W dzisiejszym odcinku zajmiemy się korupcją.
Może jestem cynikiem, ale mam wrażenie, że za naszych czasów korupcja kwitnie.
Gdzie by nie spojrzeć, wpływowi ludzie
wykorzystują swoją pozycję, by się wzbogacić.
Ludzie u władzy powierzają rządowe kontrakty
swoim kumplom.
Albo przyjmują łapówki za podstawowe usługi.
A czasem są odpowiedzialni za rażące defraudacje środków...
Chwila, cięcie.
Naprawdę nie stać nas na ładniejsze tło
albo na jakąś lokację?
A roślinka?
Co z nią?
Jest bardzo droga.
Co ty... Nie! Mają być błyszczące.
Dobra, wybaczcie. Zachowuję się jak palant.
Przepraszam.
Nie przejmuj się.
Usta.
Nie, nie 20.
O właśnie.
Dobra, jeszcze raz. Kto to?
Kal, kochanie.
To jest korupcja.
KORUPCJA
Wszystkich nas łączą pieniądze.
Jestem Kal Penn. Badam bestię,
jaką jest gospodarka światowa.
WIELKA BESTIA ZWANA GOSPODARKĄ ŚWIATOWĄ
Świat jest przeżarty korupcją.
Na całym świecie straty z nią związane szacuje się na 2,6 biliona $ rocznie,
co stanowi 5% globalnego PKB.
Według Banku Światowego korupcja to jeden z powodów, dla których
bogaci się bogacą, a biedni pozostają biedni.
POŻREMY BOGACZY
Walka z korupcją jest trudna,
ponieważ nie chodzi wyłącznie o łapówki.
To cała masa szemranych działań.
Od handlu mandatami w senacie
po radosne wycieczki samolotami, za które płacą podatnicy.
Jak korupcja wpływa na gospodarkę?
KALIFORNIA
By to sprawdzić, wracam do szkoły.
Pogadam z gościem, który od lat poszukuje odpowiedzi na to pytanie.
Byłym sekretarzem USA ds. pracy, Robertem Reichem.
Dziękuję panu za spotkanie. Jestem pańskim fanem.
Gdy opublikujemy odcinek,
może wspomni pan o tym 2,5 mln ludzi, którzy śledzą pana na Facebooku?
BYŁY SEKRETARZ PRACY USA
Zobaczymy. Chciałbym pomóc. Jak tylko mogę.
A jeśli wręczę panu pudełeczko origami?
Piękne. Przepiękne.
Coś jest w środku.
Tak. Pieniądze.
Teraz pan o nas opowie?
-O, nie. -A niech to!
Robert Reich to najwyraźniej prawy obywatel.
Rzadko spotykana cecha u kogoś,
kto długo przebywał w Białym Domu.
A raczej - Białych Domach.
Był sekretarzem w administracji Clintona,
a wcześniej u Cartera i Forda.
Dziś zajmuje się negatywnym wpływem skorumpowanego
Wall Street i politycznych lobby na nasz kraj.
Nawet zrobił o tym film.
NIERÓWNOŚĆ DLA WSZYSTKICH
Czym jest korupcja?
To zapłata za rzeczy,
na które społeczeństwo się nie godzi,
które nie powinny, w opinii większości,
być kupowane i sprzedawane.
Należy się zastanowić:
czy większość ludzi uznałaby, że to jest niewłaściwe?
Jeśli to transakcja, która ma miejsce między nami, a ja mówię:
„Porozmawiajmy o tym tak.
„A przy okazji, trzymam rękę pod stołem. Nie mów nikomu”.
To jasne, że robimy coś złego.
Jeśli nie nielegalnego, to przynajmniej nieetycznego.
Chętnie bym posłuchał
o rażących przypadkach korupcji.
A także o tych zwyczajnych,
co do których nie zdajemy sobie sprawy, że to praktyki korupcyjne.
Weźmy przekupstwo.
Jeśli jesteś lekarzem,
a koncern farmaceutyczny płaci ci prowizję
od każdego przepisanego leku ich firmy.
To nie jest dobre dla pacjenta.
To wobec niego masz zobowiązania, nie wobec tej firmy.
Skoro to jest korupcja, to czy
nasz ustrój też się na niej zasadza?
Mam na myśli branże opłacające lobbystów
albo wręczające darowizny politykom.
Ci politycy zgłaszają projekty ustaw albo głosują zgodnie z ich interesem.
Czy to korupcja?
To „coś za coś”, czyli korupcja.
Wielu Amerykanów, gdy to widzi,
stwierdza: „To ustawka pod ludzi majętnych, korporacje
„i Wall Street”.
Są jakieś mniej oczywiste formy?
-Sytuacje, które... -Tak.
Drobne łapówki to sygnał dla społeczeństwa,
że przyjmowanie ich jest w porządku.
Że kradzież jest OK.
Okradanie pracodawcy to nic złego.
A to jest złe.
Z punktu widzenia ekonomii
korupcja powoduje duże straty.
Kraje przeżarte korupcją
rozwijają się najwolniej i najtrudniej im podźwignąć się z biedy.
Gdy raz pozwolimy na korupcję, rozpanoszy się.
Rozprzestrzeni coraz bardziej,
hamując rozwój gospodarki.
Można by zapełnić całą bibliotekę
książkami na temat negatywnych wpływów korupcji na gospodarkę.
Początki jednak bywają niepozorne.
INDIE
W Indiach korupcja niższego szczebla, zwana drobną korupcją,
najczęściej przyjmuje formę łapówek.
Według badań Ernst & Young przeprowadzonych wśród przedsiębiorców
83% respondentów uznało, iż łapówkarstwo odstrasza zagranicznych inwestorów.
Spotykam się z przedstawicielami klasy średniej Pune,
by zapytać, jak żyje im się w mieście, które toczy rak drobnej korupcji.
Rozumiem, jak to działa. Pracowałem w Indiach,
znam to z autopsji.
Z dzieciństwa pamiętam przyjazdy
i długie kolejki do kontroli celnej.
ANESTEZJOLOG
To było wymuszenie.
Moja mama to twardzielka. Mówiła: „Nie zapłacę wam za to.
„Nie zamierzam tym handlować”.
Prawdziwy kozak.
STUDENTKA
Krzyczała na skorumpowanych celników, próbujących
wyciągnąć od niej kasę.
WŁAŚCICIEL FIRMY
Też jestem taka.
Powiedziałabym: nie płacę,
bo nic nie zrobiłam.
A jeśli zrobiłam,
to wolę zapłacić karę.
To się zdarza?
Tak, wiele razy kłóciłam się z policjantami.
Moja mama musiała wkraczać
i płacić im, żeby się odczepili.
Jest coś, czego się boicie?
Tak.
Albo zaczną się znęcać,
albo będą niegrzeczni,
a mnie się spieszy.
Próbowałam tłumaczyć, że mam pilne wezwanie.
A oni na to: „Jest pani lekarką?
„To zamiast 400 zapłaci pani 200”.
Mówią wprost?
Bywa i tak.
Też tak mieliście?
Mój krewny był w takiej sytuacji.
Kuzyn miał wypadek.
Nie jest zamożny, pojechał do szpitala państwowego.
Miał złamaną nogę.
Nie mógł stać.
Poprosił salowego, żeby pomógł mu
dostać się na 2. piętro,
żeby założyli mu gips.
Salowy zażądał łapówki za wwiezienie go na górę
na wózku.
To stwarza zagrożenie dla zdrowia i życia.
Odkładacie na to pieniądze?
Na czarną godzinę korupcji?
Ludzie tak robią.
Kumpel ojca jest prawnikiem.
Klienci powiedzieli mu,
że chcą otworzyć knajpę
i dopełnili już formalności.
Ale muszą jeszcze zapłacić łapówkę.
A on na to: „Płaćcie. Nie jestem w stanie
„z nimi walczyć.
„Za żadne pieniądze.
Lepiej płacić”.
Mentalnie jesteśmy przygotowani.
Nie wiemy tylko, ile dokładnie
trzeba będzie zapłacić.
Nie znacie stawek łapówek,
ale spodziewacie się ich.
W zasadzie tak.
Pewnie żyjecie w ciągłym stresie.
Tak.
Łatwo sobie wyobrazić, jak drobna korupcja
staje się chlebem powszednim.
Przekupstwo to jednak tylko jedna z odmian korupcji,
jakie możemy napotkać.
Oto jej inne rodzaje.
Korupcja przyjmuje różne formy,
ale wszystkie wiążą się z władzą.
Wyobraźcie sobie, że właścicielka stołówki
nadużywa władzy do czegoś więcej niż do rozdawania przekąsek.
Łapówki byłyby na porządku dziennym, wszyscy chcieliby wkraść się w moje łaski.
-Poproszę tacę. -Tacę?
A co mi dasz?
Zapraszam.
Nepotyzm to także forma korupcji.
Zatrudniłam brata, Dereka.
Głównym punktem jego CV jest fakt, że jest ze mną spokrewniony.
Mówi się „Na zdrowie”.
Zwykła grzeczność.
A także autotransakcje.
Po co kupować desery od dobrego hurtownika,
skoro mogę płacić sobie?
WYROBY WŁASNE
Przepraszam. Tu jest plaster.
Gratulacje. Derek to niezguła.
Zapomniałam o wyłudzeniu i szantażu.
Miałbyś kłopoty,
gdyby trener dowiedział się, że zjadłeś ten deser,
choć jesteś na diecie.
Do boju!
Jest też sprzeniewierzenie,
czyli po prostu kradzież.
Derek, włóż to pod materac.
Jasne, siostra.
Korupcja to sama słodycz.
Paznokieć z palca u nogi?
Niech cię, Derek!
Korupcję łatwo wykryć, gdy kilka czarnych owiec
działa niezależnie od siebie.
Ale jak wykryć korupcję na wielką skalę?
Taką, która wkradła się do systemu?
NOWY JORK
Wróciłem do Nowego Jorku,
by pogadać z Adamem Davidsonem.
Jest producentem tego programu,
więc pewnie się ucieszy.
-Co tam? -Jak leci?
Jak rozumiesz korupcję?
Czy jest tak oczywista jak pornografia?
Korupcja to dla nas przejaw zwyrodnienia.
Rak na zdrowej tkance gospodarki.
Ale ta koncepcja jest nowa.
Gdy myślimy o monarchii feudalnej,
gdzie król miał władzę absolutną,
a chłopi stanowili jego własność, to przejaw zepsucia,
które sprawia, że słowo „korupcja” traci znaczenie,
bo nikt nie zostaje skorumpowany.
-Tak po prostu jest. -Właśnie.
By móc mówić o korupcji,
musisz zbudować gospodarkę opartą na klasie średniej,
którą można skorumpować.
By ustalić, czy dany kraj jest
przeżarty korupcją, czy po prostu zdarzają się tam
przypadki korupcji,
można zapytać prezydenta lub premiera:
„Kto jest szefem największej firmy betoniarskiej w tym kraju?”.
Jeśli będzie wiedział,
albo jeśli okaże się, że robi z nim interesy,
to sygnał, że kraj ma problem z korupcją.
Interesujące.
Beton to idealna substancja
do badania korupcji.
Przez to, jak działa i jakie szkody powoduje.
Dobra, przeprowadzę wizualizację.
Jasne.
Zaczynaj.
Wszystko, co jest zrobione z betonu, ma trzy składniki.
Kruszywo: piasek i kamyki.
Cement.
I wodę.
Cement, w prawidłowo wykonanym obiekcie z betonu,
stanowi 15% całego materiału,
ale także sporą większość kosztów.
KUTAS
Więc firmy budowlane chcą ograniczać ilość cementu
używanego do budowy.
Budynek będzie stał, ale w końcu się zawali.
MEKSYK, 2017
Boże!
Gdy słyszymy,
że 250 tysięcy ludzi zginęło w trzęsieniu ziemi,
to nie ziemia jest winna, tylko beton.
W 2010 trzęsienie o sile 7,0 w skali Richtera dotknęło Haiti,
powodując straty szacowane na 8,5 mld $
i zabijając ponad 200 tys. ludzi.
BŁĘDY KONSTRUKCYJNE
Ocalali wskazują złą jakość betonu
jako przyczynę zniszczeń.
Złej jakości beton spowodował także katastrofę w Turcji.
W Syczuanie w 2008
i w Meksyku w 2017 roku.
W niektórych przypadkach
te same firmy, które zyskały na stosowaniu kiepskiego betonu,
później zarobiły na odbudowie.
Na Haiti wiele kontraktów budowlanych
powierzono krewnemu żony premiera,
co wywołało wiele pytań.
W skorumpowanych krajach widzimy,
że podstawowe rzeczy,
takie jak beton, woda pitna, prąd,
telefony, całe to nudziarstwo,
staje się źródłem nieprzebranego bogactwa dla elit.
To hamuje rozwój społeczeństwa.
A także zdrowy rozwój gospodarki.
A jeśli wydaje wam się, że w USA jest inaczej,
oto przykład: w 2006 roku
sześciu wykonawców aresztowano za przyczynienie się
do katastrofy Big Dig.
Był to najdroższy projekt autostrady w historii.
Kosztował 243 mld $ i przez 15 lat powodował w Bostonie korki,
nie mówiąc o odszkodowaniach za wady i śmiertelny wypadek.
WYPADEK POD BIG DIG
Korupcja odbiera także zyski
legalnie działającym firmom.
To straszliwa siła,
która uderza w samo serce
najwyższych wartości naszego świata.
Zaczynam pojmować, jak poważne mogą być konsekwencje korupcji.
Chcę przyjrzeć się tej bestii z bliska.
Może gdzieś znajdę
całą grupę skorumpowanych branż
albo dowiem się, jak działa zasada „ręka rękę myje” w praktyce.
PRAGA
Na szczęście w Pradze
PRAGA
CZECHY
można znaleźć pewną przedziwną atrakcję.
Agencję Corrupt Tour.
Dobra.
Więc to jest Corrupt Tour.
W Pradze prezentujemy
najlepsze z najgorszych afer.
Petr Šourek wpadł na ten pomysł w 2012 roku.
ZAŁOŻYCIEL CORRUPT TOUR
Mimo upływu czasu czeski parlament
nie przestał raczyć się kopiastymi porcjami korupcji, dzięki którym
Petr ma co robić.
Na przykład w 2013
premier, który startował z platformy antykorupcyjnej,
ustąpił z powodu afery korupcyjnej.
My lubimy korupcję.
Cieszymy się z ich szemranych interesów
i z tego, że robią je otwarcie.
Macie więcej materiału.
No jasne.
Praga wciąż dostarcza Petrowi inspiracji.
Tunel Blanka: nieukończony, bardzo drogi projekt.
BUDŻET PRZEKROCZONY O 267,3 MLN $
To europejska wersja Big Dig.
Szpital Publiczny Motol,
gdzie lekarzy oskarżono o faworyzowanie pacjentów-VIP-ów.
Wykreślono go z programu,
bo władze szpitala zażądały od Petra opłaty.
Za co kochasz swoją pracę?
Co najbardziej lubisz w tych wycieczkach?
Zwykle to korupcja żywi się biznesem.
My prowadzimy biznes, który żywi się korupcją.
Fajnie.
Ale legalnie!
Corrupt Tour to prztyczek w nos
dla wielkich graczy, którzy oskubują Czechów.
Przekąski w cenie.
-Ugryź. -Mogę?
Są w tym orzechy?
Na koniec dostaje się dyplom.
Właśnie zapłaciłem za dyplom z korupcji.
Idealnie.
By zrozumieć korupcję,
muszę pogadać z kimś, kto poważnie podchodzi do tematu.
Ja do Davida Ondrácki.
-Zapraszam na górę. -Dziękuję.
Transparency International to światowa organizacja antykorupcyjna.
Ma 100 biur na całym świecie.
DYR. WYKONAWCZY, CZECHY
Ondrácka należy do zespołu ekspertów ds. zwalczania korupcji.
Choć David podchodzi do tej walki poważnie,
jak inni, których tu poznałem,
czerpie z tego mroczną satysfakcję:
stworzył na przykład planszówkę korupcyjną.
Celem gry jest wzbogacenie się
i dotarcie do największej liczby polityków.
Używasz pieniędzy, by zdobyć wpływy.
Wielu widzów stwierdzi:
„Po prostu mamy przechlapane.
„Moje działania nic nie zmienią”.
Ty w to nie wierzysz, skoro tu pracujesz.
Bycie aktywistą antykorupcyjnym
nie jest proste.
Mamy bogatych
i wpływowych przeciwników.
Ale możemy coś zmienić.
Choć w wielu krajach
jest to bardzo niebezpieczne.
Ryzykujemy życiem.
Jestem politykiem, więc lubię grać tę rolę.
To wciąż mnie satysfakcjonuje.
Jedną ze strategii walki z korupcją, jaką stosuje ta organizacja,
jest Indeks Percepcji Korupcji,
który bada biznesmenów z całego świata
i tworzy ranking 180 krajów
dotyczący wiarygodności. Pierwsze miejsce zajmuje najlepszy kraj,
1. NOWA ZELANDIA
ostatnie - najgorszy.
Jaka jest cena korupcji i czemu powinna nas martwić?
Ceną są pieniądze, rzecz jasna.
Pieniądze publiczne, które należy przeznaczyć
na usługi publiczne, trafiają
do czyjejś kieszeni. Proste.
Gdy się w to zagłębić, poznaje się
niewiarygodne historie o niebywałych procederach.
Kontrakty rządowe ulegają manipulacjom
na ogromną skalę.
To najwyższa forma korupcji.
Okej, ale to nie jest zabawne.
Co z tym zrobimy?
W korupcji nie ma nic zabawnego.
Zwłaszcza na najwyższych szczeblach.
To jest wielka korupcja.
Włodarz w moim kraju trzyma majątek i władzę w żelaznym uścisku
i chce być traktowany jak bóg.
W dodatku szpieguje.
Jego poplecznicy się bogacą,
a my harujemy.
Nadał sobie nawet durny tytuł.
Święty Mikołaj.
Wszystko zaczęło się, gdy Mikołaj przejął kontrolę
nad prezentami.
Teraz trzeba go przekupywać mlekiem i ciastkami.
Tymczasem my, którzy produkujemy prezenty,
jesteśmy niedożywieni i karłowaci.
GDZIEŚ JEST WIGILIA
Nie ma motywacji do pracy ani innowacji,
bo Mikołaj przypisuje sobie zasługi.
Nawet nie wiecie, jaką ma nad wami kontrolę.
Rodzice kupują dzieciom
prezenty za własne pieniądze,
a potem im wmawiają, że Mikołaj je przyniósł.
Jebani kretyni.
Kolejny przejaw korupcji:
zasady zakładające,
że tylko „grzeczne”, zdaniem Mikołaja, dzieci dostaną prezenty,
a reszta - ten syf.
Ten skurczybyk robi listę.
ROBI LISTĘ!
Ludzie godzinami czekają,
by móc go o coś uniżenie prosić.
A on się leni.
Pracuje jeden dzień w roku.
Znacie to: „Ho, ho, ho! Siądź mi na kolanach”.
Ty rubaszny sukinsynu.
Jest tu.
Cholera, Policja Północy!
Mówcie o tym!
Nie sadzajcie mnie na półce!
MALEZJA
Jednym z krajów borykających się z korupcją
jest nr 62 na liście Transparency International.
MALEZJA
Niedawno miał tam miejsce największy skandal korupcyjny w historii.
Wygląda pan na zadowolonego.
Panie premierze, dlaczego nie poda się pan do dymisji z uwagi na osobiste powiązania
ze skandalem korupcyjnym?
Największą sensację wywołał fakt,
iż premier otrzymał
700 milionów dolarów
na osobiste konto w ramach jednej transakcji.
DZIENNIKARKA
To jest Clare,
malezyjska dziennikarka. Ujawniła ona,
że premier Malezji, Najib Razak,
przyjmował pieniądze od 1MDB, państwowego funduszu inwestycyjnego.
Sporo mówiło się o tym, że zgromadzi te fundusze
i zainwestuje je w rozwój kraju,
pomoże Malezji się wzbogacić
poprzez te wspaniałe inwestycje.
1MDB zebrało miliardy dolarów od inwestorów z całego świata,
w tym od Goldman Sachs i saudyjskiej rodziny królewskiej.
Ale Malezyjczycy nie zobaczyli tych pieniędzy.
Trafiły one na konto pośrednika, Jho Lowa,
FINANSISTA
który zasłynął na cały świat
jako playboy świata Zachodu.
Jho Low był wspólnikiem premiera w praniu brudnych pieniędzy.
Przypuszcza się, że za pieniądze 1MDB
kupił jacht i dzieło Picassa,
a także imprezował z celebrytami, Paris Hilton i Ludacrisem.
A także Leo DiCaprio,
którego poznał, bo finansował... Uwierzycie? Wilka z Wall Street,
wraz z pasierbem Najiba - Rizą Azizem.
Jho Low podarował Leonardowi obraz Picassa w dowód przyjaźni.
Jak to między kumplami.
I, jak to zwykle bywa
w przypadku kleptokracji, pieniądze rozeszły się
po całym świecie.
Podczas gdy Jho Low imprezował,
premier i jego żona, Rosmah Mansor,
żyli jak królowie,
mieli posiadłości, wypasione fury i torebki od projektantów.
WARTA 150 000 $
A tymczasem zadłużenie Malezji rosło.
25 MLD $
Zdaje się, że trafiłaś na całą górę brudów.
Oni nawet się z tym nie kryli.
Dziennikarze nie odważyliby się krytykować rządu.
Za bardzo się boją,
by choćby zbadać sprawę.
Ja natomiast uznałam,
że zadaniem dziennikarza jest patrzeć władzy na ręce.
I pociągnąć ich do odpowiedzialności.
Ta sprawa się wlokła.
Premier próbował ją zatuszować, a mnie uciszyć.
Od tamtej chwili, przez kolejne dwa lata,
krajem rządził premier wykorzystujący swoje wpływy
do tego, by nie strącono go ze stołka.
To rozwścieczyło ludzi.
Jedna z osób, które czytały o tej aferze
i trochę się wnerwiły,
miała farby w sprayu i mnóstwo nalepek.
Fahmi Reza, artysta uliczny.
Świadomość polityczną
i buntowniczą naturę zawdzięczam
muzyce punkowej.
Osobom, które twierdzą,
że punk nie pasuje do naszych wschodnich wartości,
mówię: „Jebcie się”.
ARTYSTA, AKTYWISTA
Fahmi miał dość bycia okradanym przez rząd.
Jego frustracja napędzała go jako artystę.
Zaczął portretować Najiba jako klauna.
JESTEŚMY SKORUMPOWANI
Plakat mówi o korupcji.
Możesz mi opowiedzieć,
jak afera wpłynęła na życie Malezyjczyków?
Premier i jego żona
pławią się w luksusach,
mają eleganckie torebki i brylanty,
a ludzie żyją w nędzy,
bez bieżącej, czystej wody,
bez prądu, niektórzy bez dachu nad głową.
1MDB zadłużyła państwo
przez korupcję i złe inwestycje.
Kto spłaca dług?
My, podatnicy.
W 2015 roku rząd wprowadził
nowy system podatkowy,
podatek od towarów i usług,
chcąc zabrać nam pieniądze
na spłatę długu, który sami zaciągnęli przez korupcję.
Po wprowadzeniu podatku
widać od razu wzrost kosztów życia.
Jedzenie jest droższe.
To zmieniło nasze życie.
Ci, którzy nie mogą tego znieść,
robią to.
Dajecie upust frustracji.
To ja stworzyłem ten obraz.
To mój pierwszy plakat.
Fajny.
Wziąłem portret Najiba z jego profilu na Facebooku
i przerobiłem go na klauna!
Wrzuciłem go na wszystkie swoje konta.
KONIEC ZABAWY!
Miałeś jakieś problemy?
Kultura strachu jest silna w Malezji,
policja i władze
mogą cię po prostu aresztować.
Mnie też aresztowali.
Skazali mnie na karę więzienia
za tweetowanie.
Ile odsiedziałeś?
Miesiąc. I dostałem 30 tys. ringgitów grzywny.
Czyli jakieś 6-7 tys. dolarów.
Niech moc będzie z tobą
W ciągu roku czy dwóch
karykatura stała się symbolem protestu.
Powstał cały ruch
obywateli zbuntowanych
przeciwko Najibowi i jego rządowi.
Ludzie tacy jak Fahmi i Clare głośno protestowali,
by bunt objął cały kraj.
Ruch rozrastał się, aż wreszcie
zażądano dymisji Najiba.
Możesz opisać swoją polityczną relację z ojcem?
Kim jest twój ojciec?
Kim jest mój tatuś? Cóż...
Nie o to mi chodziło. Ale niech ci będzie:
kim jest twój tatuś?
POSŁANKA
Nurul Izzah Anwar to malezyjska posłanka,
którą aresztowano za krytykowanie partii rządzącej.
Wspierała ojca, lidera opozycji,
którego wielokrotnie aresztowano,
prawdopodobnie z pobudek politycznych.
Twój ojciec od dawna walczy z korupcją.
Koalicja Najiba nie mogła tego znieść.
Byli tacy bezczelni.
Popisywali się majątkiem. Zachowywali się ostentacyjnie.
Drogie torebki od projektantów.
To był rekord.
Pobiliśmy rekord: najwięcej torebek „Birkin” na świecie!
Ludzie czuli się uciskani.
Rząd wprowadził
podatek od towarów i usług.
Ceny wzrosły, a płace nie.
To był szok,
bo Malezja to państwo opiekuńcze.
Państwo pomaga obywatelom.
Naprawdę chcemy zmniejszyć przepaść dzielącą bogatych i biednych.
Bieda to poważny problem.
Znam dzieci z mieszkań socjalnych w Kuala Lumpur,
które jedzą zaledwie jeden posiłek dziennie.
Niedożywienie jest większe niż w Ghanie.
Nastąpiła całkowita zapaść.
Ludzie nie mogli już tego znieść.
W dniu wyborów w 2018 roku
sondaże wskazywały, że partia Najiba zostanie przy władzy.
Ale głosy oburzonych, którzy tłumnie
stawili się przy urnach, usunęły go ze stanowiska.
PREMIER POKONANY
Nowym premierem został 92-letni Mahathir Mohamad,
a jego zastępcą Anwar Ibrahim, ojciec Nurul,
którego wypuszczono z aresztu
w ramach przewrotu przyrównywanego do działań Mandeli.
Teraz, gdy ludzie radzą się ciebie
w kwestiach walki z korupcją i postępu,
jak oceniasz, co jest wykonalne i ważne,
jak wykorzystujesz swój kapitał polityczny?
To trudny okres dla Malezji.
Gospodarczo,
bo jesteśmy zadłużeni dzięki 1MDB.
Musimy zarządzać tym kryzysem tak,
by Malezyjczycy tego nie odczuli.
Nieważne, co z nami będzie. Musimy wykonać zadanie.
Najibowi i jego zakochanej w torebkach żonie odebrano majątek
i oskarżono ich o korupcję.
Zarzuty postawiono też Lowowi, który się ukrywa.
LOW ZBIEGŁ DO CHIN
W dodatku Leo pozbył się prezentu.
Oddał obraz Picassa FBI.
Gdy władzę przejął ojciec Nurul,
w Malezji pojawiła się nadzieja na zwycięstwo nad korupcją.
Jednak czy da się całkowicie ją wykorzenić,
skoro przeniknęła nawet najwyższe warstwy społeczeństwa?
By to sprawdzić,
wybiorę się do sąsiada Malezji - Singapuru,
który należał do Malezji do roku 1965.
Singapur słynie bowiem z tego, iż nie toleruje korupcji.
Nim jednak sprawdzimy, jak ci wyspiarze oczyścili naród z korupcji,
muszę pozbyć się paru rzeczy z organizmu.
Singapur znany jest także z restrykcyjnego prawa.
Za niespłukanie publicznej toalety można dostać mandat w wysokości 150 $.
A gdybym skorzystał z sieci wi-fi mojego sąsiada,
oskarżono by mnie o hakerstwo.
10 000 $ grzywny i jakieś trzy lata więzienia.
A gdybym chciał otworzyć okno
podczas prasowania,
za eksponowanie nagości
dostałbym mandat w wysokości 2000 $ i 3 miesiące więzienia.
Kara za grę na instrumencie, która irytuje przechodniów,
to kolejny tysiąc.
Czego jeszcze unikać?
Handlu gumą do żucia.
Picia wody na dworcu.
Karmienia gołębi.
Za graffiti idzie się do więzienia, płaci grzywnę
i dostaje publiczne baty.
Cebula, pieczarki i dodatkowy sos. Ale bez sera.
To trochę dziwne, ale...
To nie jest nielegalne. Zamawiam pizzę.
Jestem gotów.
SINGAPUR
Surowe singapurskie prawo to część „pracy u podstaw”
w ramach walki z korupcją.
Jeśli ludzie boją się popełnić nawet najmniejsze wykroczenie,
nie poważą się na grubsze akcje.
Przyjęlibyście łapówkę w kraju,
w którym zachęca się do donoszenia na przyjaciół i sąsiadów?
ZGŁOŚ KORUPCJĘ
ZGŁASZANIE NIEPRAWIDŁOWOŚCI
Korupcja jest jak rak.
Zaczyna się niewinnie, ale jeśli się z nim nie walczy
we wczesnym stadium, rozprzestrzeni się na wszystkie organy.
Wówczas choroba wyniszczy cały organizm.
Chin Wee Liam to zastępca dyrektora ds. dochodzeń
w Biurze ds. walki z korupcją.
Ta rządowa agencja traktuje problem korupcji bardzo poważnie
i jest z tego podejścia bardzo dumna.
Biuro ma nawet własne muzeum,
upamiętniające najważniejsze zdarzenia w historii walki z korupcją.
Gosposia naruszyła prawo
poprzez picie wody na dworcu.
Strażnik przyłapał ją na tym
i powiedział, że puści ją, jeśli otrzyma 300 $.
Wszczęliśmy postępowanie przeciwko strażnikom.
Sprawa wydaje się błaha,
ale jeśli będziemy to tolerować,
konsekwencje będą poważne.
Nasi ojcowie założyciele
chcieli zdusić korupcję
w zarodku.
W Singapurze stosujemy podejście „zero tolerancji”.
To działa.
Singapur zaczął przyciągać inwestorów.
Gospodarka rozkwitła.
Zagraniczni inwestorzy
czują się bezpiecznie. Kraj stał się największym ośrodkiem finansowym Azji.
W 2017 roku
prowadziliśmy 103 dochodzenia.
Czy są jakieś typowe formy korupcji,
z którymi macie do czynienia?
Większość to drobne wykroczenia,
ale zdarzają się przypadki korupcji
wśród wysokich rangą urzędników
albo znanych biznesmenów.
Należy jednak zauważyć, że pomimo
wysokiej pozycji w rankingu Transparency,
pozycja Singapuru w rankingu wolności prasy jest fatalna.
WOLNOŚĆ PRASY: 132. M-CE
Trudno zatem o niezależną opinię
na temat niezgłaszanych przypadków korupcji,
choć w zeszłym roku wybuchł skandal dotyczący państwowej firmy
budującej platformy wiertnicze, Keppel Inc.
ŁAPÓWKI W KEPPEL
ROPA, ŁAPÓWKI, POLITYCY
Okazało się, że firma wręczała łapówki.
Obywatele Singapuru byli wstrząśnięci. Jednym z nich był Eugene Tan.
PROFESOR EUGENE TAN
W sprawie Keppel
najbardziej oburza nas to,
że to firma powiązana z rządem.
No tak.
Z rządem Singapuru?
Tak. Te firmy nie ośmieliłyby się angażować
w praktyki korupcyjne na terenie Singapuru.
Wygląda na to, że opierają się na innych zasadach,
gdy działają za granicą.
Czy ta idea zerowej korupcji, te ścisłe zasady,
da się podtrzymywać w takim kraju?
To nieustanna walka.
Gdy uniezależniliśmy się od Brytyjczyków,
korupcja była wszechobecna.
A przecież nic tu nie ma.
Jedzenie importujemy,
wodę też.
Nie ma zasobów.
Nie mamy zasobów.
Musieliśmy jakoś inaczej
wyróżnić się w świecie,
na własnych warunkach. Uznaliśmy,
że staniemy się rajem dla inwestorów,
dla biznesmenów, a także dla turystów.
Musieliśmy wyplenić korupcję,
by społeczeństwo nie ubożało,
a także, by zachęcić inwestorów.
Uważam, że zaufanie
to nasza waluta.
Nie ma tu miejsca na pobłażliwość.
Gdy mówimy o walce z korupcją,
mówimy o uczciwości,
nawet gdy nikt nie patrzy.
Skoro jednak ta nieustępliwość
w kwestii korupcji nie zawsze działa,
jakie są inne sposoby, by ją zwalczać?
BOMBAJ
INDIE
By się tego dowiedzieć, wracam do Indii, gdzie
pewien niezależny myśliciel opracował niezwykłą metodę.
BYŁY EKONOMISTA
Prof. Kaushik Basu był głównym ekonomistą Banku Światowego,
a także głównym doradcą ds. gospodarki w rządzie Indii.
Twierdzi, że mamy niewłaściwe podejście do korupcji.
Uważa bowiem, że najpewniejszą metodą
wyeliminowania łapówkarstwa w Indiach
nie jest restrykcyjne podejście Singapuru.
Należy je potraktować jak wszystkie występki, które dojrzewają w ciemności:
zalegalizować.
W rankingu najbardziej i najmniej
skorumpowanych krajów pozycja Indii
nie jest najwyższa.
To prawda.
Nie są najbardziej skorumpowanym krajem.
To kraj o skomplikowanych prawach,
których istnieje całe mnóstwo,
więc właściwie każdy jakieś narusza,
system jest złożony.
Należałoby go uporządkować
i pozwolić ludziom przestrzegać prawa.
Jakie jest pańskie rozwiązanie?
Pewien aspekt indyjskiego prawa zwrócił moją uwagę.
Ustawa o zapobieganiu korupcji z 1988 r.
Brzmi ona: „Przekupstwo jest potworne.
„Czy wręczamy, czy też przyjmujemy łapówki,
„jesteśmy tak samo winni”.
Zgodnie z prawem Indii
wszyscy ludzie, z którymi rozmawiałem w Pune, to przestępcy,
bo wręczali łapówki.
Przepisy pogarszają sytuację,
bo sugerują zmowę.
Wręczając łapówkę
stajemy się współwinni.
Gdyby zalegalizować wręczanie łapówek,
ale zakazać ich przyjmowania,
po wręczeniu łapówki nie jestem winien
i mogę to zgłosić.
Proponując to, zachowałem się
jak ekonomista, uznałem, że to sprytny pomysł.
Nie przewidziałem konsekwencji.
Jakie były konsekwencje?
Ludzie uznali, że sugestia, którą zamieściłem
na stronie rządowej, jest niemoralna.
Sądziłem, że to dobry pomysł na początek,
nie łudziłem się,
że to rozwiąże problem,
ale że wprowadzi to pewien podział,
ludzie zaczną się buntować,
nie będą już na to pozwalali.
Jak wielu polityków głoszących legalizację czegoś,
Basu był wyśmiewany za tę strategię.
Jego koncepcję odrzucono.
Może jednak ma rację?
Korupcja rodzi się w ukryciu,
wymaga dyskrecji.
Żyje w ciemności,
żeruje na słabszych i nie chce umrzeć.
To potężny wampir wysysający siły witalne.
Bohaterowie tacy jak Fahmi i Clare
usiłują wyciągnąć ją na światło dzienne.
OKUPACJA
Może wystarczy zacząć o niej mówić,
bez obaw o reperkusje.
To pozbawiłoby skorumpowanych części władzy.
Korupcja jest jak światowa gospodarka.
Na co dzień
widzimy tylko jej niewielką część, z bardzo bliska,
więc nie potrafimy ogarnąć umysłem
tego, jakie to wielkie, wiecznie głodne monstrum.
Olbrzymi stwór, oplatający nas ciasno,
sterujący nami - czy to w kwestii zakupów, czy wartości,
a także łapówek, które mogą ułatwić nam życie.
By choć trochę zrozumieć korupcję,
bo nie da się jej ujarzmić,
należy się od niej oddalić na tyle,
by zobaczyć ją w całej okazałości.
Kal, czy jak ci tam.
Zaczynaj.
Jak ci na imię?
Przepraszam.
Zrobiło się dziwnie.
Ile kosztowało...
Boże!
Nie, tej nie.
Nie? Dobra.
Masz.