NETFLIX — SERIAL ORYGINALNY
Jestem David Farrier, dziennikarz z Nowej Zelandii,
badający zjawisko mrocznej turystyki.
Odwiedzam miejsca rozsławione przez śmierć i zniszczenie.
Tym razem wybiorę się do Kazachstanu,
gdzie razem z hardkorowym mrocznym turystą...
- Nie chcę, byś zginął. - Obyśmy obaj wyszli z tego żywi.
...odwiedzę najbardziej wybuchowe miejsce na świecie.
- Jesteś pewien? - Tylko niczego nie wdychaj.
Jezu, to się dzieje.
Zajrzę też do Bajkonuru,
sekretnej bazy rosyjskiego programu kosmicznego.
Zostanę tajniakiem,
by dostać się do dziwacznej i paranoicznej Republiki Turkmenistanu.
Jeśli skrytykuję reżim albo rząd...
Lepiej nie.
Trzeba się pilnować, bo nie wiadomo, kto słucha.
Dziennikarze siedzą w więzieniach. Przerażające.
Nie wszystko idzie zgodnie z planem.
MROCZNY TURYSTA
Wybieram się do Azji Środkowej,
by odwiedzić kraje zwane „stanami”:
Turkmenistan, Uzbekistan,
Tadżykistan, Kirgistan
i Kazachstan.
Kiedyś należały do ZSRR,
a teraz słyną z ekscentrycznych przywódców,
ogromnej korupcji i skrytości.
Są idealne dla mrocznego turysty.
Zaczynam od największego, Kazachstanu,
miejsca o mrocznej nuklearnej przeszłości.
Kazachstan to dziewiąte największe państwo świata,
wielkości Europy Zachodniej.
Zrzuca się tu też najwięcej bomb atomowych na świecie.
W latach 1949 - 1989
Związek Radziecki zdetonował tu setki pocisków nuklearnych.
Testy przeprowadzano w sekrecie w czasach zimnej wojny,
na obszarze nazywanym „poligonem”.
Chcę sprawdzić, jak zdewastowane tereny wyglądają 30 lat później
i dowiedzieć się, jak dekady testów atomowych wpłynęły na miejscowych.
Dołączy do mnie hardkorowy mroczny turysta.
Andy!
Andy Drury to angielski budowlaniec, mąż i ojciec.
Andy prowadzi podwójne, awanturnicze życie.
Od 25 lat wyjeżdża na wakacje w strefy walk na całym świecie.
Co takiego pociąga cię w strefach wojny?
Jak sądzisz?
Podczas ostatniej wyprawy zaatakowało nas ISIS,
było gorąco.
Na linii frontu, w Kirkuku.
To był zmasowany atak.
I właśnie to...
- Nie chcę... - ...daje ci kopa?
Nie chcę zginąć, ale adrenalina uzależnia.
Uzależnienie od niebezpieczeństwa zaprowadziło Andy'ego do Somalii,
Pakistanu, Syrii,
Korei Północnej, Afganistanu
i Iraku.
Snajperzy w każdej chwili mogą wziąć nas na cel.
Nie unoś głowy.
Teraz także czeka nas niebezpieczeństwo, choć niewidoczne.
Uroki promieniowania.
Pomimo zagrożenia, ja i Andy zmierzamy do strefy zero:
środka obszaru testów.
- To cały dzień drogi. - Sporo się naczytałem.
Znam nawet nazwę pierwszej bomby.
Joe Jeden, po Józefie Stalinie.
Taka ciekawostka.
Czytanie to jedno,
co innego przyjechać tu osobiście.
Właśnie, film to dla mnie za mało.
To kwestia ciekawości, chcesz zobaczyć to sam.
- Boże. - Patrz!
Nie da się jechać prosto.
Tylko nie zjedź z drogi.
Koszmarna droga.
- Nie chcę, byś zginął. - Dziękuję.
Obyśmy obaj wyszli z tego cało.
Typowy kazachski problem.
Po wielogodzinnej podróży docieramy wreszcie do Kurczatowa.
Nie ma jak w domu.
Miasto leży w pobliżu obszaru testów.
Było niegdyś jednym z najpilniej skrywanych miejsc w ZSRR.
W tej części świata nie znajdziemy wielu hoteli.
Chcemy się zameldować.
Tam?
Nie spodziewałem się Ritza...
Ten korytarz budzi grozę.
...ale nie sądziłem też, że trafię do Motelu Batesa.
Jest...
niezły.
Piękny wystrój.
Nowoczesny telewizor.
- Czego chcieć więcej? - Spójrz.
- Kilka plam. - Super.
- Po poprzednich... - Nie rozmawiajmy o nich.
Jak na człowieka odwiedzającego strefy wojny,
Andy jest niezwykle zadbany.
Odkrywam jego sekret.
Sporo kosmetyków.
Włosy muszą być dla ciebie ważne.
Używasz suszarki?
Codziennie?
Każdego ranka.
I więcej kosmetyków do włosów.
Najpierw wosk, potem lakier.
- Najpierw to? - Tak.
Dobry wygląd jest ważny.
Andy lubi nad wszystkim panować, począwszy od włosów, na planach kończąc.
Mam trochę notatek.
Zrobione na szybko, kilka pomysłów.
- Wiesz, na co się piszesz. - Pewnie.
Jego niezależność od technologii
pasuje do panujących tu warunków.
Masz świetny system, według starej szkoły.
Wielu ludzi użyłoby komputera, a ty masz segregator.
Kolejny przystanek naszej radioaktywnej wycieczki leży 120 km dalej,
na pustkowiu.
Sowieci wysadzili tu setki bomb atomowych.
Nie tylko po to, by testować broń.
Czasem chcieli wykopać sporą dziurę.
Jak ta.
- To się nazywa jezioro. - Spore.
Stworzono je w 1965 roku,
wywołując podziemną eksplozję.
Wybuch 10-krotnie silniejszy niż w Hiroszimie
stworzył krater o szerokości 400 metrów
i głębokości 100 metrów.
Powstałe jezioro nazwano „Atomowym”.
- Użyli radykalnych środków. - Bomby atomowej!
To tylko nazwa!
Oprowadza nas lokalny przewodnik.
Konstantin mówi, że wybuch skaził brzegi jeziora i wodę,
której promieniotwórczość stokrotnie przekracza radioaktywność wody pitnej.
Rzecz jasna, Andy chce w niej popływać.
Mam kąpielówki. Mogę popływać?
Tak, to bezpieczne.
- Nic nam nie grozi? - Tylko nie nurkujcie zbyt głęboko.
Dlaczego? Więcej promieniowania?
Tak, to problem.
Problem?
O dziwo, wędkarze łowią tu bez żadnych obaw.
Zadam dziwne pytanie. Podobno pływają tu dwugłowe ryby...
- To bujda? - U nas takie nie występują.
Nie ma dwugłowych ryb?
Nie.
Andy nadal nalega na kąpiel, jednak wpierw
miejscowi częstują nas pysznymi
i potencjalnie toksycznymi rybami.
Można je jeść?
- To nic złego. - Nic złego?
Boże.
Nie wiem, czy mam ochotę skosztować trójokiej ryby-mutanta.
Chyba wolałbym kiełbaskę.
Choć raczej nie mam wyboru.
Skosztuj pysznej, atomowej rybki.
Zapij ją wódką.
Tak, to na pewno zniweluje promieniotwórczość.
Na zdrowie.
- Jeszcze. Zwykle nie piję. - Smakuje?
Nie, ale wolę później nie pamiętać, że tu pływałem.
Na odwagę.
O rany.
W końcu Andy, a raczej wódka,
przekonuje mnie na kąpiel.
Tylko utrudniasz sprawę.
To z ekscytacji.
Czemu my to robimy?
Bo możemy.
Pamiętając o ostrzeżeniu Konstantina, trzymamy się blisko powierzchni,
z dala od promieniotwórczego szlamu.
Jak miło!
Zrobiliśmy to!
Piątka.
Nie wiem, czy to przygoda,
czy bezdenna głupota,
ale dryfując na powierzchni wody czuję radość
i chwilowy spokój.
Może właśnie o to chodzi w mrocznej turystyce:
o ucieczkę przed normalnością w poszukiwaniu piękna i niespodzianek.
Z nowo nabytą odwagą
kontynuujemy naszą atomową wycieczkę. Oto samo centrum poligonu, strefa zero,
gdzie Rosjanie wysadzali swe bomby atomowe.
Co groziłoby mi bez tego kombinezonu?
Mógłbyś wdychać pył ze swoich butów.
I co wtedy? Trafiłby do mojego ciała...
Dostałby się do płuc i mógłby spowodować raka.
Rak wywołany pyłem i promieniowaniem...
- Są powiązane. - Czy ja tam zginę?
Po prostu niczego nie wdychaj.
- Mam za dużą głowę. - A ja przesadziłem z lakierem.
To na pewno bezpieczne?
- Tak. - Będzie dobrze.
Wcale nie czuję zagrożenia.
Jesteś tego pewien?
Nasze papierowe kombinezony wcale mnie nie uspokajają.
Zbliżamy się do strefy zero.
Dokładnie tutaj zdetonowano pierwszą bombę atomową.
Wybuch dorównywał mocą temu w Nagasaki, a był to dopiero początek.
Sowieci zdetonowali tu 456 ładunków,
porównywalnych rozmiarami do ponad 2500 bomb z Hiroszimy.
Obszar zmienił się w jedno z najbardziej napromieniowanych miejsc na świecie.
Pozostały tu jedynie dziwaczne, betonowe konstrukcje,
które służyły monitorowaniu wybuchów.
Mówiłeś, że to epicentrum.
Co dokładnie, jezioro?
Tak, to krater.
Nie wierzę, że tak tu zielono.
Jest tu sporo wody, ale to dziwne.
Myślałem, że nic nie przetrwało.
To jak oaza na pustyni.
Andy, wyposażony w licznik Geigera, postanawia spróbować szczęścia,
sprawdzając, jak mocno wzrośnie promieniowanie.
Idzie w górę.
Sześć, sześć i pół...
6,29...
Rośnie!
Coraz bardziej.
W strefach zamkniętych wokół Czarnobyla odczyty są 20-krotnie niższe.
Niebezpieczeństwo napędza Andy'ego.
Facet jest zachwycony.
Czternaście!
To najwyższy odczyt.
Czternaście!
Andy jest w atomowym niebie...
Czternaście!
...a ja zaczynam się niepokoić.
I to mi się podoba.
- Po to tu jesteś. - Podekscytowałem się.
- Widziałem. Jak dzieciak. - Tańczyłem?
Tak.
Przepraszam. Nie potrafię tańczyć.
Wracamy na względnie bezpieczne tereny i zrzucamy kombinezony.
Coś nie daje mi jednak spokoju.
Co się stało z mieszkającymi tu ludźmi?
Czytałem, że wiele wiosek zostało wystawionych na promieniowanie.
Niektórych ludzi zmieniono wręcz w króliki doświadczalne.
Na pewno wiele osób zostało napromieniowanych podczas testów.
Wywoływało to wady wrodzone.
Nie słyszałem o tym.
Mówi się, że podczas eksplozji
zachęcano ludzi do obserwacji.
To prawda?
Nic mi nie wiadomo,
by ktokolwiek ucierpiał na skutek promieniowania,
czy miał jakieś wady.
Ktoś na pewno musiał.
Na sto procent.
Nie wiem, czy to przez barierę językową, czy jego posadę oficjalnego przewodnika,
ale Konstantin nie chce przyznać,
że ktokolwiek ucierpiał.
Słyszeliśmy, że promieniowanie poważnie odbiło się na zdrowiu miejscowych.
Zaprzeczenia Konstantina podsycają naszą ciekawość,
a jako dziennikarz chcę wiedzieć więcej.
Spotykam się z dr. Toleukhanem Nurmagambetowem,
ordynatorem oddziału położniczego,
który widzi sprawę inaczej.
Po otwarciu poligonu badano siłę wiatru.
Zakładano,
że promieniowanie nie wydostanie się poza jego obszar.
A jednak, przedostało się
na okoliczne tereny.
Choroby popromienne występują zatrważająco często.
Lekarz mówi, że promieniowanie zabiło mu żonę i dziecko,
więc nic dziwnego, że próbuje szerzyć prawdę.
Nic się jednak nie zmieniło,
co wywołuje u niego wściekłość.
Gdy zobaczycie sierociniec, wszystko zrozumiecie.
Lekarz nalega, byśmy odwiedzili sierociniec,
w którym mieszkają porzucone dzieci.
Wiele z nich ucierpiało wskutek promieniowania.
Czuję się dość niekomfortowo. Jestem poruszony.
Ja i Andy czujemy niepokój.
Nie spodziewaliśmy się takiego obrotu naszej wycieczki.
Obserwowanie zniszczonego krajobrazu to jedno,
ale spojrzenie w twarz ofiarom promieniowania łamie serce.
Ma pięć lat. Jest sparaliżowana i nie chodzi.
Piękna.
To miejsce wywołuje we mnie silne emocje.
Widzę, że wpływa także na Andy'ego.
Co teraz czujesz, Andy?
Przygnębienie.
Nie lubię patrzeć na cierpiące dzieci.
Właśnie tego się bałem. Że zobaczę nieszczęśliwe dzieci,
okropnie traktowane. Ale to piękne maluchy.
To fantastyczne miejsce.
Cieszysz się, że tu przyjechałeś?
Pływaliśmy w jeziorze, żartowaliśmy sobie,
dobrze się bawiliśmy. Nie widzę w tym nic złego.
Ale to, że jesteśmy tutaj i możemy zobaczyć skutki...
To ważna lekcja.
Pa!
Jeszcze nigdy nie widziałem czegoś takiego.
Szukaliśmy tu przygody.
Chcieliśmy wiedzieć, jak wygląda to miejsce 30 lat po zakończeniu testów.
Nie sądziliśmy, że zobaczymy straszliwe skutki,
z jakimi do dziś zmagają się mieszkańcy.
Te chwile na zawsze pozostaną w mojej głowie.
Pozostanę w Kazachstanie,
przemierzając 2000 kilometrów na zachód.
Bajkonur był niegdyś w centrum wyścigu kosmicznego.
Był tak dobrze ukryty,
że pojawił się na mapach dopiero po upadku ZSRR.
Do teraz pozostaje zamkniętym miastem.
Trudno się tu dostać,
a strzegą go siły specjalne.
To idealne miejsce dla mrocznego turysty.
Chcę zobaczyć tę tajną placówkę na własne oczy.
Obecnie Bajkonur jest pod dzierżawą Rosji,
gdzie kraj wciąż prowadzi swój program kosmiczny.
W 1961 roku wystrzelono stąd kosmonautę Jurija Gagarina,
pierwszego człowieka na orbicie Ziemi,
co pozwoliło ZSRR zostawić w tyle USA w kosmicznym wyścigu.
Po latach całkowitej tajności,
Bajkonur otworzył swoje drzwi
dla niewielkiej liczby najzamożniejszych turystów,
którzy płacą tysiące dolarów,
by obserwować wystrzeliwanie w kosmos 300-tonowego pocisku.
- Podoba ci się? - Bardzo. Mogę zobaczyć to z bliska.
Jest tu co najwyżej setka ludzi.
Lance, biznesmen z Ohio, czekał na tę chwilę pięć lat.
Dlaczego ta rakieta i cała reszta tak bardzo cię kręcą?
Pamiętam, że w czasach zimnej wojny
rosyjska technologia rakietowa owiana była tajemnicą.
Teraz mogę zobaczyć wszystko z bliska,
nie sądziłem, że będzie mi to dane.
Zaczyna się.
- Widzisz to? - Wspaniałe uczucie.
Teraz już wiesz, czemu czekałem na to od pięciu lat.
Ogromna rakieta Sojuz zostaje przewieziona na miejsce startu,
gotowa na misję do Międzynarodowej Stacji Kosmicznej.
Lance to nie jedyny maniak kosmosu.
Ludzie robią sobie zdjęcia.
Niesamowita technologia.
Rakieta wygląda jak wyjęta z filmu science fiction z lat 50.,
choć nic dziwnego.
Lance mówi mi, że powstała na podstawie projektów z tamtych lat.
Dla mnie to technologiczna prehistoria.
Zastanawiam się, czy jej wykorzystywanie jest bezpieczne.
Będziesz się denerwował podczas startu? Ja na pewno.
To sporo paliwa.
W środku trzech ludzi.
Niepokoi mnie to.
To 50-letni sprzęt.
Myślę, że astronauci godzą się z myślą...
że właśnie tak mogą zginąć.
W niesamowitym stylu.
Jednak taka bliskość rakiety jedynie potęguje moje zdenerwowanie.
Rosyjski program kosmiczny w ostatnich latach przeszedł serię wypadków.
Rakiety Proton-M zawodziły dziewięć razy w ciągu ostatniej dekady.
Mój wewnętrzny mroczny turysta
zastanawia się, czy będzie świadkiem wybuchu,
czy startu rakiety.
W końcu w historii nie brakuje kosmicznych katastrof.
Boże, wahadłowiec Challenger wybuchł.
Zwiedzanie rozpoczynamy od wystawy poświęconej programowi kosmicznemu.
Dowiaduję się, że kosmonauta powinien być niski.
Jesteś za wysoki.
Jest za mała.
Jezu!
Niewygodnie.
Moje 190 centymetrów wzrostu
nie pozwoliłoby mi na podróż w kosmos.
Kosmonauci spędzają dwa dni
wciśnięci w tę maleńką kapsułę.
Astronauta musi być tyci.
Jakim trzeba być szaleńcem, by tego chcieć?
Takim jak oni.
Astronauci zjawiają się na konferencji prasowej.
Bajkonur jest jedynym miejscem, z którego odbywają się załogowe loty.
Rosyjscy i amerykańscy astronauci siedzą tu ramię w ramię.
...czwarty z członków amerykańskiej załogi
nie tylko wspomoże zespół badawczy,
ale i usprawni działanie stacji.
Wszyscy zadają fachowe pytania.
Jestem nieco zagubiony.
Ktoś podaje mi jednak mikrofon i nie mogę się już wycofać.
...pozwoli nam osiągnąć nasze naukowe cele.
Cześć, jestem David. Przyjechałem z Nowej Zelandii.
Nie odpowiedzieliśmy na poprzednie pytanie.
- Przepraszam. - Dziękuję.
To nie był najjaśniejszy punkt mojej dziennikarskiej kariery.
Postaram się zaznać jak najwięcej relaksu, przyglądając się naszej planecie.
To znowu ja, najmocniej przepraszam. Bałem się, że skopię sprawę.
Kosmos jest dla mnie tajemnicą.
Co uważacie za główny cel waszych misji?
Robimy to już od jakiegoś czasu, to ekscytujące,
widziałem rakietę...
ale po co to wszystko?
Dziękuję za to głębokie pytanie.
Moim ulubionym filmem o kosmosie jest Apollo 13.
Głównego bohatera zagrał Tom Hanks.
Był astronautą.
Ktoś zadał mu podobne pytanie.
Dlaczego program wciąż trwa, choć dotarliśmy już na księżyc?
Jego wspaniała odpowiedź brzmi:
„Pomyślcie, co by było,
gdyby nikt nie poszedł w ślady Krzysztofa Kolumba”.
Dla mnie to dostateczna motywacja.
Przekonali mnie.
Miałem swoje pytanie za naiwne, a o oni nazwali je głębokim.
Za chwilę zobaczymy, jak astronauci żegnają się z rodzinami.
Widząc ich w skafandrach,
kilka metrów ode mnie,
dostrzegam ich odwagę.
To prawdziwi bohaterowie, zwłaszcza dla swoich dzieci,
z którymi żegnają się przez szybę.
To urocze. Ich rodziny...
Cudowne.
Trzeba być niesamowitą osobą, by wejść do starej rakiety,
wypełnionej tonami płonącego paliwa.
Pięć minut do startu, odbiór.
Choć stoimy kilometr od rakiety,
wydaje mi się, że to przerażająco blisko.
Napięcie sięga zenitu.
Bajkonur, została minuta.
Na pokładzie wszystko gra. Gotowi do startu.
Ciśnienie zbiornika zwiększone.
Zasilanie wewnętrzne.
Start jest wspaniały i ogłuszająco głośny.
Czuję, że to wyjątkowa chwila.
Nigdy czegoś takiego nie słyszałem.
Jak szybko znika.
Chciałem sprawdzić, co przyciąga ludzi
w tak mało znane i niedostępne miejsce.
Chyba już wiem.
Niesamowite.
Było lepiej, niż się spodziewałem.
Bałem się, że wszystko wybuchnie.
Dobrze, że nikt nie zginął. Wszyscy żyją.
Są na orbicie.
Proszę.
Nie wiedziałem, czemu ludzie podróżują, by zobaczyć rakietę,
ale teraz rozumiem.
Na zdrowie.
Po czterech godzinach w samochodzie i dwóch lotach samolotem
docieram do Turkmenistanu.
Dawna sowiecka republika zyskała złą sławę
jednego z najbardziej odseparowanych i represyjnych reżimów świata.
Nie ustępuje Korei Północnej.
Zwykle jest zamknięta przed resztą świata,
a dziennikarze są niemile widziani.
Wybieram się tu jednak
w czasie mało znanych zawodów sportowych,
Asian Indoor & Martial Arts Games.
Przedostanę się do kraju, udając dziennikarza sportowego z Nowej Zelandii.
Panie i panowie, witamy na lotnisku w Aszchabadzie.
Chcę sprawdzić, jak wygląda życie w tym pustelniczym królestwie.
Poprosiłem też o wywiad z prezydentem, choć raczej nie mam na to szans.
Aszchabad opisuje się jako mieszankę Las Vegas i Korei Północnej,
i trudno się z tym nie zgodzić.
Coś jednak jest nie tak.
W mieście odbywają się podobno wielkie zawody sportowe,
a niemal zupełnie tu pusto.
Luksusowe miasteczko sportowe świeci pustkami,
nie licząc ochroniarzy i urzędników, przyglądających się naszemu przyjazdowi.
Gdy docieram do hotelu, zaczynam odczuwać lekką paranoję.
Dźwięk mikrofonu.
I znowu.
To dość... Wyraźnie słyszałem mikrofon.
Włączyli go i wyłączyli.
Jakie to dziwne!
Trudno nie poddać się paranoi w kraju rządzonym przez kogoś takiego,
jak prezydent Gurbanguly Berdimuhamedow.
Ten człowiek wielu talentów, były dentysta i obecny dyktator,
ściśle kontroluje media i swój wizerunek,
nieważne, czy przybiera rolę zabójczego nożownika,
czy miłośnika zwierząt.
Jest także muzykiem. Pisze i gra własne piosenki,
a jego solówki wymiatają tak bardzo,
że wymykają się ludzkiemu wzrokowi.
Nie lubi jednak krytyki.
Przez ostatnie 20 lat, ludzi wyrażających własne zdanie, w tym dziennikarzy,
czekało więzienie, sąd i rzekome tortury.
Prezydent jest przerażającą, ale i fascynującą postacią.
Budzi we mnie lęk, ale mam nadzieję, że przyjdzie na zawody.
Mój rosyjski przewodnik, Aziz, opowie mi co nieco o tym kraju.
Był tu już wcześniej.
Jeśli podczas filmowania zechcę...
porozmawiać z kimś na ulicy
i skrytykować reżim albo rząd...
Lepiej tego nie rób. Jeśli powiesz coś krytycznego,
sprowadzisz kłopoty na tych ludzi,
na miejscowych.
Czytałem, że pokoje i telefony mogą być na podsłuchu.
Mnie również
przed tym ostrzegano. Moja paranoja się pogłębia.
Mam nadzieję, że nie obrażę prezydenta przez sen.
Rano robię coś zupełnie dla mnie nowego.
Szukam podsłuchu.
Opieram się na kiepskich filmach szpiegowskich.
Uwielbiam prezydenta Turkmenistanu.
To przystojny mężczyzna.
Nie mogę się doczekać, aż go zobaczę. Jakie wygodne mają tu łóżka.
Przeszukałem każdy kąt. Żadnych pluskiew.
Tak sądzę.
Dobrze wiedzieć.
Szpieg ze mnie żaden.
Pora powrócić do roli dziennikarza sportowego i wyjść z hotelu.
Kompleks wybudowano specjalnie na zawody.
Kosztował pięć miliardów dolarów.
Co niebywałe, to więcej niż koszty igrzysk w Rio.
Do Rio zjechało się 400 tysięcy zagranicznych turystów.
Jak widać, tu jest zupełnie inaczej.
Prawie pusto.
Czuję się jak jedyny zagraniczny turysta,
a to niedobrze,
skoro igrzyska zaczęły się jeszcze przed ceremonią otwarcia.
Boję się, że inni reporterzy
z łatwością dostrzegą, że nie znam się na zapasach.
Nie było się czym martwić.
Dziennikarzy też nie ma.
Zero mediów. Ciekawe, ilu zjawi się kibiców.
Spodziewali się 100 tysięcy ludzi?
Później zeszli chyba do 30 tysięcy.
Chyba obsadzili trybuny uczniami.
Noszą identyczne mundurki.
Na widowni dostrzegam też wiele kobiet.
Widać, że tradycyjne zapasy mają w Turkmenistanie sporo fanek.
A może chodzi tu o coś innego.
Trzeba się pilnować, bo nie wiadomo, kto słucha.
Wyjeżdżam poza Aszchabad i jego ścisłą ochronę,
by sprawdzić, czy za miastem panuje luźniejsza atmosfera.
Najlepszą wymówką będzie zwiedzanie znanej atrakcji.
Wrota Piekieł to ogromny płonący krater.
Wykonujący odwierty Sowieci, chcąc zapobiec wyciekowi metanu,
podpalili ropę,
która płonie nadal od 40 lat.
Aziz także jest chętny na wycieczkę.
Ma ciekawy, choć nieco dziwaczny plan zwiedzania.
Cieszysz się na wycieczkę?
Zawsze chciałem coś ugotować na ogniu piekielnym.
Pora spełnić marzenie.
Co powinniśmy przyrządzić?
Omlet?
Co chcesz.
Nie mamy jajek, ale Aziz przyniósł kilka przekąsek, na których poćwiczymy.
Wkładamy do krateru...
Uwaga!
To nie ryba!
Spadły.
Utrzymałem to przez pięć sekund.
Do ugotowania jajka potrzeba co najmniej dwóch minut.
No nie wiem.
Jednak gdy docieramy do autobusu, z naszych planów zostają nici.
- Z tym będzie problem. - Rozmawiałem z przełożonym...
Słyszymy, że prezydent odciął miasto
od reszty kraju i dziennikarze nie mogą go opuścić.
Na pocieszenie urzędnicy obwożą nas po mieście.
Podziwiamy cenne pomniki zbudowane na cześć prezydenta.
Możecie nagrywać,
- ale beze mnie. - Nie filmować ciebie?
Nie wolno nam nawet filmować miejscowych, w tym naszego kierowcy.
Możecie filmować miasto. Te budynki robią wrażenie.
Wszystkie są z białego marmuru.
Doprawdy?
Poza miłością do białego marmuru,
prezydent wykazuje się dziecinną obsesją na punkcie bicia rekordów Guinnessa.
Aszchabad posiada oczywiście
największą na świecie liczbę budynków z białego marmuru.
To siedziba naszej telewizji.
Także trafiła do księgi rekordów.
Wieżę nagrodzono w kategorii
„największej gwieździstej konstrukcji”.
Niebywałe. Co to?
Koło widokowe. Jak w Londynie.
I zwycięski budynek w zaciekłej walce o tytuł
„największego zadaszonego koła”.
Czy to wszystko zbudowano dla mieszkańców?
Dlaczego...? O mój Boże.
Po co to wszystko zbudowano?
Nie szczędzili środków.
To pokaz siły.
Tak, o to tu chodzi.
Fontanny na pustyni symbolizują potęgę,
jednak nic nie może się równać ze złotym posągiem prezydenta
jadącego na koniu po szczycie góry lodowej.
Dziwnie się to ogląda. Nikogo tu nie ma.
Pobudowali tu tyle rzeczy, i dla kogo?
Chciałem zobaczyć pustelnicze królestwo,
a utknąłem w pustym mieście z marmuru.
Wieczorem czeka mnie otwarcie igrzysk
i szansa, by ujrzeć człowieka, który to wszystko zbudował.
Jednak w hotelu moje plany biorą w łeb.
Kurwa, co za ból.
Przypadkowo stłukłem lustro,
poważnie raniąc sobie dłoń.
To naprawdę boli.
Ręka mocno krwawi, a ja zwijam się z bólu.
Trafiam na pogotowie, z Azizem w roli tłumacza.
Miałem jedyną szansę na zobaczenie prezydenta,
a jestem w szpitalu.
Wtedy robi się dziwnie.
Myślałem, że dostanę znieczulenie.
Zamiast tego podano mi ketaminę, środek uspokajający i psychodelik,
a następnie wypisano.
- Jak się czujesz? - Dobrze.
Przechodzę z agonii w ekstazę.
Ceremonia zaczyna się za sześć minut.
To moja ostatnia szansa na zobaczenie prezydenta,
o ile się tam dostanę.
To tam? Dziękuję.
Docieram w samą porę, na przemówienie prezydenta.
Oto on, we własnej osobie.
Prezydent Gurbanguly Berdimuhamedow,
który rządzi tym wszystkim.
Drodzy przyjaciele,
uznaję nasze igrzyska za otwarte!
Ceremonia otwarcia jest naprawdę ekstrawagancka
i, niespodzianka,
droższa niż ta na igrzyskach w Rio.
Nie wiem, czy to nie wina leków,
ale to totalny odjazd.
Czyste szaleństwo.
Po trzech godzinach... tak, właśnie tylu...
docieramy do finału,
zapalenia ognia olimpijskiego w wykonaniu konnego jeźdźca.
Dajesz, koniku.
Na górę!
Katastrofa.
Nie chce podskoczyć.
Nie wytrzymam, to straszne.
Boję się o przyszłość konia
i jego jeźdźca.
Jezu.
Trwa to już za długo. Organizatorzy przechodzą do planu B.
Dzięki Bogu.
Igrzyska otwarte!
Zaczynam jednak trzeźwieć.
Myślę, że pieniądze można by wydać na miliony innych sposobów.
40 tysięcy z nich siedzi na trybunach.
Muszę skrócić swoją wycieczkę
i opuścić Aszchabad, by opatrzyć porządnie dłoń.
Porzuciłem wszelką nadzieję na spotkanie z prezydentem.
Jednak krótki pobyt
w tym dziwnym, skrytym państwie z obsesją na punkcie kół widokowych
wywarł na mnie wrażenie.
Kilka dni później Aziz wysyła mi film.
Udało mu się wymknąć z miasta, odwiedził Wrota Piekieł
i ugotował w nich jajka.
Mam szczęście, że udało mi się odwiedzić Turkmenistan i z niego wyjechać.
Odkryłem, że czasem najlepsza w mrocznej turystyce jest świadomość,
jak dobrze mamy u siebie.