Coś, co nazywamy gospodarką światową, jest z nami od dawna.
Tutaj widzimy wczesnych spekulantów, którzy próbują ustalić cenę...
powiedzmy, maczug.
Sprawy trochę bardziej się ucywilizowały, gdy wynaleźliśmy pieniądze.
Pewnie myślicie, że wiecie, czym są pieniądze.
Ale czy na pewno?
Całe życie próbujemy je zdobyć.
Ale skąd taka głęboka wiara w te kawałki papieru?
Czy same w sobie są tak cenne?
Czy to jedno wielkie kłamstwo
jak kupon na masaż pleców od dziecka?
Tajemnica pieniędzy
to największy sekret światowej gospodarki.
Używamy ich każdego dnia.
Ale czy zastanawialiście się kiedyś, czemu pieniądza nie reprezentuje np. to,
tylko właśnie to?
Albo nawet...
CZY PIENIĄDZE TO ŚCIEMA?
Czy wam się to podoba, czy nie, wszystkich nas łączą pieniądze.
Jestem Kal Penn i zbadam tę bestię, jaką jest gospodarka światowa.
Wielka bestia zwana gospodarką światową
GDZIEŚ
W APPALACHACH
PIEKŁO JEST WIECZNE!
A gdybyście nie ufali nikomu?
Gdybyście sądzili, że wiara w pieniądze jest niebezpieczna?
UWAGA WSTĘP WZBRONIONY
Tak niebezpieczna, że balibyście się, że przez nią zginiecie?
Dogadalibyście z tymi oto preppersami, Jane i Rickiem Austinami.
Wybudowali ten odosobniony, ukryty kompleks,
by przygotować się na upadek światowych rynków finansowych.
Kiedy nastąpi załamanie rynku,
RICK AUSTIN - „THE SURVIVALIST GARDENER” SPECJALISTA OD SURVIVALU
najważniejsze stanie się zdobycie pożywienia.
80% populacji umrze w ciągu dwóch miesięcy.
Ludzie będą się wzajemnie zabijać i jeść.
Dlatego...
Dlatego ci, którzy przetrwają,
te 20% to będą ludzie tacy jak my, którzy produkują własną żywność
oraz bardzo, bardzo podli psychopaci.
A wy jesteście przygotowani.
Na wszystko, cokolwiek się wydarzy.
Rick i Jane porzucili zwyczajne życie,
by hodować to, co będzie potrzebne do przetrwania.
W razie światowej klęski są gotowi odciąć się od reszty świata
i być zupełnie samowystarczalnymi.
To sekretny ogród przetrwania.
Nazywam go tak,
bo wszystko jest w nim zakamuflowane.
Większość ludzi nie wie, co można jeść,
póki im się tego nie wsadzi do podpisanego opakowania.
Patrząc na ten teren, można by pomyśleć,
że jest opuszczony.
„Nikogo tu nie ma. Idziemy stąd”.
To był wasz cel?
Zgadza się, o to chodzi.
Jeśli padnie sieć energetyczna,
za pieniądze nie kupisz jedzenia, bo jedzenia nie będzie.
Naszą walutą jest to, co tu mamy.
Wybraliście takie życie, bo straciliście wiarę
-w tradycyjną walutę? -Tak.
Ona ma taką wartość, jaką ludzie jej przypisują.
W pewnym momencie straci ją zupełnie.
Co popchnęło Ricka i Jane do rozpoczęcia takiego życia?
Dlaczego zrezygnowali z restauracji i sklepów
i wybrali godziny ciężkiej pracy, by zaspokoić zaledwie podstawowe potrzeby?
Otworzę lodówkę
i się trochę zabawimy.
Jane przez lata pracowała w biurze, ale jak wielu Amerykanów,
ją i Ricka dotknęły skutki kryzysu finansowego z 2008 roku.
Teraz jest Prepperką Jane.
Dziś będzie robić swój własny kozi ser.
Należeliśmy do większości konsumentów.
PREPPERKA JANE SPECJALISTKA OD SURVIVALU
Kupowaliśmy i pracowaliśmy i tak w kółko.
Naszą uwagę zwróciła
bańka na rynku nieruchomości.
Nasze strzeżone osiedle, za które zapłaciliśmy ekstra,
żeby mieszkać w lepszej okolicy,
zaczęło zamieniać się w blokowisko.
Wzrosła przestępczość,
okolica zaczęła schodzić na psy.
A razem z nią
giełda.
Traciłam 7000 $ miesięcznie z funduszu emerytalnego.
Dużo.
-Dla mnie to było dużo... -Dla większości to dużo.
...bo pracowałam wiele lat.
Powiedzieli mi, że...
mogę odejść z pracy albo umrzeć.
Że tylko w ten sposób mogę uratować te pieniądze.
Więc zaryzykowaliśmy
i zdecydowaliśmy się zamieszkać w górach.
Nigdy stąd nie schodzimy,
więc komunikujemy się ze światem za pomocą YouTube'a.
Jak widzicie, dom preppersów może wyglądać zupełnie normalnie.
Zaprojektowałem i wybudowałem każdy budynek na tym terenie.
Stworzyłam coś, co nazywam hydrantem do tyłka.
To przenośny bidet.
Nie trzeba kupować papieru toaletowego.
Choć jesteśmy odcięci od reszty świata, to nie jest tylko przetrwanie.
My prosperujemy.
Byłam przyzwyczajona do zakupów w centrum handlowym.
Ale już nie mogłam ich robić.
Musiałam nauczyć się robić własne kosmetyki.
-Jasne. -Będę z tobą szczera.
Nie wyglądam tak naturalnie.
Muszę się malować.
Kozom to obojętne, ale mojemu staremu kozłowi nie.
Więc chciałam ci się przyznać.
Musiałam nauczyć się robić kosmetyki z jedzenia.
Nie potrzebujemy pieniędzy.
Nie potrzebujemy niczego poza tym, co mamy.
Wydaje się, że nasze życie kręci się wokół jedzenia.
To prawda. I żyje nam się dobrze.
Jane i Rick dobrowolnie stworzyli dwuosobową społeczność.
Sami zaspokajają swoje potrzeby. Niepotrzebni im inni.
Rozciągnij. Dobrze.
A jeśli mój sposób na rezygnację z pieniędzy nie zakłada
bronienia rodziny przed hordami kanibali?
Zwłaszcza że moja umiejętność robienia sera nie pozwoli mi przetrwać.
Coś ci powiem.
Zginiesz.
A jeśli chcemy żyć bez pieniędzy,
nie izolując się w górach?
Kryzys finansowy, który popchnął Ricka i Jane w stronę gór,
zadał miażdżący cios amerykańskiemu rynkowi nieruchomości.
Ale jego skutki odczuł cały świat.
Fala uderzeniowa dotarła do Europy, dziesiątkując gospodarki całych krajów.
Sytuacja znacząco pogorszyła się w Hiszpanii,
gdzie upadające banki spowodowały gwałtowny wzrost bezrobocia.
Ludzie wyszli protestować na ulice.
HISZPANIA
NA SPRZEDAŻ LUB DO WYNAJĘCIA
WOLNE
Kryzys finansowy zostawił wielu mieszkańców Oviedo bez grosza.
Sergio Martin stworzył eksperymentalny targ oparty na wymianie barterowej,
SERGIO MARTIN TWÓRCA SPOŁECZNOŚCI BARTEROWEJ
którego uczestnicy wymieniają się towarami i usługami,
nie posługując się pieniędzmi.
Co słychać?
To gospodarka stworzona przez ludzi,
dla ludzi i razem z ludźmi.
Wszyscy mamy potrzeby i pewne zasoby.
Wymieniamy się więc
pomysłami, talentami, zasobami...
-Podoba mi się to. -...by przetrwać w tym miejscu.
Bardzo ciekawe.
Czyli proponujesz powrót do społeczeństwa opartego na zaufaniu,
w którym dobro lub usługę
otrzymujesz bezpośrednio od właściciela.
Jak to działa?
A skąd bierzesz dolary albo euro?
Pracuję na nie.
Co potrafię? Jakie mam talenty?
Jakie zasoby mogę wykorzystać?
Bardzo ważne jest na przykład jedzenie.
W ten weekend miałem ochotę upiec chleb w moim nowym piecu.
Więc dziś sprzedaję chleb.
Pomysł bardzo mi się podoba. Nie mam się do czego przyczepić.
Ale zastanawiam się...
Jestem aktorem i mam trochę doświadczenia w nauczaniu.
Ale na lekcję mamy trochę za mało czasu.
Mam na sobie takie ciuchy.
I stare skarpetki.
-Nie chcemy, żebyś się rozbierał. -W kieszeniach mam dziury.
Nikt nie zechce tej kurtki.
Masz jakieś filmy ze swoim udziałem?
-Np. DVD? -Tak.
-Mam. -Nadadzą się.
Dobra, jeden mamy. Dzięki.
To film na DVD.
Mam nadzieję, że cię rozbawi.
Tak. Miły plan na wieczór.
-Cieszę się. -Dziękuję.
-Fajnie. -Teraz ja ci coś dam.
Możesz na przykład wziąć tę roślinkę.
Bardzo ładna. Powąchaj.
To melisa.
Melissa?
-Pachnie jak Melissa. -Prawda?
Co? Nie.
Nie wiem. Pewnie ogląda to jakaś Melissa
i mogła się mnie trochę przestraszyć.
-Ale ładnie pachnie. -Naprawdę?
Tak.
Mogę dać ci też trochę chleba.
-Ten ci się podoba? -Tak.
Ładny bochen chleba.
-Rzeczywiście. -Ciężki.
Można się tym najeść.
-I to kilka osób. -To prawdziwy chleb.
-Tak. -Jesteś zadowolony?
-Tak. -Ja też.
Super, ale mogę to wymienić na coś innego?
Oczywiście.
Czyli gdybym chciał wymienić to na...
to...
-Co to, mydło i balsam? -Tak.
Dzień dobry.
Weźmie pani melisę do mydła?
Będą pięknie pachnieć.
Ludzie oszaleją.
Chodzi o zapach.
Proszę powąchać. Cudowny zapach.
Chleb.
Porządna robota.
Tak, ręcznie robiona.
Super.
Dobra, wymienię się za tę.
Dziękuję.
Dzięki.
Na pewno nie chce pani melisy?
Sprawdźmy u dziewczynek.
Co tam macie? Pokażcie.
Koszulki, książki.
Dobrze.
Same zrobiłyście te koszulki?
Tak.
Bardzo ładne.
Wymienicie się na melisę?
Raczej nie.
Roślinka.
Próbowaliśmy.
Dziękuję.
I tutaj zostajemy przyparci do muru.
Muru, którego nie da się przejść, płacąc ładnie pachnącą roślinką.
Gospodarka nie prosperuje,
gdy zostajesz z czymś, czego nikt nie chce.
Wygląda na to, że dziś wracam do domu z melisą.
LONDYN WIELKA BRYTANIA
By zbudować światową gospodarkę, musisz mieć coś,
na co każdy będzie chciał się wymienić.
W każdym momencie istnienia świata obecny był jeden rzadki pierwiastek,
który od zawsze pociągał ludzi
do szaleństwa
zapatrzonych w jego blask.
Gotowych na wszystko, by zdobyć złoto.
Złoto!
ROSS NORMAN - PREZES SHARPS PIXLEY I GENIUSZ SPRZEDAŻY
Nerwowy jesteś.
W obecności takiej ilości złota owszem.
W tej chwili stoisz w jedynym miejscu w Londynie,
w którym możesz kupić, sprzedać i sprawdzić sztabkę złota.
A najlepsze jest to, że gdy już ją kupisz, możesz zostawić ją w naszym skarbcu.
Fajnie.
Normalnie nie wpuszczamy tam klientów,
ale zechcesz zerknąć?
Tak.
Chodź ze mną.
Trzy dekady doświadczenia czynią z Rossa Normana londyńskiego guru złota.
Złoto w jego skarbcu jest bezpieczne, ale o gotówce nie może tego powiedzieć.
Zaraz sprawię, że będziesz bardzo bogaty.
Mam nadzieję, że to docenisz.
Dam ci 100 bilionów dolarów.
-Gratulację. -Wielkie dzięki.
Jesteś właścicielem 100 bilionów dolarów Zimbabwe.
Dobra, to jest bezwartościowe.
Spójrz. Mam ich więcej.
Jugosławia. Nawet nie umiem przeliczyć.
Dziesięć milionów marek niemieckich z czasów II wojny światowej.
Tureckie liry. Ile to jest?
Tylko pół miliona.
Rzeczywista wartość pieniądza jest zawsze taka sama.
Czyli zero.
Sprawdza się jako środek płatniczy. Ale z czasem ulega zniszczeniu.
Czym różni się od niego złoto?
Ma 4000 lat historii.
Ekonomiści nazywają to parytetem siły nabywczej.
PARYTET SIŁY NABYWCZEJ
Za uncję złota w czasach Chrystusa
kupiłbyś porządne szaty.
W czasach Henryka VIII
porządną zbroję.
Dziś uncja złota jest warta 1300 dolarów lub 1000 funtów.
Za 1000 funtów możesz się ubrać na Savile Row od stóp do głów.
Złoto utrzymuje swoją siłę nabywczą.
W każdym okresie dostaniesz za nie to samo.
-Jasne. -Za pieniądze nie.
Co tam jest?
Włożyłeś klucz i mnie to rozprasza.
-Co jest w tej skrytce? -Coś ci pokażę.
Zerknijmy.
To jest...
Klienci przechowują tu kosztowności.
Łapy precz.
To skrytka.
W tym kraju średnie wynagrodzenie wynosi około 28000 £.
Jeśli mówimy o pieniądzach.
To banknoty pięćdziesięciofuntowe.
To ich odpowiednik w złocie. Weź.
To kilogram złota. Warte 45 000 $.
*KURSY WYMIANY MOGĄ ULEC ZMIANIE
-Ciężkie. -Dwukrotnie gęstsze od ołowiu.
To czyste złoto?
W 99,99%.
-Oddaj. -Jeśli muszę.
Historia wymusiła na nas nadanie stałej wartości pierwiastkowi,
który jest pewny.
Przeciwne strony świata doszły do takiego samego wniosku.
-Znasz nazwisko Marco Polo? -Tak.
W XIII w. wyruszył z Europy, w której płacono złotem,
do Azji, gdzie odkrył, że w Japonii i Chinach również płaci się złotem.
W Ameryce Południowej już 1000 lat temu.
Społeczności z całego świata, choć stosunkowo od siebie odległe,
łączył jeden pierwiastek.
Złoto.
Ludzie mają ze złotem długotrwałą i stabilną relację.
Zatem dlaczego przestaliśmy używać go jako waluty?
WIEŚCI Z WIELKIEGO ŚWIATA
Złoto!
Nawet mimo czarno-białej taśmy blask aż bije z ekranu!
Nikt we współczesnym świecie
nie miał bardziej wyjątkowego związku ze złotem niż Ameryka.
Ukochany konsument światowej gospodarki.
Przez większą część XIX wieku Ameryka flirtowała ze standardem złota.
W 1900 roku oficjalnie zadeklarowano,
że każdemu banknotowi odpowiada konkretna ilość złota
trzymanego w rezerwie.
Opętani złotem obywatele wyzwoleni zostali
spod jarzma ciężkich monet i sztabek.
Odłóż tę taczkę, Jasper.
Amerykański standard złota powstrzymał inflację
i uczynił dolara wiarygodną walutą w handlu międzynarodowym.
Ameryce wiodło się znakomicie,
póki nie przeszkodził nam Wielki Kryzys.
Kłopoty gospodarcze nadwyrężyły system waluty złotej.
Rezerwa Federalna nie mogła pozyskać złota
potrzebnego do drukowania pieniędzy, by pobudzić gospodarkę.
To stało się początkiem końca systemu waluty złotej.
W 1971 r. prezydent Nixon rozprawił się z nim na dobre.
„O KURWA!”
WASZYNGTON, DYSTRYKT KOLUMBII
Jestem w stolicy naszego kraju,
gdzie kilka lat pracowałem dla prezydenta Obamy.
Nie ma za co.
Przyjechałem tu spotkać się ze starym znajomym w Martin's Tavern,
która wielokrotnie gościła największe szychy stolicy.
STOLIK OŚWIADCZYN TUTAJ JFK OŚWIADCZYŁ SIĘ JACKIE
TYLNY STOLIK - TUTAJ JOHN F. KENNEDY PISAŁ PRZEMOWĘ INAUGURACYJNĄ
STOLIK RICHARDA NIXONA
Cieszę się, że znów się spotykamy.
Parę lat razem pracowaliśmy.
Austan Goolsbee wie co nieco o powodach, dla których złoto zniknęło
ze światowej gospodarki.
Austan też pracował w Białym Domu.
System waluty złotej nie obowiązuje w USA
ani w żadnym innym kraju na świecie.
AUSTAN GOOLSBEE BYŁY DORADCA EKONOMICZNY PREZYDENTA OBAMY
Bo się nie sprawdził.
Zwolennicy systemu waluty złotej
myślą: „Nie ufam rządowi.
„Nie chcę, by jakikolwiek członek rządu
„decydował, ile powinno być pieniędzy.
„Wydrukują ich zbyt dużo i nastąpi hiperinflacja.
„Stabilizację zapewnia nam tylko złoto, którego podaż jest stała”.
Problem w tym, że podaż złota nie jest stała,
a zależna od wydobycia.
Widziałeś te stare zdjęcia facetów w ogrodniczkach
na Alasce, którzy właśnie odkryli złoto?
Zalali rynek pieniędzmi.
Nie zmieniło się jednak to,
że ktoś podejmuje decyzję o tym, ile pieniędzy zostanie wydrukowane.
To rosyjscy i południowoafrykańscy poszukiwacze złota
decydują, ile pieniędzy jest w obiegu,
a nie członkowie rządu.
Papierek,
na którym wydrukowano nominał 1, 10 czy 100...
Jeśli dolar to dolar, to czy ten papierek kosztuje dolara?
Czy banknot studolarowy kosztuje więcej niż dolara?
W tym rzecz.
Pieniądz towarowy już nie obowiązuje.
Obowiązuje za to pieniądz fiducjarny.
PIENIĄDZ FIDUCJARNY
Drukujemy pieniądz i sami podajemy jego wartość.
Czyli jest bezwartościowy? Czy pieniądze to ściema bez wartości?
Na dolarze można przeczytać:
„Ten banknot jest legalnym środkiem płatniczym dla wszystkich długów”.
W ten sposób rząd składa obietnicę,
że tymi pieniędzmi możesz płacić podatki.
To jest właśnie pieniądz fiducjarny.
Rząd mówi: „To jest dolar”.
Drukują banknot studolarowy na papierze o wartości jednego centa
i mówią, że jest wart 100 $.
„Czy dostaniemy za to kokosy o równowartości 100 $?”
I dostaną! Każdy weźmie banknot studolarowy,
bo według rozporządzenia rządu tyle właśnie jest on wart.
-Czyli to układ oparty na zaufaniu. -Zgadza się.
Musi tak być.
Musisz zaufać mi, że jeśli coś ci daję
i nie jest to barter...
czyli coś za coś...
Musisz zaufać, że ta abstrakcyjna rzecz reprezentuje jakąś wartość.
Wtedy możemy nią obracać.
Zawsze istnieje możliwość,
że decydenci, o których mowa, poczują pokusę.
„Nikt nie patrzy.
„Wydrukujmy tyle, żeby spłacić
„wszystkie nasze długi”.
Gdyby nadużywali tej możliwości,
rynki i użytkownicy pieniędzy
w końcu by się zorientowali.
I powoli przestaliby z nich korzystać.
Stabilny rząd to właściwie
nasza ostatnia ostoja.
STOLIK PIENIĘŻNY TUTAJ KAL ROZMAWIAŁ Z GOOLSBEEM
BOGU UFAMY
Rząd chce, żebym zaufał ich pieniądzom.
A ich pieniądze chcą, bym zaufał komu innemu.
Łatwiej jest wierzyć instytucjom,
niż nosić ze sobą kupę żelastwa albo roślinkę.
Ale czy mogę pokładać swoją wiarę w czym innym?
Czy istnieje opcja, która nie zależy od rządowych dekretów ani banków?
To zmieniłoby świat.
A wszyscy wiemy, gdzie się w tej sprawie zwrócić.
Wystąpiłem z inicjatywą stworzenia Internetu...
Internet nas ekscytuje.
Są też e-maile.
E-maile? To podobno fajna sprawa.
I wciąż zmienia nasze życie.
Uruchomiłeś Facebooka w akademiku?
Tak.
Czy kolejna wielka internetowa innowacja zmieni pieniądze?
To najgorętsza waluta na świecie.
Bitcoin.
KATY PERRY ZASZALAŁA Z KRYPTOWALUTĄ
Wpływowe osoby ostatnich dwóch dekad
FLOYD MAYWEATHER PROMUJE BITCOINA
mają okazję wzbogacić się w zupełnie nowy sposób.
KUTCHER - KOLEJNY ENTUZJASTA KRYPTOWALUTY, KTÓRY MOŻE WPŁYNĄĆ NA LUDZI
SIR RICHARD BRANSON ZAŁOŻYCIEL I PREZES VIRGIN GROUP
Jedni zbijają na bitcoinie fortuny,
a inni je tracą.
Bitcoin to pierwsza cyfrowa waluta.
Nazywa się ją też kryptowalutą.
Ma na celu uwolnienie nas od ślepej wiary w instytucje.
A rzesza zwolenników kryptowalut ogłosiła je przyszłością pieniędzy.
SZTOKHOLM
To finansowa innowacja, która zagości tu na dłużej.
KALIFORNIA
NIEPRZYZWOITE ILOŚCI ALKOHOLU DLA POPIJAJĄCYCH I PODJADAJĄCYCH
Jeremy Gardner wcześnie zainteresował się bitcoinem i innymi kryptowalutami,
stając się podróżnikiem-milionerem w wieku 25 lat.
Teraz głosi kryptowalutową ewangelię
jako król swojego Krypto Zamku.
-Cześć! Witaj w Krypto Zamku. -Dzięki.
Myślałem, że to będzie prawdziwy zamek.
JEREMY GARDNER KRÓL KRYPTO ZAMKU
Nieprzygotowani zawsze są rozczarowani.
Zacznijmy tutaj.
To raczej moja męska jaskinia.
To Tony.
-Cześć. Jestem Kal. -Mój częsty gość.
Miło mi.
Na początku dom miał tylko trzy sypialnie.
Ale szybko to zmieniliśmy.
Tutaj zrobiliśmy sypialnię. Chyba jest zajęta.
Tutaj mamy kolejną sypialnię.
Moim marzeniem była siłownia,
ale przypomniałem sobie, że nie lubię ćwiczyć, więc...
Najbardziej wyjątkowa część to chyba sypialnia dla gości.
-Są tu dwa łóżka piętrowe. -Fajnie.
Dzięki temu mogę gościć tu wiele ciekawych osób.
Jak długo prowadzisz Krypto Zamek?
Gdy cztery lata temu przeprowadziłem się do San Francisco,
entuzjaści kryptowalut nie mieli swojego miejsca,
ponieważ nie było ich zbyt wielu.
Chciałem znaleźć miejsce, które pomieściłoby większe grupy.
Krypto Zamek to nie tyle zamek,
co przypominająca dom bractwa noclegownia dla ekipy Jeremy'ego.
Ilu ludzi tu mieszka?
-Zależy od dnia. -Dziś?
Dziś mamy sześć albo siedem osób.
To taki inkubator kryptowalut?
Nie taki jak w Dolinie Krzemowej.
To raczej inkubator pomysłów.
Ci wszyscy ciekawi ludzie przekładają się na szybkość tworzenia się idei.
Ciągle staramy się...
wymyślać nowe sposoby myślenia.
Założono tu też parę firm.
Augur, pierwsza firma, która została tu założona,
jest dziś warta 600 milionów.
AUGUR (ZAŁ. 2014)
Nagradza użytkowników za prawidłowe prognozy wydarzeń.
Żaden z jej twórców już tu nie mieszka, ale to tutaj została założona.
Nie wiem, czy jest w pokoju,
ale Jing to dyrektor wykonawczy...
Wchodzimy.
Co?
-To Jing. -Miło mi.
Mnie również.
Jing to jedna z największych twardzielek w krypto.
JINGLAN WANG KOZAK KRYPTOWALUT
Jak wylądowałaś w tym domu?
To moje pierwsze pytanie.
Zainteresowałam się kryptowalutami w 2012.
Studiowałam sztukę w żeńskim koledżu.
Poszłam na konferencję dot. bitcoina z 300 mężczyznami i 4 kobietami.
Ten nerdowski świat mnie zaskoczył.
Poczułam, że coś mnie omija.
Więc zmieniłam kierunek studiów na informatykę.
-Od sztuki do informatyki? -Tak.
Lęk przed pominięciem jest prawdziwy.
To dom pełen ludzi, którzy porzucili edukację.
-Ku przerażeniu moich rodziców. -Domyślam się.
„Czym jest bitcoin? Bitcoin to nie prawdziwe pieniądze”.
Jing jest jedną z najlepiej poinformowanych osób,
jeśli chodzi o stronę techniczną kryptowalut.
Ja mam kontakt z przedsiębiorcami i inwestorami.
Ale Jing zna wszystkich genialnych programistów,
którzy tworzą tę technologię.
Nieźle.
Jeremy i Jing wierzą, że kryptowaluty
to przyszłość pieniędzy.
Muszą tylko wyjaśnić nam, co to, do cholery, jest.
Wyjaśnisz mi, czym jest bitcoin i jak to wszystko w ogóle działa?
Jasne. Palisz fajkę wodną?
Nie, dzięki, ale ty pal.
Bitcoin to elektroniczny pieniądz, którym obraca się w sposób zdecentralizowany.
Możesz zawrzeć transakcję bezpośrednio ze mną.
Bo stworzyliśmy system zaufania, który istnieje w sieci
i który nie wymaga żadnego pośrednictwa w transakcjach.
I to właśnie czyni tę technologię rewolucyjną.
Jest całkowicie zwirtualizowana.
Nie potrzeba banków ani rządów.
Ja i ty możemy dosłownie wymienić się czymś, co jest dla nas cenne,
i nie musimy na nikim polegać.
Jak poszczególnym osobom przypisuje się własność?
Skąd wiesz, ile masz bitcoinów?
Bitcoin wprowadził pojęcie
łańcucha bloków, czyli rozproszonej bazy danych,
gdzie w uwierzytelnianiu transakcji mogą brać komputery z całego świata.
Nie da się jej zhakować.
-Jing może dodać coś więcej. -Tak?
-Chciałam coś dodać. -Proszę.
Mów.
Nazywa się to łańcuchem bloków.
Możesz go sobie wyobrazić jako księgę transakcji
i informacji, kto i co jest komu winien.
Wszystkie te dane umieszcza się w pliku i to tworzy jeden blok.
-Jeszcze bardziej skomplikowałam? -Nie, skąd.
Upewniam się tylko, że rozumiem, co mówisz.
Szybko napiszę do kumpla.
Ojcze Robie, jesteś? Pomóż.
Oczywiście, synu.
Drodzy, zebraliśmy się tutaj, by wyjaśnić, czym jest łańcuch bloków.
Pogmatwana sprawa ten łańcuch.
To zdecentralizowana księga transakcji cyfrowych,
która pozostanie w sieci na zawsze.
A to bardzo długo.
Ale chcę wam powiedzieć coś innego.
Może to nie jest idealna analogia,
ale pomyślcie o tradycyjnych transakcjach finansowych
jak o ślubie.
Dwie osoby wymieniają się czymś cennym,
obrączkami lub, jak dawniej, kozami.
Zgodnie z tradycją te święte transakcje
weryfikuje urzędnik państwowy lub kościelny,
np. ksiądz, sędzia pokoju, albo, jak ktoś chce, kapitan statku.
Zawrócę ten statek.
Z pewnością.
To sprawiało, że były one scentralizowane.
Urzędnika takiego jak ja można porównać do banku albo kredytodawcy,
który tradycyjne weryfikuje transakcję.
Ale jesteśmy millenialsami.
Niczego nie robimy tradycyjnie.
Zatem dobrze.
Jeśli zwyczajne transakcje finansowe są jak tradycyjne wesele,
transakcje w łańcuchu bloków są jak ceremonia połączenia dusz
i nie potrzebują urzędnika.
Z jakiegoś powodu współczesne dzieciaki nie ufają systemowi finansowemu.
Chętnie dokonają wymiany w obecności zaufanych świadków,
którzy potwierdzą zawarcie transakcji, robiąc zdjęcia,
POTWIERDZONE
tagując parę młodą i wrzucając je do sieci,
aby każdy użytkownik Internetu mógł je zobaczyć.
Jeśli teraz stracę telefon, to nic się nie stanie.
-Sera z nerkowców? -Nie, kurwa.
My, millenialsi,
przeżyliśmy mocno orwellowskie czasy po atakach z 11 września,
potem z kolei Wielką Recesję.
Ludzie w moim wieku nie ufają rządowi
ani bankom.
Tworzymy coś, co wykracza poza gospodarkę krajową.
Coś ponadnarodowego.
Coś na skalę globalną i dostępnego dla wszystkich.
Mówię młodym ludziom:
„20 do 30% waszych oszczędności powinniście trzymać w kryptowalucie”.
Ponieważ wzrost jej wartości jest gwałtowny,
spadek,
zwłaszcza dla ludzi młodych, którzy mogą dłużej zarabiać,
jest mało istotny.
O ile wierzysz, że Internet nadal będzie istniał,
kryptowaluty na pewno będą jego częścią.
Cholera, mam pełne usta.
Gotowe.
Ciągle palisz tę fajkę czy...
Tak.
Jedna z moich inwestorek, gdy zobaczyła Jeremy'ego, powiedziała:
„Wyglądasz idiotycznie”.
Nie pamiętam.
Dla krypto dzieciaków
kryptowaluta to nowoczesne rozwiązanie, które ma zrewolucjonizować gospodarkę
dzięki nieopieraniu się granicom
i funkcjonowaniu poza kontrolą rządów czy instytucji finansowych.
Niezła wizja.
Wchodzę w to.
Teraz muszę poszukać jakichś bitcoinów.
PRAGA
CZECHY
W kantorze walut elektronicznych każdy może kupić sobie bitcoina.
Ale zanim to zrobi,
monety muszą zostać cyfrowo stworzone w sieci.
Mennica fizycznie nie bije monet,
a rezerwa federalna nie kontroluje jej ilości jak w przypadku banknotów.
Zamiast tego bitcoin znalazł sposób
na cyfrową generację ograniczonej ilości monet
dzięki sile obliczeniowej.
Ten proces nazywa się „kopaniem”.
Kryptokopalnie pojawiły się na całym świecie.
Potężne komputery działają w nich całą dobę,
by produkować i gromadzić kryptowalutę.
Ta należy do Petra Svobody.
PETR SVOBODA WŁAŚCICIEL KOPALNI KRYPTOWALUTY
Przyjechałem dowiedzieć się, jak z kopania kryptowaluty
zrobił model biznesowy.
To dźwięk wiatraków?
Chłodzą komputery?
Tak.
Są bardzo gorące.
Czym różnią się te maszyny od tych?
Te specjalizują się w kopaniu bitcoina.
I innych kryptowalut.
Korzystają z innych algorytmów.
Ile masz takich pomieszczeń?
Pięć.
-Pięć takich sal? -Tak.
Nieźle.
Wytłumaczysz mi, na czym polega kopanie waluty?
Lepiej wytłumaczę to po czesku.
Super. Świetnie znam czeski.
Praca nad algorytmami...
To wujka żebro i nos...
Chudy, biedny sprawdza Danno coś tam, coś tam...
Dobra, kłamałem. Nie znam czeskiego.
Ale mam nadzieję, że ktoś mądrzejszy ode mnie
wytłumaczy mi to po angielsku
jak pięciolatkowi.
Pamiętasz, że łańcuch bloków to cyfrowy zapis
transakcji bitcoinowych?
Kopanie to tworzenie
i przyznawanie bitcoinów.
W tej analogii górnicy to goście,
którzy weryfikują transakcję, robiąc zdjęcia,
tagując parę młodą i wrzucając je do sieci.
Bitcoin tworzony jest jako zachęta
dla górników, by dalej budowali i utrzymywali łańcuch bloków.
Dobra, czas na rzucanie bukietu!
Bitcoina otrzymuje jeden szczęśliwy górnik.
Nie współczujcie górnikom, którzy nie złapali bukietu bitcoinów.
Transakcje bitcoinowe są zawierane nieustannie.
Co oznacza, że kopanie to wieczny sezon ślubny.
Im więcej pracują, by utrzymać łańcuch bloków,
tym więcej bukietów mają szansę złapać.
Suka.
Ponieważ kopanie kryptowaluty wymaga tyle energii,
kopalnie powstają w miejscach, gdzie energia jest tania,
takich jak Chiny, Islandia i właśnie Czechy.
I nie kopie się tu tylko bitcoina.
Istnieją tysiące innych kryptowalut.
Litecoin, ethereum, tether, EOS,
stellar, POPCOIN i tak dalej.
Musisz dostawać gigantyczne rachunki.
Tak, zwykle około 60 000 dolarów.
-Aż 60 000 $ miesięcznie? -Tak.
Dużo.
Możesz powiedzieć, ile przeciętni ludzie
kupują i inwestują w kryptowaluty?
Tak, około 30 000 $.
-30 000 $? -Tak.
-Tak sądzę... -Każdy?
Tak.
I ilu maszyn do tego potrzeba?
Ośmiu.
-Żeby wyprodukować bitcoiny za 30 000 $? -Tak.
Stary, niesamowite!
A ty masz pięć pomieszczeń pełnych maszyn.
Tak.
Czy ilość bitcoinów jest ograniczona?
-Tak. -Naprawdę?
Więc co się stanie, jak wykopią wszystkie?
Nie wiadomo.
Zanim wydam wszystkie swoje pieniądze
na coś, co rozumiem tylko dzięki ślubnym metaforom,
spotkam się z kimś, kto wyjaśni mi,
skąd kryptowaluta bierze swoją wartość.
Z POWROTEM DO
SAN FRANCISCO
JACKSON PALMER WSPÓŁZAŁOŻYCIEL DOGECOIN
Jackson był szefem marketingu i entuzjastą programowania,
którego próba zadrwienia z boomu na kryptowalutę
obróciła się przeciw niemu.
-Co słychać? Miło mi. -Cześć.
-Niesamowite psy. -Owszem.
To psy z twojej kryptowaluty? Dogecoin.
Zgadza się. Umieściłem psa na monecie.
To shiba inu.
W 2013 interesowałem się kryptowalutą.
Zauważyłem, że co miesiąc pojawia się jakaś nowa.
Lubiłem też memy z Piesełem.
P-I-E-S-E-Ł.
Twój pieseł? O czym ty mówisz?
Mem z Piesełem powstał, gdy zdjęcie psa
o przeszywającym spojrzeniu wrzucone przez przedszkolankę z Japonii
zrobiło furorę w Internecie.
Jackson zażartował na Twitterze:
„Inwestuję w Dogecoina, to ma przyszłość”.
-Wtedy jeszcze nie stworzyłeś waluty? -Skąd.
-Co stało się z tym tweetem? -Stał się hitem.
Wykupiłem więc domenę „dogecoin.com”,
wkleiłem zdjęcie Pieseła na monetę
i napisałem, że to parodia kryptowaluty.
I co się dzieje, gdy tworzysz walutę?
Nie trzeba robić nic
poza wrzuceniem kodu, który ludzie uruchamiają.
Tak samo było z bitcoinem, litecoinem i całą resztą.
Wrzucasz aplikację, którą ludzie uruchamiają,
a jeśli uruchomi ją dość dużo osób, powstanie wokół niej sieć.
Łatwizna.
I choć Jackson stworzył Dogecoina,
nigdy go nie kopał ani na nim nie zarabiał.
Za to w pierwszym rzędzie obserwował, jak Pieseł
zdobywał pozycję sensacji Internetu.
Zauważyliśmy, że w ciągu 24 godzin
dogecoin skupił wokół siebie
ogromną moc obliczeniową.
Pomyślałem: „O nie. Co my zrobiliśmy?”.
Dogecoin zaistniał.
Zanim się obejrzałem, był wart dwa miliardy.
Tutaj sprawa robi się niepewna.
Wzrost wartości dogecoina napędzała popularność uroczego psiaka.
A myślałem, że to ja za bardzo kocham psy.
Cześć.
Stworzyłeś własną walutę,
a mimo to pozostajesz sceptyczny?
Nazywam siebie kryptoracjonalistą.
Kryptoracjonalista. Brzmi lepiej. Dobrze.
Uważam, że za mocno reklamuje się
i za dużą wartość nadaje
mało realnym rzeczom.
Kryptowaluta powinna opierać się na swojej rzeczywistej wartości,
nie na hasłach głoszących, że za dziesięć lat
zrewolucjonizuje świat.
Jak mierzyć wartość kryptowaluty,
i kiedy przestaje ona być spekulacją,
a staje się faktem?
To termin techniczny.
-„Fakt”? -Tak.
To ciekawe wyzwanie.
Ich ceny wciąż się wahają,
więc ludzie niechętnie się ich pozbywają,
ponieważ są bardzo niestabilne.
Obawy Jacksona uwydatniają fakt,
że rynek kryptowalut wciąż jest w powijakach.
Nikt nie wie, co z niego wyrośnie.
Zeszłoroczne wahania ceny bitcoina
powielają schemat bańki internetowej,
która pękła, gdy to Internet był jeszcze w powijakach.
Kryptowaluta nadal jest aktywem spekulacyjnym.
Bardziej inwestycją w start-up niż gotówką w kieszeni.
Ale ludzie z całego świata starają się to zmienić.
WALIA WIELKA BRYTANIA
JAMES HOWELLS PIONIER BITCOINA
James Howells dostrzegł potencjał kryptowaluty
wcześniej niż ktokolwiek inny.
Był jednym z pierwszych górników, który zbił na bitcoinie fortunę.
Teraz James stara się znaleźć sposób
na wykorzystanie go podczas codziennych zakupów.
To twoja robota?
Tak, wdrożyłem ten system w sklepie.
To mój sklep testowy.
Sprzedaję moją aplikację firmom z całego świata.
Napisał apkę, która uczyni kryptowalutę tak łatwą w użyciu jak gotówka.
Wezmę energetyk.
A ja chipsy.
Apka współpracuje z elektronicznym portfelem,
przeliczając ceny na bitcoiny.
Zapłacę bitcoin cashem, jeśli mogę.
To portfel z bitcoin cashem.
Uzupełniłem go wcześniej.
Sprzedawca pokazuje mi kod QR, który zeskanuję, by zapłacić.
-Jasne. -Skanuję go.
I przesuwam, żeby potwierdzić.
Wtedy sprzedawca wie, że otrzymał fundusze,
które są teraz bezpieczne w jego portfelu.
Domyślam się, że Visa i MasterCard nie lubią bitcoina,
bo omija ich prowizję.
WYDAWCY KART PŁATNICZYCH ZARABIAJĄ 40 MLD ROCZNIE NA OPŁATACH TRANSAKCYJNYCH.
Może ich wygryźć z interesu.
Można dokonywać transakcji bez pośredników.
Czemu mamy płacić za to,
że oddajemy komuś pieniądze?
No jasne.
Potencjał transakcji bitcoinowych jest fascynujący.
Żadnych opłat bankowych, drobnych ani długich kwitów.
Kryptowaluta jest bezpieczna,
bo korzysta się z niej przy pomocy prywatnego klucza.
Ciągu 64 przypadkowych liter i cyfr, niemożliwego do odgadnięcia.
REKONSTRUKCJA
Jedynym potencjalnym problemem może być sytuacja,
w której użytkownik gubi klucz.
Załóżmy, że jest on zapisany na twardym dysku
i przypadkiem go wyrzucisz.
Ląduje na dnie góry śmieci.
Masz przerąbane.
Ale jakie są na to szanse?
Jak przypadkiem wyrzucić twardy dysk?
Miałem niefortunny wypadek:
wylałem na laptopa szklankę lemoniady.
Ale zachowałem dysk z tego laptopa,
bo wiedziałem, że mam tam portfel.
Mój portfel z bitcoinami
i prywatne klucze.
I zwyczajnie się pomyliłem.
Wyrzuciłem do śmieci
-niewłaściwy dysk. -O rany.
Dziś mój dysk
byłby wart...
65 milionów dolarów.
Jasna cholera.
Gdyby mi się to przydarzyło, nigdy w życiu
nic bym już nie wyrzucił.
Ale James ma plan, by odzyskać swoją fortunę.
Analizując dane składowisk odpadów z dnia, w którym wyrzucił dysk,
może określić przybliżoną lokalizację.
Ale ratusz nie pozwala mu szukać.
W Wielkiej Brytanii nigdy nie można było grzebać na wysypiskach śmieci.
-Zatem to niezbadane terytorium. -Rozumiem.
Policja może przeszukiwać wysypiska
w ramach śledztw w sprawach morderstw itp.
To najpierw kogoś zabij.
Może wtedy uda ci się odzyskać klucz.
Fakt, że nie mogę odzyskać
bitcoinów o wartości 50 milionów
świadczy o tym, że to bezpieczna waluta.
Gdybyś zapisał klucz na kartce papieru,
-miałbyś go? -Nadal bym go miał.
Gdybym miał klucz, mógłbym korzystać z tych pieniędzy.
Mógłbym uruchomić jakiś superkomputer,
który sprawdzałby wszystkie możliwe kombinacje.
Problem w tym,
że tych kombinacji jest więcej niż cząstek we wszechświecie.
Potrzebowałbym więc kilku słońc, żeby wyprodukować taką ilość energii,
dosłownie kilku słońc
i paru miliardów lat, by złamać kod.
To według mnie zapewnia bitcoinowi bezpieczeństwo
i pozwala wierzyć, że ta technologia to przyszłość pieniędzy.
Jeśli chcesz się przyłączyć,
możemy jechać na wysypisko
i pokażę ci,
gdzie zakopany jest mój wart miliony dolarów dysk.
Wszyscy ci ludzie ze swoimi pieniędzmi
ufają, że inni ludzie też uwierzą w te same pieniądze.
To nieprzerwany łańcuch zaufania.
Więc komu ufać?
Rządowi?
Metalowi?
Kodowi źródłowemu?
Czy żadnemu z nich?
Spójrz, to obrazuje skalę wysypiska.
To wszystko...
I jeszcze pod spodem.
Czas pokaże, jak drogi błąd popełnił James, wyrzucając dysk,
ale trudno go winić za wiarę w przyszłość
i żywienie nadziei na cyfrową fortunę.
Na razie może zrobić tylko tyle.
Istnieje duża szansa, że w ciągu dziesięciu lat
ten dysk będzie wart miliard dolarów.
A ja nawet nie mogę przejść tam
i go poszukać.
Kamera.
Akcja.
Zawrócę ten statek.
Zawrócę ten statek!
Udawaj pijanego.
Zawrócę ten statek.
Dobra, cięcie.
Idealnie.