Kara para aklama.
KARA PARA AKLAMA
Nedir?
Bütün bu parayı bir suç örgütünden aldığımı düşünelim.
Bir uyuşturucu patronuyum ya da silah tüccarıyım.
Federal Soruşturmaya Göre Paul Manafort 18 Milyon Doları Nasıl Aklayıp Harcadı
Ya da şaibeli politikacılarla çalışan bir lobiciyim.
Nasıl kazanmış olursam olayım param artık kirli,
bu da harcamayı zorlaştırıyor.
Kara para aklama, kirli paranıza estetik yapmak gibidir,
böylece bankalara ve mağazalara yasal gözükür.
Gözüktüğünden daha zordur.
Elmas saklamak için en iyi yer testis torban.
Suçlular paralarını iğrenç yollarla
kazandıkları bilinmeden harcayabilsinler diye
kurulmuş gizli uluslararası bir mali sistem vardır.
Para derken, çok fazla para.
MİLYARLAR (MUHTEMELEN TRİLYONLAR)
Çoğu suçlu ahmak gibi bunu beyan etmediği için
gerçek miktarı bilmek imkânsız.
Belki dünyadaki çelik endüstrisinden,
900 MİLYAR DOLAR
hatta gıda endüstrisinden bile fazla.
1,6 TRİLYON DOLAR
Bu gizli ekonomi nerede?
Tam arkanızda ve tam önünüzde.
Her yerde!
Nasıl tespit edeceğinizi göstereceğim.
Hoşunuza gitse de gitmese de hepimiz para ile bağlıyız.
Ben Kal Penn, küresel ekonomi denen şu dev canavarı
keşfediyorum.
KÜRESEL EKONOMİ DENEN ŞU DEV CANAVAR
Suç iyi kazandırır.
Ama kötü adamlar parayı nereye saklar?
Suçluların özel bir kötülük bankası mı var?
Daha çok gayriresmî bir avukat ağı gibidir,
muhasebe hileleri kullanıp kirli parayı denetlenmeden dolaştırırlar.
Bu, yıllarca gizli tutuldu.
Sonra 2015'te perde açıldı ve endüstrinin karanlık yöntemleri ortaya çıktı.
ALMANYA
Panama Belgeleri'nde hiç denizcilik patronu yakalandı mı?
Evet, hepsi.
Hepsi mi?
Cidden, hepsi orada.
Hamburg menşeli Jan Strozyk uluslararası bir gazeteci takımı ile
mali veri sızıntısı hakkında haber yaptı.
Sonradan bunlara "Panama Belgeleri" dendi.
Yüz binlerce gizli şirket
milyarlarca doları saklamak için kullanılıyormuş.
Jan bu belgelere ilk göz atan gazetecilerdendi.
Merak ediyorum, buna nasıl bulaştın?
Hayalimde şöyle canlandırıyorum, siyah pardösülü
ve evrak çantası koluna kelepçeli biri yaklaştı,
bir belge verdi ve kayboldu.
JAN STROZYK ARAŞTIRMACI GAZETECİ
-Tabii. -Bunlar nasıl ulaştı?
Bir muhbir, iş arkadaşıma ulaşıp
veri sızıntısı ile ilgilenir mi diye sordu.
-Evet. -Sonunda
gazetecilerin gördüğü en büyük
-veri sızıntısıyla karşılaştık. -Tabii.
11,5 milyon ayrı dosyadan bahsediyoruz.
İlk kez kara para aklama
endüstrisi dışında biri, orada ne döndüğünü
ilk elden görmüş oldu.
Bu dosyalar gizli müşteri kayıtlarıydı,
Mossack Fonseca hukuk bürosunundu.
Siz günlüğünüzdeki itiraflar zarar verir mi sanıyorsunuz?
Onlarınki suç zenginlerinin nasıl kara para akladığını gösteriyordu.
Mossack Fonseca şirket kurmakta uzmanlaşmıştı,
arkasında kimin olduğu anlaşılamıyordu.
Bunlar "paravan şirketler."
Yani şüpheli kaynaktan bir paran varsa
işine bakabilirsin ve paranın nereden geldiğini kimse anlamaz.
Oraya gittiğinde iki taraf da iş ilişkisi açısından
bunun arkasında kimin olduğunu bilmenin
iyi olmadığının farkındadır.
-Tabii ki. -Bu yüzden son müşteri
kimdir diye sormazlar. Sadece şirketi ayarlarlar.
Hatta bir dosyada Harry Potter'dan isimler kullanmışlar
ve "Azkaban" gibi şirketler kurmuşlar.
-Bu duyduğum en fantastik şey. -Öyle!
Para aklayanlar uyuşturucu kartelleri mi?
Bunu kim yapıyor?
Uyuşturucu kartelleri, mafya ve silah tüccarlarıyla
çalışmışlar.
Panama Belgeleri'ne bakarsak
toplamda 200 farklı ülke var.
-Dünyadaki her ülke... -Evet.
...bir şekilde suça karışmış.
-Bu çılgınlık. -Evet, öyle.
İlk yayından sonra birçok tutuklama oldu
ve önümüzdeki yıllarda
-daha çok olacak. -Peki.
Yüzlerce insan şu anda evde bekliyor
ve muhtemelen biraz korkuyorlar.
Panama Belgeleri, dünyada çılgınca kara para aklandığını gösterdi.
Henüz savcı ve gazeteciler sadece görünen kısmıyla ilgilendi.
Ne kadar derine gittiğini bulmalıyım.
Sadece bir sunucu ve aktörüm.
Uyuşturucunun ve mali suçların
kirli ortamına hiç düşmedim.
Yani...
Para aklama sürecini anlamak için
bana bir milyon dolar lazım.
Teşekkürler Cody.
Belki de benim gibi ümit veren bir kara para aklayıcının
neden bankaya gidip hepsini yatırmadığını merak ediyorsunuz.
Öncelikle bu çok kısa bir bölüm olurdu
ve başıma bu gelirdi.
Sıradaki lütfen.
Para yatırmak istiyorum.
Tamam, bordroyu doldurun lütfen.
Bir milyon dolar mı?
Tamam, 10.000 dolardan fazla yatırdığınız için
nakit aktarım formunu doldurmanızı rica edeceğim.
-İlginç. Peki. -Evet.
Paranın kaynağı nedir?
Gökten düştü.
Kulağa garip geliyor ama öyle oldu...
Evet.
Tamam, rapora bunu yazmam gerekecek.
Bu, Federal Hükûmet'e bildirilecek.
Tamam.
Ben bunu biraz düşünüp geri geleyim.
Parayı yatırmasanız da ŞFR hazırlamak zorundayım,
yani Şüpheli Faaliyet Raporu.
Her şekilde bir bildirim yapılacak
çünkü bu miktarda bir nakit taşıyorsunuz.
Bir şeyi sattığıma dair fiş bulsam daha kolay olur mu?
Tamam.
Teşekkürler. Düşüneyim.
Amerikan bankaları şüpheli nakit hareketlerini bildirmelidir.
Kanun böyle.
Genelde yasal iş anlaşmaları
yüzlük dolu çantalarla yapılmıyormuş.
Amanda, ŞFR bildirimi için görüşelim.
Her şey yolunda Amanda.
TEŞEKKÜRLER!
Kanundan kaçma yollarını bulmak için nereye gidilir?
Çok basit. O kanunların yazıldığı yere.
Başkentimize.
Washington DC'ye.
En azından birkaç iyi adamın, kötü adamın parasını engellemeye çalıştığı yere.
Kerry Myers tecrübeli bir FBI ajanı.
Bomba imha ekibinden kara parayla mücadele takıma geçti.
Paramın bizim gibi zararsız gözükmesini sağlayabilir.
İlk kez Segway kullanmıyorsun, değil mi?
Hayır, FBI'da bomba imha uzmanıydım ve bomba imha kıyafetimizle
sahaya inmemiz gerekince Segway kullanır,
böylece işimizi yapmaya gidene kadar yorulmamış olurduk.
FBI'da mali soruşturma, incelenen her suçun parçasıdır.
Mali öğe hep vardır.
KERRY MYERS - ESKİ FBI BOMBA İMHA UZMANI ADLİ MUHASEBECİ
AVUKAT VE TAM BİR ÇETİN CEVİZ
Nasıl kara para aklarım?
Basit cevap şu, hapse girmek istemiyorsan yapma.
Tabii ki.
Para aklamanın üç adımı vardır.
Yatırma, katmanlama ve entegrasyon.
"Yatırma", suçlu kişi kanunsuz işlerin kârlarını alıp
mali bir kuruma fiziksel olarak para yatırdığında olur.
"Katmanlama" ise nakit sisteme girdikten sonra
parayı hesaplar arasında dolaştırmasıdır,
bunlar farklı bankalarda olabilir.
Böylece izini bulmak zorlaşır ve kimliğini daha da iyi gizlemiş olur.
"Entegrasyon" ise paranın katmanlanıp
başka hesaplar arası hareketi sonrası
suçlunun parayı bankadan çekmesi,
sonra da yasal işlemlerde kullanmasına denir.
Ama yatırma anahtar noktadır
çünkü kanunlarımız paranın mali kuruma yatırılmasını
yakalayacak şekilde düzenlenmiştir.
Biliyorum.
İşin sırrı, parayı kuruma yatırırken
Mali Suç Önleme Ağı FinCEN'e
herhangi bir raporlama yapılmamasını sağlamaktır.
Bunu bir kütüphane gibi düşün. O rapor FinCEN'de kalır
ve emniyet güçleri, her mali kurumun
senin nakitle yaptıklarına
ya da şüpheli hareketlerine ilişkin
tüm raporlarını görebilir.
Bu kadar düzenleme, bu kadar raporlama varken
nasıl kara para aklanır?
Para aklamak için nakit bazlı bir iş kullanırdım.
En iyi örnek bir taksi şirketidir.
Devletin o gün için senin on mu, yirmi mi müşteri
taşıdığını anlaması çok zordur.
Yasal olmayan kazancını alıp yasal kazancınla
nakit bazlı şirketin cirosuna karıştırırsın
ve böylece mali sisteme girmiş olursun.
Ben bankaysam ve sen de taksi şirketiysen,
her gün bana 6.000 dolar yatırıyorsan,
eğer bana bir gün 9.000,
hatta 12.000 bile yatırsan bu bir uyarıya neden olmaz.
Raporlasam bile telaş yaratmaz
çünkü bu taksi şirketiyle bir geçmişim vardır
ve düzenli olarak cirosunun bir kısmını nakit olarak yatırıyordur.
Hep CrossFit köpek bakımı işi kurmayı hayal ettim.
"Kara para aklamak için nakit bazlı iş
"nasıl kurulur?" rehberi olsaydı keşke.
BEN'İN SADECE NAKİT İŞLETMELERİ BENJAMIN ÇALAR-YAKALANIR: "PATRON"
Ben Benjamin, Ben'in Sadece Nakit İşletmeleri'nin sahibi ve işletmecisiyim.
Profesyonel bir danışmanım ve nakit bazlı bir şirketin nasıl kurulup işletildiğini
öğretebilirim. Garantili!
YIKA VE KATLA - BALON TAMİRİ LİMUZİN SERVİSİ - ŞAHİN EĞİTMENLİĞİ
Şirket işletebileceğinizi biliyorum. Bende çok var.
LOLİPOP TATMACA - EVCİL HAYVAN ÖTANAZİSİ AŞI ALTERNATİFLERİ
Elinizde zaman ve para mı var?
Paravan işletme kurun ve bununla...
...emlak yatırımı yapın.
Filizlenip bir çiçekçi olun.
-Orkideleri almaya gelmiştim. -Harika.
Ya da daha iyisi, işletmeniz sanata yatırım yapsın.
Paranı eserin içine koyma, ahmak.
Teklif ver!
Açık artırma anonimdir,
yani paranın kaynağına bakılmaz.
Gayet yasal sanat işletmemle bu tabloyu aldım.
Hiç kuşku uyandırıcı değil.
Birkaç yıl içinde yeniden aynı açık artırma evinde satıp
o temiz parayı bankana götürebilirsin.
İşini bil ve devleti işin dışında tut.
Bütün bu nakit buraya nasıl geldi?
Çiçek satarak tabii ki.
Buradaki tek suç, sadece nakit için fiyatların düşük olması.
O yüzden Ben'in Sadece Nakit İşletmeleri'ne gelin.
Size soracağımız tek soru şu, "Neden bu kadar soru soruyorsunuz?"
Bazı işletmelerde
bolca kara para aklamak yıllar sürebilir.
Dizi bitmeden bundan kurtulmam lazım.
Miami'de çok parayı hızlıca aklamayı bilen biriyle buluşacağım.
Hâkimlik için adım geçiyordu.
O derece gizliydik.
Kimse gündüz avukat olduğumu bilmiyordu
ve geceleri maskemi takıp para aklıyordum.
1980'lerde Humberto Aguilar'ın iki hayatı vardı.
Gündüzleri suçluları savunan bir avukat,
yine gündüzleri suçluya dönüşüp onların parasını
aklayan biri.
Yakalanıp altı yıl hapis yatana kadar.
Bir soru bıyıklayacağım...
Kara para aklamakla ilgili.
Nasıl yaptın?
Eskiden o işi yaparken
çalıştığım çoğu kişi kokain sevk ediyordu.
Müvekkil "Bir sorunum var." dedi.
HUMBERTO AGUILAR - ESKİ CEZA AVUKATI VE YAKALANMIŞ KARA PARA AKLAYICI
-Evet. -"Çok sorunun var."
Sen onu der demez,
"Şimdilik normal gidiyor." dedim.
Ben de "Peki, sorunun ne?" dedim.
"Seni götürmem lazım." "Gidelim."
Sonra depoya gittik.
Buradan büyük, kutularla dolu kocaman bir yerdi.
"Sorun ne?" dedim. "Bir kutu aç." dedi.
"Ne?" "Bir kutu aç!"
Bir kutu açtım, para doluydu. "Tamam."
"Bu da mı?" "Evet." "Şu?" "Evet."
-"Büyük bir sorunumuz var." -Evet.
O zaman bir depo dolusu...
Bir depo mu? Bir sürü kişiyle çalışıyordum.
Yani bu...
-Tek müşteriye has değildi. -Çünkü...
Hayır.
1980'lerde Amerikalılar kokaine çok düşkündü.
Miami malın çoğunluğu için giriş noktasıydı.
Şehirde işler iyi gidiyor
ve satıcılar milyarlarca kirli dolar içerisinde yüzüyorlardı.
Müvekkiller derdi ki "Bu parayı kullanmalıyım.
"Kaç araba alabilirim? Kaç evi nakit alabilirim?"
-Evet. -"Zorlu bir iş." dedim.
-Doğru. -Bir plan yaptım.
Plan, esasen paranın dışarı akıtılmasıydı.
Denizaşırı ülkeye gönder, yasal olarak geri getir.
Fiziksel olarak parayı nasıl ülke dışına çıkardın?
Kokain taşımak için kullanılan teknelerden almak aklıma geldi.
Güney Amerika'ya boş gidiyorlardı.
"Bunları kullanacağım." dedim.
Güney Amerika'ya giden tekneye parayı koyardım,
Panama'ya giderdi.
Limanda parayı korumak için bekleyen
silahlı adamlar olurdu.
Parayı Panama'ya götürür,
bankaya gidip bir bankacı bulursun.
Yavaşça bir ilişki kurmaya başlarsın.
"Saatin ne marka?" dersin.
"Seiko mu?
"Hayır, benim bankacıma yakışmaz."
Gidip adama Rolex'ini verirsin.
"Al Rolex'imi, artık senin."
Adam bakar ve şaşırır! 30.000 dolar, değil mi?
Artık bu adam senindir.
Ona sahipsindir.
"Paramı yatırmak istiyorum." dersin.
1. YATIRIM
"Bu işletme için hesap açacağım."
Daima işletme. Paravan şirketler kullanman gerekir.
Paravan şirketler.
Çok para aklamanın anahtarı.
Bu kurumsal maskeler sadece kâğıt üstündedir,
gerçek bir iş yoktur,
parayı tutmak ve yakalanmadan
varlığı sirküle etmek içindir.
Para aklamayı puro gibi düşünün.
İçinde paranız var, yani tütün.
Dışında ise paravan şirketiniz, tütünü saran sarma kâğıdı.
Bunları bir arada tutan da şirketinizin yönetim kurulu.
Şirketinizi yönetiyor gözüken bu insanlar
size anonimlik sağlar.
Sıkıca sarılıp yapıştırılınca
içinde ne olduğuna bakmak zorlaşır.
Şöyle yapıyordum. Panama'ya gittiğim zaman
orada bazı genelevler vardı.
Başka bir söz aradım ama bildiğin genelev işte.
Genelevler iyiydi çünkü kimlikleri vardı.
-Kimin? -Kızların.
-Baştan anlat. -Tamam, geriye saralım.
-Evet. -Önce bir şirket kurarsın.
Şirket sahibi kim? "Tüh be.
"Şirketin sahibi bu iki kadın. Kimlikleri bende, işte."
Fahişeye 200 dolar verip kimliğini kullan.
Ne yaptığını bilmez. Umurunda değildir.
200 doları olur.
"Kimseyle yatmadan 200 dolar alacağım. Harika."
Peki bankaya gidip "Bu on milyon dolar benim."
deme riski yok muydu?
Riskler hep vardı.
-Peki. -Ama para hemen oradan çıkar.
İki üç haftaya yerini değiştiririm.
2. KATMANLAMA
Nereye gider? İsviçre.
-Peki. -Harika bir yer!
Evet.
Araç gönderip seni aldırırlar.
Paran oradadır, sen iyisindir.
Para aklamana imkân mı veriyorlar?
Hayır, yatırımı kastediyorum.
Tamam, evet. Yatırıma imkân veriyorlar.
Ve yeni müşterilerine.
-Yeni ilişkilerine. -Evet.
Devletteydim, dile hâkimim.
Harikadır. Gerçekten öyle.
Parayı nereye taşırdın?
Geri getirip Miami'de yatırırdım.
Hepsi de kullanmak için paralarını geri isterdi.
Benim de işim buydu.
İşletme adına hukuken yasal bir bankadan mı gelir?
Evet.
O zaman gerçekten yasa dışı olduğunu düşünmüyordum.
-Kalben biliyordum. -Tabii ki.
-Evet. -Ama düşünsene.
Kimseyi incitmiyorsun.
Öyle!
Bugün Miami'ye bak.
Baksana, bütün bu işletmeler büyüyor.
Miami'yi büyük şehir yaptılar.
Herkes soruyor,
"Miami'de aklanan onca para ne oldu?"
Ayağa kalk, otoyola çık,
şehir merkezine bakan üst geçide git,
oradan bu güzel binalara bak.
İşte para orada.
3. ENTEGRASYON
Bir çanta dolusu param var.
Bunu ne yapacağım?
Önce ülke dışına çıkar. Lihtenştayn'a götür.
Guernsey'e.
Kıbrıs'a.
Dünyanın en kirli yerlerinden biridir.
Kıbrıs adası, Avrupa'nın çoğu ve Asya için
esaslı bir para aklama mekânı olmaya
çok elverişli bir konumda.
LİMASOL KIBRIS
Humberto gibi teknem yok,
Amazon'daki avukatlara göre de
çoğu para aklayıcı gibi para aktaramazmışım,
suç olarak bile izlemesi sıkıcı olurmuş.
O yüzden özel uçağımdayım.
Bayanlar baylar, birazdan Kıbrıs'a ineceğiz.
Bayanlar baylar, Kıbrıs'a vardık.
Kıbrıs, çok paralı bir uluslararası gezginin
isteyebileceği her şeye sahip.
-Merhaba. -Merhaba Bay Kal.
-Hoş geldiniz. Çantayı alayım. -Yok, sağ ol.
-Emin misiniz? -Evet, sağ ol.
Harika iklim, büyük plajlar,
Rusça karaoke
ve bir şekilde daha az şüphe çeken bir mali endüstri.
BİZİM ŞEHRİMİZ BİZİM KURALLARIMIZ...
-Nasılsın? -İyiyim.
-Kıbrıs'a hoş geldiniz. -Teşekkürler.
-Burada olmak heyecan verici. -Teşekkürler.
-Kıbrıs'a ilk gelişim. -Evet. Harikadır.
Öyle gözüküyor. Sıcak bir yer.
Burayla ilgili duyduklarım ilginçti.
Gezinizin amacı nedir?
Aslında...
Turist misiniz? Geziyor musunuz?
SAAVAS TIESTO GERÇEK TAKSİ ŞOFÖRÜ
Sanırım turistim. Yanımda biraz da nakit var.
Nakit mi?
Ve istediğim şey, bunu...
Temizlemek mi, aklamak mı?
Açıkça konuşabiliyor muyuz?
-Lafı dolandırmadan... -Tabii.
Tamam, peki.
Para aklamaya ve paravan şirket kurmaya geldim.
Tabii ki. Burası paranın cennetidir.
Neden paranın cenneti?
Vergiler sayesinde.
-Kıbrıs'ta vergi düşüktür. -Tamam.
Ayrıca birçok muhasebe firması var.
Aslında para aklamak için birçok Rus da var.
Diyorsun ki birçok Rus buraya para aklamaya geliyor.
Evet.
İstersen şirketinin idarecisi olabilirim.
Paravan şirketimin idarecisi olabilir misin?
Tabii ki.
-İyi para verirsen. -Tamam.
-Taksiden çok. -Evet.
Çok nakit param var, diyorsun.
Doğru. Yanımda çok nakit var ve...
Yanında mı? Şu anda mı?
Evet, burada. Şimdi.
Ne kadar?
Kameralı adamları da takside yanıma alabilecek kadar.
Anlaşıldı.
Dürüst olmam gerekirse, kara para aklamak
ve paravan şirketlerle ilgili
böyle açıkça konuşabilmemize şaşırdım.
Bu kadar yaygın mı yoksa sen ilginç biri olduğundan mı?
Yaygın ama aramızda kalsın.
Tamam.
Şimdi paraya dönelim.
-Tabii. -Ne kadar getirdiğini söylemedin.
Peki yüzde kaç isteyeceksin?
Yediden az olmaz.
-Yedi yüzden az mı... -Yedi bin.
-Yedi bin avro mu? Tamam. -Bin!
Pazarlık yapmaya çalışıyorum.
Kıbrıs'ın şirket sicil kayıtları devasa bir depoda tutuluyor.
Adanın tüm kurum kayıtları orada saklanıyor.
Burada yüz binlerce
paravan şirketin kayıt belgeleri bulunuyor.
Sadece miktarı ve birikmiş kayıt işi bile
bu belgelerden birinin dahi bulunmasını
Ahit Sandığı'nı bulmak kadar zorlaştırıyor.
Burası aslında iş yapmak için iyi bir yer.
Açık fikirli olursanız
Limasol büyük potansiyel barındırıyor
çünkü birçok yabancı firma var,
Ruslar, Almanlar gibi.
-Aslında en büyük... -Son zamanlarda İsrailliler.
Evet.
Paravan şirketim hiç iş yapmasa bile
kurum kayıtlarım için bir adres belirtmem gerek.
ANDREAS SOLEA ECASTICA HAZIR OFİSLERİ YÖNETİCİSİ
Andreas Solea'nın bıyığı Miami'den sonraki en havalısı,
yani tavsiyelerine uyacağım.
Kızı Elisa ile beraber ofis alanı kiralayan bir şirketleri var
ve işler açılıyor.
Sadece masaların olduğu ofisler var.
ELISA SOLEA ECASTICA HAZIR OFİSLERİ CEO'SU
-Pek çok "boş" ofis. -Evet.
-Boş kiralık ofisler. -Tabii kiralık.
Diğer türlüsü sizin için iyi olmazdı.
Biz şirket olarak
ne işle uğraştığınızla ilgilenmiyoruz.
-Peki. -Neden ofis gerektiğiyle de.
-Bizi ilgilendirmez. -Sormuyoruz.
Ne işi olduğunu asla sormayız.
-Hayır. -Ofis sizin.
Sizin özel ofisiniz.
Ne isterseniz yaparsınız.
Orada ne isterseniz yaparsınız.
Tabii ki sözleşmede "Yasa dışı amaçlar için değildir." yazar.
-Evet. -Ama kim bilir?
Bazı kiracılarınızın kara para akladığından şüpheleniyor musunuz?
Para aklamak mı?
Herkes ne isterse onu yapar.
-Bizi ilgilendirmez. -Anlaşıldı.
Her yerde böyledir.
-Kıbrıs'tan Birleşik Devletler'e... -Evet.
-Almanya'dan... -Ruslara, Almanlara, her yere kadar.
"Almanya'da yapmazlar." diyenler
ya yalan söylüyordur
ya da ülkenin imajını korumaya çalışıyorlardır.
-İlginç. Peki. -Her yerde kara para aklama var.
Doğru avukat ve muhasebeciyle pek çok şey yapabilirsiniz.
-Evet. -O zaman sorun nedir?
Herkes bundan para kazanıyor.
O zaman bu, ekonomi için iyi.
Bu paranın terör, şiddet
gibi şeylerden gelmesi, ekonomiyi bunların kalkındırması
sizi endişelendirmiyor mu?
-Şimdi endişelendirdi. -Kesinlikle.
Yapmayın, bu fikri kafanıza ben sokmadım.
-Sen soktun. -Öyle mi?
-Evet. -Peki.
Hiç aklımdan geçmemişti.
Çalıştığımız seviye ve kiracılarımızla...
Nasıl denir? Eğer tavukların arasına karışmazsan
sen de tavuk olmazsın. Değil mi?
Tamam.
Görünüşe göre Kıbrıs'ta kara para aklamak
o kadar sıradanlaşmış ki garip tavuk metaforları var.
Sadece ben mi bunun
bilerek görmezden gelindiğini düşünüyorum?
Burada ne döndüğünü gören birini bulmam lazım.
Kıbrıs'ta para aklamayı herkes görmezden gelmiyor.
Selam millet.
Selam.
James Henry, McKinsey & Company'de
Baş Ekonomist olarak kurumsal canavara hizmet etmiş.
Şimdi küresel mali suçları soruşturarak günah çıkarıyor.
Farklı sınırları geçen yasa dışı paraların izini bulmaya çalışan
bir gazeteci ağının üyesi.
Bu izler genelde Kıbrıs'ı gösteriyor.
Hollanda'dan, Birleşik Krallık'tan gazetecilerle Kıbrıs'ta çalışıyorum.
Bu şekilde bir ortak çalışmayı görmek
gerçekten inanılmaz.
Peki... Vay şerefsiz!
Kıbrıs gibi ülkeler bu tip mali gizliliği pazarlıyor.
JAMES HENRY ARAŞTIRMACI EKONOMİST
Kurması kolay bir iş. Gizli şirketler ve fonlar öneriyorsun.
Herkes için çalışmaya gönüllü avukatları olan, para koparmaya
gönüllü bankalar var.
Bu çok büyük bir iş, o yüzden kulağa harika geliyor.
Kıbrıs gibi bir ülkenin geleceğini sistemsel hatalarla dolu
bir sektör ile tehlikeye atmaktan bahsediyoruz.
Mutlaka sonunda çok da gurur duymayacağın müşterilerin oluyor.
Bunun hiç kötü sonuçları yaşandı mı?
Evet.
Mali sistem burada 2004'ten 2011'e kadar çok hızlı büyüdü.
Bankalar ulusal kazancın %900'ü hâline geldi.
2013'te ise bütün ekonomi battı.
-Tamam. -2013 krizinden beri
kanunlarda birtakım değişiklikler oldu.
Bu sayede kara para aklamak ve varlıkları gizlemek zorlaştırıldı.
Hâlen büyük bir gri alan var.
Yürütme aşamasında büyük bir esneklik var.
Mali gizlilik endüstrisi hâlâ kara para aklayıcıları koruyor.
Vergi kaçıranı,
para kaçıran devlet adamını koruyor. Çoğu sadece Rusya'yı
atlatarak büyük servet edinmiş Rus oligarşi yöneticileri.
Demek ki bunlar devam ediyor
çünkü buna ortam sağlayanlar var.
Yıldız Savaşları'ndaki bar sahnesine benzetebilirsin,
aynı kaynağın etrafında toplanmış farklı oyuncuların olduğu bir yer,
kaynak da bu endüstrinin sağladığı mali gizlilik.
Bu cantina'nın hatırı sayılır bir giriş parası var.
Umarım çanta dolusu para bana barda bir tabure kazandırır.
Tamam, uzman sensin.
Bir çanta dolusu parayı nasıl aklayabilirim?
Para aklamanın hedeflerinden biri
iyi bir hikâyen olmasıdır.
Olayların paranın kaynağını yasal göstermesi gerekir.
Emlak bunun için en kolay yollardandır.
Bir şirket almak için ilk adım,
bu emlaki kimin adına alacağındır.
Kıbrıs'ta iki bin avukatımız var
ve bir şirket kurup
evinin, mülkünün sahibi olarak gözükebilirler.
Bu sayede varlıklarını bulmak isteyen kimse
bunların aslında senin olduğunu anlayamaz.
Emlak için nakit ödeyebilirsin
ve bunu sattığında
paranın kaynağıyla ilgili açıklaman olur.
"Bunu uyuşturucu ticaretinden değil, emlaktan kazandım."
-Tamam, o zaman bir avukat bulmam lazım. -Evet.
Nesilden nesle geçmiş Yiangou Hukuk Bürosu
yabancılar için şirket kurmakta uzmanlaşmış.
İtibarları parlak, yeni kanunları da iyi biliyorlar.
Belki de bu yüzden Kıbrıs'ta kameralarla
nasıl iş yaptığına tanık olmama izin veren tek hukuk bürosu burasıydı.
Nezaket gösterip bana hem ofislerini
hem de mutfaklarını açtılar.
Bu inanılmaz.
Bu gerçekten...
Kıbrıs misafirperverliği.
...yaygındır, olağan öğle yemeğimiz.
CHRIS YIANGOU AVUKAT
Olağan mı? Her gün böyle mi?
Her gün böyle yesem üstüne birkaç saat uyuklardım,
sonra işe dönerdim.
Kıbrıs'ta birkaç hafta kalırsan buna alışırsın.
Öyle mi?
Çoğunlukla hangi hukuki işlerle meşgulsünüz?
Ben şirket sorunlarıyla uğraşırım.
Vangelis hesap denetçisi
ve Natalie de yönetici.
Kıbrıs'ta ham madde yoktur.
Endüstri yok, tarım yok.
Bu yüzden avukatları, muhasebecileri ve bankacıları yetiştiriyoruz.
Onlar da Kıbrıs dışından iş buluyorlar.
George ve ailesi, şirketimi kurmamda
GEORGE YIANGOU İDARİ ORTAK
yardım etmeyi kabul ettiler.
Yeni düzenlemelerin ne kadar esnek olduğunu merak ediyorum.
Şirketin için bir isim düşündün mü?
NATALIE GUREGHIAN YÖNETİCİ
Güzel bir soru.
"69 Kardeşler."
-69... İlginç bir isim. -Peki.
-Çok spesifik. -Sevdin mi?
-Çok spesifik. -"69 Kardeşler"i sevdi.
Çok spesifik.
-Gerçekten de çok spesifik. -Spesifik.
Şimdi de sicil kaydında arama yapacağız.
"69 Kardeşler"i Google'da mı arıyor?
Benzer bir isim olup olmadığına bakıyor.
Gerçekten de "69 Kardeşler" adına
şirket kaydı yokmuş.
-Tamam. -O zaman isim açıkta.
-Hazırsın. -Bu iyiye işaret.
Aynı zamanda faaliyete geçmemiş hazır şirketler var.
Eğer sana da uygunsa vekil memurlarımız...
-Evet. -...yöneticilerimiz, hissedarlarımız ile
bütün kayıt kısmını atlayabiliriz
ve hazır bir şirketi satın alabilirsin.
Bilgi almak isterim.
-Liste çıktısı aldım. -Peki.
Bu, şu anda elimizdeki şirketlerin bir listesi.
-Tamam. -Yapısı hazır olanlar.
İnsanlar yalnız bu yapıyı kullanır
çünkü bu bilgi halka açık değildir.
-Adın hiçbir yerde gözükmez. -Tamam.
Bu Kıbrıs'ta kullanılan çok tipik bir yapıdır.
Vay. Bunlardan birini seçersem
masraflar ne kadar olur ve ne kadar çabuk kurulabilir?
Masraflara geçmeden önce
bir form doldurmamız lazım.
Hangi bölgede şirket kuracaksın?
Sanırım...
-"Sanmak" iyi bir başlangıç değil. -Doğru.
Düşüneyim... Tamam.
Genelde hangi sebeplerle insanlar şirket kuruyor?
-Temelde ticaret amacıyla. -Evet.
Belki danışmanlık şirketi.
Danışmanlık şirketi
-mantıklı olur. -Evet, olabilir...
-Danışmanlık. -Peki.
Tamam, şimdi de şunu belirleyelim,
siyasi nüfuzun var mı?
Amerika'da siyasi ortamda birkaç yıl çalıştım.
Önemli değil.
Siyasi nüfuz sahibi miyim?
Evet, insanları etkileyebilirsin.
Ya da genel piyasa ve iş ortamını etki altında bırakabilirsin.
Dolayısıyla bu kategoride yer alman lazım.
Tamam.
Peki ya kişisel mali geçmişin?
Parayı nereden kazandığını bize biraz anlatabilir misin?
Esas olarak ne gibi faaliyetlerde bulundun?
Gökten düştü.
Peki Kal, seni uyarmam lazım.
Bu biraz şüpheli gözüküyor.
Biz bir müşteriyi kabul ederken
para aklamaya bulaşmamış olmasını isteriz.
Düşündüğümden daha karmaşık olacak.
Çoğu insan Kıbrıs'ta bir şirket
-kurmanın kolay olduğuna inanıyor. -Evet.
Ama işler özellikle de 2012, 2013 yıllarında değişti.
O zaman mali kriz oldu, bankacılık sektörü çöktü.
-Peki. -Artık belirli kurallara uymalıyız.
İşler çok daha sıkı.
Bir gariplik var.
Avukata televizyonda "69 Kardeşler" dedirtmem dışında.
Bu büroya göre bir milyon dolarımı
aklamam için ilk adımı bile atamam.
Ama herkes Kıbrıs'ın ortasından akan kirli para nehirleri
olduğunu söylüyor.
Her şeyi değiştirdiği söylenen 2013'teki bu krizde
neler olduğunu öğrenmem lazım.
Bunun için de olayı bizzat yaşamış biri lazım.
Panicos Demetriades eski Kıbrıs Merkez Bankası Başkanı,
sonradan muhbir oldu.
Buluşup ne bildiğini öğrenmek isterdim
ama burada yaşamıyor.
LONDRA BİRLEŞİK KRALLIK
En büyük para aklama ekonomilerinden birinde
bununla mücadele ederseniz
Hükûmetçe Çok Sert Eleştirilen Kıbrıs Merkez Bankası Başkanı İstifa Etti
ölüm tehdidi alırsınız,
ailenizi ülke dışına taşımanız gerekir.
ST. PANCRAS ULUSLARARASI
Bu mekân gerçekten inanılmaz.
Temel olarak, Avrupa'ya geçiş kapım.
İstasyon mu, bar mı?
PANICOS DEMETRIADES KIBRIS ESKİ MERKEZ BANKASI BAŞKANI
-İstasyon. Harika. -Gerçek mi?
-Buna basarsam... -Denemedim.
-Hiç mi? -Hayır.
Dener misiniz?
Çok hızlıydı.
-Nasılsınız? -Bu inanılmaz.
-Bu arada, şerefe! -Şerefe!
Kıbrıs şöyle tanınıyor,
oraya çanta dolusu parayı alıp gidebilirsin.
-Evet. -Kimse nereden geldiğini sormaz.
Şirket kurabilirsin.
Kimse de şunun dışında bir şey istemez, "Bize biraz para ver.
"İşte yönetim kurulun, işte hissedarların."
-Sanırım eskiden böyleydi. -Tamam.
Eskiden durum buydu, insanlar bunu yapabiliyordu.
Ama kriz sebebiyle çok daha sıkı hâle geldi.
Mesela Kıbrıs'taki sıradan hukuk büroları
kanuna karşı gelmeyi akıllarından bile geçirmezler.
-Şimdilerde mi? -Şimdilerde.
Ama sanırım aynı firmalar yavaş yavaş 2012-2013 krizine neden oldular.
2008 ve 2009'da ABD'de ne olduğunu hatırlayın.
Bankalar batmış ve hükûmet onları kurtarmıştı.
Bu konuda Oscar'a aday film var.
BÜYÜK AÇIK
Hükûmet önümüzdeki günlerde 125 milyar dolarlık ABD bankası hissesi
satın alacak.
Bu bir yatırım.
İşte aynı şey 2013'te Kıbrıs'ın başına geldi.
Ama Kıbrıs'ta o kadar çok kirli yabancı para vardı ki
bankacılık sistemi, ekonomisinin on katı büyümüştü.
Ülkenin, bankalarını kurtarmasının imkânı yoktu.
O yüzden "içeriden kurtarma" yaptılar.
Bankalar en büyük yatırımcıların hesaplarının yüzde onuna el koydu.
Karşılığında o hesap sahipleri bankaların kısmi hissedarları oldu.
Yeni hissedarlar,
yatırımları öz kaynağa çevrilmiş hesap sahipleri oldu.
Evet.
İlginçtir ki sadece 100.000 avro üstü hesaplar etkilendi.
Yani hesap sahiplerinin sadece yüzde dördü.
Kimdi bu yüzde dört?
Rus ve Ukraynalı oligarşi yöneticileri.
Vay canına, peki.
Eskiden bankacılık gizliliğinden dolayı
sistemde ne kadar Rus ve Ukrayna parası olduğunu...
-Peki. -...bilmek çok zordu.
İçeriden kurtarma ile el konulan paranın %50'sinin
Ruslara ait olduğunu öğrendik.
Mesela Viktor Vekselberg gibi Putin'e yakın olduğu söylenen biri.
ABD'nin yaptırım listesinde adı var.
Bu sorun olabilir gibi.
Evet.
Çok teşekkürler.
Bu yüzde dörtlük kesim
bankada kontrol hakkı kazandı mı?
Tabii. Banka hissedarları yönetim kurulunda
kimin olacağına karar verir.
Onlar da banka politikalarını belirleyip kararları mı etkiler?
Kesinlikle.
Neden bankaları etkilemek isterler?
Mesela banka içeriden yağmalanabilir.
Biri bankayı kontrol ederse varlıkları zimmetine geçirebilir.
Böylece vergi kaçırma fırsatları doğar.
Rüşvet için elverişli bir zemindir.
Kıbrıs Bankası ek kaynağa ihtiyaç duyduğunda
banka Wilbur Ross'un bir grup yatırımcı göndermesini sağladı.
-Tekrarlar mısınız? -Wilbur Ross.
-ABD Ticaret Bakanı. -Şu anki... Evet.
-Ticaret bakanımız mı? -Kesinlikle.
Şu anki Ticaret Bakanı Wilbur Ross mu?
Kesinlikle.
Sanırım 2014'te bankanın başkan yardımcısı oldu.
Ross yakın zamana kadar yönetim kurulundaydı.
Ticaret Bakanı olunca görevi bıraktı.
Yine de iki büyük hissedardan
biri siyasi nüfuz sahibi bir Amerikalı,
diğeri de nüfuzlu bir Rus.
Artık şişenin tamamına ihtiyacım var.
Gerçekten bu derece gözden kaçırılıyor mu?
Kurallar herkes için farklı işliyor.
Bazıları kuralları esnetebilir,
bunları büyük güçlerin yararına kullanabilir.
Bu sırf Kıbrıs değil, bütün dünya için bir tehlike.
Bence her yer için bir tehlike.
Avrupa için, ABD için.
Dünya çapında Kıbrıs'taki gibi kurallar, benim gibi
bir milyon doları aklamaya çalışan
enayilere işliyor.
Ama birkaç milyarı olan büyük çocuklar için...
Sonuçta banka seninse parayı aklaman da daha kolay.
Yasal olmayan gölge ekonomide gezen para her zamankinden fazla.
Ama o para çok daha küçük ve zengin bir grubun elinde.
Para aklamayı matematik sınavında kopya çekmek gibi düşünün.
Bütün cevapları el altından alıyorsunuz
ve kendi özgün cevaplarınız gibi yutturmaya çalışıyorsunuz.
Eskiden herkes kopya çekebilirdi,
yeter ki tembel, matematik sevmez kafasına koysun.
Eline formülleri yaz, cevapları şapkanda sakla,
cevapları alana kadar sınıfın ineği ile flört et.
Ama bütün dünyada
okullar kopya taktiklerini öğrendi
ve hepsini çözdüler.
Son birkaç on yılda dünyada uygulamaya konulan
kara para aklama reformları da buna benziyor.
1986 - Kara Para Aklama Kontrol Yasası 1989 - Mali Hareket Görev Gücü
1990 - FinCEN - 1998 - Uluslararası Kara Para Aklama Bilgi Ağı
2001 - Uluslararası Para Fonu 2001 - ABD Vatanseverlik Kanunu
Vay! Ne çok reform yapılmış.
Kopya çekmek, düşük seviye kötü niyetli ahmaklar için zorlaştı.
Hile ve kara para aklamaktan kurtulabilenler,
karmaşık yasal boşlukları kavrayan,
bağlantıları olan varlıklı kişiler.
N'aber serseriler? Burası Griffin Salonu mu?
Tabii. Griffin babam olur.
ZENGİN PİÇİ
Şimdi sınav zamanı...
Test zamanı mı?
Hey hoca, buraya gel.
İyi gözüküyorsun.
Babamın havuz partisine hazırlanmak için mekik mi çekiyorsun?
Evet.
Baklavaları görelim.
Bağlantıları ve büyük mal varlığı beni görmezden gelmeye itiyor,
ama inkâr payı da bırakıyorum.
Etik Kurulu'nun karşısına çıkarıp kopya çektirdin, derlerse
"Hayır." diyebilirim.
"Sadece öğrencime vücudumu gösteriyordum."
Milyarderler ve oligarşi yöneticileri de bunu yapıyor.
Bunun gibi zengin, bağlantılı yakışıklılar
kopya çekerek mezun olup daha çok bağlantıya kavuşur
ve daha da zengin olur.
Neden en şaibeli zengin çocukların,
mantıksızca öz güvenli o ahmakların öne geçtiğini merak ettiniz mi?
Size bir para aklama problemi.
Düşük seviye suçluları etkileyen kanunlar ekleyin,
yüksek seviye suçlu ve banka sahiplerinden denetimi çıkarın,
varlıkları da arkadaşlarına bölüştürün.
Elinizde ne kaldı?
Griffin'in evindeki havuz partisi.
Kendimden nefret ediyorum.
Para aklamak artık büyük balıklara özel bir lüks ise
o zaman esaslı bir uzmana danışmam lazım.
Felix Sater geçmişte şaibeli kişilerle
bazı karanlık işlere bulaşmış.
Aynı zamanda hükûmet bağlantılarıyla saygın işler yapmış.
Rus Mafyası için yolsuzluk yapmış
ve komploları bozarak
George W. Bush ve Colin Powell suikastlarını engellemiş.
Ayrıca kara para aklayarak servet edinmiş.
Belki benim gibi önemsiz biri bir milyoncuğu nerede aklar, biliyordur.
-Yukarı çıkabilirsiniz. -Teşekkürler.
Gerçek hayattaki Dünyanın En İlginç Adamı gibisin.
En iyisi tekila falan koyayım.
Genelde tekila mı içersin?
Hayır, margarita
ama artık anca plastik bardakta veriyorlar.
Felix, kariyerinin başında bir adama margarita bardağı sapladı.
Bu da maceralarının başlangıcı olmuş.
Dubai'ye gittim.
FELIX SATER - MÜTEAHHİT, ESKİ BAR DÖVÜŞÇÜSÜ, ESKİ MÜCEVHER KAÇAKÇISI
BİN LADİN AVCISI, CIA AJANI, ESKİ KARA PARA AKLAYICISI
El Kaide'nin nasıl para akladığını bulacaktım.
Bin Ladin avlama işine de orada girdim.
Cuma günü Senato İstihbaratı'nda Senatör Feinstein huzurunda ifade veriyorum.
Elmas saklamak için en iyi yer testis torban.
Yani testislerin tam altına mı?
Hayalarının tam altına tıkarsın.
İnanılmaz.
Wall Street'te başarılı bir kariyerim vardı.
Bir margarita ile kötü bir şekilde bitti.
Kavga ettiğim adam suçlamaları geri alacaktı
ama bölge savcısı ikna olmadı.
Bu yüzden saldırı cezası aldım.
Avukat temyiz için 100.000 dolar istedi. Bebek bekliyorduk,
param yoktu ve bu yüzden o işe başladım,
Wall Street'in karanlık tarafına geçtim.
Usulsüzce büyük paralar kazandım.
O paralar aklanmalıydı.
Ama artık
-kara para aklama günlerim geride kaldı. -Evet.
Son 20 yıldır bundan doğan borcumu ödüyorum.
Bu ülkedeki üç harfli teşkilatların hepsiyle çalıştım.
Onlara bu işin her adımını, nasıl yapıldığını gösterdim.
Bana gelip sordular.
Ben de hem kara para aklama hem de zimmete geçirme gibi şeyleri
durdurmalarına yardım ettim.
Ülke olarak kara para aklamayı engellemek için
yapabileceğimiz bir şey var mı?
Evet ama işin gerçeği şu, engellemeye çalışabiliriz
ama asla yüzde yüz bitiremeyiz.
Çünkü koyman gereken kontrol mekanizmaları
kara para aklamayı durdurursa
aynı zamanda mali sistemi de boğup durma noktasına getirir.
Paranın serbest dolaşımı, ticaret,
ürünleri alabilme kolaylığımız...
Ne kadar kolay iş bağlarsan o kadar kolay para aklarsın.
İlginç.
O yüzden kara para aklama hep olacak.
Şimdilerde para aklamada liste başında ne var?
En kolay nerede yapabilirsin?
İşin komik kısmı, aklanan en büyük miktardaki fonlar
Birleşik Devletler'e girip çıkanlar.
Vay be, peki.
Amerika'dan nefret eden tüm ülkeler paralarını orada tutuyor
çünkü çok güvenli ve pis bir iş yaparken yakalanmazlarsa
kimse ellerinden almıyor.
O yüzden araba, daire ve evlerini buradan alıyorlar.
Kara para aklamada bir numara biziz.
Yok artık!
Birleşik Devletler'de para aklamanın ana merkezi de
Delaware.
Delaware'i kara para aklama yeri yapan ne?
Delaware kâğıt üstünde en çok şirket yanlısı kanunları olan yer.
Bu yüzden en çok halka açık şirket
Delaware'de kayıtlı.
Para aklamak için gidilecek eyalet orası.
Şu anda telefonu açsam
30 saniye içerisinde
Delaware'de kayıtlı kurulmuş şirketimiz hazır olur.
-Vay be! -Evet.
DELAWARE İLK EYALET
Delaware, anayasayı onaylayan ilk eyalet.
Delaware o kadar iş odaklı ki
takma adı "İlk Eyalet" bile
evrak işlerini hızlı işlemesi ile övünüyor.
Zaten egzotik, uyuşturucudan gelen, Ferrari aldırtan parayı dikkat çekmeyen,
mütevazı Ford Fiesta parasına nerede dönüştürebilirsiniz ki?
Delaware aklanmış para, eyaletin kendisi.
Kıbrıs'ta paravan işletme kurmak zordu
ama Delaware'de şıp diye oldu.
Bunun için Delaware'e gitmem bile gerekmedi.
İnternetten birkaç soruya cevap verdim
ve şirket adını seçtim.
Kıbrıs gibi, Delaware eyaleti de küçük
ve çeşitli bir ekonomisi yok.
O yüzden yönetimi de ülkedeki en kolay işletme kurulabilen
eyalet olmaya karar vermiş.
Orada yaşamıyorsanız Delaware'e eyalet vergisi
ödemenize bile gerek yok.
Bu da harika, zaten ev için başka şeyler ayarlamaya karar verdim.
Ama önce çok daha fazla paraya ihtiyacım olacak.
Eyvah!
Sonra Kıbrıs'a geri dönüp
hissedar olabilecek kadar banka hissesi alacağım.
Ondan sonrası kolay.
Tek yapmam gereken doğru hükûmet yetkilisine rüşvet vermek...
LÜTFEN BEKLEYİN
Adanın lüks emlak pazarından faydalanabilirsem
taze aklanmış paramı kullanıp havalı bir mekân alırım.
Manzara çok güzel.
Avukatlarımızın ısrarla belirttiği gibi,
bu tamamen yasal bir emlak bürosu
ve para aklayan birine bile bile ev satmazlar.
Sanırım bu evi almak istiyorum.
Şirket üzerinden yapsak? Kimse beni bulamasın.
Tabii. Şurayı imzalayın lütfen.
Şimdi sadece bu evi birinin benden satın almasını beklemem lazım.
Karşılığında da bana istediğim gibi kullanabileceğim temiz para verecek.
Vay be, ne çok reform yapılmış.
1986.
2018.
Siz hesaplayın.
Ben hesaplarım.
20... 30...
Yok, imkânsız.
Sınavına dön.