NETFLIX ORİJİNAL DİZİSİ
Benim adım David Farrier, Yeni Zelandalı bir haberciyim.
Dünyadaki popüler kara turist bölgelerini araştırıyorum.
Ölüm ve felaketle meşhur olmuş yerleri.
Bu seferki yolculuğum Kazakistan'a.
Burada, gerçek bir kara turistle birlikte...
Ölmeni istemiyorum.
İkimizin de bu deneyimi canlı olarak atlatacağını umuyorum.
...dünyanın en çok atom bombası atılmış yerlerinden birine gideceğiz.
-Sorun olmayacağına emin misin? -Hiçbir şeyi içinize çekmeyin.
Tanrım, burası gerçek.
Rus uzay programının çok gizli karargâhı olan
kapalı Baykonur şehrine.
Kılık değiştirerek
tuhaf ve paranoyak Türkmenistan Cumhuriyeti'ne gireceğim.
Rejim ya da devlet hakkında eleştiride bulunursam...
Bulunmasan daha iyi.
Dinleniyor olabileceğinden olumsuz bir şey söylememelisin.
Burada hapiste olan gazeteciler var. Korkutucu.
Ama her şey plana göre gitmiyor.
Orta Asya'ya,
"İstanlar" olarak bilinen beş ülkenin olduğu yere gidiyorum.
Türkmenistan, Özbekistan,
Tacikistan, Kırgızistan
ve Kazakistan.
Bir zamanlar Sovyet imparatorluğunun parçası olan bu ülkeler,
artık eksantrik liderleri,
aşırı yolsuzlukları ve gizlilikleriyle biliniyor.
Kara turistler için mükemmel.
Yolculuğuma koca "İstan"da, Kazakistan'da başlıyorum.
Ölümcül bir nükleer geçmişe sahip bir yerde.
Kazakistan, dünyadaki en büyük dokuzuncu ülke.
Boyutu Batı Avrupa kadar.
Ayrıca dünyada en çok atom bombası atılmış yerlerden biri.
1949 ve 1989 yılları arasında,
eski Sovyetler Birliği burada yüzlerce atom bombası patlattı.
Testler, Soğuk savaş sırasında "Poligon" adıyla bilinen bölgede
çok gizli şekilde sürdürüldü.
Nükleer tahribe uğramış bu bölgenin 30 yıl sonra ne hâle geldiğini
ve on yıllarca yapılmış nükleer testlerin
orada yaşayanlara etkisini görmek istiyorum.
Bu yolculukta tam bir kara turistle birlik olacağım.
Andy!
Andy Drury, evli ve iki çocuklu İngiliz bir inşaatçı.
Çok iyiydi.
Ama maceraperest olarak ikinci bir hayat sürüyor.
Son 25 yılını, dünyadaki farklı savaş bölgelerinde tatil yaparak geçirmiş.
Seni savaş bölgelerine çeken...
...nedir?
Gittiğim son savaş bölgesinde IŞİD bize saldırdığında
oldukça zorlu bir duruma düştük. Kerkük'te ön saflardaydık.
Ve...
...bu toplu bir saldırıya dönüştü.
Ve bu senin için...
-Ölmek istemiyordum. -...heyecan yaratıcı.
Ama adrenalin biraz bağımlılık yaptı.
Andy'nin tehlike bağımlılığı, onu farklı savaş bölgelerine götürmüş.
Somali,
Pakistan, Suriye,
Kuzey Kore, Afganistan
ve Irak.
Burada her an keskin nişancılara hedef olabiliriz.
Kafaları indirin.
Bu yolculukta da gerçek bir tehlike var ama onu göremeyeceğiz.
Radyasyonun tadı da bu.
Tehlikeye rağmen, Andy ile patlamanın merkezine,
test alanının ortasına gidiyoruz.
Arabayla bir günden uzun sürüyor.
Bayağı araştırdım.
İlk bombanın ismini bile biliyorum.
Joe-1. Adını Josef Stalin'den almış.
Ufak bir tarih dersi.
Bir süredir listemde. Bir şeyler okumak ayrı,
gelip kendin görmek ayrı.
Olay bu zaten, bir belgeselde görmek istemiyorum.
Aynı şey, merak. Kendi gözünle görmek istiyorsun.
Evet.
-Tanrım... -Şuna bak.
-Bu... -Şu an düz gitmiyorum!
Kenardan düşme lütfen.
Bu yol berbat.
-Üstünde ölmeni istemiyorum. -Teşekkürler.
İkimizin de bu deneyimi canlı olarak atlatacağını umuyorum.
-Bu klasik bir Kazak sorunu. -Evet.
Çok uzun bir yolculuktan sonra Kurçatov'a varıyoruz.
Evim, güzel evim.
Bu şehir, nükleer test alanına yakın
ve eskiden Sovyetler Birliği'ndeki en gizli yerlerden birisi.
Dünyanın bu ucunda çok fazla otel seçeneği yok.
Giriş yapmaya geldik.
Buradan mı?
Ritz gibi olmasını beklemiyordum...
Bu koridor hiç korkutucu değilmiş.
...ama Bates Motel gibi olmasını da beklemiyordum.
Bayağı...
Bayağı iyi. Dekor güzel.
Modern bir TV.
-Daha ne istersin ki? -Biraz kalkıyor.
-Burada birkaç leke var. -Çok iyi.
-Önceki... -Lekelerden bahsetmeyi bırakalım.
Rahatça savaş bölgelerine giden biri için
Andy oldukça bakımlı görünüyor.
Bir sırrı olduğunu keşfediyorum.
Evet, birkaç bakım ürünü getirmişsin.
Saç senin için önemli yani.
-Evet. -Makineyle mi kurutuyorsun?
İlk ne yapıyorsun?
-Her sabah. -Her sabah.
Farklı saç bakım ürünleri var.
Saç spreyinden önce wax.
-İlk bu yani? -Evet.
İyi görünmek önemli.
Andy, belli ki her şeyi kontrol etmeyi seviyor.
Buna saçı da, planlama da dâhil.
Bunu gelişigüzel hızlıca yaptım.
Çok uzun sürmedi, az bir fikir versin diye.
-Nasıl bir işe girdiğini biliyorsun yani. -Elbette.
Düşük teknolojiyle organize olma yöntemi,
yerel şartlarla çok uyumlu görünüyor.
Sistemine bayıldım. Geleneksel yöntemini sevdim.
Bazı insanlar bunu bilgisayarda yapıyor. Seninki klasörde.
Radyoaktif yolculuğumuzun sıradaki durağı
120 kilometre uzakta
ve hiçliğin ortasında.
Sovyetler bu bölgenin her yerinde yüzlerce nükleer bomba patlattı.
Ama bunun tek amacı silah geliştirmek değildi.
Bazı patlamalar çok büyük delikler açmak için kullanıldı.
Bunun gibi.
-İşte göl dediğin böyle olur. -Böyle olur.
Bu göl, 1965 yılında
yer altında yapılan bir nükleer patlamayla yaratıldı.
Hiroşima'dan on kat büyük bir patlamayla,
400 metre genişliğinde
ve 100 metre derinliğinde bir krater açıldı.
Buna "Atomik Göl" adını verdiler.
-Çok uç bir yöntemle yapılmış. -Atom bombasıyla.
Bu sadece bir isim!
Bizi gezdirmesi için yerli bir rehber bulduk.
Konstantin'in dediğine göre patlama sonucu kıyılar ve su kirlenmiş.
Bu su, normal içme suyundan 100 kat daha radyoaktif.
Ve tabii ki Andy yüzmeyi öneriyor.
Yanımda bunu getirdim. Üstlerde yüzebilir miyiz?
Evet, güvenli.
-Yüzmek güvenli mi? -Evet ama çok derine dalmayın.
Neden çok derine dalamıyoruz? Derinler daha mı nükleer?
Evet, sorun olur.
Sorun olur!
Şaşırtıcıdır ki balıkçılar Atomik Göl'de normal bir şekilde balık tutuyor.
Garip bir soru ama iki kafalı balıklar olduğuna dair söylentiler duydum.
-Doğru mu? -Bu bölgede rastlanan bir şey değil.
Burada iki kafalı balık yok yani?
Yok.
Andy hâlâ yüzmek için hevesli ama yüzmeden önce
yerliler bizi, lezzetli ve potansiyel olarak çok zehirli balıkları
yemeye davet ediyor.
Bunlar yeniyor mu?
-Bir zararları yok. -"Bir zararları yok."
Tanrım.
Üç gözlü mutant bir balığı yemek istediğimden emin değilim.
Balıktansa sosisi tercih ederim doğrusu.
Ama bu bir seçenek gibi görünmüyor.
Atomik balıktan ye biraz.
Yanında vodka. Evet.
Bu tüm potansiyel radyasyonu yok ediyor. Vodka öldürüyor.
Şerefe.
-Bir tane daha. Normalde içmem. -Sevdin mi?
Hayır, yüzmeye gideceğim ve bunu unutmayı tercih ederim.
Sarhoş cesareti.
Eyvah eyvah.
Andy, daha doğrusu muhtemelen vodka,
sonunda beni yüzmeye ikna ediyor.
İşi boşuna zorlaştırıyorsun.
İnsanı geren bir heyecan.
David, bunu neden yapıyoruz?
Çünkü yapabiliyoruz.
Konstantin'in uyarısını dikkate alarak
yüzeye yakın yüzüyoruz
ve diplerdeki radyoaktif atıklardan uzak duruyoruz.
Güzelmiş!
Başardık.
Çak bakalım.
Bu yaşadığımız macera mı,
yoksa acayip derecede aptallık mı bilmiyorum.
Ama burada yüzerken içimi bir canlılık kaplıyor.
Ve sadece bir anlığına da olsa, huzur.
Sanıyorum ki kara turizmin olayı da bu,
güzel ve beklenmedik bir şeye denk gelmek için normallikten kaçmak.
Yeni bir cesaret hissiyle,
Andy ile atomik turumuzun sıradaki durağına gidiyoruz. Poligon'un en merkezine,
Rusların atom bombalarını patlattığı yere.
Bunları giymesem ne kadar tehlike altında olurum?
Ayakkabılarında toz birikirse içine çekebilirsin.
Peki toz neye sebep oluyor? Vücuda giren toz yani.
Akciğerlerine nüfuz ederse kansere sebep olabilir.
Toz kanserini duydum, radyasyon...
-Birbiriyle ilişkili. -Burada ölecek miyim?
Hiçbir şeyi içinize çekmeyin.
Kafam fazla büyük.
Ve bayağı saç spreyi sıktım.
Sorun olmayacağından emin misin?
-Evet. -Ne olabilir ki?
Hiç tehlikeli görünmüyor, değil mi?
-Emin misin? -Evet.
Patlama merkezine giderken, kâğıttan korunma elbiselerimiz
içimi hiç rahatlatmıyor.
Özellikle ilk nükleer patlamanın yapıldığı yerin burası olduğunu düşünürsek.
Buradaki patlama, Nagasaki'ye atılan bomba kadar güçlüydü
ama bu sadece başlangıçtı.
Sovyetler burada 456 adet nükleer aygıt patlattı.
Bu, 2.500 tane Hiroşima bombasından fazlasına denk geliyor.
Beklendiği üzere, burası dünyadaki en radyoaktif yerlerden biri hâline geldi.
Geriye kalan tek şey, patlamaları gözlemlemek için kullanılan
bu tuhaf beton yapıların kalıntıları.
-Burası merkez üssü derken... -Evet.
Tam neresiydi? Göl mü?
-Evet. -Krater şu.
Bu kadar yeşil olmasına inanamıyorum.
Yani su var ama hiç doğru gibi gelmiyor.
Her şeyin ölü olmasını bekliyordum.
Çölde bir vaha gibi, değil mi?
Eline bir Geiger sayacı alan Andy, sınırları zorlayıp
radyasyonun ne kadar yükseğe çıktığını görmek istiyor.
Burada çok yükseldi.
Altı. Altı buçuk.
6,29.
Yükseliyor!
Yükselip duruyor.
Altılık bir değer, Çernobil çevresindeki yasak bölgelerden 20 kat fazla demek.
Bu muhtemel tehlikeden zevk alıyor gibi.
Andy buna bayılıyor.
14'e kadar çıktı.
Burası zirve noktası.
14!
Andy atomik mutluluğunu yaşarken...
14!
...ben gerilmeye başlıyorum.
Böyle olmalı, değil mi?
-Bunun için geldin. -Heyecanımı gördün mü?
-Evet, çok canlandın.. -Neden?
-Noel kutlayan çocuk gibiydin. -Dans ettim mi?
Ettin.
Pardon.
Dans etmeyi beceremiyorum.
Görece güvenli olan bölgeye geri dönüp elbiselerimizi çıkarıyoruz.
Ama benim için bu yapbozun eksik bir parçası var.
Burada yaşayan onca insana ne oldu?
Birçok köyün radyoaktif serpintiden etkilendiğini okudum.
Hatta testler sırasında bazı insanlar kobay olarak kullanılmış.
Burada testlerden dolayı radyasyondan etkilenen insanlar olmuş.
Çeşitli sorunlar ve kusurlu doğumlar oluşmuş.
Bu konuda bir deneyimim yok.
Bazı hikâyelere göre,
patlamayı izlemenin etkilerini görmek için insanları bakmaya yönlendirmişler.
Yanlış mı?
Kişisel olarak, insanların radyasyondan doğrudan etkilendiğine
ya da kusurlu doğum olduğuna dair bir bilgim yok.
Bence bunlar kesinlikle oldu.
-Evet. -Olmak zorunda.
Dil engelinden mi,
yoksa resmi bir rehber olduğu için mi bilmiyorum
ama Konstantin, nükleer testten etkilenen insanlar olduğunu
kabul etmekte isteksiz.
Patlamalardan kaynaklı radyasyonun
buralarda ciddi sağlık sorunları yarattığını duyduk.
Konstantin'in inkârları merakımızı cezbediyor
ve içimdeki haberci daha fazlasını öğrenmek istiyor.
Yerel doğum kliniğinin başı olan
Dr. Toleukhan Nurmagambetov'u buluyorum.
Çok farklı bir bakış açısına sahip.
Poligon'u açarken rüzgâr düzenlerine güvendiler.
Bu yüzden,
ne nükleer bulutların ne de salınımların burada kalacağını düşündüler.
Ama çevredeki tüm bölgeleri
radyasyona maruz bıraktılar.
Radyasyonla ilgili hastalıkların sıklığı çok fazla.
Doktorun dediğine göre karısı ve çocuğu radyasyondan ölmüş,
o yüzden insanların gerçeği bilmesini istemesini anlıyorum.
Ama bu hâlâ devam ediyor
ve bu da onu bir o kadar sinirlendiriyor.
Yetimhaneyi ziyaret ettiğiniz zaman göreceksiniz ve anlayacaksınız.
Doktor, sahipsiz çocuklara bakan yerel yetimhaneyi
ziyaret etmemizde ısrarcı.
Birçoğunun radyasyondan etkilendiğini söylüyor.
Şu an biraz rahatsız ve duygusal hissediyorum.
Andy ile endişeli hissediyoruz.
Bu kara tur bizi aniden hiç beklenmedik bir yere getirdi.
Mahvolmuş arazileri görmek ayrı bir şeydi
ama insanların hâlâ devam eden acılarıyla yüz yüze gelmek çok üzücü.
Beş yaşında. Felçli. Yürüyemiyor.
Çok tatlı.
Selam!
Burası beni gerçekten etkilemeye başladı. Andy'yi de etkilediğini fark ettim.
Burası nasıl Andy? Şu an nasıl hissediyorsun?
Üzgün.
Çocukların acı çekmesini sevmiyorum.
En büyük korkum çocukların mutsuz olduğunu
ve onlara kötü davranıldığını görmekti ama çok güzeller.
Burası onlar için harika kabul edilebecek bir ev.
Bunu görmek senin için neden önemliydi?
Gölde yüzüp şakalaşmak
ve kısaca uğramak da iyi. Bu yapılmamalı demiyorum. Ama sonradan buraya gelip bunun etkilerini görmek...
...büyük bir ders gibi.
Görüşürüz.
Daha önce hiç bu yetimhane gibi bir yer görmedim.
Poligon'a macera yaşamak için
ve nükleer testler bittikten 30 sene sonra ne olduğunu görmek için geldik.
Testlerin, insanların hayatında hâlâ yol açtığı
korkunç sonuçları görmeyi beklemiyorduk.
Burada gördüklerim sonsuza dek benimle kalacak.
Sıradaki durağım yine Kazakistan'da
ama Poligon'un 2.000 kilometre batısında.
Baykonur, Rus uzay yarışının kalbiydi.
Burası o kadar gizliydi ki
Sovyetler Birliği yıkılana kadar hiçbir haritada yer almadı.
Burası hâlâ kapalı bir şehir.
İçeri girmesi çok zor
ve özel kuvvetler tarafından korunuyor.
Kara turistler için mükemmel bir yer.
İçeri girmek ve bu gizli tesisi kendi gözlerimle görmek istiyorum.
Rusya artık Baykonur'u Kazakistan'dan kiralıyor
ve burası hâlâ uzay programlarının ev sahibi.
Kozmonot Yuri Gagarin 1961'de buradan kalkış yaparak
Dünya'nın yörüngesine oturan ilk insan oldu
ve SSCB'nin, uluslararası uzay yarışında ABD'nin önüne geçmesini sağladı.
Yıllarca aşırı gizli tutulan Baykonur,
300 tonluk bir cismin uzaya fırlatıldığını görmek için
binlerce dolar vermeye razı olan
az sayıdaki zengin turiste
sonunda kapılarını açtı.
-Şu ana kadar nasıldı? -Harika.
Ön sıradan izliyoruz.
Burada en fazla 100 kişi falan vardır.
Ohiolu bir iş adamı olan Lance, beş yıldır bu anı bekliyor.
Seni bu roketle ya da gördüklerimizle ilgili olarak
etkileyen nedir?
Soğuk Savaş zamanlarını hatırlıyorum.
Roket teknolojisiyle ilgili her şey çok gizliydi.
Şu an bunu en ön sıradan izlemek
asla hayal edemeyeceğim bir şeydi.
Haydi bakalım.
-Görüyor musun? -Hissedilebiliyor.
Neden beş senedir bunu düşündüğümü şu an görüyorsun.
Bunu çekmek gerek.
Devasa Soyuz roketi, fırlatma alanına götürülüyor.
Uluslararası Uzay İstasyonu'na insanlı uçuş için hazır.
Ve Lance, bunu izleyen tek uzay meraklısı değil.
Bir sürü insan selfie çekiyor.
Bu teknoloji muhteşem.
Bu roket, 1950'lerde çekilmiş bir bilim kurgu filminden fırlamış gibi.
Bu pek şaşırtıcı değil.
Lance'in dediğine göre, bu roketler 50 yıllık bir tasarıma dayanıyormuş.
Bu, kulağa teknolojik olarak çağ öncesi gibi geliyor
ve insanları uzaya göndermek için güvenli mi diye merak ediyorum.
Kalkış anında heyecanlanacak mısın? Ben hep kaygılanıyorum.
Çok yakıt var.
Üç kişi içeride oturuyor.
Şimdiden gerildim.
Çok eski! 50 yıllık.
Bence eğer birisi astronotsa
bu konuyla barışıktır.
"Öleceksem bu şekilde ölürüm."
Ölmenin böylesi.
Ama rokete bu kadar yakın olmak
beni bir şeylerin yanlış gitmesi konusunda daha da geriyor.
Rusların uzay programı
son yıllarda ardı ardına gelen sorunlarla boğuştu.
Proton-M roketi, son on yılda dokuz kere başarısız oldu.
O yüzden, içimdeki kara turist
roket kalkışından ziyade,
bir roket patlaması mı göreceğimizi merak ediyor.
Sonuçta dünyada hiç de az uzay felaketi gerçekleşmedi.
Tanrım, uzay mekiği Challenger patladı.
Resmi turumuza, yerel bir uzay programı sergisi de dâhil.
Burada öğrendiğim şeylerden biri, kozmonotların çok küçük olması gerektiği.
Fazla uzunsun.
Tanrım.
Evet, çok küçük.
Tanrım!
-Çok küçük. -Çok kullanışsız.
1,88'lik leylek gibi yapım
uzaya çıkma şansımı sıfıra indiriyor.
Söylediklerine göre, kozmonotların bu minik tüpün içinde
iki gün geçirmesi gerekiyormuş.
Astronot olmak için çok ufak olmak gerekiyor.
Vay be.
Kim bu işi yapacak kadar deli olabilir?
Bu adamlar.
Astronotlarla basın konferansı yapılacağını öğreniyorum.
Baykonur şu anda dünyada insanlı roketlerin kalkabildiği tek yer.
O yüzden Amerikalı ve Rus astronotlar yan yana oturuyor.
...ve dördüncü bir ABD Yörünge Bölümü mürettebat üyesi
sadece bilimsel araştırma yetisini artırmakla kalmayıp
diğer eylem imkânlarını da artırıyor.
Diğer herkesin soruları bilimsel ve oldukça teknik.
Boyumu aşmaya başladığını hissediyorum.
Ama mikrofonu elime veriyorlar ve vazgeçmek için vakit yok.
...normalden daha fazla bilimsel hedefe ulaşmak istiyoruz.
Merhaba, benim adım David. Yeni Zelandalıyım.
Özür dilerim, arkadaşlar için bu soruya devam edebilir miyiz?
-Pardon. -Teşekkürler.
Bu, habercilikteki en iyi anımdı diyemem.
Bunu mümkün olduğunca çok yapacağım.
Sakince Dünya'yı izleyeceğim.
Merhaba, yine ben. Böldüğüm için üzgünüm. Bocalamaktan korkuyordum.
Doğrusu, uzay benim için bir gizem.
Uzaya gitmenin temel amacını ne olarak gördüğünüzü merak ediyorum.
Bir süredir uzaya gidiyoruz ve bu heyecan verici.
Roketi gördüm, muhteşemdi.
Ama niye gidiyoruz?
Soru için teşekkürler. Çok derin bir soru.
Uzayla ilgili favori filmim Apollo 13.
Bu filmin başrolünde, bir astronot olarak
Tom Hanks oynuyor.
Seninkine benzer bir soru soruyor.
"Herkesten önce Ay'a çıktığımıza göre bu programa neden devam ediyoruz?"
Harika cevabı şöyle,
"Kristof Kolomb'un Yeni Dünya'dan döndüğünü
ve kimsenin onun izinden gitmediğini düşünün."
Bu benim için yeterli bir sebep.
Beni kazandılar!
Sorum kulağa çok naif geliyordu ama derin dediler.
Kozmonotlar ailelerine son vedalarını ederken izliyoruz.
İlk defa uzay elbiselerini giymiş şekilde
metrelerce yakınımda görünce
bu insanların cesur ve gerçek kahramanlar olduğunu fark ediyorum.
Özellikle camın arkasından veda ederken kendi çocuklarına karşı.
Ailelerin burada bunu yapması çok hoş.
Çok güzel.
Bence, altında binlerce ton yakıt yanan çok eski bir rokete binmek için
bayağı harika bir insan olmak gerekiyor.
Kalkışa beş dakika. Baykonur merkezden onay bekleniyor.
Rokete bir kilometre uzakta olmamıza rağmen
hâlâ korkunç derecede yakın görünüyor.
Tansiyonlar çok yüksek.
Baykonur, hazırlığa bir dakika.
İçeride her şey yolunda. Kalkışa hazırlar.
İtici yakıt tankı basınçlandırılması başlatıldı.
Dâhilî güç.
Kalkış anı destansı ve kemik titretecek kadar gürültülü.
Gerçekten hayatta bir kere yaşanabilecek bir an gibi.
Hayatımda hiç böyle bir şey duymadım.
Tanrım, çok hızlı küçüldü.
Buraya, bu gizli ve yasaklı yerin
ilgi çekici yönlerini görmeye geldim.
Ve sanırım artık biliyorum.
İnanılmaz.
Hayal ettiğimden bile iyiydi.
Patlamasından korkuyordum.
Kimsenin ölmemesine sevindim.
-Evet. -Herkes sağ.
Uzaydalar, yörüngedeler.
İşte bu.
Bir roketi izlemek için neden bu kadar uzağa gelindiğinden emin değildim
ama sanırım anladım.
-Şerefe. -Şerefe.
Son durağım dört saatlik kara yolu ve iki uçuş uzaklıkta,
Türkmenistan'da.
Bu eski Sovyet cumhuriyeti,
dünyadaki en izole ve baskıcı rejimlerden biri olarak tanınıyor.
Kuzey Kore'yle yarışır.
Genelde dünyanın geri kalanına kapalı
ve yabancı haberciler istenmiyor.
Ama yolculuğumu, çok bilinmeyen
Olimpiyat benzeri bir etkinliğe denk getirdim.
Asya Kapalı Salon ve Dövüş Sanatı Oyunları.
Bu kapalı krallığa girmemin tek yolu
Yeni Zelanda'dan gelen bir spor habercisiymiş gibi davranmam.
Bayanlar ve baylar,
Aşkabat Uluslararası Havalimanı'na hoş geldiniz.
Bu gizli krallığın içini görmek istiyorum.
Ve düşük bir ihtimal olduğunu biliyorum
ama başkanla röportaj için başvuru yaptım.
Aşkabat şehri, Las Vegas ile Kuzey Kore karışımı diye tarif ediliyor.
Ve mimari açıdan bunun hakkını veriyor.
Ama özellikle garip olan bir şey var.
Büyük bir spor etkinliği yapması gereken bu şehir,
neredeyse boş görünüyor.
Lüks spor köyü bile, gelişimizi takip eden
güvenlik görevlileri ve siyah takımlı memurlar dışında
hayalet kasaba gibi.
Otelime giderken biraz paranoyak hissetmeye başlıyorum.
Tuşa basınca mikrofon sesi çıktı.
Ve kapanma sesi.
Evet, çok belirgin bir ses
ve sonra belirgin bir kapama sesi.
Çok garip!
Gurbanguli Berdimuhammedov gibi bir lidere sahip ülkeye geldiğinizde
paranoya yaşamakta haklısınız.
On parmağında on marifet eski dişçi, şimdinin diktatörü
ve basınla imajını yakından kontrol ediyor.
İster bıçaklarla ne kadar ölümcül olduğunu orduya göstermek olsun,
ister hayvan sevgisini göstermek olsun.
Aynı zamanda kendi şarkılarını yazan ve icra eden bir müzisyen.
Gitar soloları o kadar destansı ki
insan gözüyle görülmemeleri gerekiyor.
Ama eleştiriden hoşlanmıyor.
Geçtiğimiz 20 yılda, haberciler dâhil sesini çıkaran herkes
hapse atıldı, zulme uğradı veya iddialara göre işkenceye maruz kaldı.
Başkan, korkutucu ama çok ilginç bir karakter.
Dehşet verici
ama umarım oyunlarda olur.
Rus rehberim Aziz, burayı anlamam için yardımcı oluyor.
Daha önce de gelmiş.
Burada çekim yaparken
sokakta biriyle konuşmak istesem
ve rejim ya da devlet hakkında eleştiride bulunsam...
Yapmasan daha iyi. Eleştiride bulunursan
o sırada yanında olan yerlilerin başına, sonradan...
-Bela açılabilir. -Evet, açılabilir.
Okuduğuma göre odalarda ve telefonlarda dinleme cihazı olabiliyormuş.
Bana da...
...aynı uyarıları yaptılar. Paranoyam gittikçe artıyor.
Umarım uykumda başkanı gücendirecek bir şeyler söylemem.
Sonraki sabah, daha önce hiç yapmadığım bir şeyi yapmaya karar veriyorum.
Odamdaki dinleme cihazlarını aramaya.
Tekniğim, izlediğim kötü casus filmlerinden esinlenme.
Özellikle Türkmenistan başkanına bayılıyorum.
Çok yakışıklı bir adam.
Oyunların açılışında başkanı görmek için sabırsızlanıyorum. Ve ayrıca bu yataklar da o kadar rahat ki.
Odamı parçalarına ayırdım ama bulabildiğim
dinleme cihazı yok.
Bildiğim iyi oldu.
Casus olarak başarısız oldum,
artık spor habercisi rolüme bürünüp yola çıkma vakti.
Bu tesis, sadece bu etkinlik için inşa edilmiş.
Beş milyar dolara mal olmuş
ve bu inanılmaz şekilde Rio Olimpiyatları'ndan daha fazla.
Rio'ya 400.000'den fazla yabancı turist gitmişti.
Burada durum kesinlikle öyle değil.
Burası neredeyse boş.
Dışarıdan gelen tek ziyaretçiymişim gibi hissediyorum.
Bu talihsiz bir durum
çünkü oyunlar açılış töreninden önce başlamış bile.
Geleneksel kuşak güreşiyle ilgili bilgi eksikliğimi
diğer habercilerin fark etmesinden korkuyorum.
Endişeye gerek yokmuş.
Burada da basın yok.
Medya olmayınca, kaç tane izleyicinin geleceğini merak ediyorum.
100.000 kişi mi bekliyorlardı?
Sanırım sonradan 30.000'e indirdiler.
Tribünleri okul çocuklarıyla dolduruyorlar gibi görünüyor.
Hepsinde aynı üniforma var.
Kalabalığın içinde çok sayıda kadın fark ediyorum.
Belli ki Türkmenistan'da kuşak güreşinin
büyük sayıda kadın takipçisi var.
Ya da başka bir şeyler dönüyor.
Burada dinlenme ihtimalinden dolayı kötü şeyler demek istemezsin.
Şehir duvarlarının dışının daha rahat olup olmadığını görmek için
Aşkabat'tan ve sıkı güvenlik önlemlerinden uzaklaşmaya karar veriyorum.
Ünlü bir turist durağına gitmekten daha iyi bir bahane olabilir mi?
Cehennem Kapısı, alevler içinde olağanüstü bir çukur.
Petrolün yakılmasıyla düzeltilmeye çalışılan
bir Sovyet petrol sondajı kazasının sonucu.
Ama 40 yıl sonra, hâlâ yanmaya devam ediyor.
Görünen o ki Aziz de burayı ziyaret etmeye hevesli
ve iyi yapılmış ama biraz garip bir planı var.
Gideceğin için heyecanlı mısın?
Evet, yıllardır Şeytan'ın ateşinde bir şeyler pişirmenin hayalini kuruyorum.
Sıradaki adım, hayalimi gerçekleştirmek.
Sence orada pişirebileceğimiz en iyi şey ne?
Omlet?
Sana kalmış.
Yumurtamız yok
ama deneme için Aziz'de bayat atıştırmalıklar var.
Şu an çukurdalar.
Tanrım...
-Evet. -Çukura dikkat.
Balık değil!
İndirdim.
Beş saniye falan tutabiliyorum.
Ama yumurtayı pişirmek için
-en az iki dakika gerek. -Evet.
Bilmiyorum.
Tur otobüsüne bindiğimizde tüm planlarımız suya düşüyor.
-Biraz sorun olur. -Yöneticiyle konuştum...
Söylediklerine göre, başkan Aşkabat şehrini
ülkenin geri kalanına kapamış.
Ve habercilerin çıkmaya izni yok.
Bir teselli olarak, memurlar bize şehrin merkezini gezdiriyor.
Başkanın değerli anıt ve heykellerinden bazılarını görmek için bir şans.
Video çekebilirsiniz
-ama beni almayın. -Seni almadan mı?
Beni almayın.
Anlaşılan o ki yerlileri çekme iznimiz bile yok.
Şoförümüz de dâhil.
Etrafı çekebilirsiniz. Tüm binalar çok etkileyici.
Her yeni binayı beyaz mermerle yapıyoruz.
-Beyaz mermer mi? -Evet.
Beyaz mermere olan aşkının yanı sıra,
başkanın Guinness dünya rekorlarını toplamak için çocuksu bir takıntısı var.
Beklendiği üzere,
mermer kaplamaya sahip bina yoğunluğunda rekor Aşkabat'ın.
-Şurası TV binası. -TV binası mı?
Orası da Guinness rekorlarına girdi.
Bu kule, "en büyük mimari yıldız şekli" kategorisinde
dünya rekoru kazanmış.
Çok absürt. Bu ne?
London Eye gibi. Bu da bizim Türkmen Eye.
Yine çok kapışmalı bir Guinness dünya rekoru kategorisi.
"Dünyanın en büyük kapalı dönme dolabı."
Tüm bunlar burada yaşayan insanlar için mi inşa edildi?
-Bu... -Niye bunlar... Aman Tanrım.
Tüm bunlar niye inşa edilmiş?
Evet, hiç masraftan kaçınmamışlar.
Bir güç simgesi.
Evet, tüm olay güç, değil mi?
Çölün ortasında fıskiyeler yapmak güç ve varlık göstergesi olabilir
ama başkanın, bir tür buzulun üstünde ata binerkenki hâlinin
devasa altın bir heykelini dikmesinden ötesi yok.
Yani düşünecek çok şey var, değil mi? Burada kimse yok.
Bomboş. Tüm bunlar inşa ediliyor ama tadına kim varacak?
Buraya gizli krallığa bakmak için geldim
ve mermerden boş bir şehrin içinde hapsoldum.
Bu akşam oyunların açılış töreni var.
Sonunda tüm bunları inşa eden adamı görme şansı elde edeceğim.
Ama otele döndüğümüzde her şey boka sarıyor.
Çok fena ağrıyor.
Odamda bir aynaya yaslandım ve parçalandı.
Avuç içimde on santimlik bir kesik açıldı.
Çok acıyor.
Elimden kan akıyor ve ıstırap içindeyim.
Hastaneye götürülüyorum ve Aziz çeviri yapıyor.
Başkanı gözümle görmek için tek şansım varken
hastanedeyim.
Sonra işler gerçeküstü bir hâl alıyor.
Lokal anestezi yapacaklarını sanırken
at sakinleştiricisi ve parti uyuşturucusu olan
ketamin enjekte ediyorlar
ve sonra da taburcu ediyorlar.
Nasıl hissediyorsun?
İyi... İyi hissediyorum.
Istıraptan zevke geçiyorum.
Tören altı dakikaya başlıyor.
Açılışı yakalamak ve belki de başkanı yüz yüze görmek için son şansım.
Tabii yolumu bulabilirsem.
Bu taraf mı? Teşekkürler.
Tam başkanın konuşmasına yetişiyorum.
İşte burada, ta kendisi.
Başkan Gurbanguli Berdimuhammedov.
Tüm bunların başındaki adam.
Değerli dostlarım,
5. Asya Kapalı Salon ve Dövüş Sanatı Oyunları başlasın!
Açılış töreni gerçekten çok abartı
ve sürpriz sürpriz,
Rio Olimpiyatları'ndakinden bile daha pahalı.
İlacın etkisi mi bilmiyorum
ama bu çok çılgınca görünüyor.
Her şey delice.
Ve üç saatin sonunda...
Evet, üç saat.
Sonunda finale geliyoruz.
At üstünde yapılan karmaşık bir ateş yakma töreni.
Çık bakalım atçık.
Yukarı gitmelisin.
Bu bir felaket.
Tanrım, yukarı gitmek istemiyor.
Bunu kaldıramıyorum, çok kötü.
Atın ve binicisinin geleceği için
endişeleniyorum.
Tanrım!
Çok uzun sürüyor
ve onsuz yakmak zorunda kalıyorlar.
Şükürler olsun.
Oyunlar başladı!
Kafam çok fena düşüyor.
Bence bunca para, beş milyon tane daha iyi şey için kullanılabilir.
Ve bunlardan 40.000'i bu stadyumda oturuyor.
Elimi kontrol ettirmek için
yolculuğumu kısa kesip ertesi gün Aşkabat'tan ayrılmam gerekiyor.
Başkanla röportaj yapma veya tanışma umudumu kaybediyorum.
Ama bu garip,
gizli ve kapalı dönme dolap saplantılı rejimdeki kısa ziyaretim
bende gerçek bir izlenim bırakıyor.
Ve birkaç gün sonra, Aziz bana bir video yolluyor.
Şehirden kaçıp Cehennem Kapısı'na gitmiş
ve yumurtaları pişirmeyi başarmış.
Ziyaret edip sonrasında ayrılabildiğim için bile
şanslı hissediyorum.
Ülkemde durumun ne kadar iyi olduğunun farkına varmak gibi basit bir şeyin
bazen kara turizmin asıl zevki olduğunu öğreniyorum.