LONDEN 29 JUNI 1613.
SHAKESPEARE'S HENDRIK VIII WERD VERTOLKT...
IN HET GLOBE THEATRE.
HET WERD GEPROMOOT ONDER DE ALTERNATIEVE TITEL:
TIJDENS HET EERSTE BEDRIJF, SCÈNE 4...
HAPERDE EEN KANON, WAT BRAND VEROORZAAKTE.
HET GLOBE THEATRE BRANDDE TOT DE GROND AF.
WILLIAM SHAKESPEARE SCHREEF NOOIT MEER EEN TONEELSTUK.
Geef uw paard maar, sir. - Breng me ook een biertje.
Er zou een theater afgebrand zijn. Welk?
Dat van mij.
U bent Shakespeare, de dichter.
U vertelt verhalen. - Dat deed ik ooit.
Ik had ook een verhaal, maar het is nooit afgemaakt.
Zou u het voor mij willen afmaken?
Ik ben klaar met verhalen. Ik zou niet weten hoe.
Ja, dat weet u wel.
Welterusten, echtgenoot.
Twintig jaar, Will.
We zagen je steeds minder vaak.
Voor ons ben je een gast.
En gasten krijgen het beste bed.
Rust goed uit.
Ik dacht dat hij in Londen zou eindigen. Daar woonde hij.
Daar gaat het niet om. Het gaat om z'n erfgenoot.
Ik ben z'n erfgenoot. En na mij onze dochter, Elizabeth.
Niet als je zus hem een kleinzoon geeft. - Of wij.
Misschien kan ik wel een tuin maken.
Die is er al.
Weet ik. Maar geen keukentuin of bloementuin.
Een speciale tuin voor Hamnet.
Hamnet is in het paradijs. Hij heeft geen tuin nodig.
Ik misschien wel.
Dit is wel anders dan toneelstukken schrijven in Londen.
In zekere zin wel, Maria. En op sommige vlakken vergelijkbaar.
Vergelijkbaar? Ik zie niet hoe. - Nou...
Vandaag, bijvoorbeeld, meten we ons podium op.
Een tuin is geen toneelstuk.
Ja, maar toneelstuk, tuin, brood...
zoals wat jij elke ochtend bakt...
dat begint allemaal met een idee.
Van een drang...
om iets te creëren van schoonheid of uit behoefte.
Brood begint met gist en bloem.
Precies. Ingrediënten. Nu snap je me.
Bosjes, braamstruiken, gist, bloem, verzen, spelers.
Ze hebben een droom nodig die niet kan worden ontkend.
Die allerlei tegenspoed moet doorstaan.
Weer slaat om, insecten infesteren, de oven koelt af, het gist wordt zuur.
En in mijn geval zullen je collega's...
zoals de briljante, krankzinnige acteur Dick Burbage, tussenbeide komen.
Ze zullen een grotere show eisen voor een kleiner budget.
En een korter toneelstuk met een veel grotere rol voor hem.
De beproevingen moet je overwinnen...
zonder de droom zelf uit het oog te verliezen.
En hoe voelt het als dat allemaal werkt?
Hoe ruikt versgebakken brood?
Wat doe jij in hemelsnaam hier?
Ik wil dat je hier niet op plast.
Hier mag je niet op plassen. En hier ook niet op.
Echtgenoot.
Dank je wel.
Wortels uitgraven is zwaar werk. - Dat zul je merken.
Ik heb ooit een heel bos over het podium verplaatst naar Dunsinane.
In het echt is het wel anders.
Hij was zo veelbelovend, Anne.
Je kende hem amper. - Ik kende hem door z'n gedichten.
Jij noemt ze gedichten. - Gedichten, ja.
Of kinderachtig gekrabbel. Met humor en ondeugd in elke zin.
Hij zal niet meer schrijven.
Nee.
En ik ook niet.
Je rouwt niet om Hamnet, maar om jezelf.
Ik rouw om m'n zoon.
Nu, ja. Je rouwt nu om hem.
Toen schreef je De vrolijke vrouwtjes van Windsor.
Ja, dat klopt.
Het is wel even aanpassen.
Ze moet weer leren een echtgenote te zijn.
M'n man denkt dat je thuiskwam om te sterven.
Echt? Ik heb net een pension gekocht.
Ik kan nog niet dood. Dan ga ik failliet.
Waarom ben je dan thuisgekomen? Zijn er geen verhalen meer?
Susanna, ik leefde zo lang in een fantasiewereld.
Ik ben uit het oog verloren wat echt is. Wat waar is.
Judith zegt: 'Niets is waar.'
Judith is 28 en ongehuwd. Dat is waar.
Als vader overlijdt, zal ik straatarm worden.
Nee, kind. Ik krijg een derde van z'n fortuin terwijl ik nog leef.
Terwijl je nog leeft. Je bent ouder dan hij, weet je nog?
Susanna laat je nooit zitten.
Susanna gehoorzaamt haar echtgenoot. Ik zal niets krijgen.
Dat verdien ik ook.
Judith.
Als je jezelf niet kunt vergeven...
hoe verwacht je dan dat God je vergeeft?
Dat verwacht ik ook niet.
Ik vluchtte naar deze groene vijver toen ik van school werd gestuurd.
Dat weet ik, vader.
Een wethouderszoon krijgt gratis onderwijs. Maar de zoon van een dief...
Ik dacht dat m'n wereld over was.
Maar ik was dol op deze plek.
Jullie waren er ook gek op.
Ja.
Ja, we kwamen hier elke dag.
Hoewel Hamnet nooit het water in ging. - Nee.
Hij was niet moedig, zoals Judith.
Of zelfs... Zelfs zoals ik.
Maar z'n geest was moedig.
Hij nam me hier ooit mee naartoe...
om te laten zien wat hij geschreven had. Ik zei tegen hem...
dat ik de trotste vader in het koninkrijk was.
Dat ben ik nog steeds.
Hier, lieverd.
Je vader denkt aan z'n nalatenschap. - Jij denkt eraan.
Daarom moet jij er ook aan denken.
Ik ben je echtgenoot. Wat mij aangaat, gaat jou aan.
Het is goed, lieverd.
Eet nog maar wat. - Dank je.
Echtgenoot? Het is zondag.
Zondag? - Dit is Londen niet.
Als je hier de kerkdienst mist, krijg je een boete.
Goedemorgen. Fijn om u te zien.
Shakespeare.
Weer een zondag en nog bezet je de kerkbank van je familie.
Ik bid dat je die nooit hoeft te verlaten. Zoals je vader.
Ik ben niet m'n vader, Sir Thomas.
Wat een plezier om u te zien graven.
Leidt u de massa niet meer af van onze Heer met uw toneel?
Leidt het lied van de leeuwerik je af van je God, John?
Natuurlijk niet.
Het is bewijs van God.
Dan was ik misschien voor enkelen de leeuwerik.
Ik kom u een gunst vragen. Maar ik wil u niet afleiden van uw werk.
Roept u me als u klaar bent in de tuin? - Ja, dat doe ik, John.
Is alles goed met Susanna?
Heel goed. Dank u. - En Elizabeth?
Ook goed. Dank u. - Mooi.
Fijn om te horen. - Ja.
Ja.
Dank je, John.
Goedendag, Mrs Hall.
Zeg uw zus dat ik lekkere Rijnse wijn heb.
Ze mag een fles gratis hebben. Voor een glimlach.
Ik zal het zeggen, Tom.
Goedemorgen, Lena. - Goedemorgen, Mrs Hall.
Een pakje voor u. Frank?
Het spijt me.
Kwikzilver, Mrs Hall?
M'n man is arts.
Ze zei dat het pakje voor u was.
Goedemorgen, Kate.
Goedendag, Mr Smith. - Mrs Hall.
Ik heb doek nodig. Los geweven, voor een zomerjurk, zwart.
Zwart? Voor de zomer?
Misschien deze blauwe? - M'n man keurt dat chique spul af.
Als uw man z'n zin kreeg, was m'n winkel een saaie bedoening.
In rouw, zonder doden. - Onze Redder droeg simpele doeken.
En hij was hemels.
Net als jij, Susanna. In elk doek.
Mr Smith.
Ik ben getrouwd.
Ongelukkig. - Dat is niet...
Ik moet het m'n man vertellen.
Ga je dat doen?
Hij weet het.
Susanna.
Onze buurhond heeft veel belangstelling voor m'n tuin.
John Hall wil samen de dominee wegwerken.
Hij kent me dus niet.
Hij denkt dat je hem mag. - Ik doe alsof.
Ik probeer hem aardig te vinden, voor Susanna, maar John is...
Een hypocriete rotzak?
Een puritein.
Grappig, hè?
Een puritein die de deuren van alle theaters wil sluiten...
krijgt William Shakespeare's nalatenschap?
Vind je dat niet grappig?
Ik wel.
Feit is, Judith, dat ik John Hall helemaal niets nalaat.
Nee, laat het na aan de heilige Susanna.
En krachtens de wet zijn haar eigendommen van hem.
Net als haar lichaam, in hoeverre hij dat gebruikt.
Je bent hard geworden, Judith. Ooit was je zo'n simpele, vrolijke ziel.
Is dat zo, vader? En wanneer was dat?
Was dat voor Hamnet stierf? Is dat het?
Voor Hamnet stierf en ik leefde?
Judith. - Dat denkt hij wel.
Telkens als hij zo'n verdomd gedicht leest. Zo goed zijn ze niet.
Hij denkt: 'Waarom leeft zij nog en hij niet?'
'Het goudhaantje is dood, en weet je wat?
Ik blijf achter met een meisje. Een waardeloos, nutteloos meisje.
Ooit was ze wel een knap ding. Ze was een simpel, vrolijk meisje.
Maar nu is ze een boos kreng dat maar blijft rondhangen.
Waarom stierf de tweeling?'
Bedankt voor ons eten, Anne.
Ik heb nooit iets onaardigs gezegd of aanleiding gegeven.
Je legde zo lang anderen woorden in de mond.
Het gaat niet om wat er gezegd wordt.
Sir Thomas, ik...
Puriteinen protesteren tegen de oude gebruiken.
Sommigen van jullie nemen hier aanstoot aan. Dat weet ik.
Maar ik draag jullie op, denk aan de Korintiërs.
Deze goede christenen handelen vanuit een eerlijk geloof.
Dat zijn rechtschapen burgers.
Ze zijn fatsoenlijke, vrome... - Is dat zo, Mr Woolmer?
Is dat zo? Of zijn het ontuchtplegers?
Ik heb Susanna Hall het huis van haar echtgenoot uit zien glippen...
naar Rafe Smiths kamer.
Deze smaad wordt beantwoord. - Het wordt bewezen.
U zult ons niet meer vertellen hoe we onze ziel moeten redden, dr. Hall.
Niet terwijl jullie puriteinse vrouwen overspeliger zijn dan hoeren.
M'n advocaten komen met een aanklacht wegens smaad.
Openbaar proces? - De smaad is openbaar.
Lane is gevaarlijk. Hij kwam niet met deze aanval zonder bewijs te hebben.
Bewijs? - Hoe kunt u dat vragen?
Omdat uw man vreest dat hij het kan bewijzen.
Ik vrees dat z'n leugen overtuigend is.
Wat een ramp, zeg.
En dat dit zo'n goede, onberispelijke familie als de onze moet overkomen.
De Shakespeares worden niet nog eens geruïneerd.
Haal de gedaagde tevoorschijn.
John Lane is er niet, edelachtbare.
Is er niet? - Hij is verdwenen.
Susanna Shakespeare is op walgelijke wijze gebruikt.
In z'n afwezigheid is John Lane schuldig bevonden aan smaad.
Hij wordt verbannen.
Waarom?
Waarom maakte deze man onze Susanna zwart?
Om haar man te beschadigen, denk ik.
John Hall is een puritein. Toonbeeld van de Heilige Drievuldigheid.
John Lane, daarentegen, is dol op z'n taarten en z'n bier.
Waarom was hij er dan niet om z'n zaak te bepleiten?
Ik heb de kwestie met hem besproken.
Besproken? Wat dan?
Ik vroeg hem of hij ooit Titus Andronicus had gezien.
Wat weet ik nou van toneelstukken? Laat me met rust.
Ik zie jou en je hoerendochter in de rechtszaal.
Het gaat onder andere...
over een Moorse slechterik genaamd Aaron.
De Afrikaan die hem speelde, was fantastisch en angstaanjagend.
Gelijk moord of het ontwerpen van een moordaanslag.
Het beledigen van een maagd of het bedenken van een middel daartoe.
Valse beschuldiging en meineed om haar te staven.
Het stoken van dodelijke vijandschap tussen vrienden...
het doden van het vee van arme landbouwers...
brandstichting in schuren en hooibergen...
zodat de eigenaars het vuur met hun tranen blusten.
Dikwijls heb ik de doden uit hun graven opgedolven...
en ze voor de deuren hunner bloedverwanten geplaatst.
Ik heb een duizend afgrijselijke daden bedreven.
Zo luchthartig als iemand vliegen doodt.
En niets berokkent mij enig leed...
dan alleen dit, dat ik er geen tienduizend meer bedrijven kan.
Ik heb gezien dat die man...
het hart eruit rukte bij de dwaas die hem onrecht aandeed.
Maar die buitengewone man was ook teder.
Op een dag was z'n wilde hart getemd...
en hield hij van m'n dochter.
Susanna?
Ja, maar hun liefde was onmogelijk, natuurlijk.
Maar hij zwoer dat als ze hem ooit nodig zou hebben...
z'n zwaard, z'n klauwen en z'n tanden de hare zouden zijn.
Om haar te verdedigen of voor haar te doden.
Moet ik hem inlichten over Susanna's huidige leed?
Will, ik heb Titus gezien.
Aaron werd gespeeld door de liefste knul die je ooit zult zien.
Een aardige gast. Dat weet John Lane niet.
Ik laat de waarheid geen goed verhaal verpesten.
Zou er waarheid zitten...
in wat Lane zegt over Susanna?
Nou...
Er is wel een kilte tussen hen.
Dat hebben we gezien. Hun kind is vijf jaar geleden geboren.
Ze kent die Rafe Smith.
Ze liet wel kwikzilver komen uit Londen. Dat kan pokken genezen.
Will. Susanna heeft echt geen pokken.
Hij dan? Een man met pokken pist altijd.
Dat lijkt hij wel te doen. Is dat...
Kreeg ze daarom geen kinderen meer? Is...
Zocht ze...
ergens anders troost?
Susanna is een godvrezende vrouw. Ze zou haar man niet bedriegen.
Misschien is het geen bedrog.
Judith?
Misschien moest ze het van hem.
Dat is mogelijk, toch?
Eerlijk gezegd, als het een kleinzoon oplevert...
zou het u dan iets schelen?
Ik wil dat Susanna vrij is van smaad. Dat is zeker waar.
Niets is ooit waar.
Ik heb weer een gedicht geschreven. Wil je het horen?
Hamnet?
Will?
Anne?
Hij was hier.
Hij zal hier altijd zijn, Will.
In Londen zijn de toneelstukken net afgelopen. Tavernes zitten vol.
Ga dan terug, als je Londen mist. - Wil je dat?
Het gaat erom wat jij wilt. Je wilt hier niet zijn.
Wat bedoel je, Judith? - Je kwam hier rouwen om Hamnet.
Om je gezegende, overleden zoon. Om een tuin voor hem te graven.
We rouwden om hem, vader.
We rouwden toen hij stierf en daarna ook.
Maar nu begint het weer opnieuw.
Alsof z'n graf net gegraven is, want ineens heb je ook tijd om te rouwen.
Hou je mond.
Als je me niet respecteert, respecteer dan wel jezelf.
Eer dan z'n herinnering, als je niet meer rouwt.
Doe ik dat niet dan? - Maak het waar.
Probeer z'n goedheid en toewijding over te nemen.
Want je verspilt je leven.
Ik weet wat volgens jou de zin van een vrouwenleven is.
Ik weet wat je van me wilt.
Mr Shakespeare?
Ik wil u niet lastigvallen. - Mooi. Uitstekend nieuws. Tot ziens.
Ik wilde u alleen vragen...
Je wordt schrijver door te gaan schrijven.
Mag ik... - Ik heb geen favoriet.
Ik bewonder anderen.
En ja, vrouwen moeten de vrouwenrollen spelen.
Net als op het continent. Neem me niet kwalijk.
Ik wilde vragen hoe u het wist.
Wat wist? - Alles.
Ik krijg de slakken niet eens niet eens uit de struiken.
Er is geen uithoek van de wereld die u niet verkend hebt.
Geen geografie van de ziel die u niet kunt navigeren.
Hoe?
Hoe weet u dat?
Het is gewoon wat ik weet...
als ik het al weet, en ik zeg niet dat dat zo is...
en hoe ik het me voorstel.
Maar u bent op uw 14e van school gegaan. U hebt nooit gereisd.
Voorgesteld vanuit wat? - Vanuit mezelf.
Uzelf?
Ja.
Alles wat ik gedaan of gezien heb...
elk boek dat ik las, elk gesprek dat ik ooit had...
inclusief deze, God help me.
Als je schrijver wilt worden...
en met en voor anderen wilt spreken, moet je eerst voor jezelf spreken.
Zoek het in jezelf.
Beschouw de inhoud van je eigen ziel.
Je menselijkheid.
Als je eerlijk bent tegen jezelf zal alles wat je schrijft...
de waarheid zijn.
Welnu, als je m'n struiken niet kunt redden...
laat me dan om de doden rouwen.
Waarom dan?
Waarom bent u gestopt?
Tot ziens.
Dag, Tom Quiney. Een vat bier...
en drie kruiken Malmsey-wijn voor New Place.
Ik geef je m'n gewoonlijke antwoord.
Trouw met me, Judith. Ik zal je weer laten glimlachen.
Net als elke andere maagd die je achternazit.
Ik wil alleen met jou trouwen. - Je zou er genoeg van krijgen.
Ik herinner me een meisje. Het mooiste en vrolijkste van de stad.
Ik herinner me haar lach en het jagen op kusjes.
Ik wil de vrouw zien die dat meisje had moeten worden.
Want dat ben jij zeker niet.
M'n heer. M'n heer.
Voor u, van de graaf van Southampton.
Anne? Anne.
De graaf van Southampton komt noordwaarts.
Hij schrijft dat omdat hij hier in de buurt zal zijn...
hij graag even met me wil praten.
Hoorde je me, Anne? De graaf van Southampton.
Ik hoorde je.
Ik herinner me nog dat ik hoorde over je vriend, de graaf van Southampton.
Dezelfde dag dat een boek met gedichten werd uitgegeven.
Sonnetten, zeiden ze.
Ik kon niet lezen dus vond het vast niet erg.
Maar genoeg mensen kunnen wel lezen, zelfs in ons stadje.
Inclusief een van je eigen dochters.
Die zijn illegaal gepubliceerd. Zonder m'n toestemming.
Maar je schreef ze en mensen lazen ze.
Daarna vroegen ze me: 'Wie zijn ze?
Wie is de donkere dame waar hij van houdt?'
Het waren gedichten. - 'De knappe man?'
Het waren slechts gedichten. - Zeg maar niet.
Ik wil het niet weten. Toen al niet en nu ook niet.
Maar ik weet wie hij volgens sommigen was.
En hij lijkt nu langs te komen.
Al die jaren, Will.
Bezorgd om jouw reputatie.
Heb je ooit aan de mijne gedacht?
Ik hoorde van uw voorname bezoeker.
Volgens m'n mannen is hij in de buurt.
Natuurlijk ga je mij voorstellen.
Ik stel voor dat hij naar Charlecote komt. Dat is meer geschikt.
Natuurlijk mag je ons vergezellen. Alleen jij, denk ik.
We willen Zijne Hoogheid niet uitputten. Ga maar naar binnen.
We gaan Zijne Hoogheid begroeten.
Welkom in Stratford-upon-Avon, Hoogheid.
En u bent?
Sir Thomas Lucy van Charlecote Manor, Hoogheid.
Parlementslid voor dit district.
Mag ik u voorstellen aan m'n vrouw?
Hebben wij iets te bespreken? - Nou, ik...
Komt u wellicht een petitie presenteren?
Nee, ik wilde u uitnodigen...
Ga dan weg, Sir Thomas. Ik wil uw gezelschap niet.
Ik kom de grootste man van het koninkrijk bezoeken.
Na Zijne Majesteit, natuurlijk.
Wat een brutaliteit. Zo'n verachtelijk parlementslid.
Iedereen wordt maar geridderd.
Hij heeft me al zo vaak beledigd.
Waarom laat je je door hem beledigen?
Wat is hij nou? De zoon van een zoon.
Niets meer.
Al z'n trots komt voort uit niets anders...
dan een kwakje uit de lul van een eerdere nul.
Zo ben ik ook. - Nee.
Ik ben de zoon van een zoon, Will.
Henry Wriothesley, zoon van Henry Wriothesley. Als ik dat niet was...
zou jouw Thomas Lucy, zoon van Thomas Lucy...
me niet zo bespotten.
Jij, daarentegen... - Ik ben de zoon van een dief.
De zoon van Apollo, Will.
God van poëzie, de waarheid.
De beste...
meest complete...
en mooiste geest die ooit heeft bestaan in deze wereld.
Nou?
Waarom ben je zo klein, Will?
Klein? - Waarom ben je zo'n kleine man?
Hoogheid, ik...
Je betovert de massa met je ganzenveer...
maar krimpt ineen voor Sir Thomas Lucy.
Jouw talent is groter dan dat van alle andere dichters bij elkaar.
En toch leid je een onbeduidend leven.
M'n leven is niet onbeduidend. - Kom op, Will. Vergeleken met Kyd?
Of Marlowe?
Wat was hij toch een man.
Wat een leven. Spion, avonturier, neukend voor Engeland.
Jongens, meiden. Jongens en meiden.
Hij had een vol leven.
Hij is wel dood. Dus je kunt niet alles hebben.
Ja, ze zijn allemaal dood, Will. Marlowe, Greene.
Hij vond me een beginneling.
'Een beginnende kraai.' Het doet je nog iets, het steekt.
Kyd, Nashe. Spenser.
Allemaal dood.
Drank en passie, seks en geweld, doodde hen allen.
Het leven werd hun dood.
Maar jij...
overleefde het. - Ja, ik overleefde het.
In je mooie huis. - Meerdere huizen.
En hoeveel kostte dat wapenschild, Will?
Twintig pond. - Twintig pond.
De man die Hamlet, Hendrik V, Macbeth...
en Romeo en Julia schreef, betaalde 20 pond voor de naam 'heer'.
Will, waarom kan dat je iets schelen?
M'n vader kreeg een boete omdat hij een kerkdienst miste.
Kunt u raden waarom?
Priester te Protestants?
Ik hoorde het gerucht dat jullie Shakespeares papers zouden zijn.
Niets zo spiritueels. Hij kon niet aanwezig zijn...
omdat hij de helft van de congregatie geld schuldig was.
Ik had je vader wel gemogen. - Ja, mensen mochten hem.
Ik mocht hem.
Ga weer schrijven, Will.
Londen heeft je nodig.
Ik heb je nodig.
We hebben nu alleen nog Jonson.
Hij bespot me omdat ik geen Grieks spreek en niets weet van Bohemen.
Jemig, wat boeit jou dat? Je schreef Koning Lear.
Het is belangrijk, Hoogheid. Althans, in Engeland.
Ik heb alles zelf verdiend. En daarom ben ik verdacht.
Misschien zal ik altijd wel verdacht zijn.
Maar ik heb m'n geld en m'n huizen.
En ik heb m'n wapenschild.
En je hebt je verzen.
Lieve Heer, je hebt je poëzie.
Zulke poëzie. Zulke mooie...
prachtige poëzie.
En een deel ervan...
Een deel ervan is geschreven voor mij.
Ja. Ja, Hoogheid.
Voor u.
Ik ben oud geworden.
Zoals je in sonnetten schreef dat zou gebeuren, jij rotzak.
Maar de schoonheid die ik in jou inspireerde blijft eeuwig jong.
En over duizend jaar, als mensen die zinnen lezen...
zal ik jong zijn.
En nog levend.
In de harten van nog ongeboren geliefden.
Ze waren alleen voor u bedoeld, Hoogheid.
Niet voor een andere levende ziel, of toekomstige zielen.
Alleen u.
Het was natuurlijk slechts vleierij. Vleierij die mij toekwam.
Ja.
Alleen vleierij.
Behalve...
dat ik van diep in m'n hart sprak.
Ik was toen jonger.
Jonger en mooier.
Beeldschoon, Hoogheid, zoals u voor altijd zult zijn.
Het lot verguist me, en niemand ziet mij staan...
ik ben alleen, een droef verstoteling...
en roep vergeefs de dove hemel aan...
ik vervloek mijzelf en mijn ontreddering.
Was ik toch als die man vol goede moed...
was ik als hij, met grote vriendenschaar...
met zijn verstand, kon ik al wat hij doet...
het hoogste goed maakt mijn hart droef en zwaar.
Terwijl ik zo mijzelf welhaast veracht...
denk ik aan jou:
dan wordt een lied gehoord...
een leeuwerikzang aan het einde van de nacht...
van de aard' beneê tot aan de hemelpoort.
Zo'n rijkdom geeft mij de gedachte aan jou...
dat ik met koningen niet ruilen zou.
Ja, goed, zoals ik al zei...
Vleierij. - Nee, de waarheid.
En ik durfde altijd te hopen.
Hopen?
Will? - Dat er wellicht...
een klein deel was dat die gevoelens beantwoordde.
Beantwoordde? - Dat u wellicht ook...
Je gaat te ver, Will. - Ik...
Als dichter heb je geen gelijke.
En ik, zoals iedereen met hersenen of een hart...
ben jouw nederige dienaar.
Maar als man is het niet aan jou om van me te houden.
Een schild van 20 pond boven je deur...
verandert daar niets aan.
Ik moet weer gaan.
Vaarwel.
Ik kwam de dichter bezoeken en van de dichter neem ik nu afscheid.
Het lot verguist me, en niemand ziet mij staan...
ik ben alleen, een droef verstoteling...
en roep vergeefs de dove hemel aan...
ik vervloek mijzelf en mijn ontreddering.
Was ik toch als die man vol goede moed...
was ik als hij, met grote vriendenschaar...
met zijn verstand, kon ik al wat hij doet...
het hoogste goed maakt mijn hart droef en zwaar.
Terwijl ik zo mijzelf welhaast veracht...
denk ik aan jou:
dan wordt een lied gehoord...
een leeuwerikzang aan het einde van de nacht...
van de aard' beneê tot aan de hemelpoort.
Zo'n rijkdom geeft mij de gedachte aan jou...
dat ik met koningen niet ruilen zou.
William Shakespeare.
Ik zag dat je vriend, de graaf, z'n vrouw niet bij zich had op reis.
Misschien is hij niet van vrouwelijk gezelschap.
Zijne Hoogheid en gravin Elizabeth zijn vast gelukkig getrouwd.
Dat wens ik ook voor jou, Judith.
Waarom ben je nog ongehuwd? Ik vind je zo mooi.
Ik niet. - Kijk eens in je spiegel.
Heb ik niet. Ik mocht degene die ik zag niet.
Lieve hemel, dochter, wat een sombere gedachte.
Aangezien je altijd alleen bent.
Maar zo is het. - En kinderen dan?
Elke vrouw wil kinderen. - Blijkbaar.
Wil jij dan geen kind?
Moet ik Hamnet voor je vervangen?
Ik bedoelde als... Voor jezelf.
Een echtgenoot, kinderen als gezelschap, steun.
Wellicht ziet ze dat een huwelijk je dat niet brengt.
Is dat zo, Judith? Is dat het?
Je zag je moeders leed en dacht: ik blijf wel alleen.
Ik wil geen man die me negeert. - Ik zei niet dat ik ongelukkig was.
Nee. En ik leg mensen woorden in de mond...
maar kan soms ook tussen de regels door lezen.
Ik pik dit niet meer. Ik werk onophoudelijk voor deze familie.
Uit eigenbelang. - Ik ben het hoofd van deze familie.
Ik gaf je een mooi huis met bedienden.
Ik stuurde je geld. Is dat geen steun?
Twee mooie dochters, een briljante zoon en een man...
die, hoewel afwezig, aan je dacht.
Is dat geen overvloed aan kameraadschap?
Ik heb deze familie groot gemaakt.
M'n genialiteit bracht dit huis faam en rijkdom.
Ja, m'n genialiteit. Of moet ik die ook negeren?
Een gave negeren zodat ik in Stratford kon blijven...
als handschoenenmaker.
Zodat jij je wellicht iets meer gewaardeerd zou voelen?
Hamnet stierf en ik was er niet. Dat weet ik.
Hamnet stierf aan de plaag. De plaag had hem toch wel genomen.
Of ik nou in Stratford of Londen of op die verdomde snelweg was.
We zijn onze jongen verloren. Dat weet ik.
En ik was er niet.
Hoe vaak moet ik het zeggen? Ik was er niet.
We zijn onze briljante jongen kwijt en ik...
Hamnet was niet briljant.
Wat... - Judith, niet doen.
Wat bedoel je? - Hij was mooi...
maar niet briljant.
Niet doen, zei ik.
Ik schreef ze. - Schreef wat?
De gedichten.
Die verzen die je zo koestert.
Met humor en ondeugd in elke zin.
Ik heb ze bedacht.
Hamnet schreef ze alleen maar op.
Ze hielp hem een beetje. Meer niet.
Nee, ik verzon ze. Allemaal.
Nee. - Hamnet was lief en aardig.
Maar hij was nergens goed in. - Nee, hij was ongelooflijk briljant.
Nee, Will.
Hij was een normaal jongetje.
Wat? - Als je beter had gekeken...
Naar m'n eigen zoon?
Ik heb naar hem gekeken. - Je zag wat je wilde zien. Je zag jezelf.
Wat van mezelf?
Je zag een jongen met een geest net zo groot en moedig als de jouwe.
Maar gelukkig, met een vader die z'n genialiteit waardeerde.
Hij was slim genoeg om te weten dat hij niet kon voldoen...
aan wat je van hem wilde. Hij zag op tegen je bezoekjes.
Het was niet gepland. Niet in het begin.
Judith bedacht altijd verhalen en verzon rijmpjes.
Hamnet hoorde er eentje.
Op een dag schreef hij het op om te oefenen met z'n pen.
Dat vond jij en je loofde hem ervoor.
Zijn ze nu dan waardeloos?
Ze zijn niet van hem.
Wil je ze niet meer lezen?
Je zit in de zon en grinnikt om de humor.
Ze zijn niet van hem.
Nee.
Ze zijn van mij.
En daarom zal ik er verdomme mee doen wat ik wil.
Nee. Nee, nee, nee.
Nee, nee, nee, je mag ze niet hebben.
Judith probeerde zichzelf te leren schrijven.
Weet je. Na Hamnets dood.
Maar ze had er geen geduld voor. Niet zoals Susanna.
Ik had graag een paar letters willen kunnen schrijven, zeker als jouw vrouw.
Herinner je je onze trouwdag?
Ik, ouder, zwanger.
En jij een rare, slimme jongen van 18.
Ik weet wat mensen dachten.
Ik kon het register niet eens tekenen. Ik zette alleen een dom tekentje.
Ik voelde me zo dom.
Toen ging je naar Londen en werd je een geweldige schrijver.
Met thuis een vrouw die geen woord kon lezen.
Ik vroeg me vaak af of het je iets kon schelen.
Waarom zou het?
Je was hier amper.
Het spijt me.
Je bent je zoon verloren. Dan rouwt elke man.
Een dochter is niets.
Bestemd om het bezit te worden van een andere man.
We vagen weg. - Nee, Judith.
Je moet niet wegvagen. Waarom schrijf je niet meer?
Je weet dat ik niet kan schrijven. - Ik leer het je.
Ik heb geen vers meer in me.
Hoezo niet? - Omdat de verkeerde stierf.
Nee, het was de plaag. De plaag oordeelt niet.
Het is gewoon een plaag.
Had de plaag mij maar genomen.
Judith, waarom haat je jezelf?
Ik heb Hamnet twee keer van je gestolen.
Eén keer door hem te overleven.
En door je droom van hem weg te nemen.
Je geeft me een nieuwe droom.
M'n prachtige dochter, de dichteres.
Een vrouw kan geen dichter zijn.
Een vrouw wordt met één reden op aarde gezet.
Ik ken nu m'n taak.
Ik zal het goedmaken dat ik Hamnet van je stal.
Ik beloof dat ik het goed zal maken.
Ik ben blij dat Hamnet de gedichten niet schreef.
Blij? - Ik ken hem nu beter.
En liefde, niet ambitie, zal opbloeien in deze tuin.
Het zal iets moeten zijn. Verder bloeit er vrij weinig.
Het is waar dat ik geen goede tuinier ben.
Het was simpeler om dingen te creëren met woorden.
Dat is wel waar, ja.
Wil je dat ik help?
En hier. Iets verder, denk ik.
Hier? - Ja.
Die.
Maak een groot gat. O, briljant. Misschien kunnen we...
Welterusten, Anne.
Blijf bij me, Will.
Als troost.
In ons op een na beste bed.
Ik lust wel een glas Rijnse wijn van je, Tom Quiney.
Ik ben geen goede man.
Er zijn vrouwen geweest. Veel vrouwen.
Ik heb te weinig van het leven gezien.
En jij hebt te veel gezien.
Maar misschien kunnen we samen opnieuw beginnen.
Ze bestelde geen wijn. Ze dronk het met Quiney.
Ze was een halfuur binnen, of langer.
Als Judith een beetje geluk zoekt, ben ik blij.
Zondigen zal haar niet gelukkig maken.
Echt?
Laten we dan hopen dat het haar ongeluk een beetje draaglijker maakt.
Dat is gemeen. Denk aan de Bijbel.
Ik herinner me een lachend meisje.
Een verloren reputatie is onherstelbaar.
Die van mij wel. - Die van jou was niet verloren.
Die was belasterd door een veroordeelde dronkenlap en vermoedelijke paper.
Judith moet die Quiney laten vallen. Hij is losbandig.
Als alleen zondelozen mochten trouwen, zouden er een stuk minder bruiloften zijn.
Ik kan je niet meer zien, Margaret. Het spijt me.
Vanwege Judith Shakespeare.
Ik heb je niets beloofd, Margaret. Dat weet je.
We hebben samen gezondigd. - Ze is zwanger.
Van mij? - Hoe durf je?
Margaret heeft vele vrienden. - Ik weet het zeker. Ik...
Ik denk...
Ik geloof dat het van jou is, Tom.
Eerlijk waar.
Francis Collins, kom binnen. Wil je een glas wijn?
Graag. - Maria, wijn, alsjeblieft.
Fijn je zo vrolijk te zien, Will. Dat is niet altijd bij het zien van je advocaat.
Judith gaat trouwen. - Nee.
Gefeliciteerd.
Het was een misdaad dat ze nog ongehuwd was.
Niet meer. Ik wil m'n testament aanpassen...
en m'n nieuwe schoonzoon, Tom Quiney, erin opnemen.
Quiney, zei je?
Wijn en tabak. Goede ruil. - De beste.
En daarom moeten we ook voorzien voor hun mannelijke nageslacht, m'n...
kleinzoons.
Velen van hen.
Ik wil ook graag iets nalaten aan Anne.
Anne? Als ze je overleeft, krijgt ze wettelijk een derde.
Ze overleeft me zeker. Ze is jonger en tien keer sterker.
Ik bedoel geen geld. Daar heeft ze al genoeg van.
Nee, ik dacht aan...
een meubelstuk.
Meubelstuk?
Maar Anne zal hier wonen en van alles gebruik kunnen maken.
Een specifiek meubelstuk...
dat van haar moet zijn, als het niet meer van ons is.
En als ze erin ligt, hoop ik dat ze...
zal glimlachen en aan mij zal denken.
Dus...
Eén schoonzoon heeft een wijnwinkel, de ander wil hem sluiten.
Welkom bij de familie. Ik weet dat we als Shakespeares...
soms onze eigen grootste vijand zijn.
En soms hebben we...
grote vijanden gehad.
Als John Lane z'n gezicht hier laat zien, hakken we z'n neus eraf.
Ja, we hebben onze ups en downs gekend.
Ik vlei mezelf...
dat ik enige waardering heb verdiend voor m'n eigen woonplaats.
En hoewel ik geen...
Hoewel ik geen zoon meer heb...
is er geen familie in deze stad die niet minstens een kind verloor.
Ik heb twee prachtige dochters.
En daarom zal ik op een dag wellicht een kleinzoon hebben.
En daarvoor kijk ik natuurlijk naar jou, Tom. En naar jou, John.
Dus ga daarmee aan de slag, alsjeblieft.
Heel erg bedankt.
Want familie is alles.
En vandaag...
kan ik niet trotser zijn op de mijne.
Ik zag Margaret Wheeler vandaag in de kerk, Tom.
Dat weet ik, Judith.
Ik kan het niet ongedaan maken.
Ik heb je alles bekend.
Ik beloof dat het haar en haar kind aan niets zal ontbreken.
We vinden hem wel. - Waar is hij? Is hij daar?
Daar is hij. - Alles goed?
Anne, is alles in orde?
Ja, prima.
Waarom dan...
Kijk...
Vader, we hebben nieuws.
En dat nieuws is... - Ja?
Dat ik zwanger ben.
O, mijn hemel.
O, ja.
Mr Quiney.
Goed gedaan, jongen. M'n schat.
Zus, ik ben echt blij voor je.
Dit is echt geweldig.
Maar waar is John? John zou erbij moeten zijn.
Hij moest naar een bevalling.
Quiney.
Margaret Wheeler is gestorven bij de bevalling.
Samen met haar baby.
Het kind heeft geen naam.
Zonder naam komt het niet in de hemel.
Kijk aan, Mr Shakespeare.
Wat vervelend.
Je dochters bruiloft was gehaast met reden.
Net als die van jou, hè?
De appel valt niet ver van de boom.
Verdomd, jullie Shakespeares zijn een schandalig stel.
Als ongeletterde boerentrien...
was je vrouw niet in staat om je meiden normen en waarden te leren.
Goed, ik moet er weer vandoor.
Ik kan niet de hele dag maar wat lanterfanten, zoals jullie dichters.
Ik heb zaken te runnen. - Zaken, Sir Thomas?
Ja, zaken. Een landgoed als Charlecote runt zichzelf niet.
Echte zaken, dacht ik.
Zoals Londens grootste theater bouwen en leiden.
Acteurs, timmerlieden, naaisters betalen.
Smeergeld, beveiliging regelen, politieke navigatie.
Elke middag 3000 klanten eten en drinken bieden.
Elk een groot spektakel beloofd.
170 koninklijke optredens voor onze koningin en koning.
Ken je de logistiek van de Slag om Shrewsbury in Hampton Court?
Nee, je wordt er moe van.
Toch, in alle jaren dat ik m'n grote, ingewikkelde, succesvolle bedrijf leid...
heb ik inderdaad nagedacht en m'n gedachtes opgeschreven...
die in m'n ervaring plezier brengen...
aan diegenen die afleiding of rust zoeken van dit tranendal.
En zonder dat zou alles net zo nutteloos zijn als...
Zo nutteloos als u, Sir Thomas.
En omdat u haar noemde, m'n vrouw, Anne...
heeft meer fatsoen en wijsheid in haar dagelijkse ontlasting...
dan u in uw hele lichaam.
Had ik uw hert maar gestroopt.
Nalatenschap Quiney verwijderd, sir.
Ik geniet niet van Judiths verdriet, schoonvader.
Of dat van u. Het doet me verdriet.
Dat weet ik, John.
Wil je even met me samenwerken, echtgenoot?
Giet wat bier tegen de slakken. - Zo te zien ben je beter af zonder mij.
Ik ga een wandelingetje maken.
Ze deed het voor jou, Will.
Je wilde een kleinzoon.
Je was niet bij de begrafenis.
Ik was op weg naar huis.
Het nieuws bereikte Londen na m'n vertrek.
Toen ik arriveerde, lag hij al in de grond.
Het was zomer.
Geen enkel lijk blijft lang onbegraven, zeker niet na de plaag.
Dit is de bladzijde.
Augustus 1596.
Hamnet...
Shakespeare.
Daar is hij.
Ik had een pennenmes voor hem.
Een bijzondere, met een vouwmes.
Z'n initialen stonden in het handvat gekerfd.
Hij had het prachtig gevonden. Ik draag het altijd bij me.
Mag ik? - Ga uw gang.
Als ik...
als ik een nieuwe veer bijsnijd...
stel ik me voor dat het niet m'n hand is...
maar die van hem, gegroeid tot een volwassen man.
En dat hij zit te snijden. Met het mes dat z'n vader hem gaf...
bij die vrolijke thuiskomst zo lang geleden.
En als ik dan...
Als ik dan in de inkt dip en een markering maak...
blijf ik z'n hand zien en zijn het zijn woorden die ik schrijf.
En dan stel ik me voor dat ik het niet ben...
die ze bedenkt.
Maar dat ik dood ben en Hamnet leeft.
En dat hij aan mij denkt.
Mensen vragen me vaak hoe ik zo veel heb geschreven.
Hoe ik de energie en toewijding vond om alleen aan m'n bureau te zitten.
Al die toneelstukken schrijvend. Maar het antwoord is heel simpel.
Ik was altijd in het gezelschap van m'n zoon.
M'n jongen.
Wilde je me spreken, vader? - Ja, Judith. Fijn dat je er bent.
Ik hoop dat je nieuwe huis comfortabel is.
Er is veel werk te doen, maar m'n man werkt hard.
Ondanks alle schande is hij een goede man.
Ik heb vandaag Hamnets graf bezocht.
En ik heb z'n naam gelezen in het register.
Daar ben ik blij om. - Anne...
Ik ken de plaag.
In Londen sloeg die vaak toe. Dan waren alle theaters gesloten. Dus...
ik ken de plaag.
Ik dacht vandaag...
dat de Zwarte Dood een zeis is.
Het is geen dolk.
Hoezo?
Ik heb nooit gezien...
dat het een enkele persoon trof en toen weer verdween.
Hoe is Hamnet gestorven?
Z'n dood is geregistreerd in de parochie, zonder doodsoorzaak.
De plaag, echtgenoot.
Dat verklaarde de pastoor bij z'n begrafenis.
Omdat jij hem dat had verteld.
En ongetwijfeld ook de mannen die naar het bos kwamen...
en hem al in z'n doodskleed aantroffen.
Als ik de graven bekijk...
rondom dat van Hamnet en in het register...
zie ik dat er geen zeis...
door deze stad slingerde in de zomer van 1596.
Er overleden om precies te zijn slechts vijf kinderen.
Drie van hen waren pasgeborenen.
Niet zoals in andere plaagjaren, waarin duizenden en duizenden...
werden geveld als de plaag toesloeg.
Dus, Judith, Anne...
vertel het me alsjeblieft.
Hoe is m'n zoon gestorven?
Hij stierf aan de plaag.
Ik wekte moeder midden in de nacht met m'n gil.
Hamnets bed was leeg.
Moeder doorzocht het huis.
Toen dacht ze aan de vijver in het bos.
Dat was z'n lievelingsplek.
Hoewel hij niet kon zwemmen en nooit het water in ging.
Rond hem...
verscheurd en versnipperd...
dreven de laatste verzen van de gedichten...
die ik had verzonnen en hij had opgeschreven.
We hadden ze gemaakt voor jouw thuiskomst.
Moeder vroeg me draden en dekens te halen...
zodat niemand ooit zou ontdekken hoe hij stierf.
Dat is Judiths verhaal. Dat draagt ze als last mee.
Maar ik zeg dat hij stierf aan de plaag.
De pastoor zei het bij z'n graf.
En God accepteerde het.
Miljoenen stierven eraan. Hamnet ging de hemel in tussen die massa.
Jezus zou hem nooit een plek hebben ontzegd.
Ondanks wat Judith zegt dat we zagen.
Natuurlijk.
Natuurlijk is hij in de hemel.
Hij pleegde geen zelfmoord.
Hij gooide zichzelf dat water in. Ik was de reden.
Ik doodde hem.
Judith, dat is niet waar. - Ik doodde m'n broer.
Het enige wat hij wilde, was jou tevreden stellen.
Het enige waar jij om gaf, was hij.
En het enige waar hij om gaf, was jij.
Ik was jaloers.
Ik was jaloers...
omdat Hamnet naar school ging...
en ik als meisje in de keuken moest werken.
Maar ik wilde je erkenning. Ik wilde je liefde.
Daarom zei ik dat ik het tegen je zou vertellen.
Dat je eindelijk zou weten wie het vers geschreven had.
Ik meende het niet.
Hij stierf aan de plaag.
God accepteerde het.
Het was een leugentje om bestwil.
Hij was nog maar klein.
Je hebt het afgemaakt. Dank je.
M'n verhaal is af.
Nu kan ik rusten.
Hamnet, alsjeblieft.
Blijf nog even.
Wij zijn van die stof...
waar dromen uit geweven zijn...
het korte leven is door een slaap omringd.
Het spijt me.
Ik denk...
dat ik misschien kou heb gevat.
Ben Jonson, goed je te zien.
Christus, Will, je hebt een zware tijd gehad.
Beide dochters betrokken bij schandalen.
Leuk voor ze.
Ja, het pensioen heeft helaas nog niet de gewenste rust gebracht.
In mijn ervaring, Will, krijgt niemand waar ze op hopen.
Maar meestal wel wat ze verdienen. - Kreeg ik wat ik verdiende?
Niet alles wellicht, maar zeker wel iets.
Niemand verdient het een zoon te verliezen, hoewel velen het ondergaan.
Ik verloor zelf een zoon en een dochter. - Dat weet ik, m'n vriend.
Maar je hebt nog twee dochters die van je houden.
En een vrouw om je bed mee te delen. Dat heb ik niet.
M'n eigen Anne veracht me. - Ja, je beledigt haar in het openbaar.
Je noemt haar een feeks.
Ik zei niet dat ze geen redenen had. Zo is het gewoon.
Je zei dat Southampton zegt dat je een onbeduidend leven hebt geleid.
Wat een ezel. Je hebt Engeland veroverd, Will.
En bent triomfantelijk teruggekeerd in de schoot van je familie.
Is dat dan onbeduidend? - Het tweede deel, wellicht.
Het tweede deel is het beste deel.
Je kwam thuis, Will.
Hoeveel andere veroveraars kunnen dat zeggen? Welke dichters?
Iedereen kan alleen en gehaat sterven. Marlowe werd vermoord.
Niemand weet door wie van z'n vele vijanden.
Greene stierf in armoede, vervreemd van iedereen die hem kende.
Net as Kyd. Niemand weet hoe Tom Nashe stierf...
maar gezien z'n smerige dildo-gedichten, vast niet in de schoot van z'n familie.
Ik dacht het niet.
En ik? Nou, ik ben nog niet dood.
Of binnenkort, want ik ben uit de gratie van de koning.
En niemand wil namens mij spreken.
Maar jij kwam thuis, Will.
Sorry. Het gaat wel.
Je had je vrienden en je familie.
Vol passie, volle buik.
En je bent trouwens ook de schrijver...
van de beste toneelstukken die er ooit waren of zullen zijn.
Rotzak.
Dus ja, oude vriend.
Je kreeg wat je verdiende.
Vader?
Vandaag is een bijzondere dag.
Moeder en Sue hebben een speciaal cadeau voor je gemaakt.
Lieve hemel, wat is dit?
Onze huwelijksakte, Will. - Wat?
34 jaar geleden zette ik er een tekentje op.
En nu...
'Anne Shakespeare.'
Je hebt een prachtig handschrift.
Sue leert mij ook om te schrijven.
En als je weer beter bent, zal ik een gedicht geschreven hebben.
Dan zul je een pennenmes nodig hebben.
Dit is voor jou.
Bedankt.
En wat wil je vandaag doen, vader? Op deze bijzondere dag?
Ik ken een plek met wilde tijm begroeid...
waar sleutelbloem en bosviooltje bloeit.
Gans overwelft met weelderig zwier...
van boksblad, wilde roos en egelantier.
Daar zoekt Titania vaak een poosje rust.
Door spel en dans in zoete slaap gesust.
De rest ken je vast wel.
Beschut door bont-glazuren slangenhuid.
Een mantel ruim genoeg een elf te omhullen.
WILLIAM SHAKESPEARE STIERF OP 23 APRIL 1616...
IN ZIJN GEBOORTESTAD.
HET WAS Z'N VERJAARDAG.
Vrees niet meer de zonnekracht...
of het wilde stormgebruis.
Hier is nu je taak volbracht.
Neem je loon en ga naar huis.
Jeugd noch schoonheid blijf bestaan.
Alles moet tot stof vergaan.
Vrees niet meer de toorn der heren.
Geen tiran kan je bereiken.
Denk niet meer aan brood en kleren.
Eik en riet zijn nu gelijken.
Vorst, prelaat en onderdaan.
Alles moet tot stof vergaan.
Vrees niet meer de bliksemschicht...
of de grimmige donderslagen.
Vrees geen laster of gericht.
Dit is 't eind van vreugde en plagen.
Liefde en deugd, 't is alles waan.
Alles moet tot stof vergaan.
ANNE STIERF 9 JAAR LATER.
WILL HAD HAAR Z'N OP EEN NA BESTE BED NAGELATEN.
JUDITH QUINEY KREEG DRIE ZOONS.
ZE STIERVEN ALLEN OP JONGE LEEFTIJD.
ELIZABETH HALL, SUSANNA'S ENIGE KIND, TROUWDE TWEE KEER.
ZE STIERF ALS 61-JARIGE, ALS LAATSTE SHAKESPEARE.
Ondertiteling Vertaald door: Annemarieke Schaap