Ściema.
Podróbki.
Są wszędzie.
Niektóre widać od razu.
POTWÓR Z LOCH NESS
Inne nie tak łatwo rozpoznać.
Od waluty...
Koleś wygląda jak ja.
...przez gadżety,
po leki i logotypy na ubraniach.
Podróbki wysysają miliardy dolarów rocznie
z globalnej gospodarki.
Ich zdolność do naśladowania oryginału
daje im władzę.
Mogą osłabić marki warte miliony dolarów,
podkopać nasze zaufanie do rządu
i finansować naprawdę niezły syf.
CHASKOWO BUŁGARIA
Terroryści sprzedają podróbki, by finansować ataki.
Cholera!
Jak udaje im się uniknąć kary?
Zaraz się dowiemy.
Tak, to podróbka.
Twoja stara też.
Co?
Fałszerstwo zabija (i ratuje) gospodarkę
Wszystkich nas łączą pieniądze.
Jestem Kal Penn. Badam bestię,
jaką jest gospodarka światowa.
WIELKA BESTIA ZWANA GOSPODARKĄ ŚWIATOWĄ
Pieniądze. Spłacamy nimi długi,
kupujemy rozrywki, odkładamy na czarną godzinę.
Ale w USA fałszywe pieniądze krążą niemal od tak dawna,
jak te prawdziwe.
Kto chroni naszą walutę,
gdy fałszerze atakują naszych zmarłych prezydentów?
WASZYNGTON
Przyjechałem do stolicy, by się dowiedzieć.
Witamy w siedzibie Secret Service.
W tym budynku znajdują się największe działy tajnych służb USA.
Dlatego macie tu tyle schodów.
Oto agent Trent Everett.
Tak wyglądają agenci bez okularów i słuchawek.
Mało kto wie, że Secret Service
ściga fałszerzy waluty.
Wiedzą tylko, że chronicie prezydenta i jego rodzinę.
Secret Service powstała, ponieważ
pod koniec wojny secesyjnej
okazało się, iż około połowa
waluty krążącej w USA była podrobiona.
-Aż tyle? -Tak.
14 kwietnia 1865 roku
prezydent Lincoln wpadł na pomysł założenia
Secret Service.
Sporządzono odpowiednie przepisy
i przedłożono mu do podpisania,
ale tego wieczoru Lincoln wybrał się do teatru,
gdzie zastrzelił go John Wilkes Booth.
Podczas wojny secesyjnej w USA nie było jednej waluty.
Banki mogły wydawać dolary wyglądające bardzo różnie.
To ułatwiało zadanie fałszerzom.
Przesyt fałszywek wywołał inflację.
Cena 0,5 kg herbaty sięgnęła 35 $,
a beczka mąki - 1000 $.
Wtedy rząd USA postanowił rozpocząć
walkę z fałszerzami.
To ci się spodoba.
Poznasz moją koleżankę Irinę,
jedną z naszych analityków.
Oto wydział dochodzeń karnych.
Dziękuję.
Zabiorę cię do archiwum dowodów
i pokażę ci kolekcję podróbek,
które tu przechowujemy.
Popatrzymy na pieniądze.
Zadaniem Iriny Geiman jest ochrona
naszego systemu walutowego.
Secret Service sprawdza około 2,5 mln sztuk
fałszywej waluty rocznie.
Irina jest bardzo rzeczowa.
SPECJALISTKA OD PODRÓBEK
Mam tu kilka podróbek
i dwa oryginały.
To są prawdziwe banknoty.
Możesz je potrzymać.
-Dziękuję, to miłe. -Co to, to nie.
-Nie? -Tak nie wolno.
Od chwili założenia służby
USA ściga się z fałszerzami,
by chronić nasze pieniądze i zaufanie obywateli do waluty.
Oto cechy oryginalnych banknotów, które łatwo zapamiętać.
Patrząc na nie pod światłem przechodzącym,
widzimy obrazy wpisane w papier.
Tutaj mamy dużą piątkę, widzisz?
A tu trzy mniejsze.
A tutaj wąziutki pasek
na prawo od podobizny.
Fajne.
Studolarówka ma dodatkowy element. Trójwymiarowy pasek.
Gdy przechylamy banknot w różnych kierunkach,
obrazy poruszają się.
Dlatego kiedy chcesz przyszpanować i rzucasz stówą w sklepie,
-kasjer robi tak. -Właśnie.
A potem mówi, że nie przyjmuje setek.
To są podróbki, które często widujemy.
Coś zwraca twoją uwagę?
Nie przekonuje nawet Franklina.
Grant dowiedział się, ile konfederaci mają pomników.
Chwila. Ten koleś jest bardziej podobny do mnie
niż do Abrahama Lincolna.
Sporą część działalności Secret Service stanowi edukacja.
Jeździmy po świecie
i uczymy ludzi,
jak rozpoznać autentyczną walutę.
Fałszerze mają coraz lepszy sprzęt,
więc USA musiało wdrożyć nowe środki bezpieczeństwa,
by chronić nasze pieniądze.
Bez nich kraj byłby narażony na ataki
genialnych fałszerzy, którzy dążą do zniszczenia naszej gospodarki.
Witajcie, obywatele świata.
Jestem Fałszerzem.
Destabilizuję rządy.
Nie potrzebuję głowic nuklearnych.
Wystarczy mi drukarka.
Wywołuję inflację za jednym naciśnięciem guzika.
Wątpicie w to? Pogadajcie z Jugosławią.
Ojej. Przecież ona już nie istnieje!
Fałszywe pieniądze osłabiły jugosłowiańską gospodarkę
podczas wojny domowej!
Nie masz do mnie startu, Milošević.
Złoczyńcy z promieniami zmniejszającymi są żałośni.
Ja zmniejszam wartość waszych pieniędzy,
produkując swoje.
Bomby są takie prymitywne.
Obrót fałszywkami wywołuje większe szkody.
Po co Hitler drukował funty brytyjskie podczas II wojny światowej?
Bank Anglii musiał wycofać nominały powyżej 5 £!
Biorę na cel gospodarki korzystające z metody kasowej. To szkodzi najuboższym.
Jeśli znajdziecie kogoś gorszego ode mnie, przedstawcie mi go.
Skopiuję go i wprowadzę do obrotu!
Stój, fałszerzu.
Jestem Fałszerzem.
Copycat, do ataku!
Mogłem cię nie klonować.
Staniesz przed obliczem sprawiedliwości.
Gdzie on się podział?
Głupia! Jestem wszędzie!
Zwłaszcza w gospodarkach kasowych!
INDIE
Indie zamieszkuje ponad 1,3 mld ludzi.
Większość transakcji finansowych opiera się tu na gotówce,
przez co system jest narażony
na destabilizujące efekty fałszerstwa.
Co mam zrobić z tymi starymi banknotami?
Nic pan za nie nie kupi. Są bezwartościowe.
Bezwartościowe?
Tak. Rząd Indii je unieważnił.
Co mam zrobić?
Może je pan podrzeć.
Ten facet mówi, że nic za to nie kupię.
Jak to się stało, że całe góry indyjskich banknotów
nagle stały się bezwartościowe?
W 2015 r. w Indiach gwałtownie wzrosła liczba
podrobionych rupii.
Głównie nominały 500 i 1000 rupii.
Sporą część wprowadził do obrotu Pakistan,
chcąc osłabić gospodarkę Indii.
Dlatego w 2016 r. premier podjął decyzję,
ORĘDZIE PREMIERA
która zaszokowała obywateli.
Jego celem była ochrona waluty.
Wrogowie zza granicy
PREMIER INDII 8.11.2016
prowadzą operacje przy użyciu fałszywych banknotów.
Fałszywa waluta
i terroryzm.
By wykorzenić korupcję i fałszerstwa,
postanowiliśmy, że banknoty 500-rupiowe
i 1000-rupiowe,
z których korzystamy,
zostaną wycofane z obrotu
dziś o północy.
Premier dokonał tak zwanej demonetyzacji.
To nic nowego.
W przeszłości państwa korzystały z tego rozwiązania, by zwalczać inflację
i ściągać podatki,
ale nie do walki z fałszerzami.
Nie ma powodów do paniki.
By lepiej to zrozumieć,
wyobraźcie sobie, że rząd informuje nas dziś,
że banknoty 20, 50 i 100-dolarowe są nieważne.
To właśnie stało się z ponad 85% waluty indyjskiej.
Premier chciał chronić gospodarkę Indii
przed fałszywkami,
pozbywając się i prawdziwych, i fałszywych,
co wywołało niezamierzone konsekwencje.
ANALITYK FINANSOWA
Gargi Bhattacharjee to analityk,
która z bliska widziała efekty demonetyzacji z 2016 roku
i jej konsekwencje dla obywateli Indii.
Jak demonetyzacja wpłynęła na ich życie?
W dużym stopniu.
Ci wszyscy ludzie obracają gotówką.
Nie przyjmują czeków,
bo nie mają dla nich wartości.
Skąd dowiedziałaś się o demonetyzacji?
Jakie były jej pierwsze efekty?
Widziałam orędzie.
W porannych wiadomościach. Zobaczyłam, że przemawia premier
Narendra Modi.
Mówił o wycofaniu jakichś banknotów
z obrotu.
Powodem, jaki podał,
była walka z fałszerzami.
Pół godziny później
zobaczyłam długie kolejki
do bankomatów.
Ludzie nie rozumieli, co się dzieje.
To był chaos.
Kraj nie był gotowy na wdrożenie kroków zarządzonych przez premiera.
Wydrukowano nowe banknoty,
ale w bankomatach szybko ich zabrakło.
Część z nich nie mieściła się w urządzeniach.
Zginęli ludzie.
Nagle, zupełnie niespodziewanie,
obywatele bankrutowali.
Farmerzy i robotnicy umierali,
bo nie mieli pieniędzy.
Co mieli jeść? Czym nakarmić rodzinę?
Ludzie umierali?
Oczywiście.
Demonetyzacja doprowadziła do wielu innych rzeczy,
nie tylko do wyrugowania podrobionych pieniędzy.
Dlaczego tak się stało?
W Indiach są utalentowani ekonomiści.
Kto doradził premierowi ten ruch?
Dlaczego był on tak drastyczny?
Mówi się, że o demonetyzacji wiedziało
od ośmiu do dziesięciu ludzi.
Niejaki Anil Bokil
przedstawił premierowi tę koncepcję.
Ale nie przeprowadzono jej tak, jak zakładał.
To jest Anil Bokil,
AUTOR IDEI DEMONETYZACJI
znany tu jako Wujek Guru.
Twierdzi, że jego misją jest ratowanie gospodarki Indii.
Opracował teorię, która mówi, że demonetyzacja
pozwoli opanować kryzys finansowy w Indiach.
By przydać swej teorii wiarygodności,
zrobił to, co wszyscy.
Pokaz slajdów.
Przedstawił prezentację w PowerPoincie,
w której przedstawił korzyści płynące
z demonetyzacji.
W końcu załatwił sobie
dziewięciominutowe spotkanie z przyszłym premierem.
Modiemu spodobała się ta wizja,
mimo iż Wujek Guru nie jest ekonomistą
ani członkiem rządu.
Nie ma też żadnego doświadczenia w polityce.
Spotykam się z Wujkiem i jego think tankiem,
znanym jako ArthaKranti.
Ta niewielka grupka ma duży wpływ
na politykę gospodarczą Indii.
-Dzień dobry. -Witamy.
Pracowałem tu kiedyś.
Nie dotarłem do Indii na czas...
Straciłeś pieniądze.
Tyle mam.
Są warte prawie 400 $.
Są bezwartościowe.
Nie stoi za nimi parytet złota.
-Czyli mam przerąbane. -Tak.
W jaki sposób wprowadzenie demonetyzacji
i restrukturyzacja gospodarki
wiążą się z walką z fałszerzami?
Pieniądze w Indiach wciąż są bardzo rzeczywiste.
Obracamy głównie gotówką.
Wirtualny pieniądz to pieniądz zaawansowany,
rozliczalny.
Przy obrocie gotówką, walutą,
transakcje nie zostawiają żadnych śladów.
Należało więc pozbyć się fałszywek.
Jak się za to zabraliście
i jaka jest różnica pomiędzy waszą teorią demonetyzacji,
a rzeczywistymi działaniami rządu Modiego?
Nie chcieliśmy, by demonetyzacji uległo
86% waluty.
Proponowaliśmy wycofanie banknotów 1000-rupiowych.
Po pół roku wycofalibyśmy 500 rupii.
Tymczasem rząd wycofał wszystko naraz.
To odbiło się na społeczeństwie.
Mimo to było to zło konieczne.
Jeśli rząd musi podjąć
tak drastyczne kroki,
korzyści powinny równoważyć straty.
To obszerny temat,
więc spotkam się z lokalnym przedsiębiorcą
i przy okazji trochę odetchnę.
PRZEDSIĘBIORCA
Vikash Kapur prowadzi firmę,
która bezpośrednio odczuła efekty demonetyzacji.
Co sądzi o działaniach premiera?
Zrobił, co musiał.
To wymagało dużej odwagi, powiedzieć 1,3 mld ludzi,
że ich pieniądze są do niczego.
Ja na jego miejscu zrobiłbym to samo,
bo miałem styczność z fałszywymi banknotami.
Gdy wpłacasz podrobione pieniądze do banku,
mają tam... Nie wiadomo dokładnie,
ale mają jakieś maszyny, które to sprawdzają.
Gdy znajdą fałszywkę,
informują cię o tym i tracisz te pieniądze.
Zabierają je.
Gdy wprowadzono demonetyzację,
sporo wyszło na jaw,
aż w końcu okazało się,
że do systemu wkradło się
mnóstwo podrobionej waluty,
szkodząc państwu.
Z jakimi problemami borykały się
niższe klasy?
Proces był bolesny.
Musieliśmy wystawać w kolejkach.
Braliśmy urlopy.
Było ciężko.
Ale należy patrzeć na to w szerszej perspektywie.
Od tego czasu
podwoiła się liczba podatników.
Twoim zdaniem ludzie płacą podatki,
bo zmuszono ich do założenia kont
i teraz można śledzić ich transakcje?
Tak. Teraz jest łatwiej.
Są płatności online, konta bankowe.
Nawet na wsiach.
Dzięki temu ludzie lepiej rozumieją gospodarkę.
Wiedzą więcej.
Lepiej rozumieją, jak wygląda prawdziwy świat.
Trudności, z jakimi zmagali się ludzie z różnych klas,
kłopoty, o których mówisz,
uważasz za zło konieczne,
by pozbyć się...
Tak.
Zdecydowanie.
Za długo z tym zwlekano.
Po tym, jak to się stało,
rząd mógł działać.
Lepsza opieka zdrowotna, infrastruktura,
drogi, szkoły.
Jeśli rząd ma pieniądze, lepiej płaci pracownikom,
nauczyciele są lepsi,
dzieci chodzą do publicznych szkół.
Rozwijamy się.
Wszystko ma swój cel.
Nasz kraj tego potrzebował.
Jak radzą sobie Indie
po tym wszystkim?
Czy fałszerstwo nadal stanowi problem?
Niestety tak.
Okazuje się, że nowe banknoty także da się podrobić.
DEMONETYZACJA NIESKUTECZNA
Czy można było to zrobić inaczej?
KALIFORNIA
Unia Europejska podeszła do walki z fałszerzami
nieco inaczej:
ułatwiła wszystkim wykrywanie fałszywych banknotów.
Fajne.
To gabinet neuronaukowca.
Raczej legowisko.
Dokładnie.
David Eagleman to profesor neuronauki na Uniwersytecie Stanforda.
Jego laboratorium wygląda jak siedziba Sky Mall.
W 2013 roku zrekrutował go Europejski Bank Centralny.
Miał on zaprojektować banknot nie do podrobienia,
korzystając z wiedzy o substytucji zmysłów
i plastyczności mózgu.
Mamy ze sobą wiele wspólnego.
Jakim cudem
neuronaukowiec został poproszony o zaprojektowanie waluty?
NEURONAUKOWIEC
By zrozumieć fałszerstwo,
należy zrozumieć, co ludzie widzą,
a czego nie.
Rządy wydają ogromne kwoty na środki bezpieczeństwa,
których zwykle nie widzimy.
A to ciekawe.
Europejski Bank Centralny opracował kampanię,
która miała nakłonić ludzi do tego,
by zamiast po prostu przekazywać banknot dalej,
przyjrzeli mu się dokładnie.
Nie podziałało.
Bo jeśli ktoś wręczy mi fałszywe 50 $,
a ja nie wiem, że jest fałszywe,
przekazuję je dalej. Nie przejmuję się, czy było prawdziwe.
Ich celem było więc
zaprojektowanie lepszych banknotów.
Stąd ich zainteresowanie neurobiologią.
Co im doradziłeś? Jakie były rozwiązania?
Przekazałem im kilka różnych sugestii.
Po pierwsze
wszystkie banknoty w UE powinny mieć ten sam rozmiar.
-Bo teraz są... -Tak.
Są różne. Gdyby były takie same,
musielibyśmy się im przyglądać ułamek sekundy dłużej,
by je rozróżnić.
Mając różne banknoty
wiesz, jaki trzymasz w ręku, nie patrząc.
Po drugie - znakiem wodnym na banknotach
jest budynek.
Okazuje się, że nasze mózgi nie mają zbyt rozwiniętych funkcji
pozwalających rozpoznawać cechy budynków.
Mamy za to wiele funkcji pozwalających analizować twarze.
Znak wodny
to najtrudniejszy do podrobienia element.
Umieścili zatem na banknotach znak wodny przedstawiający Europę,
mityczną postać.
Trzecią sugestią
było usunięcie zbędnych elementów banknotu, które rozpraszają,
a nie stanowią ochrony przed fałszerstwem.
Poproszę cię o coś.
Weź ten banknot i popatrz na niego przez pięć sekund.
Teraz mi go oddaj,
a ja wręczę ci inny. Powiedz, jakie widzisz różnice.
Nie widzę różnicy.
To dowodzi,
że im więcej elementów znajduje się na banknocie,
tym trudniej jest zauważyć różnice.
Te banknoty mocno się różnią.
Spójrzmy najpierw na hologram,
który stanowi
bardzo drogie zabezpieczenie.
Subtelne.
I w tym tkwi problem.
Banknot jest tak zadrukowany,
że trudno to dostrzec.
To prawda.
Doradziłem im, by zaprojektowali
jednolity banknot
z hologramem pośrodku
i usunęli wszystko, co rozprasza uwagę.
Rozumiem.
Prostota to coś,
co konsument zdoła szybko ogarnąć.
Właśnie. Unia Europejska uznała,
że to dobry pomysł,
ale nie wprowadzili tych zmian.
Państwa podnoszą swój prestiż,
projektując piękne pieniądze.
Nie mogą posługiwać się
gładkimi banknotami, choć jest to
praktyczniejsze.
Czyli rządy chcą mieć ładne pieniądze,
bo są próżne?
-Chodzi o branding? -Dokładnie tak.
Próżność sprawia, że rządy są gotowe narażać walutę dla prestiżu.
Brzmi logicznie.
Wszyscy chcemy wyglądać dobrze, ale nie wszystkich na to stać.
Stąd popularność podróbek markowych rzeczy.
Znane marki, które chętnie nosimy,
są podrabiane na całym świecie.
Oryginalna torebka od Hermèsa
kosztuje ponad 100 000 $.
Podróbkę dostaniemy za kilkaset dolców.
W ten sposób podróbki wyprowadzają 460 mld $ rocznie
z dochodów legalnie działających firm.
Hongkong to globalne centrum finansowe.
Jako że sąsiaduje z Chinami,
gdzie rzadko egzekwuje się prawa autorskie,
Hongkong stał się rynkiem
dla niemal 25% podrobionych towarów świata.
Co jest oryginalne, a co podrobione?
I czy ktoś coś z tym robi?
Spróbuję uzyskać odpowiedź na te pytania.
To jest Targ dla Pań w Hongkongu.
Po drodze zobaczymy
ludzi z całego świata,
którzy kupują tu podróbki.
Ten rynek napędza popyt, między innymi z USA.
Ted Kavowras, dawniej policjant z Nowego Jorku,
dziś ściga fałszerzy z całego świata.
Zatrudniają go znane firmy, których produkty
mogą być podrabiane.
Gdy walczy się z fałszerzami
jako kraj lub policja, a nawet firma,
PRYWATNY DETEKTYW
należy atakować różne warstwy.
Nalot na punkt sprzedaży
to jedna ze strategii.
To są słuchawki od Paula Franka?
Na 100% podrobione.
-To są podróby. -Tak.
Gwiezdne Wojny, Spider-Man...
Zekranizowane komiksy Marvela.
My Little Pony.
Na tym targu turyści kupują po parę produktów,
ale potężni nabywcy zza morza kupują u producenta.
Kim są ci „wielcy nabywcy”?
Ci, którzy kupują cały kontener i sprzedają to u siebie.
-Kontener? -Tak, 6- albo 12-metrowy.
Wielcy nabywcy kupują całe kontenery podróbek.
Całe mnóstwo.
Muszę więc dotrzeć do producenta
i przerwać produkcję.
Ted ma biuro w Hongkongu,
pełne podróbek, które przechwycił,
i owiane nimbem tajemnicy.
Gromadzimy dowody na ich działalność.
Na tym polega nasza praca.
Podszywamy się pod zagranicznych kupców.
Pracujemy pod przykrywką
i dokumentujemy ich działania.
Super.
Udaję arabskiego księcia albo dilera z Meksyku.
Albo biznesmena...
Zaintrygowałeś mnie.
Jeśli kiedyś rzucę aktorstwo...
Chcesz pracować ze mną?
Przyjadę tu. Zatrudnisz mnie.
Co ciekawego przechwyciliście?
Najciekawsze są zestawy do badań na obecność narkotyków.
Mają sztuczne,
no wiesz, organy, które pozwalają
przejść badanie moczu.
Sztuczne sikające kutasy?
Tak. Podrabiali je tu.
Chwila.
Czyli są też prawdziwe?
Tak.
To jest podróbka.
Producenci oryginału uznali,
że podróbki zabierają im zbyt dużą część zysków?
Tak.
To musi być krępujące, gdy ktoś
zauważy, że masz podrobionego sztucznego penisa.
Istnieją jednak naprawdę groźne podróbki.
-Co to? -Podrobione przełączniki.
W sensie, że nie działają?
Czy są słabsze?
Są fabryki, które je podrabiają,
i stosują mniejsze ilości aluminium.
Problemem jest to, że gdy miedzi jest mniej,
przełącznik może się zapalić.
-Kurczę. -To może być niebezpieczne.
Kto kupuje takie rzeczy?
Powiedzmy, że jesteś firmą budowlaną.
Czy zleceniodawca wie, że kupiłeś groźne podróbki?
Konsument by o tym nie wiedział.
Taki przełącznik może wywołać pożar w dziecięcym pokoju.
Rozmawiałeś z tymi ludźmi.
Czy oni rozumieją, co robią,
ale mają to gdzieś?
Dokładnie tak.
Wiedzą. Muszą wiedzieć.
Chcą to robić, bo inni ludzie ich nie obchodzą.
Zrobiło się mroczno i straszno.
Fałszerze to nie tylko szemrane zbiry
handlujące na ulicach.
Ich działania są bardziej złożone, niż przypuszczałem.
Gdybym tylko mógł dotrzeć
do eksperta, który objaśni mi skalę tych przestępstw.
Alastair Gray jest śledczym ds. własności intelektualnej
od ponad dekady.
Twierdzi, że Internet to nowy obszar działalności wszelkiej maści oszustów.
Na ulicach widzimy jedynie
wierzchnią warstwę tego zjawiska,
punkt końcowy, który dostrzega konsument.
Ale to się zmienia.
ŚLEDCZY DS. WŁASNOŚCI INTELEKTUALNEJ
Teraz więcej transakcji odbywa się online.
Internet jest jak Dziki Zachód.
Nigdy tak o tym nie myślałem.
Czyli to stamtąd ludzie biorą podróbki?
Tak. Fałszerstwo ewoluuje
w kierunku nadużywania wizerunku marki.
Jeśli jesteś właścicielem marki sprzedającej popularne produkty,
fałszerze tworzą strony internetowe,
korzystając z układu graficznego oficjalnej strony firmy,
przejmują logo i inne rzeczy. Wygląda to wiarygodnie.
Ludzie, którzy chcą kupić coś okazyjnie,
zostają oszukani
i kupują podróbki.
Ilu ludzi zamieszanych w te przestępstwa
wie, co robi?
Czy programiści i ich pracownicy
sądzą, że pracują dla legalnie działającej firmy czy...
Wiedzą, że pracują dla przestępcy?
Może być i tak, i tak. W Chinach był kiedyś
sklep Apple, który tak naprawdę
nie był sklepem Apple.
-Serio? -Tak.
Wszyscy chodzili w firmowych koszulkach.
Pracownicy sądzili, że pracują dla Apple.
Szaleństwo.
Fałszerstwo ma wpływ na wszystkie branże.
Rocznie ma miejsce 700 000 zgonów
spowodowanych fałszywymi lekami.
To szczególnie przerażające.
Igranie z życiem.
Ludzie kupują leki, sądząc, że zadziałają,
a jeśli nie działają...
Koniec gry.
Jakie są inne zagrożenia?
Dowiedziono, że terroryści handlują podróbkami,
by sfinansować ataki.
Zamachy w Paryżu w styczniu 2015 r.
Chérif Kouachi kupował podróbki w sieci, w Chinach,
a potem sprzedawał je w Paryżu.
Zarobił w ten sposób między 30 a 50 tys. euro,
co pozwoliło mu wyjechać do Omanu
i Jemenu, gdzie szkoliła go Al-Kaida.
Cholera.
Zamachy w Paryżu sfinansowano
ze sprzedaży podrobionych koszulek i innych produktów.
Tak.
To chore. I smutne.
Zwrot z inwestycji jest ogromny.
Jeśli wyprodukujemy T-shirt za mniej niż dolara
i umieścimy na nim logo znanej firmy,
marża może być bardzo wysoka. Nawet 400-krotność tej kwoty.
Niewielu fałszerzy trafia za kratki.
Przeważnie zasądza się niską grzywnę,
po czym przestępca zaczyna od nowa.
Czemu nie, skoro zyski są tak duże?
Wiedziałem, że zajmując się fałszerstwami,
trafię do półświatka,
miałem jednak nadzieję, że będzie on
raczej jak w Szybkich i wściekłych,
szybkie samochody i fajne ksywki.
Ale następne spotkanie mam z gościem o ksywie...
Trappy. Brzmi podejrzanie.
Jestem w składzie papieru,
który przypomina nawiedzone Dunder Mifflin.
Co to za miejsce?
Tor do wyścigów dronów czy skład papieru?
Jedno i drugie.
W dni robocze skład papieru,
w weekendy - tor.
Mamy okulary wideo.
Widzimy tor z perspektywy drona.
Drony pozwalają nam
poruszać się po dowolnym środowisku.
Kraksa w powietrzu. Nic mu nie jest.
Trappy ściga się dronami w hali swojego kumpla,
ale jest też właścicielem Team BlackSheep,
producenta szerokiej gamy komponentów do dronów
i akcesoriów dla hobbystów.
Jednak branża ta
jest bardzo narażona na działania fałszerzy.
Firma Trappy'ego jest za mała, by zatrudnić Teda Kavowrasa.
Jak radzi sobie z fałszerzami?
Tak małe firmy,
zwłaszcza w tej branży,
nie egzekwują patentów.
Nawet ich nie zgłaszają.
Ponieważ zanim go otrzymają,
produkt jest już przestarzały.
Z jakimi rodzajami fałszerstwa się zmagacie?
Są trzy typy fałszerzy.
Zwyczajni podrabiacze,
którzy wytwarzają identyczne produkty,
z naszym logo.
Są też klonerzy.
Produkują coś, co przypomina nasze urządzenia,
ale z własnym logo.
A także naśladowcy,
którzy odtwarzają nasze rozwiązania.
Rozbierają produkt na części,
analizują technologię
i wszystkie innowacje,
a potem stosują je u siebie.
Z reguły dobre kopie
pojawiają się na rynku po pół roku.
Choć ostatnio czas ten ulega skróceniu.
Doganiają nas.
Czy to wam szkodzi? Jakie aspekty są...
Najbardziej szkodzą nam naśladowcy,
którzy przejmują nasze rozwiązania
bez opłacania badań i rozwoju.
Dzięki temu ich produkty są tańsze,
a my musimy obniżać ceny.
Jak z tym walczycie?
Bardzo kreatywnie.
Gdy ktoś skopiuje nasz produkt, wprowadzamy nowe rozwiązania
i zaczynamy cykl od początku.
Weźmy ten produkt.
To jest pilot.
Ma zasięg do 100 km.
To bardzo innowacyjny produkt.
Owoc długich badań.
Specjaliści od częstotliwości pracowali nad nim dwa lata.
A teraz kopia sprzedawana jest po kosztach.
Jednak dwa lata temu
przewidzieliśmy to i ukryliśmy
w urządzeniu funkcje, które dopiero odblokujemy.
Czad.
Z czasem wypuszczamy innowacje,
które już tam są,
zmuszając ludzi, którzy kupili kopie, do kupienia
nowego produktu.
Na dłuższą metę jest to bardziej kosztowne,
więc po pewnym czasie dociera do nich,
że lepiej jest kupić oryginał.
Rynek dronów frunie naprzód
dzięki nowej technologii,
której producenci nie musieliby tworzyć, gdyby nie naśladowcy.
Trudno uwierzyć, że innowatorzy i ich naśladowcy sobie pomagają.
To jednak nie tylko nieodłączna część gospodarki,
ale wręcz zjawisko naturalne.
Relacje pomiędzy wynalazcami i naśladowcami
przypominają relacje łowców i padlinożerców.
Ale jestem silny.
Ja najlepiej morduję twój gatunek.
W drodze ich ewolucji wytworzyła się symbioza,
nawet jeśli bywa ona trudna.
Nie wierzę! Spójrz tylko.
Wygląda super!
Spieprzaj, sępie.
Spierdalaj!
Równowagę w gospodarce
utrzymuje prawo własności intelektualnej, czyli patenty.
To ja mam prawo do tego truchła.
Ja. Więc spadaj.
No dobra. Niech będzie.
Świeże mięso odpada.
Jak gorszy sort muszę poczekać, aż zgnije.
Właśnie tak.
Dobra.
Łowca, tak jak wynalazca...
Delikatne.
...jest wynagradzany za ciężką pracę tymczasowym monopolem.
Jak milusio.
Tylko on ma prawo skonsumować zyski z innowacji.
No dobra, moja kolej.
Nie!
Moje oczy!
To wszystko jest moje.
Jutro też trochę zjem
i pojutrze też.
Zabezpieczyłem się.
Nie spieszy mi się.
Mój dziób!
Może się zdrzemnę.
Zbyt silna ochrona patentu hamuje rozwój.
Wynalazca nie ma motywacji, by szukać nowych rozwiązań.
Gdyby jednak nie było żadnych zabezpieczeń,
zlecieliby się padlinożercy.
Chodźcie. Uczta czeka.
No nie!
O, tak.
Wówczas padlinożerca z niegroźnego żula zmienia się w pasożyta.
Teraz czas na sępy!
Jeśli łowca nie może skonsumować owoców swojej pracy...
Ohyda.
...nie będzie miał sił na kolejne polowanie.
Jeśli wynalazcy nie mogą zarobić na produkcie,
brak im funduszy na badania
i kolejne innowacje.
Wiesz, jak długo leżałem w krzakach,
obserwując ofiarę, ty przerośnięty indyku?
Przyroda, tak jak ekonomia, bywa bezlitosna.
Poddaję się.
Sam sobie teraz poluj na antylopy. Powodzenia.
Dobra.
W sytuacji, gdy łowca nie dostarcza
pożywienia, które podtrzymuje ekosystem,
i on, i padlinożerca zginą.
Ich obwisła skóra zostanie zdarta z ich wychudzonych ścierw
i przerobiona na palta.
-Ej! -Słyszymy cię.
To nie jest fajne.
Wybaczcie.
Szanuję cię. Nie nosiłbym twojej skóry.
Dziękuję. Ani ja twojej.
Dzięki.
Masz nauczkę.
-Miłego. -Nawzajem.
Do zobaczenia.
KALIFORNIA
Możliwość powielania cudzych pomysłów to nieodłączny element innowacji.
Niektóre branże rozkwitają właśnie wówczas,
gdy naśladowcy i wynalazcy żyją w zgodzie.
Ci, którym się to uda,
zarabiają niewyobrażalne pieniądze.
W imitacjach luksusowych ubrań najlepsze jest to,
że są one jak miękki narkotyk.
Jesteś na lekkim haju, podoba ci się marka,
nosisz podróbkę,
ale chciałbyś mieć autentyk.
To działa jak heroina.
Johanna Blakely kieruje think tankiem badającym
prawo własności intelektualnej w USA
oraz jego wpływ na innowacje.
Jaka jest różnica między podróbką a imitacją?
Imitacja jest legalna
w branży modowej.
Oznacza to, że ktoś, projektując element garderoby, skorzystał
z cudzego projektu.
To nie jest niczyja własność.
W branży modowej najważniejsze są nazwiska.
Uważam, że to
pozytywne zjawisko.
Projektanci są właścicielami marki, znaku towarowego.
Interesujące.
Między innymi dlatego te wszystkie drogie torebki
są pokryte logotypami.
Tego nie wolno kopiować.
Czaję.
Jeśli logo stanowi nieodłączny element ubioru,
nie da się go skopiować.
To pozwala także konsumentom
zrozumieć, co kupują.
I dobrze. Tak powinno być.
Podejmują świadome wybory.
Rozumiem.
Jeśli znana marka sprzedaje torebkę za...
Ile kosztują torebki?
-Krocie. -Okej.
-Ceny są zawrotne. -Tysiące?
-Tak. -Dobra, 10 000 za sztukę?
-Jasne! -Serio? To normalne?
-Więcej? -Byłeś w Barneys?
-Nie! -Nie.
Zamurowałoby cię.
Dobra, niech będzie 10 tysięcy za torebkę,
a potem ktoś inny zrobi podobną,
ale bez logo.
-Tak można? -Jasne.
Projekty ubrań stanowią artykuły użytkowe.
Dlatego też nie podlegają ochronie
wynikającej z przepisów o prawie autorskim.
Choć przecież moda kojarzy nam się
z frymuśnymi fatałaszkami
i wydaje nam się zbędna.
Zapominamy, jaki jest jej prawdziwy cel:
zakrywanie nagości.
Jakie korzyści z tego płyną?
Właśnie dlatego, że w modzie prawa autorskie nie są chronione,
moda została podniesiona do rangi sztuki.
W branży modowej
jest całe mnóstwo rzeczy,
które można skopiować.
Stoi za tym
cała siatka podmiotów.
Oczywiście projektanci na to narzekają,
ale fakt, że twój projekt kopiują inni,
oznacza, że jesteś trendsetterem.
Ludzie cię naśladują.
Idziesz z duchem czasu, wyznaczasz trendy.
-Rządzisz. -Okej.
Dla trendsettera znaczy to jednak,
że pora wymyślić
-coś nowego. -Tamto się znudziło.
Nie, oni po prostu nie chcą...
Nie chcą należeć do stada.
O, nie.
Ciekawe jest to,
że są także inne branże, które nie podlegają ochronie.
Kucharze nie mają praw do przepisów.
Przemysł meblowy.
Meble to przedmioty użytkowe,
więc nawet najsłynniejsi projektanci nie mają praw do projektów.
Komicy.
Każdy z nich ma niepowtarzalny styl, bo ich żartów nie chroni prawo.
Jak na ironię, jest to zbawienne dla branży.
Jeśli zapotrzebowanie na nowinki jest stałe,
kapitalizm kwitnie.
Innowacyjność może oznaczać nowe pomysły,
ale także innowacyjne metody ich kradzieży.
KALIFORNIA
Jest takie miasto, które słynie z kreatywnego odtwarzania w kółko
tych samych pomysłów. Hollywood.
Proszę.
Oto trzewia Asylum.
Oto Asylum Studios,
które zasłynęło głównie serią...
REKINADO
Pewnie kojarzysz tego łobuza.
To rekin, który spłonął w Rekinado 3,
przechodząc przez orbitę.
Rekin nie przeżył, rzecz jasna.
-Biedak. -Tragedia.
Studio wypuściło 6 części Rekinado, ale David Latt i Paul Bales
zbudowali swoje imperium na tak zwanych mockbusterach.
Wyprodukowali ponad 250 filmów,
a ich obroty sięgają 30 mln $ rocznie.
-Zrobiliście Thora? -Inną wersję Thora.
-Wersję z domeny publicznej. -Ciekawe.
Nie wiedziałem, że jest...
Oni też nie wiedzieli.
Tutaj...
Im mniej jesteśmy pewni, który film oglądamy,
tym lepiej dla nich.
Słyniecie ze swoich mockbusterów.
Opowiecie nam, czym są?
Czy to właściwe określenie?
Tak. Jest opatrzone znakiem towarowym, więc...
Prawda.
Gdy ktoś spróbuje je sobie przywłaszczyć, będą kłopoty.
Mockbusting to dublowanie tego, co robią duże studia
w danym momencie.
Jeśli robią film o wielkich robotach, które się zmieniają,
zatytułowany Transformers, my robimy Transmorphers.
Ruszamy!
Ściągnijcie oddział z powrotem do punktu zrzutu.
Wspominaliście
o dublowaniu. Co to takiego?
To łagodniejsze słowo,
którego używają duże wytwórnie.
Znaczy to samo, co mockbusting.
Obserwują...
Paramount wie, że Warner Bros. czy Universal
robi Gwiezdne Wojny i stwierdza:
„Dobra, to my też zrobimy film o kosmosie,
„ta tematyka
„będzie teraz modna, media będą o tym mówić”.
Wiele lat temu wyszedł Kod Da Vinci,
a my wypuściliśmy film zatytułowany Skarb Da Vinci.
Czy studio robiło wam z tego tytułu problemy?
Ich wersja chyba im się nie podobała.
Treść naszego filmu była inna.
To był chwyt marketingowy. Studio stwierdziło,
że „A” w naszej czcionce zbyt przypomina ich czcionkę.
Więc ją zmieniliśmy
i wypuściliśmy film.
Branża filmowa często wypuszcza podobne do siebie produkcje,
które odnoszą sukcesy.
W 1998 w Ziemię miały uderzyć asteroidy. Dwa razy.
Najpierw w Dniu zagłady, a dwa miesiące później - w Armageddonie.
Młodsze nerdy mogą zamienić te tytuły
na Avengers i Ligę Sprawiedliwości.
Interesuję się tym tematem,
bo jestem aktorem.
I nie lubię, jak ktoś piraci nasze filmy.
Pierwsze wydanie O dwóch takich, co poszli w miasto na DVD
zarobiło 50 mln $.
Chyba. Jeśli dobrze pamiętam.
Ale potem ludzie zaczęli ściągać ten film nielegalnie.
Straciliśmy pieniądze.
Choć wyszła też parodia porno filmu
Harold i Kumar uciekają z Guantanamo,
która jest świetna.
Tytuł zmieniono na tyle, że od razu wiadomo,
o co twórcom chodzi.
Brzmiał chyba „Farold i Fubar”.
Gdzie jest granica w przypadku własności intelektualnej?
Jak uniknąć łamania prawa
jednocześnie czerpiąc korzyści z tego,
czego chce publika?
Należy zrozumieć, czym jest piractwo
w kontekście mockbustingu i dublowania.
Jeśli pobierzesz Transformers lub Transmorphers
z sieci, nielegalnie, nie płacąc,
to jest to kradzież.
My po prostu
robimy film o robotach.
Nie kradniemy treści ani aktorów.
Mark Wahlberg u nas nie gra.
Mamy Marka Stahlberga...
Grał w wersji porno.
Faktycznie.
Nikt nie nominuje Skarbu Da Vinci do Oscara.
Są jednak przypadki, w których kopiowanie
prowadzi do innowacji, które transformują branżę,
zamiast hamować jej rozwój.
Weźmy leki na receptę.
FDA przyznaje patenty nowym lekom,
by firmy mogły zarabiać na ich tworzeniu.
Gdy jednak patent się skończy,
powstają leki generyczne,
dzięki czemu konkurencja jest większa, a ceny niższe.
Produkty generyczne z supermarketu
mogą mieć taki sam skład, jak te markowe,
ale są tańsze, bo nie są reklamowane i nie mają
krzykliwych etykiet.
Skoro gospodarce udaje się wyważyć
ochronę własności intelektualnej
i napędzanie innowacji poprzez naśladownictwo
lub po prostu dostarczanie produktów w lepszych cenach,
wydaje się, że podrabianie odgrywa w niej ważną rolę,
choć pozostaje w cieniu.
Czasami podrabianie napędza innowacje,
innym razem robi niezły syf,
a czasem - dzieje się to.
FAROLD I FUBAR IMPREZA W BASENIE
Niestety nie możemy pokazać wam
tego arcydzieła.
Jako że szanujemy ich prawa, zrobiliśmy
własną wersję.
Gramy!
Kurwa mać.
Najpierw sprawdzam mięso.
Jest... gówniane.
Nie wierzę.
Wiesz, jak długo leżałem w krzakach,
obserwując ofiarę jak jakiś zbok?
Wyglądasz trochę jak zbok.
Jak śmiesz?