nói: "Công chúng để tôi lo.
Anh chỉ việc chơi".
Teo, anh biết tôi không thể chơi bài này.
Có, anh làm được.
Gần được rồi.
Anh hiểu ý tôi chứ? Herbie, ta làm thế được không?
- Chúng ta sẽ chia ra. - Ừ, ý hay đấy.
Sáu.
Đợi đã, Teo, tôi còn chẳng biết phải chơi gì.
- Đừng chơi nhịp đầu tiên. - Chơi đi, Teo.
Khi ông ấy thực hiện một đúp
mà những nhạc công kèn đều chơi đúng,
mà không mắc lỗi gì lớn,
đúp đó sẽ được ghi băng.
Tôi có cuốn sổ
mà tôi hay dùng khi ở trong quân đội.
Tôi đã ghi lại một chút, và ông ấy hỏi: "Có nhạc trong đó không?"
Tôi nói: "Có. Tôi có một ít trong sổ này".
Ông ấy mở sổ ra và nói: "Thử bài này đi".
- Tên nó là gì? - "Footprints".
- "Footprints" hả?
Và rồi chúng tôi... không diễn tập,
xem bản nhạc, tập qua một chút rồi ghi âm.
Lần sau chúng tôi đến phòng thu,
ông ấy nói: "Chúng ta sẽ ghi âm vào thứ Tư tuần sau. Mang sổ theo".
Năm 1969, về mặt lịch sử, một người đã lên mặt trăng,
và nước Mỹ vẫn sa lầy trong cuộc chiến tranh đẫm máu ở Việt Nam.
Tôi nghĩ Miles cảm nhận được tầm quan trọng của thế hệ trẻ,
vì Miles luôn hướng về phía trước.
Năm 1969 là năm rock và funk bán chạy như tôm tươi.
Người ta chen chúc trong các sân vận động để trực tiếp thấy các ngôi sao,
và nhạc jazz dường như đang đến ngày tàn.
Chúng tôi chơi ở rất nhiều câu lạc bộ trống nửa ghế vào năm 1969.
Điều đó cho tôi biết điều gì đó.
Âm nhạc của Jimi Hendrix, Sly Stone và James Brown
khiến Miles hiểu rằng bạn có thể chơi ở một buổi diễn và chạm đến rất nhiều người.
Chơi ở một buổi diễn trong 45 phút, bạn có thể kiếm nhiều tiền
hơn cả thu nhập chơi cả tuần trong câu lạc bộ, mỗi đêm ba tiết mục.
Một lý do ông ấy có ban nhạc với nhạc cụ điện
vì ông ấy chơi với Sly and the Family Stone.
Sly nói với ông về thu nhập của mình. Miles nói: "Gì cơ? Gì cơ?"
Sau đó, Miles gần như thay đổi mọi việc.
Tôi bắt đầu nhận ra
rằng hầu hết nhạc công rock không biết gì về âm nhạc.
Tôi nghĩ nếu họ làm được,
tiếp cận những đối tượng đó, bán đĩa
mà không biết họ đang làm gì,
thì tôi cũng làm được, còn tốt hơn ấy.
Miles yêu cầu gặp tôi và đó là một cuộc họp rất căng thẳng.
Và ông ấy nói lũ nhóc da trắng, tóc dài đó
đang ăn cắp nhạc, những đoạn ngắn của ông ấy.
Ông ấy rất tức giận và yêu cầu được ra khỏi hãng thu âm.
Tôi nói: "Này, tôi có thể thu xếp để anh có lịch biểu diễn
với những nghệ sĩ âm nhạc thuộc một một thế hệ khác,
chơi một loại nhạc khác.
Tôi biết rằng nếu anh chơi trong những buổi đó, có chuyện sẽ xảy ra".
Vào khoảng thời gian này,
tôi đã gặp một ca sĩ và nhạc sĩ xinh đẹp tên là Betty Mabry.
Cô ấy tràn đầy ý tưởng mới, sự bất ngờ và giúp định hướng cho tôi.
Betty Davis là một em gái dữ dội, năng động
thuộc làng rock ở New York và California.
Bà ấy chắc chắn thay đổi cảm nhận của ông ấy về tình hình ngành âm nhạc.
Betty có ảnh hưởng lớn
tới đời tư, cũng như đời sống âm nhạc của tôi.
Cô ấy cũng giúp tôi thay đổi cách ăn mặc.
Tôi đến nhà ông ấy, ông ấy có rất nhiều bộ com lê trông rất kì cục,
và các thứ đồ treo trong tủ quần áo, giày và mũ trông rất kì cục.
Tôi hỏi: "Chuyện gì thế?"
Ông ấy thay đổi từ kiểu này sang kiểu kia.
Tôi muốn đổi hướng,
với tôi, đổi hướng là tiếp tục tin và yêu những gì tôi đang chơi.
Tôi quan tâm đến người chơi bass điện tử.
Nó cho tôi thứ tôi muốn nghe thay vì tiếng đàn stand-up bass.
Ông ấy gọi tôi và nói: "Tôi muốn nói chuyện với anh". Tôi nói: "Được rồi".
Ông ấy nói: "Này, anh chỉ cần chơi như thể chơi loại đứng thẳng".
Tôi nói: "Trời, không giống đâu.
Các nốt khác. Âm thanh cũng khác.
Tác động rất khác. Độ ngân của nốt cũng khác.
Cách đặt...
Điều duy nhất giống nhau, Miles, đó là các nốt.
Tôi nghe tiếng đàn đó từ năm 18 tuổi.
Sao tôi lại từ bỏ nó?
Để chơi với anh? Không, tôi sẽ không làm thế".
Ông ấy nói: "Được rồi".
Nên tôi đội mũ lên và chuồn lẹ.
Cả nhóm tan rã khi Ron quyết định chia tay mãi mãi
vì ông ấy không muốn chơi bass điện.
Giờ, tôi bắt đầu nghĩ tới những cách khác
để tiếp cận loại nhạc đó.
Tôi vào phòng thu vào tháng Tám năm 1969.
Miles đã nói: "Hãy đến Phòng thu Columbia lúc mười giờ".
Tôi đến lúc 9:30. Người lao công cho tôi vào.
Tôi mang đến những bản thảo âm nhạc mà chưa ai thấy,
giống như tôi đã làm với Kind of Blue.
Tôi nói với các nhạc công rằng họ có thể làm bất cứ gì họ muốn,
chơi bất cứ gì họ nghe thấy, nên họ đã làm thế.
Có bốn người chơi bộ gõ cùng một lúc,
hai người chơi bass cùng một lúc,
hai hoặc ba người chơi keyboard cùng lúc, một người chơi ghi-ta.
Đó là sự ứng biến tuyệt vời, công phu.
Ông ấy chỉ bảo tôi mang một cái chũm chọe và một cái trống lẫy.
Và chúng tôi tập phần đầu của Bitches Brew.
Và rồi...
Bạn nghe thấy tiếng kèn trumpet của Miles vang trên những tòa nhà
lúc ba giờ sáng.
Và có vẻ như New York là một hẻm núi lớn tạo thành từ các tòa nhà.
Đây là điềm gở.
Giống như sắp có chuyện.
Di chuyển như con a-míp,
và nó đi như thế này, rồi có một chỗ nhô lên.
Nó như một tổng thể cùng di chuyển thế này.
Tôi lập một tụ điểm chơi jazz và một người nói:
"Ôi, Chúa ơi. Một Miles mới vừa xuất hiện".
LỜI NHẮN CBS NGÀY: 14/11/969
MILES VỪA GỌI ĐIỆN VÀ NÓI MUỐN ALBUM NÀY CÓ TÊN LÀ
"BITCHES BREW"
XIN CHO Ý KIẾN.
Rồi ông ấy nói tên nó.
Tôi nói: "Trời, anh có thể nói thế trên sóng không?"
Ông ấy nói: "Quên nhạc đi. Các anh phải xem cái bìa này".
Bitches Brew bán chạy hơn bất kỳ album nào tôi từng làm,
và bán được nhiều bản hơn bất kỳ album nhạc jazz nào trong lịch sử.
Sau khi làm Bitches Brew,
ông ấy bắt đầu ở Fillmore East.
Chúng tôi ở phòng thay đồ và Miles nhận được séc.
Ông ấy nhìn nó và chúng tôi nghe ông ấy nói:
"Tôi thấy mình như tên trộm".
Đó là một nhà hàng Ấn Độ trên Phố 125.
Chúng tôi ngồi đó, cùng ăn và nói chuyện khoảng hai tiếng.
Chúng tôi đứng dậy, và khi chúng tôi đi ra,
ông ấy hỏi: "Thế anh nghĩ sao?"
Tôi kiểu... "Thứ nhất, nghĩ về cái gì?"
Đầu tôi đang nghĩ tới cuộc nói chuyện.
Ông ấy nói: "Anh nghĩ sao về nhạc đó?"
Và tôi làm thế này... vì họ đang chơi nhạc Ấn Độ.
Và Miles nói: "Đó là nơi chúng ta sẽ làm album mới, On the Corner".
Ông ấy nói: "Tôi sẽ kết hợp trống tabla và đàn sitar điện với funk".
Trong album On the Corner, không có sự mơ hồ.
Chúng tôi chơi thế này.
Nó càng dữ dội hơn.
Bốn, một, hai. Đó là nhạc funk.
Họ đã cất cánh. Họ tạo ra Vụ Nổ Lớn,
mỗi đêm lại cuồng nhiệt hơn,
khiến ta thấy nó xù xì, rùng rợn,
vì sử dụng bộ gõ và âm thanh méo mó.
Đây là âm nhạc rừng nhiệt đới khổng lồ.
Đó là khi chúng tôi gắn kết với Miles
như thể ông ấy là thầy cúng trong âm nhạc của chúng tôi.
Đây là thứ nhạc axit.
Những người hút cần sa, bị phê và đến đó,
bỗng dưng họ tỉnh ra.
Còn người tỉnh thì lại phê.
Ông ấy thay đổi mọi thứ chỉ bằng cách ông ấy chơi.
Khán giả của Miles thay đổi vì nhạc của ông thay đổi,
hấp thụ những gì đang diễn ra.
Chuyện đang xảy ra bây giờ. Không phải mười năm trước. Bây giờ.
Tôi chưa bao giờ hiểu điều gì cuốn hút nhiều người như thế.
Tôi cố tìm hiểu ông ấy nghe thấy gì trong đó.
Nhưng tôi không hiểu.
Hơn nữa, nghe không hay.
Với những người nói thế,
tôi luôn nhìn họ kiểu: "Anh thật ngu dốt
và điều khiến anh phải nói thế là vì anh ghen tị
vì anh không bao giờ có thể trở thành, có thể có, hoặc thậm chí hiểu
điều gì đó vượt quá giới hạn tư duy hạn hẹp, méo mó và lươn lẹo của anh".
"Chết tiệt, Carlos, hơi nặng lời đấy".
Nhưng nó chính xác.
Khi ta nghe loạt đĩa đó,
ta thấy ông ấy liên tục làm từ năm 1969 đến năm 1975.
Ta nghe thấy bản mẫu cho hip-hop, house,
trống và bass, electronica.
Miles đã làm tất cả điều đó vào đầu những năm 70.
Ông ấy tạo ra âm nhạc mới và xáo trộn cả hệ thống.
Khi tôi gặp ông ấy, ông ấy khá khỏe mạnh. Ông ấy rất ổn.
Ăn uống lành mạnh, giữ cơ thể sạch sẽ.
Tất nhiên, ông ấy tập ở phòng tập mỗi ngày, chơi quyền anh khá nhiều.
Những điều đó rất quan trọng vào thời điểm đó
và điều đó rất tốt.
Tôi biết Miles lại dùng ma túy,
dù ông ấy không dùng nó khi có tôi,
vì ông ấy bị hoang tưởng nhiều.
Ông ấy bạo lực, hay chửi rủa.
Tôi nói: "Anh biết đấy, tôi sẽ không sống thế này".
Tháng mười năm 1972, tôi ngủ gục trên vô-lăng
và tông chiếc Lamborghini vào dải phân cách.
Tôi phải nằm viện ba tháng và khi tôi về nhà,
phải dùng nạng một thời gian, khiến hông tôi đã yếu càng yếu hơn.
Đó có lẽ là khoảnh khắc quan trọng nhất trong đời ông ấy.
Cơn đau vật vã đến mức thiếp đi
buộc ông, tôi nói là "buộc ông" phải dùng thuốc kê đơn,
cocaine, rượu, thuốc lá,
bất cứ gì để giảm đau.
Ông bắt đầu nhận ít việc và ít tour lưu diễn hơn.
Cuối cùng, không có ban nhạc nào. Không có ban nhạc Miles Davis nào.
Tôi đã mệt mỏi với những điều vớ vẩn mà tôi đã trải qua
suốt những năm dài đó.
Tôi thấy kiệt sức về mặt nghệ thuật.
Tôi không còn gì khác để nói, về âm nhạc.
Tôi biết tôi cần nghỉ ngơi nên đã nghỉ.
Tôi tạm dừng việc tôi yêu nhất đời, âm nhạc của tôi.
Và càng tránh xa nó,
tôi càng chìm sâu hơn vào thế giới đen tối khác.
Căn hộ chung cư là hang của ông ấy,
và ông ấy sống ẩn dật ở đó.
Có khi ông ấy không ra khỏi nhà trong nhiều ngày, nhiều tuần.
Khi tôi 15 hay 16 tuổi,
tôi đến và ở lại New York trong giai đoạn đen tối đó.
Tôi nhớ là trong nhà luôn tối.
Tôi chỉ nhớ ở đó có thuốc lá, chai bia và cocaine.
Tôi nhớ tôi đến thăm ông ấy vài lần.
Đó là thời kì u tối của ông.
Ông ấy... Tôi không...
Tôi hơi sợ ông ấy.
Ông ấy ở trong đó một mình, chịu đựng đau đớn và không chơi nhạc.
Tôi biết, với ông, không chơi nhạc...
Giống như không uống nước nữa.
Tôi muốn điều đó dừng lại.
Tôi muốn nỗi u ám tan biến.
Ông như một người khác hẳn.
Tôi muốn ông trở lại... là chú tôi, siêu anh hùng của tôi.
Tôi nhớ chúng tôi đến Harlem
và thường có một phụ nữ đi cùng xe với chúng tôi.
Cô ấy sẽ ngồi cạnh tôi,
và Miles lái xe đến đó rồi nói: "Đợi đã".
Khi ông ấy ra khỏi tòa nhà mình ở...
là đã phê ngất ngây.
Trên mặt ông có cả vết cocaine,
và tôi muốn nói gì đó, nhưng tôi quá sợ.
Ông ấy thúc cùi chỏ vào tôi rồi nói: "Cậu ngủ với cô ấy rồi".
Tôi nói: "Tôi đâu có ngủ với cô ấy".
Ông ấy nói: "Khi nào cậu thừa nhận là ngủ với cô ấy thì ta mới đi".
Ông ấy tắt máy xe.
Tôi nói: "Thôi được. Tôi làm chuyện đó với cô ấy trên mui xe. Ta đi được chưa?
Rồi ông ấy nói: "Tôi tưởng ta là bạn cơ đấy".
Đó là một buổi tối với Miles.
Lúc đó, Miles đổi ý. Chúng tôi...
Ông ấy cần tiền và chúng tôi cho ông ấy vay một ít,
mà chúng tôi nhận ra là coi như mất, và...
Dù gì, một hôm chúng tôi rời khỏi đó và tôi nói với Marie…
Tôi nói: "Thế là hết.
Anh ấy không bao giờ lấy lại được phong độ".
Và tôi nói: "Nhưng ta không biết được".
Khoảng cùng thời gian này,
Cicely Tyson bắt đầu đến thăm tôi trở lại.
Bà ấy thường ghé qua trong suốt bao nhiêu năm,
nhưng giờ bà ấy đến thường xuyên hơn.
Trong những năm đó, ông ấy cực kì ốm yếu.
Nhiều người nghĩ ông ấy ốm yếu đến mức
không thể chơi nhạc lại nữa.
Ông còn nghĩ mình không chơi nhạc được nữa.
Cicely truyền cảm hứng để ông lại thấy
rằng mình có thể cống hiến.
Rằng sự sáng tạo, chất giọng sáng tạo của ông... Ông chưa đến đỉnh cao sáng tạo.
Cô ấy giúp tôi đuổi những người đó ra khỏi nhà.
Cô ấy bảo vệ tôi và đảm bảo
rằng tôi ăn món phù hợp và không uống quá nhiều.
Cô ấy giúp tôi cai nghiện cocaine.
Cô ấy cho tôi ăn đồ ăn bổ dưỡng, nhiều rau
và uống rất nhiều nước ép.
Ông ấy miệt mài chạy trên bãi biển và cố ăn chay,
thật tuyệt vời, vì ông ấy vốn không thể làm thế.
Miles nói: "Qua nhà và đón tôi nhé, anh bạn.
Đưa tôi đến nơi có thịt.
Cho tôi ngửi mùi, mua cho tôi bánh kẹp xúc xích".
Miles cần những năm đó để dồn lực
để cai nghiện, chơi nhạc trở lại, và đối mặt với công chúng,
để có thể đi lưu diễn, đối phó với các nhà phê bình,
để sống.
Từ năm 1975 đến đầu năm 1980, tôi không cầm kèn.
Trong hơn bốn năm, tôi không động đến nó... dù một lần.
Cuối cùng, đã gần sáu năm.
Ông ấy cứ mang băng đến văn phòng tôi,
là ban nhạc có phong cách âm thanh khác, chơi nhạc cụ điện tử.
Tôi nói: "Tôi sẽ trả 70.000 đô-la cho hai buổi diễn ở Avery Fisher Hall".
Ông ấy nhìn tôi như thể tôi bị điên. Không ai làm thế cả.
Tôi viết một tờ séc 35.000 đô-la rồi đưa cho ông ấy.
Tôi nín thở.
Tôi mua một chiếc Ferrari 308 GTSi coupe thể thao mới cứng,
bán mui trần.
Tôi đã sẵn sàng quay lại với âm nhạc.
Ông ấy mua xe đó chỉ để xuất hiện ở buổi diễn đó.
Vâng, tôi mua một chiếc áo sơ-mi mới.
Ông ấy mua xe Ferrari.
Miles đã trở lại.
Ông ấy đem lại âm thanh hoàn toàn mới cùng các nhạc công trẻ.
Ông ấy vắng bóng bảy năm rồi đột nhiên tái xuất.
Ông ấy có thể dừng hẳn và nói: "Tôi đã làm đủ rồi".
Và mọi người sẽ nói: "Chắc chắn rồi".
Nhưng ông ấy muốn tiếp tục.
Đó không chỉ là sự trở lại của một nghệ sĩ.
Đó là sự trở lại của một con người.
Tôi chưa từng thấy ai làm điều đó như ông ấy.
Ông vẫn thích chơi ở các liên hoan nhạc jazz châu Âu chứ?
Vâng. Tôi rất thích chơi ở các liên hoan nhạc jazz châu Âu.
Còn liên hoan Molde thì sao? Ông đến muộn.
Sáng nay tôi bị ốm.
Bắt đầu với lần lưu diễn đầu tiên,
mỗi ngày, chúng tôi ở một thành phố khác, hoặc một nước khác.
Chẳng hạn chương trình bắt đầu lúc tám giờ,
chúng tôi sẽ về khách sạn trước nửa đêm.
Sau đó, ông ấy muốn vẽ.
Ông ấy vớ lấy bất cứ gì viết được và bắt đầu vẽ.
Khi chúng tôi lưu diễn, ông ấy vẽ trên máy bay, vẽ trên ô tô.
Ông ấy vẽ ở phòng chờ tại sân bay.
Chúng tôi đến điểm biểu diễn. Ông ấy vẽ trong phòng thay đồ.
Nó như tuôn ra trên cánh tay ông ấy, lên bàn tay và thể hiện trên giấy.
Khi vẽ sai nét,
ông cảm giác có giống khi chơi nhạc không?
Nốt nhạc sau nốt bị sai
sẽ sửa cho nốt phía trước.
Đó là sáng sớm và tôi đang chạy.
Tôi đang chờ thang máy, khi nó mở ra thì ông ấy đứng đó.
Tim tôi đập loạn xạ. Nó giống như...
trong phim, khi ta gặp ma cà rồng,
ta biết mình sắp chết mà không quan tâm.
Tôi quay lại và ông ấy nói: "Cô nên chạy nhanh
vì khi quay lại, tôi sẽ bắt được cô".
Thế đấy. Chúng tôi bắt đầu vẽ cùng nhau.
Với mọi việc mà ông ấy làm, ông ấy đều thể hiện tâm huyết,
xuất phát từ mọi nơi.
Miles, do đâu mà anh bắt đầu vẽ?
Ông không còn được săn đón nữa.
Mấy người là ai?
Có vẻ như thể ông đã quên mình từng là ai.
Nó như một khởi đầu mới của tôi.
Ông ấy tham gia talk show.
Chúc buổi tối tốt lành. Tôi là Miles Davis.
Lên chương trình đêm khuya.
- Miles Davis. - Miles Davis.
Miles Davis!
Ông nhận phỏng vấn ở mọi thành phố mà ông biểu diễn.
Ông ấy có vẻ là một người khác hẳn.
Ông thậm chí còn đi chơi, biểu diễn với Prince.
Ông ấy rất yêu mến Prince. Họ hợp tác với nhau là duyên trời.
Tôi nhận được cuộc gọi của Tommy LiPuma,
phó chủ tịch phụ trách bộ phận Tìm kiếm và Quản lý Nghệ sĩ của Warner Bros.
Ông ấy nói: "Miles Davis vừa rời Columbia và đến Warner Bros".
Tôi nói: "Thật sao? Chúc mừng!" Ông ấy nói: "Anh có bài nhạc không?"
Ngay khi tôi gác máy, tôi nghĩ ra đoạn bassline của bài "Tutu"
Khi sáng tác bài hát cho ai đó, nếu tôi thấy họ thế này…
như nhập tâm vào bài hát, tôi nói: "Bài này hợp với anh ấy".
Tôi nhìn khắp phòng thu và thấy Miles.
Rồi ông ấy chơi các bài trên đàn piano cho tôi.
Nhìn lại thì tôi nhận ra ông ấy chưa bao giờ ghi âm như vậy,
với tai nghe, chơi nhạc với máy đánh trống và mọi thứ.
Ông ấy thích nó. Ông ấy không chơi theo cách rón rén.
Ông ấy làm chủ nó.
Tuyệt!
Trong sâu thẳm, ông vẫn là chàng trai trẻ
đến New York để chơi loại nhạc thời thượng.
Ông ấy muốn luôn có cảm giác đó.
Miles không bao giờ nói về các đĩa trước đây của mình.
Ông ấy không giữ chúng trong nhà, không có chiếc nào cả.
Một chiếc cũng không có, ông không muốn chúng ở đó.
Ông chỉ muốn tác phẩm mình đang chơi.
Khi tôi mới vào ban nhạc, Miles có vẻ ngầu.
Ông ấy cảnh báo tôi, và hơn nữa,
ngay sau đó, trông ông không được ổn lắm.
Nếu bạn xem buổi diễn của chúng tôi trong Saturday Night Live thì hiểu tôi nói gì.
Ông ấy đi lại chậm chạp, tiếng kèn của ông ấy rất yếu.
Ông ấy đau đớn lắm, vì không thể chơi đúng điệu.
Ông không thể chơi đúng điệu.
Có lúc ông ấy đi cà nhắc trên sân khấu, nhưng...
ông ấy vẫn là Miles.
Đêm nay sẽ là lần đầu tiên Miles Davis và Quincy Jones
đứng cùng sân khấu, chơi cùng nhau.
Tôi đã cố gắng 15 năm.
Tôi cứ làm phiền ông ấy về việc đó.
NHÀ SẢN XUẤT & NHẠC SĨ
Ông ấy nói: "Được rồi, đồ khốn".
Nếu ông ấy chưa chơi nốt nào, thì không phải chơi
vì ông ấy đã là người tiên phong 50 năm qua.
Thấy ông ấy ở tuổi 65,
tái hiện bản thân lúc 25 tuổi
thật là tuyệt vời.
Tình yêu của tôi, người anh của tôi,
một trong những nghệ sĩ và thần tượng yêu thích của tôi, Miles Davis!
Tôi yêu quý ông ấy.
Điều đó khiến tôi vui trong lòng.
Có một giai điệu tên là "Pan Piper",
tôi biết đó là bài khó
và tôi không rõ ông ấy có chơi được không.
Ông ấy không bao giờ nói điều đó.
Đến thời điểm chúng tôi cùng chơi, tôi nhớ mình nhảy vào ngay.
Tôi nhớ ông nói với tôi: "Nếu tôi quay lại làm như hồi trước,
tôi sẽ chết".
Tôi ngổi trước TV và nghĩ: "Ông ấy ốm yếu quá.
Ông ấy rất ốm yếu".
Ông ấy nói: "Khi Chúa trừng phạt ta, không phải là..."
Thật buồn.
"...không phải là ta không có điều mình muốn.
Ta có mọi thứ mình muốn
mà không còn thời gian".
Miles Davis!
Quincy Jones!
Miles nhập viện, vào cuối tuần Lễ Lao động năm 1991.
Lúc đó, chúng tôi nói chuyện và nghe nhạc,
và tôi nhìn ông ấy, trông ông ấy khá lạ.
Rồi tôi ngước lên và một bác sĩ bước qua cửa
rồi anh ấy tiến đến, chỉ một giây thôi.
Tôi ngồi đó, đầu ông ấy đặt trên đùi tôi,
bác sĩ ép tim cho ông ấy.
Anh ấy bấm cái gì đó kêu bíp rồi một bác sĩ khác đến,
sau đó thì rất đông bác sĩ và y tá đến.
Tôi vẫn ngồi trên giường, trông ông ấy như mất hồn.
Anh ấy đang thở. Tôi biết ông ấy không chết.
Ý tôi là, tôi không biết... Thật đáng sợ.
Họ thao tác trên người ông ấy,
ép tim rồi tiêm cho ông ấy.
Rồi họ cứ thế đẩy cả hai chúng tôi vào thang máy, vào sảnh.
Và họ còn không nhận ra tôi đang ngồi trên giường,
đầu ông ấy vẫn còn ở cạnh tôi.
Rất đông người vây quanh chúng tôi,
chúng tôi ở trong thang máy và... họ nói: "Ông ấy bị tai biến".
Deborah, vợ cũ của tôi, gọi cho tôi và nói:
"Em nghĩ anh nên bám vào chỗ nào đó".
Tôi hỏi: "Chuyện gì vậy?"
Cô ấy nói:
"Miles Davis vừa mất".
Và cảm giác như…
tôi vừa bị ai đó...
đập búa khoan vào đầu.
Tôi nghĩ chắc chắn,
không bàn cãi, Miles là người đặc biệt nhất tôi từng gặp.
Ông ấy làm mọi việc theo cách không giống ai.
Ông ấy xem xét mọi việc theo cách khác, nhìn mọi việc theo cách khác.
Ta phải thành thật với bản thân. Tôi nghĩ đó cơ bản là triết lý của ông ấy.
Làm sao một người đem lại âm nhạc tuyệt vời như vậy,
mà lại có mặt trái như thế?
Đôi khi tôi không chịu được.
Đôi khi mọi chuyện thật hoàn hảo.
Tôi không hối hận, tôi không quên, nhưng tôi vẫn yêu.
Tôi nhớ ông ấy.
Tôi nhớ ông ấy. Tôi hay mơ về ông ấy.
Ông ấy…
Một nhân vật đáng nể.
Tất nhiên tôi yêu mến ông ấy.
Tôi coi ông ấy như anh trai...
đã làm những việc ngu ngốc và thừa nhận điều đó.
Ông ấy sống thật.
Rất thật.
Sẽ chẳng có mấy ai như Miles đâu.
Đủ rồi. Tôi nói hết rồi.
Biên dịch: Nhung Vũ