De dood.
Het is de eindbestemming van ons allen.
Je kunt er flink aan verdienen.
Een Amerikaanse begrafenis kost $8000 tot $10.000.
Er gaat jaarlijks $20 miljard in de sector om.
Dat zijn alleen begrafenissen.
Er is ook een ondergrondse industrie
van advocaten, bedrijven, ambtenaren
en minder officiële mensen...
-Ben jij de huurmoordenaar? -Wie ben jij?
...die betaald worden om een prijs te zetten op het label aan je teen.
Ze beslissen hoeveel je leven
en je dood waard zijn
of wat ze je nabestaanden moeten uitbetalen
als je er niet meer bent.
Hoeveel is mijn leven waard?
Hoeveel kost een kist?
Hoeveel seks moet ik hebben om mijn rendement te maximaliseren?
Dit zijn maar een paar vragen die we ter aarde bestellen.
Welkom bij de aflevering over de dood.
DE DOODSAFLEVERING
Of je het leuk vindt of niet, we zijn allemaal verbonden door geld.
Ik ben Kal Penn en ik verken dit grote beest
dat de wereldeconomie heet.
Ten eerste, maak je geen zorgen.
Een hele aflevering over de doodseconomie
kan je nerveus maken.
Ik denk niet graag aan mijn eigen dood.
We hebben een teken nodig voor als het ongemakkelijk wordt.
Misschien 'puppy's'?
Hoeveel is een leven waard?
Eén miljoen mensen zullen één miljoen antwoorden geven.
Maar ik heb besloten het iemand te vragen
die goed is in het beëindigen van levens.
-Ben jij de huurmoordenaar? -Wie ben jij?
Ik ben Kal.
Oké.
Ik hoef geen gordel om als we nergens heen gaan.
We...
Ten eerste, niet stotteren.
-Ben je nerveus? -Oké.
-Een beetje. -Oké.
-Ontspan je, oké? -Oké.
-Ja. -Oké.
Hoe vinden mensen je als ze een huurmoordenaar zoeken?
Ik sta niet in de Gouden Gids, geloof me.
Dat bedoel ik.
Onder 'huurmoordenaar' zeker.
Verandert de prijs als iemand kinderen heeft?
Als ze in een flat en niet in een huis wonen?
Wat ben je? Een agent?
Ben jij een agent?
Ja, ik ben een agent.
Ik wist het wel.
-Oké. -Goed. Uitstappen, verdomme.
Van de jaren 80 tot de vroege jaren 00
had Dominick Polifrone zulke gesprekken
op afgelegen parkeerplaatsen
met wanhopige mensen die grof geld betaalden
voor een moord.
Ze dachten dat Dominick een huurmoordenaar was
die bereid was voor hen te moorden.
In het echt was hij een federale undercoveragent.
HUURMOORDENAAR, VOORMALIG AGENT
Zo werden mensen veroordeeld
die levens wilden eindigen.
Zoals in 1986,
toen hij de maffiahuurmoordenaar Richard Kuklinski hielp pakken,
die bekendstond als de IJsman, omdat hij zijn slachtoffers invroor na de dood.
Undercover gaan als huurmoordenaar om een echte te arresteren
was het dagelijkse werk van Dominick.
Hij is een expert in de financiële kant van moord.
Hoe werkt het?
Wat je probeert te zeggen, is: 'Luister,
'ik heb een probleem dat verholpen moet worden.
'Mijn vrouw bedriegt me of ik heb iemand ontmoet
'Ik wil van mijn vrouw af.'
Oké.
Hoe moet het gebeuren? Netjes?
Moet het een ongeluk lijken?
Er zijn meerdere opties.
Zelfs bij een huurmoord heb je een menu met keuzes.
-Een menu? -Niet...
Zo stel ik me het voor.
Je hebt...
Ik wil weten of het er als een ongeluk moet uitzien.
Of wil je een statement maken?
Kun je vertellen hoeveel het kost om iemand te laten vermoorden?
De prijs staat niet vast.
Stel: je hebt twee klanten.
De ene is CEO van een bedrijf en de andere is timmerman.
Hoe vertel je ze hoeveel het gaat kosten?
Ik probeer de persoon te doorgronden.
-Oké. -Als je uit een rijk gezin komt,
kan ik $10.000 zeggen.
Stel dat het een timmerman is.
Iemand werkt als automonteur...
Dan is het $5000.
Ik wist niet hoeveel het kost om iemand te laten doden,
maar $5000 lijkt me laag.
Als je een moord pleegt voor maffiamensen,
kan het $10.000 of meer worden.
-Oké. -Zeg eens of dit klopt.
De prijs van een huurmoord is niet zoals de prijs van een pizzapunt.
Die is niet $2 of $3, afhankelijk van de verkoper.
Die hangt af van wie de moord bestelt
en hoeveel je denkt dat ze kunnen betalen.
-Dat klopt. -Oké.
Betalen mensen cash of maken ze het geld over?
Kan het digitaal?
Ik ben toch geen bank.
Ik bedoel...
Geef je me een creditcard?
Proberen mensen dat?
-Nee, cash. -Cash dus.
Als je een creditcard zou geven, zou ik je doden.
Wat is de waarde van een mensenleven in de wereld van huurmoordenaars?
Niets.
Niets. Interessant.
Een leven in dat wereldje?
Serieus?
Hoeveel kost een huurmoord op mij?
Ik zou die gratis doen.
Fijn om te weten.
In Dominicks wereld kost een levenseinde
wat de markt kan verdragen.
Wie de moord bestelt, moet van tevoren betalen.
Wat gebeurt er als het andersom gaat?
Wie bepaalt de prijs van een dood als iemand al is overleden?
Als je zou overlijden door andermans schuld,
kan dat worden bestempeld als een onrechtmatige dood
en kunnen je nabestaanden binnenlopen.
Hoeveel dat is, bepalen jongens zoals hij.
Allen Hurkin-Torres is een gepensioneerde rechter
die meer zaken dan bijna ieder ander heeft afgehandeld,
wat meer dan 15.000 schikkingen opleverde.
Maar in zijn vorige leven
heeft Allen ook flink staan rocken in punktenten
met zijn powerpopband The Speedies.
Iedereen ziet je in een pak en dat is wie je bent.
-Maar dat is mijn bandfoto. -Gast.
Ik geef je een hint. Strepen.
Echt niet.
Allen werkt als privémediator
en helpt tot schikkingen komen buiten de rechtszaal.
Hij heeft meer dan $2 miljard aan schikkingen geregeld.
Hoe snij ik de venkel?
RECHTER ALLEN HURKIN-TORRES - MEDIATOR EN ROCKSTER
Wat zegt je hart?
Mijn hart zegt... Oké.
Allens leven is een beetje rock-'n-roll,
een beetje onrechtmatige dood en heel veel eten.
Mijn taak in de rechtbank
was anders dan die van de meeste rechters.
Mijn taak was zaken weg te werken middels schikkingen,
omdat we duizenden zaken hebben in Brooklyn.
Aan wat voor zaken werkte je?
Letselzaken en onrechtmatige-doodzaken.
Het enige wat ik deed, was in zulke zaken bemiddelen.
Iemand vroeg me eens
wat het verschil was tussen letsel en onrechtmatige dood.
Ik zei: 'Het is een letselzaak,
'maar het is het ergste soort letsel.
'Je bent dood.'
Bij rechtszaken over de dood
zijn er andere obstakels.
Wat is goed en fout? Wat vinden we belangrijk?
Een onrechtmatige-doodzaak is anders dan strafvervolging.
Niemand gaat de cel in.
Het recht wordt toegepast als een financiële transactie.
Zo werd O.J. Simpson niet voor moord veroordeeld,
maar was hij wel verantwoordelijk voor twee doden.
Hij moest meer dan $25 miljoen betalen.
JURY: SIMPSON MOET BETALEN
Of toen een man stierf door de gevolgen van letsel dat hij kreeg
toen hij een garnaal die door een restaurant vloog, ontweek
en geopereerd moest worden.
Zijn vrouw klaagde het restaurant aan
en vond dat ze $10 miljoen moest krijgen voor het verlies van haar man.
Helaas voor haar was de jury het niet met haar eens.
JURY VERWERPT GARNALENCLAIM
GEZIN WILDE $10 MILJOEN
Wie klaagt wie aan in zo'n zaak?
Vaak is het de man die meer geld verdient,
die is gestorven en de vrouw klaagt iemand aan
voor compensatie.
Hoe bepaal je de waarde van een leven?
De wetten verschillen per staat.
Maar in staten als New York
wordt de schade in geld uitgedrukt.
Wat bedoel je daarmee?
Wat je waard bent, is hoeveel geld je genereert.
Je wordt gezien als een machine die geld produceert.
Vaak gaat dat geld
naar degene die je onderhoudt.
Maar een deel van het probleem met die wetten
is dat de dood van een kind niks waard is.
Waarom?
Omdat kinderen en senioren geen economische machine zijn.
Ze produceren geen geld. Ze onderhouden niemand.
De vraag is: wat is de waarde van dat kind
en die oudere persoon?
Het antwoord is: heel weinig.
Wauw. Dat is raar.
Het enige element dat ze hebben, is pijn en lijden
voor een beperkte tijd voor de dood en net als die gaat gebeuren.
Angst vlak voor de dood.
Als een man op straat gewond is en schreeuwt:
'De auto komt op me af.
'Hij rijdt me aan. Dit gaat pijn doen.'
ANGST VLAK VOOR DOOD
Tenzij er pijn en lijden voor de dood is,
heb je een zeer beperkte waarde.
Waarom dan aanklagen?
In overlijdenszaken
missen ze iemand en het echte probleem is
dat het systeem niemand kan terughalen.
Ze willen catharsis.
Het is therapie.
Je praat met ze en hun grootste probleem
is een schikkingsbedrag te bepalen.
Ze denken dat, door '$40.000' te zeggen,
ze hun dierbare een prijs geven.
-Oké. -Ik doe meestal dit.
Ik zeg: 'Jullie dierbare komt niet terug.
'Het geld kan voor iets goeds gebruikt worden.
'Voor je andere kind.'
Als ze hebben gepraat,
voelt het net als na een therapiesessie en catharsis.
Je voelt dat je iets hebt gedaan.
Als je jezelf een prijs moest geven,
wat zou je dan doen?
Welke berekening maak je?
Ik verdien veel,
dus dat calculeer ik in.
Ik ben 55.
De vraag is: hoelang werk ik nog?
Want er is verlies aan geld.
Advocaten en rechters sterven in het harnas.
Velen werken nog als ze in de 70 zijn.
Zeg dat ik in de 70 ben.
Vijftien keer mijn jaarinkomen
is wat ik waard ben.
Dus als Allens dood onverwacht komt,
heeft hij een hoge waarde door zijn werk als rechter en mediator.
Dat gebeurt vast niet gauw.
Hij heeft de jaren 80 als drummer overleefd.
Het is logisch.
De wet kan je je leven niet teruggeven,
maar kan je dierbaren wel geld geven.
Ik denk graag dat ik meer waard ben dan mijn verloren inkomen.
Hoe kan ik zoveel mogelijk rendement krijgen op mijn dood?
Mijn dood moet veel opleveren.
Stel je je eigen dood als tragisch voor?
Dat hoop ik wel.
Ik neem aan dat je geen groot inkomen hebt.
Dat heb je goed geraden.
-Kun je... -Ja, sorry.
Bedankt.
Naast het verloren inkomen
is er geen vaste prijs voor een onrechtmatige dood.
Het hangt af van wie je bent, hoe je sterft,
wat voor arm gezin je achterlaat.
Je bedoelt 'rijk gezin', toch?
Dat hangt af van je verhaal.
In onrechtmatige-doodzaken kennen jury's gemiddeld
iets meer dan $2 miljoen toe.
Dat is prima.
Meer als je een tragisch verhaal hebt.
Zoals Scarface.
Meer zoals Steel Magnolias.
Die heb ik nooit gezien.
In 2001 stierf een 22-jarige aankomende speler van de Mets
aan een automankement voordat hij het contract tekende.
Dat gezin werd $131 miljoen toegekend.
Je dood moet Oscarwaardig zijn.
Zoals Michael Shannon
in die seksvissenfilm of zo?
Laten we maar focussen
op wat je zult achterlaten.
Ben je getrouwd?
Mijn vrouw en ik houden niet van etiketten.
Jury's wel.
Als je met iemand trouwt, voeg je miljoenen toe.
Een andere factor is dat sommige staten hedonistische schade toekennen.
Dat betekent dat ze je weduwe kunnen compenseren
vanwege het verlies van seksgenot met jou.
Ze hoeft het genot niet te bewijzen...
Toch?
Nee. Zet je je in voor de gemeenschap?
Doe je vrijwilligerswerk?
-Ja. -Prachtig.
Ik geef gratis mijn mening over knielen bij het volkslied.
Oké.
Ik zal eerlijk zijn.
Ik denk dat je dood steeds minder onrechtmatig klinkt.
Waarom wil je dat die wat oplevert?
Ik heb altijd rijk willen zijn.
Hoe wil je uitbetaald krijgen
als je gestorven bent?
Er zijn enkele elementen in dit scenario
die ik niet goed heb doordacht.
Misschien kun je een medium aanraden
of een andere interdimensionale specialist.
Zoals degene die je die magische ballen gaf.
-Eruit. -Is parkeren gratis?
-Niet voor jou. -Anders wel?
-Voor anderen. -Mijn neef heeft me gebracht.
Je kunt het ook anders aanpakken.
CALIFORNIË
In plaats van de prijs van een onrechtmatige dood te bepalen,
kun je vragen: 'Wat is een dood voorkomen waard?'
VERKEERSBORDENWINKEL
Overheden en bedrijven moeten die vraag continu stellen.
Mike Gatto is advocaat gespecialiseerd in letselschade.
Als een actie of een gebrek aan actie
door de overheid of een bedrijf leidt tot verwonding of dood,
is Mike je man.
Waarom zijn we hier?
ONRECHTMATIGE-DOODADVOCAAT HOUDT VAN BORDEN
Soms kan iets eenvoudigs als een verkeersbord levens redden.
Gisteren nam ik verklaringen af in een zaak waarin twee motorrijders overleden
doordat de gemeente naliet de motorrijders erop te wijzen
dat de rotonde verhoogd was.
Ze reden ertegen aan en stierven.
Zo.
Het teken. Puppy's.
De prijs van zoiets eenvoudigs kan serieuze gevolgen hebben.
De juridische stappen die je neemt,
gaan vast verder dan de prijs van een paar verkeersborden.
Veel verder.
Hoeveel kost een verkeersbord? $40?
Wordt er bij onrechtmatige-doodzaken
achter de schermen een berekening gemaakt
welke financiële compensatie een bedrijf of overheid kan uitbetalen?
We geloven dat dat voorkomt.
We komen er niet vaak achter,
maar er zijn enkele zaken geweest
die ons inzicht geven.
Men kent de Ford Pinto wel.
In de vroege jaren 70
wilden ze de Pinto voor een lage prijs op de markt brengen.
Ze wilden de auto voor $1999 verkopen.
Op een moment beseften ze
dat de gastank kon ontploffen en vlam kon vatten.
Het probleem kon voor $11 opgelost worden.
Zo.
Ford maakte berekeningen over de waarde van een mensenleven
en de verwondingen die door de gastank veroorzaakt konden worden.
Ze besloten niks te doen vanwege het geld.
Is dat normaal in de zakenwereld?
Dat mensen in een directiekamer zitten
en uitrekenen of ze moeten gaan betalen
als iemand doodgaat door iets wat ze doen?
Ik ben bang van wel.
We horen er alleen over
als er rechtszaken zijn en bedrijven het moeten onthullen
of als er een klokkenluider is.
Het komt niet vaak aan het licht.
Zijn zulke gesprekken
routineus in de zakenwereld?
Zulke berekeningen maken? In welk bedrijf dan ook.
Ik denk dat het een verstandige zakelijke praktijk is.
De vraag is: wat doe je met de informatie?
Overheidsinstanties maken dezelfde berekeningen
met de 'waarde van een statistisch leven'-maatstaf,
de WSL.
Middels een mix van onderzoek en marktanalyse
komen instanties tot hun eigen WSL.
Zo worden WSL's gebruikt.
In 2007 overwoog het ministerie van Vervoer
autofabrikanten te dwingen
om herinneringssystemen voor passagiersgordels te installeren.
Ze schatten in dat dat 44 levens per jaar zou redden.
Maar de installatie zou de sector $325 miljoen kosten.
Met een prijs van $7,4 miljoen per leven
was dat bedrag hoger
dan de toenmalige WSL van het ministerie van Vervoer.
De veiligheidsmaatregel werd niet ingevoerd.
Een prijs aan de dood hangen
stimuleert bedrijven en overheidsinstanties
om verantwoording te nemen.
Maar die prijs wordt voor ons bepaald door instanties
als rechters, jury's en mediators.
Wat als we zelf de prijs konden bepalen?
Zouden we dezelfde nuchtere, harde logica als professionals gebruiken?
SPANJE
Heb je je ooit afgevraagd wat je leven je waard is?
Hoeveel moet je verdienen om de dood te riskeren?
MOSSELOOGSTER
Abrahán en Francisco berekenen dat elke dag.
MOSSELOOGSTER
Ze oogsten eendenmossels
op vlijmscherpe rotsen in de Atlantische Oceaan
aan de noordkust van het land.
Het is gevaarlijk werk dat levens eist en goed betaalt.
Die mossels zijn een delicatesse
waarvoor veel wordt betaald.
In toprestaurants moet men soms wel €100 betalen.
Dat is bijna $120 per portie.
Hoe vaak vallen er gewonden en doden?
Is het normaal of...
Er zijn elk jaar incidenten.
Gebroken ribben, maar ook mensen die sterven.
Twee jaar geleden ging een visser alleen naar de rotsen
en toen hij een paar dagen later opdook, was hij dood.
Dit zit er gestoord uit.
Zelfs als de zee kalm is, zoek je
de moeilijkste plekken
om de beste mossels te krijgen.
Waar bewaart hij ze?
Hij doet ze in het T-shirt met een riem.
Je moet goed opletten.
Mijn moeder huilde bijna toen ik zei dat ik mijn vergunning wilde.
'Dat is heel gevaarlijk.'
Ja. Wauw.
Er is paniek in zijn stem.
Dit is volgens onze maatstaven gestoord,
maar hoe is het vergeleken met anders?
Vandaag is een heel goede dag.
De zee is kalm. Je ziet die zelden zo.
Wil je er één proberen?
Graag.
Hoe eet je die?
Je moet zuigen.
Gewoon afbijten?
Ik vind ze rauw lekker.
Het heeft de textuur van snot
en de smaak van een ongelofelijk schone zee.
Ik heb nooit snot gegeten.
Ik ook niet.
De meesten doen liever iets anders
dan iets wat er zo gevaarlijk uitziet.
Wat is de stimulans voor deze jongens?
Wat verdien je normaliter?
Ongeveer €500 in zulke omstandigheden. Ja, €500.
Delen jullie dat?
Per persoon.
Per persoon? Zo.
Dat is $600 per persoon.
Vertel me eens over deze plek.
Jullie komen hier voor jullie aan boord gaan.
Als het weer slecht is en je niet op de boot kunt,
kun je hier naar beneden.
Ga je hier naar beneden?
Het is een steile afgrond.
Soms gebruik je een touw voor de gevaarlijkere plekken.
Een paar jaar geleden was een collega
van de klif aan het afdalen, toen hij tussen twee rotsen viel
en gered moest worden met een helikopter.
Jullie verdienen goed,
maar jullie brengen jezelf
ook in ernstig gevaar.
Is dat het waard?
Er is een toegevoegde waarde als je hier een passie voor hebt.
Het is een verslaving, een drug.
Wat is er zo mooi aan?
De zee. Vissen.
Eigen baas zijn.
Ja, dit...
Je moet het voelen om het uit te kunnen leggen.
Net als mensen hebben besloten
dat eendenmossels een delicatesse zijn die een hoge prijs waard zijn,
hebben Abrahán en Francisco besloten dat het geld dat ze verdienen voldoende is
om hun leven te riskeren.
Nu komen onzichtbare berekeningen
die we dagelijks maken,
maar vanuit een ander oogpunt.
Men beseft vaak niet
hoe onze keuzes waarde aan onze levens toekennen.
Zoals een loonsverhoging voor gevaarlijk werk.
Dakdekkers verdienen $4000 meer dan andere bouwvakkers,
omdat de kans hoger is dat ze op het werk sterven.
-Echt waar. -Cut. Pauze.
Die keuzes reflecteren een kosten-batenanalyse
van wat we bereid zijn te riskeren in ons leven.
De overheid schat in
hoeveel het kost om een sterfgeval te voorkomen,
voordat die borden plaatst en helmen verplicht stelt.
Als je het niet uitrekent,
maak je intuïtief de berekening over welke gevaren je loopt.
Hou me vast.
Het is idioot om Russisch roulette te spelen,
zelfs voor $1 miljoen.
Het is de kans van één op zes dat je sterft niet waard.
Maar je moet wel $6 uitgeven aan een rookmelder
om de kans van één op één miljoen te elimineren dat je sterft bij brand.
Leg deze in de kamer van mijn kinderen.
Neem de linebacker van de 49ers, Chris Borland.
Hij ging met pensioen na één seizoen in de NFL
om hersenletsel te voorkomen.
Hij gaf een driejarig contract van $2,3 miljoen op
om die kans van 40% te elimineren.
Voor hem zijn hersens die die berekening kunnen maken, meer waard dan het geld.
Wat zijn jouw hersens waard?
Snel geantwoord, hoor.
Maar gevaren vermijden is niet altijd makkelijk.
Niemand zal je aanvallen op kantoor,
maar de hele dag op een stoel zitten, verdubbelt je kans
op diabetes, een beroerte, kanker en dementie.
Haal deze moordmachine weg.
Niemand wil elk gevaar elimineren.
Als je je totaal afsluit,
kan je leven je één miljard waard zijn,
maar ik zou het nooit doen.
Elk gevaar uitbannen betekent al het plezier uitbannen.
Dan zou ik oordopjes, selfies, liften, hotdogs,
warm water, kerstbomen en bedframes moeten vermijden.
Allemaal moordenaars.
Eén op 700.000 Amerikanen sterft door uit bed te vallen.
Dat is meer dan terrorisme.
Maar ik leg mijn matras niet op de vloer,
want ik ben geen 25 meer.
Zo zie ik er alleen uit.
Welke prijs je ook wilt betalen voor een rijk leven,
er is één rekening die altijd komt.
TSJECHIË
Als je sterft, ben je verdwenen,
maar er is een heel financieel systeem rond wat overblijft.
Je letterlijke overblijfselen.
De begraafplaats van de Allerheiligen-kerk
is een van de vroegste voorbeelden van lijkeneconomie.
Zo.
Hoeveel botten en schedels liggen hier?
Duizenden.
Ongeveer 100.000 pijpbenen
en 60.000 schedels.
ARCHEOLOOG
Filip Vemilsky werkt als archeoloog met de kerk.
Volgens hem werd het klooster een 14e-eeuwse bezienswaardigheid
nadat een monnik terugkwam met heilige aarde
van de plek van Jezus' kruisiging en die over de begraafplaats strooide.
Het is een legende die een sterk verkooppraatje werd.
Als je een eeuwige rustplaats zoekt,
gaat het om locatie, locatie, locatie.
Dit gebied was verbonden met Jeruzalem en Golgotha,
heilige plekken van het christendom.
Er geschiedden ook wonderen in dit gebied.
Voor christenen was dit een bijzondere plek
met een bijzondere betekenis.
Konden ze vragen wat ze wilden?
Was dit betaalbaar?
Ze moeten veel betalen
om in dit gebied te worden begraven.
Eenvoudige wederopstanding. Daar hangt een prijskaartje aan.
Dat deden de monniken dan ook.
Maar in de 14e eeuw sloeg de Zwarte Dood hard toe in Europa.
Om plek te maken voor de miljoenen doden,
moesten oudere lijken op de begraafplaats worden opgegraven
en werden de botten hergebruikt voor het unieke decor
waarmee de kerk is versierd.
Inclusief een kroonluchter van menselijke botten.
Om de boel wat gezelliger te maken.
Het ziet er griezelig uit,
maar door van botten Meccano-stukjes te maken,
konden ze nieuwelingen blijven verwelkomen.
De monniken die dit bouwden, begrepen
dat angst voor wat er met lichamen en zielen na de dood gebeurt,
krachtig is en moeilijk om mee om te gaan.
Misschien wisten ze honderden jaren geleden
dat wat mensen helpt met die gevoelens om te gaan,
verkocht kan worden voor een hoge prijs.
Er was 200 jaar geleden geen uitvaartsector.
Toen liet je familie je in de grond zakken
op de begraafplaats of in de achtertuin, net als je hamster.
Maar toen Abraham Lincoln werd vermoord,
werd hij de eerste president die werd bewaard
middels een oude methode die nu 'balsemen' heet.
Zoveel rouwenden zagen Lincolns glimmende, bewaarde lichaam
tijdens de afscheidstournee dat balsemen viral ging.
Begrafenisondernemers sprongen erop in,
mortuaria doken overal in de VS op
en begrafenisondernemers begonnen geld te vragen voor kisten,
het opbaren en grafstenen.
Algauw werden postmortale make-overs gewoon.
Als je een politiek kopstuk was, zoals Vladimir Lenin of Eva Perón,
werd het een must.
De gewone mensen beseften algauw
dat ze hun dode dierbaren voor een hoge prijs moesten terugkopen.
Ze waren niet goedkoop, maar wel knap.
MALEISIË
Amerika zit in de zak van de uitvaartsector,
maar de sector rond de dood was 30 jaar geleden in Maleisië onbekend.
Voor die tijd beheerde de overheid de begraafplaatsen
vaak met een onprofessionele dienstverlening.
Families moesten daarvoor kiezen
of hun dierbaren op hun eigen land begraven.
Maar Frank Choos vader had een visie en bouwde een bedrijf rondom begraven.
DIRECTEUR HERDENKINGSPARK XIAO EN
Het is een relatief nieuw idee in Maleisië
dat er een plek is voor uitvaartdienstverlening.
Hoe begon het?
We begonnen in de vroege jaren 80.
In Maleisië waren alle begraafplaatsen van de overheid.
Die bepaalde welk gebied een begraafplaats werd.
Mijn nu overleden vader dacht: hoe doen ze dat in andere landen?
Hij nam ons mee naar allerlei landen
en dan gingen we naar begraafplaatsen en herdenkingsparken.
Halverwege de jaren 80
besloot hij: ik wil dit in Maleisië introduceren.
We verzorgen alle aspecten, van mortuarium met balseming
tot afscheidszaaltjes waar mensen een wake kunnen houden,
het crematorium en de parken.
Franks familie importeerde al die westerse uitvaartmogelijkheden,
maar het succes kwam voort uit aanbieden wat in zijn cultuur belangrijk was,
en een persoonlijke toets.
In dit gebouw huisvesten we de familiestenen.
We bieden tweemaandelijkse gebeden door monniken aan.
Ik neem je mee naar de opslagplaats voor crematieoverblijfselen.
Er zijn hier ook tempels
gericht op een mix van boeddhisme, christendom,
hindoeïsme en Chinese geloofsovertuigingen.
In Maleisië is dit een heel nieuwe doodseconomie
met prijskaartjes tot 40.000 ringgit
of $10.000.
Waar je ook naartoe denkt te reizen in het hiernamaals,
dit is de toegangspoort.
Wauw.
Hier kun je foto's en inscripties in doen.
Staan de urnen erin?
Ja, er komen urnen in. Deze zijn voor stellen.
Oké.
Eerst was men sceptisch,
vooral omdat de meesten nooit een goede uitvaart hadden meegemaakt
en geen goede manier kenden om dierbaren te herdenken.
Nu, 30 jaar later,
hebben we 100 herdenkingsparken in het hele land.
Ze doken overal op.
Franks vader bewees dat uitvaartdiensten,
zoals de meeste succesvolle bedrijven,
kunnen worden afgestemd op specifieke markten en mensen.
Maar hoe gespecialiseerd wordt de doodssector
in zijn jacht op klanten?
DUITSLAND
In het Duitse Hamburg
zijn HSV-voetbalfans
echte fanatiekelingen.
In dit enorme stadion rouwen fervente sportfans
niet om het verlies van een wedstrijd,
maar ook om hun dierbaren.
Dit komt doordat het is gesitueerd naast een begraafplaats
die is afgestemd op zijn unieke fans.
Lars Rehder is de beheerder.
De ingang is een voetbaldoel met de originele maat.
-Cool. -Ja.
De mensen die hier begraven worden, hebben het clubsymbool.
Hoeveel kost een begrafenis hier?
Ongeveer $4000 als je een graf zoals dat wilt.
Er zijn 20 mensen in één graf begraven.
Wauw. Oké.
Dat is goedkoper.
Ja.
Als je een graf wilt met maar twee mensen,
kan dat tot $15.000 kosten.
Zijn in dat grote graf 20 mensen begraven?
-Ja. -Een familie?
Het is geen familie.
Het kan een fanclub zijn die de kosten deelt.
-Wil je hier begraven worden? -Ja.
-O, ja? -Het is een mooie plek, vind ik.
Deze begraafplaats geeft een nieuwe betekenis aan 'diehard'-fan.
Ik ben Yankee-fan,
maar ik wil niet naast hun stadion worden begraven.
Dan ben ik niet zo'n grote fan als ik dacht.
Ja, ik begrijp het.
Het idee om de dood te verbinden aan iets waar je van houdt,
is logisch.
Je kunt het niet meenemen.
Of wel?
HONGKONG
Alles in deze winkel is bedoeld om mee te nemen na je dood.
Als je in het hiernamaals een haan wilt, kun je die meenemen.
Alles is van papier gemaakt.
Dit is geweldig.
Alles is om te verbranden.
Bij het taoïstische geloof hoort
dat je spullen naar je dierbaren in het hiernamaals kunt sturen
als je een papieren versie verbrandt.
De dood hoeft niet saai te zijn.
Het is een oud, Chinees ritueel, bewerkt voor de moderne economie.
Dit is de beste,
omdat die zo ouderwets is.
Er staat 'Marlbero'.
Dit is allemaal leuk
voor je kant-en-klare spullen voor de eeuwigheid,
maar als je iets op maat gemaakt wilt,
is er maar één bestemming.
Mr Ha staat bekend als de koning van papieroffers.
Ik kom leren van de expert
over de economie van winkelen voor de zojuist overledenen.
Vanuit het Chinese taoïsme en boeddhisme
is er het geloof dat waardevolle spullen overgedragen moeten worden
van generatie op generatie.
Het idee is dat, als je deze papieroffers in dit leven verbrandt,
je dierbaren ze zullen ontvangen in het hiernamaals.
PAPIERMEESTER
Als iemand een papieroffer verbrandt voor de dode,
is dat dan symbolisch of letterlijk bedoeld?
Deze offers dienen zowel de levenden als de doden.
Een zoon die nog geen papieren huis voor zijn vader heeft verbrand,
kan tijden niet slapen,
omdat hij zich afvraagt of zijn vader
een huis heeft om in te wonen in de onderwereld.
Kun je me een voorbeeld geven van wat mensen je vragen te maken?
Ik herinner me één geval waarin de overledene
een maffiabaas was.
We moesten voor zijn begrafenis offers maken
die leken op zijn handlangers
en een wapen of een slagzwaard droegen,
zodat zijn macht en autoriteit werden verbeeld.
Die maffiabaas kon al zijn jongens meenemen
naar het hiernamaals.
Precies.
Vragen mensen om dingen die ze nooit hebben gehad?
Gaat het om verlangens?
Ja.
Dat is de echte betekenis van papieroffers.
Als de overledene nooit in een Rolls-Royce heeft gereden
toen diegene nog leefde,
kan de familie papieroffers bestellen die op die zaken lijken.
Je probeert de dromen van de dode te verwezenlijken.
Als je het niet breed hebt,
is er dan toch de verwachting
dat je papieren goederen koopt voor je dierbare voor de ceremonie?
Het ergste is het op het Chinese vasteland.
Om een dure begrafenis te betalen,
leent de familie van de dode soms zoveel
dat ze acht tot tien jaar moeten afbetalen.
Wauw. Ik snap het nu. Wat een last voor de families.
Dan verkopen ze hun huis.
Verkopen ze hun huis om de uitvaart te betalen?
Ja.
Sommigen zijn bereid een offer te brengen
om een offer te brengen.
Ik weet niet of iemand
flink gaat betalen voor mijn hiernamaals,
dus heb ik Mr Ha gevraagd om mijn lievelingsdingen te maken,
zodat ik die vast kan verbranden.
Dat kan toch geen kwaad?
Dat is mijn hond.
Dat heb je goed gedaan.
Ze leeft nog.
Dat blijft ze voor altijd.
Anders gaat het mis met me.
Ik ken haar menselijke eigenschappen toe,
dus ik kan haar toch niet verbranden?
Papieroffers van dieren zijn niet taboe,
omdat ze dieren zijn, geen mensen.
Je kunt je hondvormige offer verbranden voor je dood.
Jullie zullen herenigd worden.
Zo werkt het dus. Mooi.
Geweldig.
Dit is zodat ik wifi heb.
Heb je het wachtwoord?
Dat moet je zelf uitzoeken.
Oké.
Taco's en bonen.
Die zullen je goed vullen in de onderwereld.
Steeds weer, hoop ik.
Mooi.
Dit is een joggingpak.
Dat staat je goed.
Hoeveel moet ik betalen voor deze vier dingen?
Het kostte meer dan drie dagen om ze te maken.
De prijs is 11.000 HKD.
Ik zal je dus bijna $2000 geven als ik wegga.
Bedankt. Ik ben er blij mee.
Ik heb net $2000 uitgegeven aan papier-maché.
Dat is veel geld om te verbranden.
Letterlijk.
Mensen geven veel uit aan de dood.
Doordat niemand weet wat er aan de andere kant is,
kun je weinig inbrengen tegen hoeveel geld iemand op tafel legt.
Ik vraag me af of de economische keuzes die we maken rondom de dood,
op redelijke argumenten gestoeld zijn.
Waarom denken we geld te moeten steken in afscheid nemen van dierbaren?
CALIFORNIË
Caitlin Doughty verdient aan de dood.
Voor een begrafenisondernemer
heeft ze radicale ideeën over de motor achter de uitvaartsector.
Het idee is dat je je dierbare
naar een uitvaartcentrum moet brengen
en niet betrokken bent bij het proces,
behalve opdagen bij de begrafenis.
Ik dacht altijd dat je dat moest doen.
Staat dat niet in de wet?
NATUURLIJKE BEGRAFENISONDERNEMER
Nee. Een deel van wat ik doe, is kennis verspreiden
en mensen vertellen dat men betrokken kan zijn.
Er zijn andere opties voor uitvaarten.
Ze kunnen minder duur en betekenisvoller zijn.
Er zijn veel veilige en legale dingen die je met dode lichamen kunt doen
waar je misschien niks van afweet.
Wat zo interessant is aan de dood overal ter wereld,
is dat onze exportproducten
de slechtste delen van de Amerikaanse cultuur zijn.
-Zelfs in de dood? -Ja.
De dood die wij exporteren, is de kapitalistische dood.
Die zegt dat hoe meer je koopt voor je dierbare,
hoe meer je om diegene geeft
en we moeten die zaken scheiden.
Kun je me kort vertellen
wat je aantrok in dit werk en wat je er mooi aan vindt?
Natuurlijk. Ik heb tien jaar in de uitvaartsector gewerkt
en ik begon als bediener van het crematorium.
Ik begon als degene op de achtergrond
bij de grote, industriële machines die de lichamen cremeren.
Het eerste wat ik merkte, is dat ik er vaak als enige bij was.
Er was geen familie bij. Ik cremeerde je moeder, vader of zus in mijn eentje.
Dat vond ik choquerend. Waarom sta ik hier alleen?
Ik begon te begrijpen
dat het onze maatschappij is die ons niet vertelt
dat we betrokken moeten zijn bij de dood en uitvaarten.
Dat we erbij moeten zijn
of zelfs dat dat mag.
De Amerikaanse dood was 150 jaar geleden
totaal in handen van de familie.
Iemand sterft thuis en hij of zij wordt daar afgelegd.
Je buurman maakt de kist die je op je eigen schouders naar het graf draagt.
De familie en gemeenschap zijn volledig betrokken.
Rond het begin van de 20e eeuw
kreeg je mensen die zeggen:
'Interessant. We kunnen hier geld aan verdienen.'
We kunnen zeggen dat het veiliger en hygiënischer is
als wij de lichamen meenemen,
wij voor ze zorgen en jullie ervoor betalen.
Tijdens de afgelopen 100 jaar
zijn we gehersenspoeld
dat dat de veilige en legale manier is om het te doen.
Dat is niet waar.
Je hoeft het lichaam niet over te dragen aan de begrafenisondernemer
om het chemisch te laten bewerken
en het je terug te laten verkopen als een product.
Oké.
Je kunt voor een natuurbegrafenis kiezen.
Dat heb je een rieten kist of lijkwade in een ondiep graf.
Je desintegreert in de aarde eromheen
en groeit door in een boom, een struik,
een bloem of iets moois.
Dit is dus een lijkwade.
Dit is een lijkwade.
-Wil je hem proberen? -Ja.
-Ga maar liggen. -Oké.
-Laat het avontuur beginnen. -Ja.
We leggen je op je zij.
Je hoofd blijft onbedekt.
Dit is net kamperen.
Het lijkt inderdaad net kamperen.
Hier binden we die vast.
Niemand stopt je zo in.
Ik ben de leidster.
Hopelijk bevalt Kamp Dood je.
Ik zou nu wel lekker kunnen slapen.
Wacht tot je gezicht bedekt is.
Kijk hoe het dan voelt.
-Ben je er klaar voor? -Ja.
Dit is het moment.
Dag, jongens.
Als je niet kunt ademen, moet je het laten weten.
Ik laat het weten.
'Begrafenisondernemer doodt man.' Die kop wil ik niet.
Als ik doodga, lig ik klaar, hè?
Er hoeft niks meer te gebeuren.
Klaar. Je kunt het graf graven.
Jij, mijn vriend, ligt in een lijkwade.
Hoe voel je je?
Niet slecht.
Je ziet er goed uit. Prachtig.
Ja? Bedankt.
Ik snap het wel.
Als dit een optie is,
waarom zou je je dan laten opsluiten in een kist?
Rouw kan ons tot radicale keuzes leiden.
Vaak zijn die niet economisch van aard.
Het is duidelijk dat er een economie is ontstaan
rondom elk aspect van de dood.
Rouwen om onze dierbaren kost ons geld.
Iemand onverwachts verliezen
kan leiden tot enorme bedragen.
Als ik mijn vijanden wil uitschakelen,
moet ik cashgeld meenemen.
De rekensommen achter die keuzes
kunnen ingewikkeld zijn,
maar geld besteden in de economie rond de dood
lijkt respijt te bieden van de existentiële angst
die voortkomt uit de wetenschap dat de dood komt
voor ons allemaal.
Nu is het tijd voor puppy's.
-Eruit. -Is het gratis parkeren?
-Nee. -Oké.
-Fijne Pasen. -Ja.
-Ga weg. -Bedankt.
Ken je goede advocaten?
Ik bel de politie.
Ken je Sting?
Een slechte grap.
...dat ze je weduwe kunnen compenseren vanwege het verlies van seksgenot met jou.
Wil je van mijn seks genieten?
Wat een rare...
-Dat ga ik mijn vrouw zeggen -...Victoriaanse roman.
Dat moet ik opschrijven.
Dat zeg ik tegen mijn vrouw.
Wil je van mijn seks genieten?
Shit.