JEŚLI NIE ZAZNACZONO INACZEJ, MUZYKĘ WYKONUJE MILES DAVIS.
GŁOSU WYPOWIEDZIOM MILESA UŻYCZYŁ CARL LUMBLY
Muzyka zawsze była dla mnie przekleństwem.
Czułem, że muszę grać.
Muzyka jest najważniejsza.
Idę spać, myśląc o niej, budzę się, myśląc o niej.
Zawsze jest obecna.
Od niej wszystko się zaczyna.
Życie to przygoda i wyzwanie.
Nie można czekać bezczynnie w ukryciu.
Jestem sobą przez całe życie.
Jeśli ktoś chce tworzyć, musi być gotowy na zmiany.
Urodziłem się w Alton, w stanie Illinois,
małym miasteczku nad rzeką Missisipi.
Ojciec przeprowadził nas do East St. Louis.
East St. Louis i St. Louis były pełne ludzi ze wsi,
zwłaszcza białych.
Wsioków
i rasistów.
Miles dorastał w zamożnej rodzinie.
Jego ojciec był dentystą.
Miał też farmę i hodował bydło,
świnie i tak dalej.
Stanowili elitę tego miasta.
Był drugim najbogatszym gościem w stanie Illinois.
I był czarny.
Ale dorastał w okresie,
w którym wciąż obowiązywały prawa Jima Crowa,
więc majątek jego ojca
nie chronił go przed segregacją i rasizmem
w East St. Louis.
W moje 13 urodziny ojciec kupił mi trąbkę.
Mama chciała, żebym grał na skrzypcach, ale ojciec ją zlekceważył.
Strasznie się o to kłócili.
Skakali sobie do gardeł, już jak byłem mały.
Słyszał ciągłe kłótnie matki i ojca,
więc to na pewno mocno się odbiło na jego młodzieńczym umyśle.
Miles to wszystko chłonął.
Ten gniew i stosunek do kobiet.
Pamiętam, że matka rzucała rzeczami w mojego ojca.
Tak się na nią wściekł, że ją uderzył.
Wybił jej kilka zębów.
To musiało na nią wpłynąć,
choć nie do końca wiem jak.
Miles był uważany za geniusza,
ale był też uważany...
za dziwaka.
Miles wychodził do lasu,
słuchał zwierząt lub ptaków
i grał to, co słyszał.
Zawsze robił wszystko po swojemu.
Miles zaczynał bardzo wcześnie
w sekcji trębaczy Eddiego Randle’a, lidera Blue Devils.
Miles był młody i niski,
na występach garnitur na nim wisiał.
Reszta zespołu Eddiego Randle’a
miała normalną pracę.
Nastoletni Miles Davis
szybko został dyrektorem artystycznym popularnego zespołu.
Prawdziwym punktem zwrotnym dla Milesa
było lato po ukończeniu liceum,
zaproszono go do zespołu Billy’ego Eckstine’a.
Grali już tam Charlie Parker i Dizzy Gillespie.
W tym big-bandzie
kształtowała się przyszłość nowoczesnego jazzu.
Najwspanialszym uczuciem w moim życiu,
tym ubranym,
było poznanie Diza i Birda.
Miałam 18 lat.
Podjąłem wtedy decyzję, że muszę być w Nowym Jorku na 52nd Street,
w centrum wydarzeń.
Walter Cronkite donosi.
Powojnie zawsze przynosi nowe mody i gusta.
Do tych najdziwniejszych należy ekscytacja muzycznym hałasem zwanym jazzem.
Tę dziwną muzykę oskarża się o wszystko.
Nawet o złą pogodę i postępujący upadek moralny.
52nd Street była mekką klubów jazzowych.
Kluby jazzowe były po obu stronach ulicy.
Nigdy nie słyszałem, jak grają na 52nd Street.
Chodziliśmy tam i słuchaliśmy ze zdumieniem.
To było tak dobre, że aż straszne.
Wystawiali głośniki na ulicę,
żeby było słychać, co się dzieje w środku.
Można było stać na zewnątrz
i słuchać muzyki, dopóki bileter klubu cię nie przepędził.
JUILLIARD
Miles zapisał się do Juilliard, bo chciał uczyć się muzyki,
a jego matka chciała, żeby był wykształconym muzykiem.
Traktował Juilliard poważnie, bardzo mu na tym zależało
i doceniał szansę, jaką dawało mu ta szkoła.
Starsi kolesie myśleli, że szkoła sprawi,
że będą grać jak biali.
Ucząc się z teorii,
traciłeś wyczucie w graniu.
Chodziłem do biblioteki
wypożyczać partytury najlepszych kompozytorów.
Chciałem zobaczyć, co siedzi w muzyce.
Czuł, że coś jest na rzeczy.
I brakowało tego Juilliard.
Więc za dnia chodził do Juilliard,
a wieczorami na 52nd Street.
Przez pierwszy tydzień w Nowym Jorku szukałem Birda i Dizzy’ego.
Wydałem całą forsę i ich nie znalazłem.
Aż pewnego wieczoru usłyszałem za plecami głos:
„Miles, słyszałem, że mnie szukasz”.
Odwróciłem się, a przede mną stał Bird.
Muzycy bebop byli jak naukowcy.
A Bebop był jak projekt Manhattan.
Stworzyli go inżynierowie dźwięku,
próbowali wydobyć z tej muzyki, co się da.
Miles wkroczył w sam środek badań i procesu twórczego.
Bebop był muzyką czarnych.
Grali ją czarni muzycy,
którzy chcieli uciec od muzyki rozrywkowej.
Beż uśmiechów, wygłupów i szczerzenia się.
Żadnego zabawiania.
Chcieli być artystami jak Strawinski.
Strawinski był artystą z krwi i kości.
Miles widział elegancko ubranych ludzi.
Wyglądali godnie, dostojnie, dumnie.
Niedługo po rozpoczęciu nauki na Juilliard
pojawiła się Irene, jego miłość z czasów liceum,
wraz z ich dzieckiem i kolejnym dzieckiem w drodze.
Nagle zapukała do moich pieprzonych drzwi.
Moja matka kazała jej przyjechać.
Wydaje się nieprawdopodobnym,
co próbował osiągnąć w tym wieku.
Z jednej strony rodzina i dzieci.
Z drugiej czas potrzebny na naukę w Juilliard,
I jeszcze czas oraz poświęcenie,
które zabiera ta muzyka.
W pewnym momencie musiał coś poświęcić.
Muzyka była dla niego wszystkim,
seksualnością, zmysłowością, wszystkim,
władzą, poczuciem humoru, wszystkim.
I nagle nie mógł tego robić.
Ktoś musiał być na dalszym planie.
Pewnego dnia wykładowczyni powiedziała,
że blues wyrósł z uciśnienia niewolników, z niewolnictwa,
płaczu, rozpaczy i tak dalej,
że to stało za bluesem ludzi w kajdanach.
Miles siedział z tyłu sali.
Podniósł rękę, kiedy to mówiła.
„O co chodzi” — pyta.
A on na to:
„Jesteś podłą kłamczuchą”.
I wyszedł z sali.
W kolejnych miesiącach Miles gra i nagrywa z Birdem.
I robi wrażenie
od samego początku.
Co wieczór występował z Birdem.
Bird zaczynał grać i zostawiał go samego na scenie.
Podobno co wieczór wymiotował,
był tak zestresowany i upokorzony.
Ci muzycy co noc katowali go grą na trąbce,
ale on miał pomysł.
Wymyślił styl, który oddawał jego osobowość.
Prosty ton, liryczność…
To on, unikalny i naturalny.
Miles poznaje Gila Evansa,
panuje między nimi atmosfera wzajemnego szacunku
i poświęcenia muzyce,
która przetrwa całe życie.
Podobało mi się, jak Gil pisał muzykę, a jemu podobało się, jak grałem.
Słyszeliśmy dźwięk tak samo.
Pod koniec lat 40. pracowali razem nad projektem.
Nazywał się Birth Of The Cool.
To nonet łączący współczesne idee muzyki klasycznej
z jazzem.
Szanowni państwo,
czas na nowość w muzyce współczesnej.
„Impressions in Modern Music” z wielkim Milesem Davisem
i jego wspaniałą grupą.
Myślę, że chcieli stworzyć muzykę do słuchania, koncertową,
która rozmyślnie nie miała
tego funku z 52nd Street.
Chodziło głównie o nowe barwy dźwięku,
poszerzenie palety dźwięków jazzu.
I chyba wiedział, że aby nadać muzyce nowy bieg,
trzeba ją zanieść tam, gdzie jeszcze nie była.
Serce Europejskiej cywilizacji znów bije mocno.
Paryż jest wolny.
To koniec czteroletnich rządów nazistów w Paryżu.
To znów „miasto świateł”.
To był wyjątkowy czas dla Francji.
Bardzo.
Panowała wielka euforia,
powojenna euforia.
Były dwie bomby. Bomba atomowa i bomba wyzwolenia.
Po wojnie Francja była inna, Europa była inna
i ta era potrzebowała nowego brzmienia.
I był nim jazz.
Słuchacie właśnie kwintetu Tadda Damerona i Milesa Davisa.
Oto Miles Davis.
To był mój pierwszy wyjazd z kraju.
Pobyt w Paryżu był cudowny, świetnie mnie tam przyjęto.
Mówił, że nawet żarcie smakuje we Francji lepiej.
Nawet zapach powietrza był przyjemniejszy w Paryżu.
Ta chwila go zelektryzowała.
Muzyka to całe moje życie.
Zawsze się do niej garnąłem i nie miałem czasu na inne romanse.
Aż poznałem Juliette Gréco.
Najpierw zobaczyłam jego profil na koncercie.
Był niezwykły, wspaniały.
Bardzo estetyczny, piękny.
Słabo mówię po angielsku,
ale wtedy było jeszcze gorzej.
Ale...
jakoś się porozumieliśmy.
To był cud.
Cud miłości.
Spacerowaliśmy z Juliette nad Sekwaną.
Trzymaliśmy się za ręce, całowaliśmy,
patrzyliśmy sobie w oczy i znów całowaliśmy.
Bardzo zależało mi na Irene,
ale nigdy w życiu się tak nie czułem.
Zapoznawała go z kręgiem innych artystów,
intelektualistów, filozofów,
wielkich umysłów tamtych czasów.
Jazz był wtedy postrzegany jako sztuka najwyższych lotów
przez francuskich intelektualistów i twórców.
Poznał Pabla Picassa, Jeana-Paula Sartre’a...
Był traktowany na równi z wielkimi twórcami tamtego okresu.
Paryż dawał Milesowi możliwości i potencjał.
Poczucie, że można być sobą
bez względu na kolor skóry.
To nie stanowiło ograniczenia,
wręcz przeciwnie,
pomagało się wznieść.
W Paryżu zrozumiałem, że nie wszyscy biali są tacy sami,
jedni byli uprzedzeni, inni nie.
To było tylko kilka tygodni,
ale żyłem w iluzji możliwości.
Może stał się cud.
Sartre zapytał Milesa: „Czemu nie poślubisz Gréco?”.
I Miles odpowiedział: „Bo ją kocham.
Kocham ją”.
Byłem tak przygnębiony, wracając do kraju samolotem,
że nie mogłem wydobyć z siebie słowa.
Nie wiedziałem, że to będzie tak uderzające.
Każdy Afroamerykanin, który był za granicą,
był głęboko rozczarowany powrotem do Stanów Zjednoczonych.
To dobrze ci znany kraj,
ale widzisz go w zupełnie innym świetle,
bo doświadczyłeś czegoś innego.
To był dla mnie trudny powrót
do tego pieprzenia, które biali serwowali czarnym.
Przestałem się hamować,
straciłem kontrolę nad życiem i zacząłem odchodzić od zmysłów.
Zanim się zorientowałem, byłem w nałogu heroinowym,
wstrzykiwałem sobie heroinę dzień i noc.
Żyłem tylko dla niej.
Jego kariera wymyka się spod kontroli.
Nikt się nie spodziewa, że Miles to przetrwa,
nie wspominając już o tym, że ponownie odniesie sukces jako muzyk.
Miałem mały klub, chyba w Hartford.
Zaprosiłem Symphony Sid’s All-Stars.
Symphony Sid mówi do mnie „Nie dawaj Milesowi pieniędzy”.
Później Miles podszedł do mnie i mówi:
„George, daj mi pięć dolarów”.
„Miles, daj spokój” – odpowiadam.
„George, daj mi dwa dolary”.
„Daj spokój, Miles”.
„George, daj mi 50 centów”.
„Wiesz, jak to jest...
daj mi centa”.
I właśnie tak poznałem Milesa.
Graliśmy w klubie w Nowym Jorku.
Jego ojciec przyjechał z East St. Louis.
Zgarnął Milesa ze sceny, zostawił sprzęt i powiedział:
„Wracasz ze mną do domu”.
Czułem się jak mały chłopiec z tatą.
Nigdy się tak nie czułem
i to był chyba ostatni raz.
W drodze do domu powiedziałem mu, że przestanę brać,
muszę tylko trochę odpocząć.
Zanim się zorientowałem, znów ćpałem
i pożyczałem pieniądze od ojca, by dalej brać.
Można go było spotkać nocą.
Wpaść na niego.
Nie szło poznać, że to Miles.
Pewnie w tych znoszonych ciuchach...
wyglądał jak bezdomny.
Chcieliśmy, żeby był Supermanem.
Ale...
to tak nie działało.
To było straszne, patrzeć jak się stacza.
Nie chcę o tym mówić.
Pojechałem na farmę ojca w Millstadt.
Byłem chory.
Gdyby ktoś mi zagwarantował, że umrę w dwie sekundy,
nie wahałbym się.
Tak było przez siedem czy osiem dni.
Nie mogłem jeść.
Aż nagle odpuściło.
Koniec.
Czułem się lepiej.
Byłem oczyszczony.
Ten biały facet założył nową wytwórnię jazzową o nazwie Prestige
i chciał, żebym dla niego nagrywał.
Pomyślałem, że gorzej być nie może.
Byłem już na dnie.
My, Afroamerykanie, bojkotujemy komunikację miejską...
- Mrs. America. - Dodgers szaleją.
Emmetta Tilla zlinczowano.
Nowy Chevrolet Motoramic.
Wszystkie ciasta Betty Crocker...
Dziś Disneyland, najwspanialsze królestwo świata...
Zajrzałem do klubu w Nowym Jorku, Miles siedział z tyłu.
Podszedł do mnie i mówi:
„Robisz festiwal jazzowy w Newport?
„Tak, Miles”.
A on na to: „Nie możesz robić go beze mnie”.
Pytam więc: „Chcesz na nim zagrać?”.
A on: „Nie możesz robić go beze mnie ”.
Mówię „dobra, pogadam z twoim agentem”.
Na Newport było jak na przesłuchaniu.
Słuchaczami byli szefowie Columbia Records.
To była wtedy najważniejsza wytwórnia muzyczna.
Wiedział, co to znaczy.
Wiedział, co to dla niego znaczy.
W Newport widział swoją szansę
i za nic nie chciał jej przepuścić.
Miles przyłożył tubę trąbki do mikrofonu,
w jednej chwili zmienił cały świat jazzu
i losy swojej kariery.
Utwór i dźwięk trąbki Milesa były cudowne. To sprawiło,
że bebop stał się dostępny dla każdego.
Przy muzyce Milesa można się teraz było kochać.
Trzeba mieć odwagę, żeby zagrać balladę.
Łatwo przemycić jakieś błędy w gąszczu nut.
„O, patrz, co potrafię”.
No wiesz...
Większość mężczyzn boi się wrażliwości.
A kobiety to u facetów uwielbiają.
Z jednej strony wychodzi pewny siebie Miles...
A potem zaczyna grać i...
Jest rozbrajający.
Brzmienie Milesa jest rozpoznawalne od pierwszej nuty.
Po prostu czuć...
przyjemność, piękno.
Jest w tym coś romantycznego.
Romantycznego, ale nie sentymentalnego.
Daje z siebie wszystko,
trafia prosto w serce...
prosto do twojego wnętrza.
Chcę poczuć, jak brzmi Miles.
Brzmienie muzyki Milesa
było jak kamień puszczony po wodzie.
Muskał tylko fale.
Czasami dawał wybrzmieć nucie.
A ludzie nasłuchiwali
i czekali na kolejną.
Jego dźwięk był czysty,
elegancki
i wyborny.
Muzycznie wyborny.
Grał jedną nutę...
dosłownie.
I niektórzy bywalcy klubu,
po usłyszeniu tej nuty mówili:
„Dobra, to było warte tych pieniędzy”.
I już mogli iść.
Coś zagrywał, a ludzie padali z wrażenia.
W lutym lub marcu 1956
musieli mi wyciąć zmianę nienowotworową na krtani.
Nie dawała mi spokoju.
Nie wolno mi było mówić przez co najmniej dziesięć dni.
Minął tydzień. Był w dobrej formie.
Tydzień później...
nawijał nieustannie.
Wszystkich zwyzywał od palantów.
Tak to wyglądało.
Ma chrapliwy głos.
I tak już mu zostało.
Wtedy nikt nie wiedział, że Miles miał operację
i że przez nią ucierpiał jego głos.
Wyszedł na scenę
i zaczął mówić tym chrapliwym głosem,
co zamierza dziś zagrać.
Powiedział dwa lub trzy zdania
i spora część publiczności wybuchła śmiechem.
Miles odwrócił się,
spojrzał bardzo dziwnie na publiczność
i poszedł sobie.
Komunikuję się z zespołem za pomocą spojrzenia.
Robię to, kiedy odwracam się od publiczności.
Nie mogę skupiać się na gadaniu, kiedy gram,
muzyka ma mówić sama za siebie.
George Avakian, producent jazzowy Columbia Records,
chciał podpisać ze mną kontrakt na wyłączność.
Zgodziłem się,
bo dawali świetną ofertę.
I George Avakian mówi:
„Ale musisz sprostać tym wymaganiom.
Nie wolno ci nic brać.
Masz mieć zgrany zespół.
I musisz zakończyć kontrakt z Prestige”.
Zagram, a później powiem wam, co to.
Miał nowy kwintet z Johnem Coltrane’em na saksofonie tenorowym,
wszedł z tym kwintetem do studia Rudy’ego Van Geldera
i grał bez przerwy.
W zaledwie kilka dni nagrał dość materiału,
by pozbyć się zobowiązań wobec Prestige.
Zdjął z muzyków kajdany i powiedział:
Róbcie swoje. Bądźcie sobą.
Pozwolę muzyce żyć, oddychać i rozwijać się,
tak jak czujemy.
Miles chciał tylko szybko wywiązać się ze swoich zobowiązań,
ale nagrał perły spontanicznego jazzu.
Dwa maratony, ponad trzy godziny nagranej muzyki.
Jedne z największych osiągnięć w historii jazzu.
Poznałam Milesa Davisa,
kiedy występowałem z Katherine Dunham Company.
W tamtym czasie poznawałam wielu ludzi
ze świata show-biznesu.
Byłam w Paryżu, w Berlinie, wszędzie.
Mówili mi, że mam najlepsze nogi w branży.
Hugh O’Brian chciał ze mną chodzić,
Rory Calhun chciał mnie zabrać do Las Vegas.
Boże, tylu było tych amantów...
Byłam niesamowita jako tancerka
i chyba chcieli mnie poznać lepiej.
Nie znam się za bardzo na jazzie.
Natomiast znałam Johnny’ego Mathisa.
Występowałam w Ciro,
Miles widział mój występ.
Od razu go zauroczył.
Tak jak innych.
Kolejny dżentelmen
chciał być z Frances.
Sammy Davis Jr. poprosił mnie,
żebym zagrała w jego nowej sztuce, Mr. Wonderful.
W drodze na przesłuchanie
spotkałam Milesa na ulicy.
Spojrzeliśmy na siebie i powiedział:
„Znalazłem cię i już cię nie opuszczę”.
I zamieszkałam z nim.
Frances Taylor była muzą, inspiracją.
Była najbardziej inspirującą osobą, z którą współpracował.
Z nią był najdłużej.
Ona dała mu poczucie stabilności i miłość.
W tym okresie nagrał swoje najpopularniejsze dzieła.
Musiał wyjechać do Paryża
i zostawił mi muzykę.
Zakochałam się w tych dźwiękach.
Zawładnęły mną.
Słuchałam jej bez przerwy.
I tak poznałam jego muzykę.
W 1956 roku, kiedy Miles przyjechał do Europy,
mieliśmy przeprowadzić próbę.
Nigdy nie grał z europejską sekcją rytmiczną.
I nie przywitał się.
W ogóle się nie uśmiechał.
Zaczął grać bez słowa.
Natychmiast do niego dołączyłem, wszyscy znaliśmy jego muzykę.
Byliśmy jej fanami.
Zawsze zadaję sobie pytanie,
co by było, gdybyśmy zapytali go: „Przepraszam, co grasz?
Nie znamy tego”.
Chyba by się mu to nie spodobało. A jednak graliśmy.
I powtarzał „dobrze”, „właśnie tak”.
Zaangażowaliśmy się.
Kocham cię.
Nie zostawię cię, Julien.
I ja cię kocham.
Tylko twój głos ratuje mnie przed ciszą.
To niezbyt brawurowe.
Miles był akurat w Paryżu,
kiedy Louis Malle skończył swój film,
Ascenseur pou l’Échafaud, Windą na szafot.
To jakiś żart?
Malle był bardzo młody,
był na początku swojej kariery.
Pieniądze?
Chciał też tworzyć inne kino
i zmienić sposób kręcenia filmów.
Chciał pokazywać prawdziwych ludzi w prawdziwej scenerii.
Zapytał Milesa,
czy zechciałby stworzyć jazzową ścieżkę dźwiękową.
Wcześniej muzycy filmowi
zbierali 30 ludzi.
Skrzypce, perkusję, sekcję dętą i tak dalej.
„Panowie, metrum trzy czwarte, gotowi?”.
Osoba, która pisała muzykę, znała czas trwania sekwencji.
Dwie minuty i czterdzieści sekund.
Ale nie Miles.
Miles nie pisał muzyki.
On grał muzykę
prosto pod wyświetlany film.
Improwizował i tworzył dźwięk w reakcji na oglądany film.
Patrzenie na film podczas grania
było bardzo ważne, bo wcielał się w Jeanne Moreau.
On grał muzykę, ale to Jeanne Moreau cierpiała.
Bardzo szybko zdaliśmy sobie sprawę,
że robimy coś wyjątkowego.
Ta ścieżka dźwiękowa rozsławiła film.
Wiele osób najpierw słuchało nagrania,
a potem chciało zobaczyć film.
Podczas nagrywania Windą na szafot,
Miles wszedł na inny poziom improwizacji.
W kolejnych latach rozwijał tę technikę dalej.
Nagrywanie ścieżki dźwiękowej do Windą na szafot
było początkiem czegoś nowego.
Jeszcze raz.
Zaczynamy.
0-62-291.
- Dwójka, wersja pierwsza. - Czekaj.
Byłem tam chyba pierwszy, musiałem ustawić bębny.
Przyniosłem je, ustawiłem i czekałem na pozostałych.
Wtedy przyszedł on ze swoimi notatkami.
Nie miał nawet nut.
Powiedział mi tylko:
„Po prostu swinguj”.
„Swinguj”.
Nie pisałem muzyki do Kind of Blue,
ale miałem szkice,
chodziło o spontaniczne granie.
Wiedziałem, że mam najlepszych muzyków,
którzy sobie z tym poradzą
i dadzą z siebie wszystko, zagrają ponad swoje możliwości.
Część pierwsza „So What”...
I Paul wchodzi na basie...
To był pierwszy kawałek Milesa, który usłyszałem.
Wziąłem płytę z kolekcji mojego ojca i włączyłem ją.
Pierwsze, co przykuwa uwagę, to Paul Chambers na basie.
Nie można kwestionować świętości dogmatu, prawda?
Czemu Biblia jest Biblią? Bo to Biblia.
Czemu Kind of Blue to Kind of Blue?
Bo to Kind of Blue.
Ten album zmienił brzmienie jazzu.
Te talerze na początku, myślałem, że przesadziłem.
Dla mnie brzmiały głośniej, niż powinny.
Nieomal wybrzmiewają w nieskończoność, ale wprowadzają słuchacza w melodię.
Wprowadzają cię na autostradę
i wtedy dołącza reszta melodii.
Na Kind of Blue chciał, żeby zastanowili się,
jakie ma być brzmienie, które chcą wypracować.
Powiedział: „Mam kilka pomysłów, zaczynajmy”.
W ten sposób Miles pracował do końca życia.
Na Kind of Blue nie od razu słychać jego pasję,
ale kiedy tylko dołączają pozostali muzycy,
zdajesz sobie sprawę, jak bardzo są pomysłowi, genialni
i fascynujący.
Kind of Blue wyznaczyło nowy trend
w tworzeniu muzyki,
inny sposób grania i podejścia do muzyki.
To dało Coltrane’owi sposobność,
na odnalezienie własnej tożsamości.
Nieliczni dostrzegali potencjał młodego Johna Coltrane’a,
ale Miles wziął go pod swoje skrzydła i pozwolił mu się rozwinąć.
Stał się artystą, którego pokochaliśmy i wielbiliśmy.
Tego albumu słuchają nawet amatorzy.
Co dekadę pojawiają się nowi słuchacze,
którzy od Kind of Blue zaczynają słuchać jazzu.
Można tego słuchać setki razy.
Zawsze pojawia się coś nowego.
A to jest dla mnie definicja arcydzieła.
Nie sądzę, żeby Miles wiedział, że to będzie płyta,
który sprzeda się lepiej
niż inne albumy w historii jazzu.
Gdyby Miles to wiedział,
z miejsca kupiłby posiadłość
i postawił dwa Ferrari przed domem.
Oszalałby.
Gdyby podejrzewał, że tak będzie,
odbiłoby mu.
Album Kind of Blue od razu odniósł sukces.
A on stał się gwiazdą.
Columbia wprowadziła jego muzykę do amerykańskiego mainstreamu.
Przeniósł się do krainy muzycznych mistrzów.
Zawsze chciałem tylko wyrażać się przez muzykę.
Kontrakt z Colombia był bardziej dochodowy,
ale nie było nic złego w tym, że dobrze mi płacili za robotę.
To była era czarnych,
chciał pokazać, że jest dumny z tego, kim jest,
był na to najlepszym przykładem.
Chciał wyglądać schludnie i modnie.
Miles Davis był uosobieniem odjazdowości.
Mitologicznym bohaterem.
Staje się naszym czarnym Supermanem.
Gdy wychodził nowy album Milesa,
obnosiliśmy się z nim.
Słuchanie Milesa
było synonimem bycia cool.
Miles Davis ubierał się najlepiej, jeździł szybkimi autami,
miał kobiety i wszystko.
Nie chcieliśmy tylko grać z Milesem Davisem,
chcieliśmy być jak on.
Pytam go: „Miles, co robisz ze swoimi dziećmi,
kiedy chcesz je ze sobą zabrać?”.
Odpowiada: „Mówię, żeby złapały taksówkę”.
Miles staje się uosobieniem bycia cool,
rodzaju wyrafinowania,
męskości.
Czarny, który nie da sobą pomiatać.
Byłem fajny, modny, wściekły, wyrafinowany i dobrze ubrany.
Byłem tym wszystkim,
ale grałem na pieprzonej trąbce w świetnej grupie,
więc ten wizerunek buntownika nie wziął się znikąd.
Ludzie zaczęli mówić o mistyce Milesa Davisa.
Myślę, że kolor skóry Milesa Davisa,
przestał być dla niego ciężarem,
a stał się zaletą.
To różniło się od tego,
co wtedy pokazywały filmy i telewizja.
Miles zrobił z tego coś fajnego, pożądanego.
Byłem stylowy, kiedy pokazywałem się publicznie.
Frances też.
Byłem czarnym gościem
z olśniewająco piękną kobietą.
To było coś.
Ludzie patrzyli oszołomieni.
Miles kupował mi ubrania.
Wszyscy wiedzieli, że mam zgrabne nogi.
On był elegancki i ja też.
I to wsiadanie i wysiadanie z Ferrari,
byliśmy gorącą parą, bez dwóch zdań.
Miles i Frances, rozpalona para.
Podziwiałem ich jako dzieciak.
Byli ubrani elegancko i modnie.
i kochali się.
Byli jak książę i księżniczka.
Miałem przyjaciela pisarza. Nazywał się George Frazier.
Opisywał Milesa jednym słowem.
Chodziło o hiszpańskich matadorów walczących z bykami.
Wielu facetów mogło zabić byka
i wielu było świetnymi fighterami,
ale inni wchodzili na arenę, stawali z płachtą
i byk na nich szarżował,
a publiczność zamierała.
Taki wojownik miał w sobie „duende”.
I Miles miał duende.
Miles był tego typu gościem, że coś lubił albo nie.
Lubił cię albo cię nie lubił.
Taki już był.
Pasowałeś mu,
to tak już zostawało.
Nie pasowałeś mu, to też już tak musiało zostać.
Dla większości ludzi byłem oziębły.
W ten sposób się broniłem
przed dopuszczeniem innych do moich uczuć i emocji.
I przez długi czas to działało.
Poszedłem do Village Vanguard, gdzie występował Miles
i powiedziałem: „Panie Davis, nazywam się Archie Shepp...
czy mogę z panem zagrać?”.
A on mówi „Archie jak?”
Mówię „Archie Shepp."
A on „pieprz się,
nie możesz ze mną zagrać”.
Miles się nie przejmował.
Nie musiał zadowalać nikogo
poza samym sobą.
Miles nie był zainteresowany.
Rozumiesz? Nie interesowali go ludzie.
Bo był Milesem Davisem.
Miał różne dziwactwa.
Był wściekły, antyspołeczny...
Ale często te lęki i demony
stanowią podstawę sztuki,
ona staje się na nie lekarstwem.
Tak mógł pokazać swoje słabości,
tę swoją stronę,
której normalnie nie mógł pokazać.
Graliśmy w Birdland.
Skończyliśmy i Miles poszedł na górę zapalić.
Stałem cały spocony przed Birdland,
to była gorąca i parna sierpniowa noc.
Złapałem taksówkę białej ślicznotce, nazywała się Judy.
Podszedł do mnie biały policjant i mówi, że nie wolno mi tu stać.
I Miles pyta: „Dlaczego? Palę tutaj papierosa.
Pracuję na dole i wyszedłem zapalić,”.
Nad nim był bilboard z jego imieniem.
M-I-L-E-S. M-I-L-E-S. Miles.
„To ja. A ty kim jesteś?”
Właśnie wyszło Kind of Blue. Mówi o nim całe miasto,
jego imię jest na banerze.
Jest u szczytu popularności.
Facet mówi: „Nieważne, nie możesz tu stać”.
A Miles: „Nie ruszę się stąd”.
Spojrzałam mu prosto w twarz
i ani drgnąłem.
Miles był wtedy w najlepszej formie,
niełatwo było go obezwładnić.
I nagle podbiega ten biały detektyw
i uderza mnie w głowę.
Nie spodziewałem się tego.
Dostałam telefon,
żebym przyjechała na komisariat.
I zobaczyłam jego twarz.
Była przerażająca.
Rozpłakałam się.
Spodziewałbym się czegoś takiego
w East St. Louis,
ale nie w Nowym Jorku,
który podobno był najlepszym miastem świata.
To był rasizm. Tylko o to chodziło.
Całe miasto było rasistowskie, chyba tak jak cały świat.
A niby co innego?
Tu nie mogło chodzić o nic innego.
To tylko przypominało, że nieważne, czego dokonasz,
nieważne, co osiągniesz,
jaki sukces finansowy i rozpoznawalność.
Nic cię nie ochroni
przed uprzedzeniami rasowymi w Stanach Zjednoczonych.
No, do cholery...
nie ma przed tym ucieczki.
To zmieniło mnie na zawsze,
stałem się jeszcze bardziej zgorzkniały i cyniczny.
Ciągle do tego wracał. Rzucał podczas rozmowy:
„Ci pieprzeni gliniarze”.
Tak nagle, zupełnie bez związku z tematem.
Powracał do tego faceta.
To nie odpuszcza tylko dlatego,
że odniosłeś sukces.
To, co przydarza ci się w młodości,
zostaje z tobą do końca życia.
Miles Ahead to pierwszy album powstały w wyniku współpracy
Milesa Davisa z Gilem Evansem już pod szyldem Columbia Records.
To jeden z powodów, dla których Miles wybrał Columbię.
Miała największy budżet i środki, umożliwiające realizacje takiego projektu.
Stanowiliśmy z Gilem zgrany duet muzyczny.
Uwielbiałem pracować z Gilem, bo był drobiazgowy i kreatywny,
ufałem jego aranżacjom muzycznym.
Pracowaliśmy przy pianinie.
„A co powiesz na to?”
Uwielbiałem, jak interpretował utwory,
to było takie naturalne.
Miles Ahead ukazał się
z młodą, białą modelką na pokładzie żeglującego jachtu
na okładce.
Chodziło pewnie o pokazanie dostatniego życia,
to miało reklamować album
szerokiemu gronu białych słuchaczy.
Miles przyszedł do George’a Avakiana i mówi:
„Co ta biała suka robi na okładce mojego albumu?”.
Był świadomy swojej siły jako artysta,
który generuje ogromne przychody dla swojej wytwórni,
że ma wpływ na podejmowane w niej decyzje.
Kolejne wydanie tego albumu
miało już inny tytuł i okładkę,
na której był Miles Davis.
Miles Ahead był pierwszym z trzech wspaniałych albumów
stworzonych z Gilem Evansem i 19-osobową orkiestrą.
Dwa lata później ukazał się album Porgy i Bess.
A po dwóch latach...
Spędzałam czas w Barcelonie.
A gdy skończyliśmy występy,
oglądaliśmy i słuchaliśmy muzyki i tańca flamenco,
to mnie pochłonęło.
Powiedziałam Milesowi:
„Oglądnij ze mną flamenco, poczuj to, co ja.”.
Nie chciał iść, ale w końcu dał za wygraną.
I poszliśmy zobaczyć flamenco.
Po wyjściu z teatru
poszliśmy do sklepu z nagraniami
i wykupił wszystkie albumy flamenco.
To było dla mnie najtrudniejsze na Sketches of Spain.
Grać na trąbce śpiewane partie,
zwłaszcza te improwizowane.
Musiałem brzmieć jednocześnie radośnie i smutno,
to było bardzo trudne.
Kiedy grasz coś takiego trzy lub cztery razy,
gubisz wyczucie, na którym ci zależy.
Ale chyba podziałało.
Wszystkim się podobało.
- Była raz królewna. - Czy jest teraz tu?
Zakochała się.
Zaraz po pierwszym dniu?
To tak nagle przyszło.
Królewicz był czarowny.
Serce ukradł mi.
Miles kochał mocne melodie.
Czuł, że przez nie może wyrazić siebie.
Mówił: „To jest coś, co dobrze znacie.
Pokażę wam, jak piękne to może być”.
I brał coś takiego jak „Someday My Prince Will Come”
z filmu Walta Disneya
i potrafił nadać temu niezwykłe uczucie i głębię.
Mówił: „Gram to dla swojej żony, Frances”.
W jego grze czuć było tę miłość i troskę.
Someday My Prince Will Come
był pierwszym albumem Milesa z coverem.
Był poza miastem,
a kiedy byłam na sesji zdjęciowej...
wydzwaniał co dwie minuty, pytał, co mam na sobie i jak wyglądam?
Chciał się upewnić, że wyglądam idealnie.
I wydawało mi się, że tak jest.
Przykleiłam sobie pieprzyk na policzku, bo chciałam wyglądać zmysłowo.
To na Someday My Prince Will Come zacząłem nalegać,
by Columbia na okładki moich albumów dawała czarne modelki.
To był w końcu mój album,
a ja byłem księciem Frances.
Dlatego udało mi się umieścić ją na okładce.
Stawał obronie piękna czarnych kobiet.
Mówił, że to jest piękno, które chce pokazywać
przez tę muzykę, przez tę trąbkę.
To była ważna deklaracja.
I na pewno nie robił tego tylko dlatego, że miał seksowną żonę.
Każdy chciał być w West Side Story
autorstwa Jerome’a Robbinsa i Steve’a Sondheima.
Tylko to się liczyło.
Na przesłuchaniu było ze 300 dziewczyn.
Poszłam na scenę, stanęłam tam i zaczęłam pstrykać palcami do rytmu.
Zaśpiewałam scat Elli Fitzgerald, a Jerome Robbins...
Spodobało im się.
Przyjęli mnie.
Piłem wtedy więcej niż wcześniej
i wciągałem więcej kokainy.
Przez ten miks byłem ciągle podirytowany.
Francis była jedyną kobietą, o którą byłem zazdrosny.
Byłem zazdrosny, ćpałem i piłem.
Patrzyła na mnie jak na wariata
i naprawdę nim byłem.
Myślałem, że nic mi nie jest i że jestem na szczycie.
Był o mnie bardzo zazdrosny.
Nie mógł znieść, że byłam wśród ludzi,
że przyciągałam uwagę.
Przyszedł do teatru, zabrał mnie do swojego Ferrari
i powiedział: „Zrezygnuj z West Side Story.
Kobieta ma być u boku mężczyzny”.
Zamarłam.
Ale kochałem go.
Zrobiłam, co kazał.
Zrezygnowałam.
Posłał po swoje dzieci.
Cheryl Ann, Gregory’ego i małego Milesa.
Skończyło się na tym, że występowałam w kuchni.
Przyjechałam do Nowego Jorku, Frances zapisała nas do szkoły.
Więc chodziliśmy do szkoły, a potem odrabialiśmy lekcje.
To było dla niej coś nowego.
Nie umiałam gotować. Zawsze byłam w trasie, nic takiego.
Powiedział do mnie:
„Patrz i słuchaj,
patrz, co robię i rób to samo”.
Nauczyłam się gotować.
Ona była na dole i gotowała,
a co jakiś czas szła na górę i znikała.
Później powiedziała: „Pamiętasz, jak znikałam u góry?”
„Tak”.
„Szłam na górę popatrzeć na moje baletki”.
Nigdy nie opuściły jej te myśli,
to uczucie...
że mogłaby teraz robić co innego.
Przeszedłem operację biodra w kwietniu 1965 roku,
przeszczepili mi część kości goleniowej do stawu biodrowego,
ale to nic nie dało,
więc powtórzyli zabieg w sierpniu.
Bardzo wtedy cierpiałem.
Zacząłem pić jeszcze więcej
i brałem leki przeciwbólowe.
Zażywałem więcej kokainy.
Chyba przez depresję.
To była zazdrość,
kokaina,
aspiryna
szkocka i mleko, takie połączenie.
Później się zorientowałam.
Traci się przez to panowanie nad sobą,
właśnie tak jak on.
Pewnego wieczoru byłam z Milesem w Birdland...
był tam też Quincy Jones.
Gdy wróciliśmy do domu,
powiedziałam do Milesa, że Quincy Jones jest przystojny.
Nim się zorientowałam…
to było mgnienie.
Zakręciło mi się w głowie i upadłam.
To było niewiarygodne,
bo nikt mnie nigdy nie uderzył.
To był pierwszy raz.
I nie ostatni,
niestety.
Wtedy nie przypuszczałam, że odejdę.
Ale...
tak się stało.
Teraz mogę to przyznać.
Frances była moją najlepszą żoną.
Zdałem sobie sprawę, jak źle ją traktowałem i że to koniec.
Teraz to wiem i żałuję, że prędzej się nie zorientowałem.
Zawsze o niej opowiadał.
Nawet kiedy było już po wszystkim,
cztery czy pięć lat później, mówił:
„Widzisz, tę dziewczynę?
Kupiłem kiedyś Frances takie ubranie”.
Po moim odejściu
Miles miał mówić, że to spieprzył.
Miał też powiedzieć:
„Ktokolwiek będzie ją miał, będzie cholernym szczęściarzem”.
Podobno tak mówił.
Miał rację.
Na kilka lat przed odejściem z moje grupy
Trane zaczął grać pod siebie.
Kiedy to się dzieje, ulatuje magia zespołu,
a ludzie, którzy kochali grać razem,
przestają się wysilać.
I wtedy zespół się rozpada.
Skłamałbym, mówiąc, że to mnie nie zasmuciło,
bo uwielbiałem grać z tym zespołem.
To był najlepszy mały band wszech czasów.
A przynajmniej najlepszy, jaki słyszałem.
Zawsze starałem się wprowadzać coś nowego do gry,
stawiałem wyzwania moim muzycznym pomysłom.
Przyszła pora na coś innego.
Pracowałem w klubie Half Note.
Podczas występu przyszedł Miles
w czarnej pelerynie i czarnym kapeluszu, wyglądał tajemniczo,
i mówi: „Szukam kontrabasisty.
Zainteresowany?”.
W tamtym czasie nic nie mogło przebić Milesa Davisa.
Zadzwonił telefon.
Słyszę gitarę.
Ktoś gra na gitarze.
I jakiś głos mówi:
„Ta gitara jest odjazdowa, nie?”.
Przyjedź do mojego domu o 13.30.
I odłożył słuchawkę.
Nawet się nie przedstawił.
Nie podał adresu, numeru telefonu, nic.
Ale dzwonił do mnie Miles.
Wysłał mi bilet na pierwszą klasę
i załatwił u krawca nowy smoking.
I poleciałem do Kalifornii.
Miles, co tym razem zagrasz?
Ktoś mi powie? Miles ma zapalenie krtani.
Jakiś blues.
Jeszce raz, Miles Davis Quintet.
Wspaniały kwintet Milesa lat 60.
wszedł na nowy poziom improwizacji,
który był świeżym powiewem wolności
w muzyce.
Każdy mógł grać tak, jak chciał.
Stale otaczał się młodymi, wschodzącymi gwiazdami.
W tym zespole pozwalał im rozwijać swoją muzyczną osobowość.
Stale odświeżał brzmienie
aż do końca swojej kariery.
Kiedy dołączyłem do jego zespołu, miałem 23 lata.
Tony Williams, perkusista, miał 17 lat.
Byliśmy dzieciakami.
Kreatywność i geniusz w sztuce
nie zna pojęcia wieku.
Albo to coś masz, albo nie.
Bycie starszym w niczym nie pomaga.
Codziennie chodziliśmy do pracowni.
On był głównym chemikiem.
My odpowiadaliśmy za składniki, przemiany, tempo,
z których powstawała ekscytująca i wybuchowa mieszanka.
I tak było co wieczór.
Miles chciał, żebyśmy ożywali na scenie,
tworzyli na żywo dla publiczności.
Mieliśmy nie trzymać się schematów.
Wydobywał z ciebie nieznane.
Podobało mi się to. Nie znosiłem prób.
To zabójcy pomysłów.
Chcę popełnić błędy i je naprawiać.
Miles powiedział nawet:
„Płacę ci za ćwiczenie na scenie przed ludźmi”.
Mówię: „Ludziom to się nie spodoba”.
A on: „Ja się nimi zajmę.
Ty tylko graj”.
Teo, wiesz, że tego nie zagram.
Zagrasz,
Dobrze.
Wiesz, o czym mówię? Herbie, możemy to zrobić tak?
- Podzielimy to. - Dobra.
Sześć.
Czekaj, Teo. Nawet nie wiem, co mam grać.
- Bez pierwszego uderzenia. - Graj, Teo.
Robił jedno podejście.
Jeśli trębacze się nie pomylili,
nie było jakiegoś większego błędu,
to lądowało na nagraniu.
Miałem ze sobą książkę,
której używałem w wojsku.
Zapisywałem tam coś czasami. A on pyta: „Masz tam jakąś muzykę?”.
„Tak. Coś tutaj zapisuję”.
Otworzył książkę i mówi: „Spróbujmy to”.
- Co to jest? - „Footprints”.
„Footprints."
I tak bez żadnej próby
zagraliśmy to raz i od razu nagraliśmy.
A przed kolejną sesją dzwoni i mówi:
„Nagrywamy w następną środę. Przynieś książkę”.
W 1969 roku człowiek chodził po Księżycu,
a Stany Zjednoczone nadal toczyły krwawą wojnę w Wietnamie.
Miles chyba wyczuł, że młode pokolenie jest ważne.
Zawsze patrzył w przyszłość.
W 1969 rock i funk były na topie.
Ludzie wypełniali stadiony, by zobaczyć gwiazdy,
a jazz zdawał się odchodzić w niepamięć.
W 1969 roku graliśmy w wielu prawie pustych klubach.
To mi dało do myślenia.
Muzyka Jimiego Hendrixa, Slya Stone’a i Jamesa Browna
uświadomiła Milesowi, że można trafić do ludzi jednym koncertem.
Można zarobić więcej, grając jeden 45-minutowy koncert,
niż w tydzień, grając trzy sety dziennie.
Dlatego zelektryfikował zespół.
Pogadał z zespołem Sly and the Family Stone.
I Sly powiedział mu, ile zarabia. Miles nie mógł uwierzyć.
Potem Miles zmienił swój styl.
Zdałem sobie sprawę,
że większość muzyków rockowych nie zna się na muzyce.
Pomyślałem, że skoro oni mogą dotrzeć do tych ludzi
i sprzedawać płyty, nie wiedząc przy tym, co robią,
to ja mogę zrobić to jeszcze lepiej.
Miles chciał się spotkać, to było bardzo napięte spotkanie.
Powiedział, że te długowłose, białe dzieciaki
kradną jego muzykę i riffy.
Był wkurzony i chciał zakończyć kontrakt.
Powiedziałem: „Słuchaj, zorganizuję ci koncerty,
zagrasz z muzykami innego pokolenia,
różne style muzyczne.
Jestem pewien, że wtedy ci się odmieni”.
W tym okresie
poznałem piękną młodą wokalistkę i autorkę piosenek, Betty Mabry.
Była pełna niespodzianek i pomogła mi odnaleźć moją nową muzyczną drogę.
Betty Davis była szalona i dynamiczna.
Była częścią nowojorskiej i kalifornijskiej sceny rockowej.
Zmieniła jego sposób myślenia o muzyce.
Betty miała duży wpływ
na moje życie osobiste i moją muzyczną karierę.
Zmieniła też sposób, w jaki się ubierałem.
W domu miał dziwnie wyglądające garnitury
i różne rzeczy w szafie, śmieszne buty i kapelusze.
Pytam go: „Co to jest?”.
Zmienił się, z tego w to.
Chciałem się zmienić,
musiałam to zrobić, by wierzyć i kochać to, co gram.
Interesowała mnie gitara basowa.
Oferował mi to, co chciałem usłyszeć zamiast kontrabasu.
Zadzwonił do mnie i mówi, że chce pogadać.
„Grasz tak, jakbyś grał w pozycji pionowej”.
Mówię mu: „To nie to samo.
Dźwięk i brzmienie są inne bicie jest inne,
inne jest rozmieszczenie i długości dźwięków.
Jedyne, co jest takie same, to nuty.
Robię to od 18 roku życia.
Czemu miałbym to rzucić?
By do ciebie dołączyć? Nie zrobię tego ”.
„Dobra” — mówi.
Włożyłem kapelusz i poszedłem.
Grupa się rozpadła, gdy Ron postanowił odejść,
bo nie chciał grać na basie.
Zacząłem myśleć o innym podejściu do muzyki.
Wszedłem do studia w sierpniu 1969 roku.
Mile powiedział: „Bądź w Columbia Studios o dziesiątej”.
Przyszedłem o 9.30. Wpuściła mnie sprzątaczka.
Przyniosłem szkice, o których nikt nie wiedział,
tak jak na Kind of Blue.
Powiedziałem muzykom, że mogą robić, co chcą,
grać wszystko, co słyszeli. I tak zrobili.
Było równocześnie czterech perkusistów,
dwóch basistów,
dwóch lub trzech keyboardzistów i gitara.
To była wielka improwizacja.
Kazał mi tylko przynieść talerz i werbel.
I zaczęliśmy grać pierwszą część Bitches Brew.
A potem…
Słyszysz, jak trąbka Milesa odbija się od budynków nocą,
o trzeciej nad ranem.
To brzmi jak Nowy Jork w kanionie otoczony wielkimi budynkami.
Brzmiało złowieszczo.
Jakby coś się zaraz miało stać.
Muzyka porusza się jak ameba,
nagle coś z jednej strony wyrasta.
Ale to wszystko poruszało się razem.
Prowadziłem stację jazzową i jakiś gość mówi:
„Boże, właśnie ukazał się nowy album Milesa”.
14 LISTOPADA 1969 ROKU
DZWONIŁ MILES ALBUM MA NOSIĆ TYTUŁ:
"BITCHES BREW"
CO ROBIMY?
I powiedział tytuł.
„Możemy to w ogóle powiedzieć na antenie?”
Mówi: „Zapomnij o muzyce. Zobacz okładkę”.
Bitches Brew sprzedawał się lepiej niż moje pozostałe albumy,
Sprzedawał się lepiej niż inne albumy w historii jazzu.
Po nagraniu Bitches Brew
wystąpił w Fillmore East.
Byliśmy w garderobie, gdy Miles dostał czek.
Popatrzył na niego i powiedział:
„Czuję się jak złodziej”.
To była indyjska restauracja na 125th Street.
Siedzimy tam, jemy, gadamy od dwóch godzin.
Wstajemy do wyjścia,
a on mówi: „I co sądzisz?”.
Mówię: „Ale o czym”?
Próbuję zrozumieć, o co chodzi.
A on: „Co sądzisz o tej muzyce?”.
I łapię, że w tle grają indyjską muzykę.
A on:
„Właśnie taki będzie nowy album, On the Corner."
„To będzie miks, tabla i sitary, elektryczne sitary z funkiem”.
na albumie On the Corner nie będzie kombinowania.
Zrobiło się intensywnie.
Cztery, jeden, dwa. Funkowo.
Poszli na całego. Robili Wielki Wybuch,
podbijali stawkę co wieczór.
To było pokręcone i niebezpieczne,
odważnie używali perkusji i efektu distortion.
To muzyka z kosmicznej dżungli.
Wtedy zafiksowaliśmy się na Milesie
jak na jakimś kapłanie voodoo.
To była toksyczna muzyka.
To cuciło ludzi,
którzy palili zioło.
A ci niepalący chodzili jak naćpani.
Swoją grą wywrócił wszystko do góry nogami.
Jego słuchacze zmieniali się, bo jego muzyka się zmieniała.
Pochłaniali to, co im serwował.
To, co im serwował teraz. Nie dziesięć lat temu, ale teraz.
Nigdy nie rozumiałem, co było pociągające dla tylu ludzi.
Próbowałem zrozumieć, co w tym słyszeli.
To wcale nie brzmiało dobrze.
O ludziach, którzy tak mówili, myślałem jak o ignorantach.
„Mówisz to, bo jesteś zazdrosny
i nie jesteś nawet zdolny tego pojąć,
to przekracza granice twojego skrzywionego umysłu”.
„Cholera, Carlos, ostro”.
Ale celnie.
Gdy słuchasz płyt,
które nagrał w krótkim odstępie czasu, między 1969 a 1975,
słychać tam hip-hop, muzykę house,
drum and bass, elektronikę.
Miles robił to wszystko na początku lat 70.
Tworzył nową muzykę i przecierał nowe szlaki.
Kiedy z nim byłam, był zdrowy. Dobrze się trzymał.
Miał zdrową dietę, niczego nie brał.
Chodził na siłownię prawie codziennie, boksował.
To było wtedy dla niego bardzo ważne
i służyło mu.
Wiedziałem, że Miles wraca do narkotyków,
choć nie brał ich przy mnie.
Miał na tym punkcie paranoję.
Był agresywny, napastliwy.
Powiedziałem, że nie chcę tak żyć.
W październiku 1972 roku zasnąłem za kierownicą
i wjechałem w kogoś moim Lamborghini.
Musiałem leżeć prawie trzy miesiące, a gdy wróciłem do domu,
chodziłem o kulach, co jeszcze bardziej odbiło się na biodrze.
To był chyba kluczowy moment w jego życiu.
Ból, który stale mu towarzyszył,
dosłownie „zmusił” go do brania leków,
kokainy, picia i palenia papierosów,
byle tylko uśmierzyć ból.
Zaczął coraz rzadziej grać i występować.
W końcu nie było już zespołu Milesa Davisa.
Czułem się wypalony po tym wszystkim,
co przeszedłem przez te wszystkie lata.
Czułem się artystycznie wyczerpany.
Nie miałem nic do powiedzenia w temacie muzyki.
Wiedziałem, że muszę odpocząć i tak zrobiłem.
Odłożyłem na bok moją miłość, moją muzykę.
I im dłużej to trwało,
tym bardziej pogrążyłem się w kolejnym mrocznym świecie.
Jego mieszkanie było jego jaskinią,
żył tam w odosobnieniu.
Bywały dni, tygodnie, kiedy w ogóle nie wychodził.
Gdy miałem 15 czy 16 lat,
pojechałem do Nowego Jorku, w tym jego mrocznym okresie.
W mieszkaniu zawsze było ciemno.
Pamiętam tylko papierosy, butelki po piwie i kokainę.
Odwiedziłem go kilka razy.
To było dla niego trudny okres.
Nawet trochę...
Trochę się go bałem.
Był tam sam, zmagał się z bólem i brakiem grania.
A dla niego nie grać...
było jak przestać pić wodę.
Chciałem, by ten ciemny okres się skończył.
Nie był osobą, którą znałem.
Chciałam, żeby znów był moim wujkiem, moim superbohaterem.
Pamiętam, że jechaliśmy do Harlemu
i w aucie była z nami kobieta.
Siedziała obok mnie.
Miles zatrzymał się i powiedział: „Zaczekajcie”.
Wyszedł z budynku...
kompletnie naćpany.
Na twarzy miał ślady po kokainie,
chciałem coś powiedzieć, ale się bałem.
Szturchnął mnie i powiedział: „Przeleciałeś ją”.
„Nie przeleciałem jej”.
„Nie ruszymy się stąd, dopóki nie powiesz, że ją przeleciałeś”.
I zgasił silnik.
Mówię: „Dobra, przeleciałem ją na masce. Możemy jechać?”.
A on: „Myślałem, że jesteśmy przyjaciółmi”.
Tak wyglądał wieczór z Milesem.
Miles wtedy do nas przychodził.
Potrzebował pieniędzy, pożyczaliśmy mu je.
Wiedzieliśmy, co z nimi robi...
W każdym razie kiedyś powiedziałem do Marie…
„To już chyba koniec.
Nie wyjdzie z tego”.
I mówię: „Ale może mu się uda”.
W tamtym czasie
zaczęła się ze mną znów spotykać Cicely Tyson.
Zawsze była gdzieś w pobliżu,
ale teraz zaczęła przychodzić częściej.
Był wtedy w potwornej kondycji.
Wiele osób myślało, że jest z nim tak źle,
że już pewnie nigdy nie zagra.
Nawet on sam tak myślał.
Cicely go zainspirowała,
znów miał coś do zaoferowania.
To nie był jeszcze kres jego kreatywności.
Pomogła wyrzucić tych ludzi z mojego domu.
Chroniła mnie i pilnowała,
żebym dobrze się odżywiał i tyle nie pił.
Pomogła mi odstawić kokainę.
Karmiła mnie zdrowym żarciem z mnóstwem warzyw i różnych soków.
Biegał po plaży i jadł tylko warzywa.
To było niesamowite, bo nie mógł tego wytrzymać.
Miles mówił: „Zgarnij mnie z domu
i zabierz gdzieś, gdzie dają mięso.
Pozwól mi coś powąchać. Kup mi kanapkę z mięsem”.
Miles potrzebował tych lat, by zebrać siły,
odstawić narkotyki, zacząć znowu grać i występować publicznie,
jeździć na trasy i zmagać się z krytykami.
By znowu żyć.
Od 1975 do początku 1980 roku nie ruszałem trąbki.
Przez ponad cztery lata nawet jej nie tknąłem.
W końcu minęło prawie sześć lat.
Przynosił do mojego biura nagrania.
To był inny zespół, muzyka elektroniczna.
Powiedziałem, że zapłacę mu 70 tysięcy za dwa koncerty w Avery Fisher Hall.
Popatrzył na mnie jak na wariata. Nikt tak nie robił.
Wypisałem mu czek na 35 tysięcy dolarów i dałem mu go.
Wstrzymałem oddech.
Kupiłem nowe żółte Ferrari 308 GTB,
kabriolet.
Byłem gotowy wrócić do grania.
Kupił ten wóz tylko po to, by zaszpanować nim na występie.
Ja kupiłem nową koszulę.
On kupił Ferrari.
Miles wrócił.
I brzmiał zupełnie inaczej z tymi młodymi muzykami.
Nie było go siedem lat i nagle wrócił.
Mógł powiedzieć: „Mam dość, zrobiłem swoje”.
I wszyscy by się zgodzili.
Ale chciał grać dalej.
To nie był po prostu powrót artysty.
To był powrót prawdziwego człowieka.
Nigdy nie widziałem, by ktoś tak potrafił.
Wciąż lubisz grać na festiwalach w Europie?
Tak, uwielbiam grać na europejskich festiwalach.
A w Molde? Późno się zjawiasz.
Rano źle się czułem.
Już na pierwszym tour
byliśmy codziennie w innym mieście czy w innym kraju.
Występ zaczynał się o 20.00,
a do hotelu wracaliśmy o północy.
A potem zaczął jeszcze malować.
Brał, co akurat miał pod ręką i rysował.
Kiedy byliśmy w trasie, rysował w samolocie i w samochodzie.
Rysował w hali odlotów, czekając na samolot.
Przed występem rysował w garderobie.
Dosłownie wszystko przelewał na papier.
Czy błędy w rysowaniu
są podobne do błędów podczas gry?
Nuta po tej, którą uważasz za złą,
koryguje poprzednią.
Było wcześnie rano i szłam biegać.
Czekałem na windę, drzwi się otworzyły i stał tam on.
Serce mi waliło...
To było jak w filmie, kiedy spotykasz wampira,
wiesz, że umrzesz, ale nie dbasz o to.
Obejrzałam się, a on powiedział: „Uciekaj, bo gdy wrócę, złapię cię”.
I tak zaczęliśmy razem malować.
Wszyscy interesowali się tym, co robi.
Miles, jak zacząłeś malować?
Nigdy nie był tak rozchwytywany.
Kim wy jesteście?
Jakby prawie zapomniał, kim był.
To dla mnie nowy początek.
Był w talk-showach.
Dobry wieczór. Tu Miles Davis.
W wieczornej telewizji.
Dawał wywiady w każdym mieście, w którym grał.
Wydawał się inną osobą.
Grał nawet z Prince’em.
Uwielbiał Prince’a. Współpraca była im przeznaczona.
Zadzwonił do mnie Tommy LiPuma,
wiceprezydent A&R w Warner Bros.
Powiedział: „Miles odszedł z Columbia i przechodzi do Warner Bros”.
Pogratulowałem mu, a on pyta: „Macie jakąś muzykę?”.
Gdy tylko odłożyłem słuchawkę, usłyszałem bas w „Tutu”.
Kiedy piszę dla kogoś piosenkę i widzę...
jak rusza się do rytmu, wiem, że mu się podoba.
Przelatuję wzrokiem po studiu i widzę Milesa.
Zaczyna dla mnie grać na pianinie.
Znam go i wiem, że on nigdy tak nie nagrywał.
W słuchawkach i do ścieżki z automatem perkusyjnym.
Lubił to. Nie robił tego nieufnie.
Dawał czadu.
Wychodził z niego ten dzieciak, który przyjechał do Nowego Jorku
grać muzykę.
Chciał mieć ten feeling.
Miles nie mówił o swoich starych nagraniach.
Nie trzymał ich nawet w domu. Nie miał ich.
Żadnego z nich. Nie chciał ich tam mieć.
Interesowało go tylko to, nad czym pracował.
Gdy zacząłem z nimi grać, Miles się trzymał.
Był czujny i kontrolował wszystko,
ale potem było z nim już gorzej.
Zobacz sobie koncert z Saturday Night Live,
będziesz wiedział, o czym mówię.
Chodził tylko dziwnie i ledwie grał.
To go męczyło, bo nie potrafił się zgrać.
Czasami kuśtykał tylko po scenie...
ale był Milesem.
Dziś po raz pierwszy Miles Davis i Quincy Jones
wystąpią razem na scenie.
Starałem się o to 15 lat,
ciągle go o to męczyłem.
A on mówił „dobra, skurczybyku”.
On w ogóle nie musi grać.
Był na topie przez ostatnie 50 lat.
Niesamowite było widzieć go w wieku 65 lat
próbującego grać, jakby miał 25 lat.
To było niesamowite.
Mój ukochany brat,
ulubiony muzyk i idol, Miles Davis!
Tak, uwielbiałem go.
Aż dusza mi się uśmiecha.
Graliśmy „The Pan Piper”.
Wiedziałem, że to trudny kawałek,
nie byłem pewien, czy uda mu się go zagrać.
Nigdy by tego nie przyznał.
Kiedy mieliśmy już zagrać, szybko do niego dołączyłem.
Pamiętam, jak mówił, że gdyby wrócił do starych kawałków,
to by umarł.
Siedziałem przed telewizorem i widziałem, że jest chory.
Jest chory.
Powiedział: „Kiedy Bóg cię karze, to nie znaczy...”.
To smutne.
„że nie dostaniesz tego, czego chcesz.
Spełni się wszystko
i nie ma czasu do stracenia”.
Miles Davis!
Quincy Jones.
Miles trafił do szpitala w Święto Pracy w 1991 roku.
Rozmawialiśmy, słuchaliśmy muzyki,
spojrzałam na niego, wyglądał zabawnie i spokojnie.
Potem przyszedł lekarz
i podszedł do niego, to był moment.
Trzymałam jego głowę na kolanach,
a lekarz zaczął go resuscytować.
Zadzwonił po innych
i weszła grupa lekarzy i pielęgniarek.
Wciąż siedziałam na łóżku, ale miał już pusty wzrok.
Oddychał, wiedziałam, że żyje.
To było przerażające.
Ratowali go tam,
resuscytowali, coś mu wstrzykiwali,
a potem zabrali nas do windy.
Nie zauważyli nawet, że wciąż byłam na łóżku
i trzymałam jego głowę obok swojej.
Zewsząd otaczali nas ludzie,
jechaliśmy windą i powiedzieli: „Miał udar”.
Zadzwoniła moja była żona, Deborah, mówi:
„Lepiej się czegoś złap”.
Pytam, o co chodzi?
I mówi:
„Miles Davis nie żyje”.
Poczułem...
jakby ktoś uderzył mnie
młotem pneumatycznym w głowę.
Miles był bez cienia wątpliwości
najbardziej wyjątkową osobą, jaką znałam.
Robił wszystko na swój sposób.
Postrzegał wszystko inaczej.
Trzeba być wiernym sobie. Tym się chyba kierował.
Jak można tworzyć tak piękną muzykę,
kiedy nie jesteś sobą?
Czasem nie mogłam tego znieść.
Czasem było idealnie.
Nie żałuję, nie zapomnę i wciąż kocham.
Tęsknię za nim.
Tęsknię za nim. Często mi się śni.
On...
Był wielką osobowością.
Jasne, że go kochałem.
Był dla mnie jak brat,
który robił głupie rzeczy, ale to akceptowałem.
Był prawdziwy.
Naprawdę.
Więcej Milesów już nie będzie.
Wystarczy, skończyłem.
Napisy: Paweł Zatryb